Tổng quan về giáo trình
Giáo trình Môn học Internet và Ứng dụng (Mã tài liệu: THUD - MH17) là tài liệu giảng dạy và học tập nội bộ được ban hành theo Quyết định số 498/QĐ-CĐGTVTTWI-ĐT ngày 25/03/2019 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương I, trực thuộc Bộ Giao thông Vận tải. Môn học được định vị là một học phần chuyên môn thuộc chương trình khung đào tạo nghề cho học sinh, sinh viên ngành Tin học ứng dụng ở hai trình độ: Cao đẳng và Trung cấp, với tổng thời lượng quy định là 45 giờ.
Mục tiêu học tập (learning outcomes) tổng quát của giáo trình được xác định rõ trên ba phương diện:
- Kiến thức: Người học trình bày được hệ thống khái niệm cơ bản về cấu trúc mạng Internet, nguyên lý vận hành của các giao thức truyền thông, kiến trúc các dịch vụ mạng (WWW, E-mail, FTP, Telnet, Forum) và phương pháp tìm kiếm, phân loại thông tin số.
- Kỹ năng: Người học thiết lập được kết nối mạng vật lý và logic (Dial-up, ADSL), khởi tạo và quản trị hộp thư điện tử cá nhân trên nền Webmail (Gmail, Yahoo! Mail) lẫn ứng dụng Mail Client (Outlook Express), đồng thời vận dụng thành thạo các toán tử tìm kiếm nâng cao để khai thác tài nguyên mạng.
- Thái độ và đạo đức nghề nghiệp: Người học rèn luyện tính nghiêm túc, cẩn thận, chính xác và đảm bảo an toàn kỹ thuật khi vận hành máy tính cũng như các thiết bị điện tử.
Cấu trúc giáo trình gồm 4 chương chính, được thiết kế theo phương pháp tiếp cận từ hạ tầng kết nối vật lý, giao thức nền tảng, đến cơ chế vận hành dịch vụ và kỹ năng khai thác ứng dụng thực tiễn của người dùng cuối. Điểm đặc thù của tài liệu là tính thực hành hướng dẫn từng bước (step-by-step), gắn liền các thông số kỹ thuật chuẩn hóa của hệ thống mạng với quy trình thao tác trên các giao diện phần mềm cụ thể.
Nội dung kiến thức cốt lõi
Các chương/chủ đề chính
Nội dung 45 giờ của giáo trình được phân bổ qua 4 chương chuyên đề với logic phát triển nội dung chặt chẽ:
- Chương I: Tổng quan về Internet: Giới thiệu lịch sử hình thành mạng máy tính và bước phát triển của dịch vụ World Wide Web từ năm 1989; phân loại hệ thống dịch vụ mạng (IRC, FTP, E-commerce, Video Conference, Internet Telephony, Gopher, Usenet); phân tích vấn đề an ninh, bảo mật mạng và rủi ro tấn công hệ thống; trình bày 3 phương pháp kết nối Internet (Direct access/leased line, Online service, ISP); phân tích nguyên lý kết nối quay số Dial-up qua giao thức PPP (tốc độ tối đa 56 Kbps) và công nghệ đường thuê bao số bất đối xứng ADSL (cơ chế tách kênh dữ liệu/thoại qua Splitters, khái niệm local loop); hướng dẫn chi tiết quy trình 5 bước cài đặt kết nối Dial-up trên hệ điều hành Windows XP qua Network Connections Wizard.
- Chương II: Các dịch vụ trên Internet: Trình bày kiến trúc Client/Server của dịch vụ World Wide Web (WWW), chuẩn tài liệu siêu văn bản (Hypertext), giao thức truyền tải HTTP và các trình duyệt web sơ khởi như Mosaic Browser; giới thiệu cơ chế đánh địa chỉ hộp thư qua hệ thống định danh tên miền (Domain Name Service - DNS) theo cú pháp
Tên người sử dụng@Tên đầy đủ của domain; phân tích dịch vụ hội thoại trực tuyến (Chat/Instant Messaging); nguyên lý truyền file thông qua giao thức FTP và quyền truy cập anonymous; cơ chế đăng nhập từ xa Telnet hoạt động trên cổng TCP 23 ở chế độ song công toàn phần (full-duplex) để quản trị thiết bị mạng như Router Cisco; tiện ích diễn đàn (Forum) dùng cho trao đổi thông tin không điều tiết.
- Chương III: Dịch vụ thư điện tử: Phân tích kiến trúc hệ thống xử lý thư điện tử (Mail Server, Mailbox, UserID), lộ trình luân chuyển dữ liệu qua giao thức truyền thư đơn giản SMTP (Simple Mail Transfer Protocol) chạy trên nền giao thức TCP, kết hợp với các giao thức nhận thư POP3 (Post Office Protocol) và IMAP (Internet Message Access Protocol); quy trình xử lý lỗi kết nối và lưu trữ tạm thời tại trạm phục vụ thư trung gian; hướng dẫn quy trình tạo lập và sử dụng hòm thư Webmail gồm Gmail (quản trị dung lượng xấp xỉ 7GB, bảng mã Unicode UTF-8, cơ chế chặn tệp thực thi
.exe/.zip chứa .exe) và Yahoo! Mail Việt Nam (cấu hình giao diện tiếng Việt, giới hạn đính kèm 10MB/tệp và tổng dung lượng 50MB); quy trình cài đặt và cấu hình thông số máy chủ thư (POP3/SMTP Server IP/Name, Authentication, Server Timeouts, Leave a copy of messages on server) trên phần mềm Mail Client chuyên dụng Outlook Express.
- Chương IV: Tìm và quản lý thông tin: Phương pháp xác định mục tiêu tìm tin theo diện rộng và chiều sâu; nguyên tắc chuẩn bị từ khóa và đánh giá kết quả; kỹ thuật sử dụng công cụ hỗ trợ tải dữ liệu (GetRight, Mass Downloader, Internet Download Manager, FlashGet, GigaGet, Teleport, WebCopier); giới thiệu danh bạ tìm kiếm nội địa (xalo.vn, panvietnam.com, socbay.com, home.vn); hệ thống cú pháp tìm kiếm Google cơ bản và nâng cao (toán tử loại trừ dấu trừ
-, ép buộc dấu cộng +, ghép từ OR, tìm chính xác "...", site:, link:, filetype:, related:, info:, allintitle:, intitle:, allinurl:, inurl:); khảo cứu các công cụ tìm kiếm dữ liệu thời gian thực và mạng xã hội chuyên biệt (Topsy, CrowdEye, Collecta, Scoopler, IceRocket, OneRiot, Trackle, iBoogie, MetaCrawler, GoodSearch); phương pháp quản lý, tổ chức thư mục lưu trữ địa chỉ trang web (Favorites) và lịch sử duyệt web (History).
Kiến thức nền tảng được xây dựng
Giáo trình thiết lập nền tảng lý thuyết mạng máy tính và truyền thông dữ liệu thông qua các mô hình chuẩn hóa:
- Mô hình hạ tầng truyền dẫn vật lý và logic: Phân định sự khác biệt giữa truyền thông tương tự (chuyển mạch kênh trên mạng điện thoại PSTN sử dụng giao thức điểm-nối-điểm PPP) và truyền thông kỹ thuật số dải rộng (kỹ thuật ghép kênh phân chia tần số của đường thuê bao số bất đối xứng ADSL, tách biệt tín hiệu thoại tần số thấp và dữ liệu tần số cao qua Splitter trên đường vòng nội hạt local loop).
- Hệ thống giao thức mạng tầng ứng dụng và vận chuyển: Nguyên lý vận hành của bộ giao thức TCP/IP trong đóng gói gói tin; cơ chế định tuyến; cấu trúc hoạt động của giao thức truyền tải văn bản siêu liên kết HTTP; nguyên tắc phân giải tên miền DNS; giao thức truyền nhận tập tin FTP; cơ chế điều khiển thiết bị từ xa qua giao thức Telnet trên cổng TCP 23; mô hình giao thức gửi thư SMTP kết hợp các giao thức truy xuất hộp thư POP3 và IMAP.
- Cấu trúc định danh tài nguyên và dữ liệu số: Quy tắc thiết lập định danh người dùng trong không gian tên miền toàn cầu; cấu trúc chuẩn của siêu văn bản (Hypertext); kiến trúc định danh tệp tin và các định dạng dữ liệu trực tuyến (
.pdf, .doc, .xls, .ppt, .rar).
Kỹ năng phát triển
Chương trình đào tạo rèn luyện ba nhóm năng lực kỹ thuật và ứng dụng cụ thể:
- Kỹ năng kỹ thuật mạng và cấu hình hệ thống (Technical skills): Cài đặt và thiết lập trình điều khiển Modem; cấu hình thông số kết nối quay số mạng Dial-up trên hệ điều hành; thiết lập các tham số tài khoản máy chủ thư điện tử (cấu hình cổng truyền thông, định danh người dùng, xác thực tài khoản
My server requires authentication, thời gian trễ máy chủ Server Timeouts, quản lý bản sao thư mục lưu trữ Leave a copy of messages on server) trên phần mềm Mail Client.
- Kỹ năng phân tích và xử lý truy vấn dữ liệu (Analytical skills): Phân tích mục tiêu tìm kiếm thông tin theo chiều sâu hoặc diện rộng; thiết kế logic chuỗi từ khóa; sử dụng kết hợp các toán tử logic Boole và tham số tìm kiếm có điều kiện (giới hạn miền tên
site:edu.vn, định dạng tệp filetype:pdf, trường tiêu đề intitle:, định vị siêu liên kết inurl:) nhằm chọn lọc dữ liệu chuyên ngành chính xác.
- Kỹ năng ứng dụng nghiệp vụ văn phòng số (Practical competencies): Khai thác hộp thư điện tử phục vụ công việc; xử lý an toàn tệp tin đính kèm; phân loại thư mục dữ liệu; tổ chức hệ thống đánh dấu liên kết (Favorites/Bookmarks); kiểm soát và sao lưu lịch sử duyệt web để phục vụ công tác tra cứu chuyên môn.
Phương pháp giảng dạy và học tập
Giáo trình áp dụng mô hình sư phạm kết hợp chặt chẽ giữa thuyết giảng lý thuyết định danh/giao thức mạng và thực hành thao tác mẫu (guided procedural instruction). Quy trình học tập được thiết kế tuyến tính, yêu cầu người học nắm vững bản chất kỹ thuật của giao thức trước khi tiến hành cấu hình trên phần mềm ứng dụng.
Hệ thống bài tập và thực hành trong giáo trình được chia thành các mô-đun thao tác cụ thể:
- Mô-đun kết nối mạng: Các bước thực hành từ chuẩn bị phần cứng (cáp đường truyền Line, Modem) đến cấu hình tham số phần mềm trong bảng điều khiển Network Connections của hệ điều hành Windows XP qua từng hộp thoại wizard (Getting Ready, Internet Connection, Connection Name, Phone Number to Dial, Internet Account Information).
- Mô-đun thư điện tử: Thực hành đăng ký thông tin cá nhân (First name, Last name, Desired Login Name, Security Question, Word Verification); thiết lập ngôn ngữ hiển thị tiếng Việt và bảng mã UTF-8; thực hành quy trình gửi thư đồng thời (CC), đính kèm tệp và xử lý bảo mật cho tệp thực thi; thao tác xử lý toàn diện các ngăn quản lý thư trong Outlook Express (Inbox, Outbox, Sent Items, Deleted Items, Drafts, Contacts).
- Mô-đun tìm kiếm và quản trị thông tin: Bài tập truy vấn thông tin theo các chủ đề luyện thi, tin học; thực hành kết hợp các toán tử chuyên sâu trên công cụ tìm kiếm Google; thử nghiệm trích xuất dữ liệu trên các công cụ tìm kiếm theo mạng xã hội và phân nhóm ngữ nghĩa (iBoogie, Trackle).
Về mặt đánh giá, giáo trình yêu cầu kiểm tra trực tiếp kỹ năng thao tác trên máy trạm thông qua độ chính xác của các tham số cấu hình mạng, tính hợp lệ của việc gửi/nhận thư điện tử, tốc độ và độ chuẩn xác của kết quả truy xuất tài liệu theo yêu cầu kỹ thuật. Về định hướng tự học, tài liệu khuyến nghị người học thực hành thường xuyên việc tổ chức dữ liệu cá nhân, sao lưu danh bạ liên lạc (Address Book) và bảo quản cấu hình hệ thống máy tính an toàn.
Điểm nổi bật và cập nhật
Giáo trình phản ánh trung thực giai đoạn chuyển giao công nghệ mạng máy tính và dịch vụ Internet tại Việt Nam vào thời điểm biên soạn và chuẩn hóa chương trình đào tạo:
- So sánh và tích hợp công nghệ kết nối: Giáo trình đặt song song hai công nghệ truy cập mạng cơ bản là Dial-up (truyền thông tương tự qua modem tốc độ thấp 56 Kbps, chiếm dụng đường thoại) và ADSL (truyền thông số tốc độ cao, hoạt động đồng thời với tín hiệu thoại/fax thông qua bộ tách Splitter), giúp người học hiểu rõ sự tiến hóa của hạ tầng viễn thông.
- Phân tích chuyển biến về an toàn thông tin: Tài liệu phân tích rõ bối cảnh lịch sử của bộ giao thức TCP/IP từ môi trường nghiên cứu ban đầu dựa trên sự tin cậy lẫn nhau sang môi trường mạng công cộng có nguy cơ bị tấn công, từ đó nhấn mạnh sự cần thiết của các biện pháp bảo mật tài khoản, xác thực mật khẩu và kiểm soát mã độc trong tệp tin đính kèm.
- Cập nhật nền tảng dịch vụ Web 2.0 và công cụ tìm kiếm: Giáo trình mở rộng phạm vi khảo sát ngoài các dịch vụ mạng truyền thống, bao gồm các ứng dụng Webmail tiên tiến có dung lượng xấp xỉ 7GB (Gmail), hỗ trợ đa ngôn ngữ Unicode, và hệ thống các công cụ tìm kiếm chuyên biệt theo thời gian thực phân tích dữ liệu mạng xã hội (Twitter, Flickr, MySpace, Digg) như Topsy, CrowdEye, Collecta, Scoopler, IceRocket, OneRiot, cùng các công cụ tìm kiếm đa máy chủ và gom cụm theo chủ đề (MetaCrawler, iBoogie).
- Gắn kết với thực tiễn các nhà cung cấp dịch vụ tại Việt Nam: Nội dung giáo trình trích dẫn trực tiếp các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ Internet (ISP) hoạt động tại Việt Nam như VDC, VNN (Tổng công ty Bưu chính Viễn thông), FPT, Viettel, Netnam (Viện Công nghệ Thông tin Quốc gia), tạo sự liên hệ mật thiết giữa bài học và hạ tầng mạng thực tế.
Đối tượng sử dụng giáo trình
| Nhóm đối tượng |
Trình độ / Ngành đào tạo |
Mục đích sử dụng |
Điều kiện tiên quyết (Prerequisites) |
| Học sinh, Sinh viên |
Trình độ Cao đẳng và Trung cấp ngành Tin học ứng dụng |
Học tập, hoàn thành học phần 45 giờ theo khung chương trình đào tạo |
Có kiến thức tin học đại cương; biết thao tác vận hành máy tính và hệ điều hành Windows cơ bản |
| Giảng viên chuyên ngành |
Giáo viên giảng dạy khối ngành Công nghệ thông tin |
Làm giáo trình giảng dạy chính thức, xây dựng đề cương bài giảng và bài thi thực hành |
Nắm vững kiến thức mạng máy tính, giao thức truyền thông và kỹ năng sư phạm dạy nghề |
| Học viên tự học / Kỹ thuật viên cơ sở |
Các cơ sở đào tạo nghề, kỹ thuật viên tin học văn phòng |
Tài liệu tham khảo kỹ thuật phục vụ cấu hình kết nối mạng và quản trị thư tín điện tử |
Có kỹ năng sử dụng máy tính cá nhân và các thiết bị ngoại vi kết nối mạng |
Câu hỏi thường gặp
1. Giáo trình này được ban hành cho đơn vị và hệ đào tạo nào?
Giáo trình ban hành chính thức theo Quyết định số 498/QĐ-CĐGTVTTWI-ĐT của Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương I, được sử dụng làm tài liệu đào tạo nội bộ cho học sinh, sinh viên ngành Tin học ứng dụng ở trình độ Cao đẳng và Trung cấp.
2. Môn học Internet và Ứng dụng có thời lượng bao nhiêu giờ và gồm những nội dung nào?
Môn học có thời lượng quy định là 45 giờ, phân bổ thành 4 chương: Chương I (Tổng quan về Internet), Chương II (Các dịch vụ trên Internet), Chương III (Dịch vụ thư điện tử), và Chương IV (Tìm và quản lý thông tin).
3. Cần chuẩn bị những kiến thức nền tảng nào trước khi học môn này?
Người học cần trang bị kỹ năng tin học văn phòng cơ bản, thao tác điều khiển chuột và bàn phím, hiểu biết về hệ điều hành Windows, cách quản lý thư mục/tệp tin và tuân thủ các quy tắc an toàn khi sử dụng thiết bị điện tử, máy tính.
4. Giáo trình hướng dẫn cấu hình những hệ thống thư điện tử nào?
Giáo trình hướng dẫn chi tiết quy trình đăng ký và sử dụng hai dịch vụ Webmail là Gmail và Yahoo! Mail (phiên bản Yahoo! Việt Nam), đồng thời hướng dẫn thiết lập các thông số giao thức máy chủ nhận/gửi thư (POP3/SMTP) trên phần mềm Mail Client Microsoft Outlook Express.
5. Những toán tử tìm kiếm nào trên Google được giáo trình hướng dẫn cụ thể?
Giáo trình phân tích và cung cấp cú pháp thực hành cho các toán tử: tìm kiếm cụm từ chính xác ("..."), loại trừ từ khóa (-), bắt buộc từ thông dụng (+), toán tử điều kiện (OR), giới hạn tên miền (site:), tìm liên kết trỏ về (link:), lọc định dạng tệp (filetype:), tìm trang tương tự (related:), tra cứu thông tin trang (info:), tìm kiếm trong tiêu đề (allintitle:, intitle:) và tìm kiếm trong đường dẫn URL (allinurl:, inurl:).
Kết luận
Giáo trình Môn học Internet và Ứng dụng (Mã tài liệu: THUD - MH17) của Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương I là tài liệu đào tạo chuẩn hóa, cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện từ lý thuyết giao thức truyền thông dữ liệu đến kỹ năng vận hành các dịch vụ mạng căn bản.
Lộ trình học tập của giáo trình được cấu trúc khoa học qua 4 giai đoạn:
- Tiếp cận bản chất mạng máy tính, an toàn thông tin và phương thức kết nối vật lý (Dial-up, ADSL).
- Nắm vững nguyên lý và cơ chế hoạt động của các dịch vụ mạng chủ chốt (WWW, FTP, Telnet, Forum).
- Làm chủ kỹ năng quản trị và trao đổi thông tin số qua dịch vụ thư điện tử (Webmail và Mail Client).
- Khai thác, đánh giá và quản lý tài nguyên thông tin trên mạng Internet bằng các công cụ tìm kiếm chuyên sâu.
Tài liệu là căn cứ chuyên môn phục vụ công tác giảng dạy, học tập và tra cứu kỹ thuật cho cán bộ, giảng viên và sinh viên khối ngành Tin học ứng dụng.