Giáo Trình Mô Đun Hệ Quản Trị Cơ Sở Dữ Liệu Nghề Công Nghệ Thông Tin

Giáo trình mô đun hệ quản trị cơ sở dữ liệu cung cấp kiến thức cần thiết cho sinh viên ngành công nghệ thông tin, giúp nâng cao kỹ năng chuyên môn.

• Tác giả: Lê Thị Thu Hương
• Người hướng dẫn: Phạm Tất Thành - Trưởng Khoa Công Nghệ Thông Tin
• Trường học: Trường Cao Đẳng Nghề Hà Nam
• Chuyên ngành: Công Nghệ Thông Tin
• Đề tài: Giáo Trình Hệ Quản Trị Cơ Sở Dữ Liệu Công Nghệ Thông Tin
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nam

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. BÀI MỞ ĐẦU
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ HỆ QUẢN TRỊ CƠ SỞ DỮ LIỆU ACCESS
• 1.2. Giới thiệu chung về MICROSOFT ACCESS
• 1.3. Khởi động và thoát khỏi ACCESS
• 1.4. Sử dụng thanh thực đơn
• 1.5. Các khái niệm cơ bản
• 1.6. Cơ sở dữ liệu (CSDL)
• 1.7. Bảng, trường dữ liệu và khoá chính
• 1.8. Câu truy vấn
• 1.9. Một số thao tác trên cửa sổ DATABASE
• 1.10. Tạo một đối tượng mới
• 1.11. Thực hiện một đối tượng trong CSDL
• 1.12. Sửa đổi một đối tượng có sẵn trong CSDL
• 1.13. Hiệu chỉnh Cơ sở dữ liệu
• 2. CÁC BƯỚC CHUẨN BỊ CÀI ĐẶT MICROSOFT ACCESS
• 2.1. Lên kế hoạch cài đặt MS Access
• 2.2. Quyết định cấu hình cần thiết để cài đặt cho MS Access
• 2.3. Các bước cài đặt MS Access
• 2.4. Kết quả của việc cài đặt MS Access
• 3. CÁC LỖI THƯỜNG GẶP CỦA MS ACCESS
• 3.1. Các lỗi thường gặp trong quá trình cài đặt MS Access
• 3.2. Các lỗi phát sinh trong quá trình sử dụng
• 4. TỔNG QUAN VỀ SQL SERVER
• 4.1. Giới thiệu chung về SQL Server
• 4.2. Quá trình phát triển
• 4.3. Ứng dụng trong thực tế
• 4.4. Đặc trưng của hệ quản trị CSDL
• 4.5. Cách khởi động, kết thúc chương trình
• 4.5.1. Mở đóng SQL Server
• 4.5.2. Các dịch vụ của SQL Server
• 5. SQL SERVER AGENT SERVICES
• 5.1. Các thành phần cơ bản của SQL Server
• 6. KIẾN TRÚC CỦA CSDL QUAN HỆ
• 7. CÁC BƯỚC CHUẨN BỊ VÀ CÀI ĐẶT SQL SERVER
• 7.1. Lên kế hoạch cài đặt SQL Server
• 7.2. Quyết định cấu hình cần thiết để cài đặt cho SQL Server
• 7.3. Các bước cài đặt SQL Server
• 7.4. Kết quả của việc cài đặt SQL Server
• 8. CÁC LỖI THƯỜNG GẶP CỦA SQL SERVER
• 8.1. Các lỗi thường gặp trong quá trình cài đặt SQL Server
• 8.2. Các lỗi phát sinh trong quá trình sử dụng SQL Server
• TÀI LIỆU THAM KHẢO CHÍNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Hệ Quản Trị Cơ Sở Dữ Liệu Công Nghệ Thông Tin

Giáo trình Hệ Quản Trị Cơ Sở Dữ Liệu (CSDL) Công Nghệ Thông Tin cung cấp kiến thức cơ bản và nâng cao về quản lý dữ liệu. Tài liệu này không chỉ giúp sinh viên hiểu rõ về Microsoft Access và SQL Server mà còn trang bị cho họ những kỹ năng cần thiết để làm việc hiệu quả trong môi trường công nghệ thông tin. Nội dung giáo trình được biên soạn một cách hệ thống, dễ hiểu, phù hợp với trình độ trung cấp.

1.1. Mục tiêu của Giáo Trình Hệ Quản Trị Cơ Sở Dữ Liệu

Mục tiêu chính của giáo trình là giúp sinh viên nắm vững các khái niệm cơ bản về hệ quản trị CSDL, từ đó có thể áp dụng vào thực tiễn công việc. Sinh viên sẽ học cách xây dựng và quản lý cơ sở dữ liệu, thực hiện truy vấn và thiết kế các biểu mẫu.

1.2. Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình này được thiết kế dành cho sinh viên ngành Công Nghệ Thông Tin, những người muốn tìm hiểu sâu về quản lý dữ liệu và phát triển phần mềm. Nó cũng hữu ích cho các chuyên gia trong lĩnh vực công nghệ thông tin.

II. Những Thách Thức Trong Quản Lý Cơ Sở Dữ Liệu Hiện Nay

Quản lý cơ sở dữ liệu hiện nay đối mặt với nhiều thách thức như bảo mật thông tin, hiệu suất truy vấn và khả năng mở rộng. Các tổ chức cần phải tìm ra giải pháp hiệu quả để đảm bảo dữ liệu được bảo vệ và truy cập nhanh chóng. Việc sử dụng các công nghệ mới như SQL Server giúp giải quyết những vấn đề này.

2.1. Vấn đề bảo mật thông tin trong CSDL

Bảo mật thông tin là một trong những thách thức lớn nhất trong quản lý CSDL. Các tổ chức cần áp dụng các biện pháp bảo mật như mã hóa dữ liệu và kiểm soát truy cập để bảo vệ thông tin nhạy cảm.

2.2. Hiệu suất truy vấn và tối ưu hóa

Hiệu suất truy vấn là yếu tố quan trọng trong việc quản lý CSDL. Việc tối ưu hóa các truy vấn giúp giảm thời gian xử lý và nâng cao hiệu quả làm việc. Sử dụng các chỉ mục và cấu trúc dữ liệu hợp lý là cách hiệu quả để cải thiện hiệu suất.

III. Phương Pháp Quản Lý Cơ Sở Dữ Liệu Hiệu Quả

Để quản lý cơ sở dữ liệu hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp và công cụ hiện đại. Việc sử dụng Microsoft Access và SQL Server giúp người dùng dễ dàng tổ chức và truy xuất dữ liệu. Các phương pháp này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn nâng cao độ chính xác trong quản lý dữ liệu.

3.1. Sử dụng Microsoft Access trong quản lý CSDL

Microsoft Access cung cấp giao diện thân thiện và các công cụ mạnh mẽ để quản lý cơ sở dữ liệu. Người dùng có thể dễ dàng tạo, sửa đổi và truy vấn dữ liệu mà không cần nhiều kiến thức lập trình.

3.2. Tối ưu hóa SQL Server cho hiệu suất cao

SQL Server là một trong những hệ quản trị CSDL phổ biến nhất hiện nay. Việc tối ưu hóa cấu hình và sử dụng các tính năng như chỉ mục, phân vùng giúp nâng cao hiệu suất và khả năng mở rộng của hệ thống.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Hệ Quản Trị Cơ Sở Dữ Liệu

Hệ quản trị cơ sở dữ liệu được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như quản lý doanh nghiệp, giáo dục và y tế. Việc sử dụng CSDL giúp tổ chức lưu trữ và truy xuất thông tin một cách hiệu quả, từ đó nâng cao năng suất làm việc.

4.1. Ứng dụng trong quản lý doanh nghiệp

Trong quản lý doanh nghiệp, hệ quản trị CSDL giúp tổ chức thông tin về khách hàng, sản phẩm và doanh thu. Điều này giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định chính xác và kịp thời.

4.2. Ứng dụng trong giáo dục

Trong lĩnh vực giáo dục, hệ quản trị CSDL được sử dụng để quản lý thông tin sinh viên, điểm số và khóa học. Điều này giúp các trường học theo dõi tiến độ học tập và cải thiện chất lượng giảng dạy.

V. Kết Luận Về Giáo Trình Hệ Quản Trị Cơ Sở Dữ Liệu

Giáo trình Hệ Quản Trị Cơ Sở Dữ Liệu Công Nghệ Thông Tin là tài liệu quan trọng giúp sinh viên nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết trong lĩnh vực này. Việc áp dụng các phương pháp và công cụ hiện đại sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý dữ liệu trong tương lai.

5.1. Tương lai của hệ quản trị CSDL

Với sự phát triển không ngừng của công nghệ, hệ quản trị CSDL sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn. Các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo và học máy sẽ được tích hợp vào quản lý dữ liệu, mở ra nhiều cơ hội mới.

5.2. Khuyến nghị cho sinh viên

Sinh viên nên chủ động tìm hiểu và thực hành các kỹ năng liên quan đến quản lý CSDL. Việc tham gia các khóa học và dự án thực tế sẽ giúp nâng cao khả năng làm việc trong môi trường công nghệ thông tin.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình mô đun Hệ quản trị cơ sở dữ liệu (Mã số: MĐ 13, mã các bài học MĐ28-01 đến MĐ28-06) là tài liệu đào tạo chuyên môn nghề bắt buộc thuộc chương trình đào tạo nghề Công nghệ thông tin ở trình độ Trung cấp và Cao đẳng nghề, được ban hành theo quyết định của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghề Hà Nam (thuộc Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Hà Nam, năm 2017, lưu hành nội bộ năm 2020). Tài liệu do tác giả Lê Thị Thu Hương (Khoa Công nghệ Thông tin) chủ biên, với sự phối hợp chuyên môn của Trưởng khoa Phạm Tất Thành.

Trong cấu trúc chương trình đào tạo, mô đun được bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành các môn học chung và hai môn học cơ sở chuyên ngành tiên quyết là Lập trình căn bản và Cơ sở Dữ liệu.

Mục tiêu học tập của giáo trình nhằm trang bị cho người học:

• Hiểu rõ bản chất, kiến trúc và tính năng của hai hệ quản trị cơ sở dữ liệu (RDBMS) phổ biến trên môi trường Windows là Microsoft Access và Microsoft SQL Server.
• Xây dựng được mối liên kết, quan hệ giữa các bảng (Relationships) và đảm bảo các ràng buộc toàn vẹn dữ liệu.
• Sử dụng, quản lý, bảo trì, khai thác dữ liệu và thực hiện các câu truy vấn (Queries, T-SQL) phục vụ các bài toán thực tế.
• Thiết kế biểu mẫu nhập liệu (Forms) và các báo biểu kết xuất dữ liệu (Reports).
• Nắm vững quy trình cài đặt, cấu hình các dịch vụ hệ thống, phương thức xác thực và kỹ thuật khắc phục sự cố, xử lý các mã lỗi phát sinh trong quá trình vận hành hệ thống CSDL.

Cấu trúc giáo trình có tổng thời lượng 88 giờ (bao gồm 24 giờ lý thuyết, 54 giờ thực hành và 10 giờ kiểm tra), chia thành hai khối kiến thức song song: Microsoft Access và Microsoft SQL Server. Điểm đặc sắc của tài liệu là phương pháp tiếp cận gắn liền giữa lý thuyết nền tảng với quy trình cài đặt chi tiết từng bước qua ảnh chụp màn hình và tổng hợp chuyên sâu các lỗi kỹ thuật thực tế thường gặp.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được tổ chức thành 6 bài học chính theo lộ trình tiến triển logic từ đơn giản đến phức tạp:

1. MĐ28-01: Tổng quan về hệ quản trị CSDL Microsoft Access (4 giờ - 2 LT, 2 TH): Giới thiệu tổng quan về Access, thao tác vào/ra, các thành phần trên cửa sổ Database gồm 6 đối tượng chính: Bảng (Tables), Truy vấn (Queries), Biểu mẫu (Forms), Báo cáo (Reports), Trang dữ liệu (Pages), Tập lệnh (Macros) và Đơn thể (Modules). Trình bày chi tiết các kiểu dữ liệu (Text, Memo, Number, Date/Time, Currency, AutoNumber, Yes/No, OLE Object, Lookup Wizard, Hyperlink) và hệ thống thuộc tính trường: Field Size, Format, Decimal Places, Input Mask, Caption, Default Value, Validation Rule, Validation Text, Required, AllowZeroLength, Index, New Value.

2. MĐ28-02: Các bước chuẩn bị và cài đặt MS Access (18 giờ - 4 LT, 12 TH, 2 KT): Lên kế hoạch cài đặt, lựa chọn các phiên bản đóng gói trong bộ Microsoft Office (Office 97, 2000, 2003, 2007, 2010, 2013). Xác định cấu hình phần cứng tối thiểu (CPU ≥ 500MHz, RAM ≥ 256MB, HDD ≥ 1.5GB, ổ CD-ROM, màn hình 1024x768, Windows XP/Vista/Win7). Hướng dẫn quy trình chạy tệp setup.exe và kết quả nhận được.

3. MĐ28-03: Các lỗi thường gặp của MS Access (23 giờ - 6 LT, 14 TH, 3 KT): Phân tích các lỗi cài đặt và nâng cấp (lỗi tệp GrooveMUI.msi, bản cập nhật KB2553092 xử lý lỗi Code 78F, lỗi "The installation of this packaged failed", lỗi Error 1935 liên quan đến assembly component). Phân tích các lỗi vận hành: lỗi tạo Relationships do vi phạm ràng buộc toàn vẹn khi nhập liệu trước, lỗi tạo khóa phức hợp với phím Shift, dây quan hệ giữa bảng chính HOADON và bảng phụ CTHD, lỗi biểu thức logic IIF([phai]=True, "Nữ", "Nam"), và phân biệt giữa điều khiển Label (Caption) với Textbox (ControlSource, Input Mask).

4. MĐ28-04: Tổng quan SQL (4 giờ - 2 LT, 2 TH): Lịch sử phát triển SQL Server từ phiên bản 6.0, 7.0 đến SQL Server 2000 với tính năng Multiple-Instance (Default Instance và Named Instance: MSSQL$InstanceName, SQLAGENT$InstanceName). 7 phiên bản (Enterprise, Standard, Personal, Developer, Win CE, Trial). 4 dịch vụ nền tảng: SQL Server Service, SQL Server Agent Service (tự động hóa job, alert, backup theo lịch), Microsoft Distributed Transaction Coordinator, Microsoft Search Service. Các thành phần chính: Relational Database Engine, Replication (đồng bộ CSDL báo cáo), Data Transformation Services (DTS - di chuyển dữ liệu giữa Oracle, DB2, Access, SQL Server), Analysis Services (khối đa chiều multi-dimension cubes, data mining), English Query, Meta Data Service, Books Online và các công cụ quản trị (Enterprise Manager, Query Analyzer, SQL Profiler, osql, bcp).

5. MĐ28-05: Các bước chuẩn bị và cài đặt SQL (18 giờ - 4 LT, 12 TH, 2 KT): Lên kế hoạch cài đặt SQL Server 2000 Developer Edition. Lựa chọn tài khoản dịch vụ (Local System Account hoặc Domain User Account), chế độ chứng thực (Windows Authentication Mode và Mixed Mode), Collation, Network Libraries (TCP/IP, NetBEUI, IPX/SPX...), Client Licensing Mode (Per processor, Per seat). Các bước chạy autorun.exe, cài đặt Server and Client Tools ở chế độ Typical. Mô tả cấu trúc các thư mục kết quả trong C:\MSSQL (Backup, BIN, BINN, CHARSETS, DATA, INSTALL, LOG, REPLDATA, SNMP, SQLOLE, SYSBOLS).

6. MĐ28-06: Các lỗi thường gặp của SQL (23 giờ - 6 LT, 14 TH, 3 KT): Quy trình sao lưu (Backup Database) và phục hồi (Restore Database với tùy chọn "Force restore over existing database" khi CSDL đang kết nối). Kỹ thuật bảo toàn và phục hồi vật lý bằng sao chép thư mục DATA. Hệ thống hóa các lỗi thường gặp: lỗi chỉ đọc (Read-only / Updateable query do quyền ghi NTFS hoặc bảo mật IIS), lỗi đường dẫn registry vật lý, lỗi xung đột khóa độc quyền file CSDL (exclusive lock), lỗi truy vấn thiếu tham số hoặc sai tên cột (Too few parameters, Item cannot be found), lỗi sai tên bảng, lỗi truy xuất bản ghi đã xóa (BOF or EOF is True), và các lỗi cú pháp câu lệnh SQL (Syntax error in FROM clause/query expression).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết mô hình dữ liệu quan hệ (Relational Data Model): Xây dựng trên nền tảng lý thuyết tập hợp do E.F. Codd khởi xướng, biểu diễn dữ liệu dưới dạng các bảng (Tables) chứa các bộ giá trị, liên kết với nhau thông qua khóa chính (Primary Key) và khóa ngoại (Foreign Key).
• Nguyên tắc toàn vẹn dữ liệu (Data Integrity): Ràng buộc toàn vẹn tham chiếu trong quan hệ giữa các bảng; các quy tắc kiểm tra hợp lệ dữ liệu (Validation Rule kết hợp toán tử so sánh >, <, =, <>, logic And, Or, Not, chuỗi Like) và mặt nạ định dạng nhập liệu (Input Mask).
• Kiến trúc dịch vụ Client/Server: Quản lý đa thể hiện (Multiple-Instance), xử lý phân tán giao tác, cơ chế lưu trữ vật lý tách biệt giữa engine và tệp dữ liệu (.mdb, .mdf, thư mục DATA).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Cài đặt, cấu hình hệ quản trị CSDL Access và SQL Server; thiết kế thuộc tính trường chi tiết (định dạng chuỗi @, >, <, số, ngày giờ, logic); viết câu truy vấn dữ liệu T-SQL; lập lịch sao lưu tự động qua SQL Server Agent.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích mô hình dữ liệu cho các bài toán quản lý thực tế (hồ sơ sinh viên, kế toán, hóa đơn - chi tiết hóa đơn HOADON / CTHD); phân tích nguyên nhân lỗi dựa trên thông báo lỗi hệ thống và sổ theo dõi (LOG).
• Kỹ năng thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Sao lưu và phục hồi CSDL khi có sự cố; gỡ rối cấu trúc bảng và điều khiển giao diện (phân biệt Textbox và Label); xử lý phân quyền tập tin trên hệ thống tệp NTFS và máy chủ IIS.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

• Cách tiếp cận sư phạm (Pedagogical approach): Giáo trình áp dụng phương pháp đào tạo tích hợp đặc trưng của giáo dục nghề nghiệp. Tỷ trọng thực hành và kiểm tra kỹ năng chiếm tới 72,7% tổng thời lượng mô đun (64/88 giờ). Tiến trình giảng dạy đi từ cung cấp khái niệm, hướng dẫn quy trình cài đặt trực quan, đến thực hành thao tác và xử lý sự cố.

• Bài tập và bài toán mẫu (Case studies): Tài liệu tích hợp các bài toán mẫu ứng dụng thực tế trong quản lý và thống kê:

  • Bài toán quản lý nhân sự với bảng NHANVIEN (thiết lập trường phái kiểu logic, viết hàm điều kiện IIF).
  • Bài toán quản lý bán hàng với quan hệ giữa bảng HOADON và CTHD (ràng buộc toàn vẹn, liên kết hai khóa sohd, loaihd).
  • Bài toán quản lý hồ sơ sinh viên, quản lý vật tư và kế toán doanh nghiệp.

• Bài tập thực hành (Practical exercises): Sinh viên thực hiện các bài tập trực tiếp trên máy tính: định nghĩa cấu trúc trường dữ liệu, thiết lập mặt nạ Input Mask cho mật khẩu/số điện thoại, cài đặt SQL Server 2000 với tài khoản Local System Account và chế độ Mixed Mode, thực hiện lệnh Backup Database và Restore Database với tùy chọn From device.

• Phương pháp đánh giá (Assessment methods): Bao gồm 4 đợt kiểm tra định kỳ phân bổ vào cuối các bài thực hành trọng điểm:

  • Kiểm tra Bài MĐ28-02: 2 giờ (Kỹ năng cài đặt và cấu hình MS Access).
  • Kiểm tra Bài MĐ28-03: 3 giờ (Kỹ năng phát hiện và sửa lỗi trong MS Access).
  • Kiểm tra Bài MĐ28-05: 2 giờ (Kỹ năng cài đặt và cấu hình SQL Server).
  • Kiểm tra Bài MĐ28-06: 3 giờ (Kỹ năng sao lưu, phục hồi và xử lý lỗi SQL Server).

• Định hướng tự học (Self-study guidelines): Người học được hướng dẫn khai thác tài liệu trợ giúp đính kèm SQL Server Books Online, sử dụng công cụ Query Analyzer để kiểm tra và gỡ rối câu lệnh SQL, dùng SQL Profiler để theo dõi sự kiện hệ thống, và thực hiện sao lưu dự phòng dữ liệu trước khi can thiệp cấu trúc bảng.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Chuyển đổi từ lập trình truyền thống sang hệ quản trị CSDL trực quan: Giáo trình chỉ rõ bước chuyển dịch từ việc phải viết từng dòng lệnh quản lý dữ liệu phức tạp trong Pascal, C hay FoxPro sang việc sử dụng các công cụ tự động sản sinh chương trình, thiết kế trực quan trên môi trường Windows của Microsoft Access và SQL Server.
• Khảo sát đa phiên bản phần mềm:
  • Khảo sát các phiên bản Access trong các bộ Microsoft Office từ Office 97, 2000, 2003, 2007, 2010 đến 2013 (làm rõ sự khác biệt giữa đuôi tệp .mdb truyền thống và các định dạng mới).
  • Khảo sát các phiên bản SQL Server từ 6.0, 7.0 đến SQL Server 2000/2002; làm rõ 7 ấn bản (Editions) phục vụ các quy mô từ cá nhân (Personal), học tập/phát triển ứng dụng (Developer) đến doanh nghiệp lớn (Enterprise hỗ trợ 32 CPU, 64 GB RAM, xử lý dữ liệu quy mô Terabyte).
• Tích hợp các công nghệ và dịch vụ CSDL nâng cao:
  • Multiple-Instance: Giới thiệu cơ chế chạy song song nhiều thể hiện CSDL trên cùng một máy chủ (Default Instance và Named Instance).
  • Replication: Cơ chế nhân bản và đồng bộ dữ liệu giữa máy chủ vận hành chính và máy chủ báo cáo (report server).
  • Data Transformation Services (DTS): Dịch vụ trích xuất, chuyển đổi và di chuyển dữ liệu giữa các hệ quản trị khác nhau như Oracle, DB2 của IBM, SQL Server và Access.
  • Analysis Services: Kỹ thuật phân tích dữ liệu đa chiều (multi-dimension cubes) và khai phá dữ liệu (data mining).
• Tập trung vào kỹ năng xử lý sự cố thực tế: Cung cấp chi tiết các mã lỗi và phương án xử lý cụ thể (bản vá KB2553092, lỗi GrooveMUI.msi, lỗi khóa bảng độc quyền, lỗi phân quyền NTFS/IIS, kỹ thuật ghi đè CSDL Force restore over existing database).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên và trình độ đào tạo: Giáo trình được thiết kế chuẩn hóa cho sinh viên hệ Trung cấp và Cao đẳng nghề thuộc ngành Công nghệ thông tin tại Trường Cao đẳng Nghề Hà Nam cũng như các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đào tạo nghề CNTT trên cả nước.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành khối kiến thức tin học đại cương, có kỹ năng sử dụng hệ điều hành Windows và đã học xong hai học phần nền tảng:
  1. Lập trình căn bản (nắm vững tư duy thuật toán, cấu trúc điều khiển).
  2. Cơ sở Dữ liệu (nắm vững lý thuyết mô hình thực thể liên kết, chuẩn hóa dữ liệu).
• Giảng viên chuyên ngành: Giảng viên sử dụng giáo trình làm tài liệu giảng dạy chính khóa, định khung thời lượng 88 giờ trên lớp và phòng máy; làm căn cứ xây dựng đề thi lý thuyết và bài kiểm tra thực hành tay nghề định kỳ.
• Tự học và tham khảo nghề nghiệp: Kỹ thuật viên quản trị hệ thống, nhân viên vận hành CSDL tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể sử dụng tài liệu để tra cứu nhanh thuộc tính trường Access, quy trình sao lưu/phục hồi dữ liệu SQL Server và cẩm nang xử lý các mã lỗi cơ bản.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên hệ Trung cấp và Cao đẳng nghề ngành Công nghệ thông tin; giảng viên bộ môn mạng và cơ sở dữ liệu; cùng những người bắt đầu học về quản trị, thiết kế CSDL trên nền tảng Microsoft Access và SQL Server.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền nào trước khi học giáo trình này?

Người học bắt buộc phải tích lũy kiến thức từ hai mô đun tiên quyết là Lập trình căn bản và Cơ sở Dữ liệu, đồng thời có kỹ năng thao tác cơ bản với hệ điều hành Windows (quản lý tập tin, thư mục, quyền truy cập).

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu CSDL khác là gì?

Giáo trình tập trung trọng tâm vào thực hành nghề nghiệp (chiếm hơn 70% tổng thời lượng) và dành riêng hai bài học lớn (Bài MĐ28-03 và MĐ28-06, mỗi bài 23 giờ) để phân tích cụ thể các lỗi cài đặt, lỗi cú pháp T-SQL, lỗi phân quyền và phương pháp khắc phục chi tiết.

4. Làm sao để tự học giáo trình này đạt hiệu quả cao?

Người học cần kết hợp đọc lý thuyết với thực hành cài đặt trực tiếp trên máy tính theo từng bước minh họa; tra cứu thêm thông tin từ bộ tài liệu SQL Server Books Online; thực hành viết truy vấn trên Query Analyzer và luôn tuân thủ nguyên tắc sao lưu dữ liệu (Backup / Copy thư mục DATA) trước khi thao tác.

5. Có tài liệu bổ trợ nào được dẫn chiếu trong giáo trình?

Giáo trình chỉ dẫn người học sử dụng tài liệu đính kèm SQL Server Books Online của Microsoft, các tệp trợ giúp trong bộ Microsoft Office, và danh mục Tài liệu tham khảo chính được liệt kê tại trang 52 của giáo trình.

---

Kết luận

Giáo trình mô đun Hệ quản trị cơ sở dữ liệu (MĐ 13) của Trường Cao đẳng Nghề Hà Nam cung cấp hệ thống kiến thức hoàn chỉnh từ nguyên lý tổ chức dữ liệu, quản lý thuộc tính trường, thiết lập quan hệ bảng đến các thao tác quản trị, sao lưu và bảo mật hệ thống trên hai nền tảng Microsoft Access và Microsoft SQL Server.

Lộ trình học tập được thiết kế khoa học: bắt đầu từ việc nắm bắt các đối tượng và thuộc tính trong Access, thực hành cài đặt và sửa lỗi Access, sau đó nâng cao lên mô hình Client/Server với SQL Server 2000 Developer Edition, cấu hình dịch vụ SQL Server Agent và làm chủ kỹ thuật phục hồi dữ liệu khi gặp sự cố.

Người học có thể tham khảo bổ sung các công cụ trực quan như Enterprise Manager, Query Analyzer, SQL Profiler cùng hệ thống tài liệu chuẩn SQL Server Books Online (được nêu tại trang 31 và 52 của giáo trình) để hoàn thiện năng lực chuyên môn nghề Công nghệ thông tin.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU TỔNG QUAN VỀ HỆ QUẢN TRỊ CƠ SỞ DỮ LIỆU ACCESS Mã bài: MĐ 13 – 01. Trong bài này chúng tôi trình bày một cách tổng quan về cơ sở dữ liệu Microsoft Access, Các vấn đề chính sẽ được đề cập:  Cách vào môi trường của Access  Các thao tác trên tệp tin CSDL Access.  Các khái niệm cơ bản  Một số thao tác trên cửa sổ DATABASE  Hiệu chỉnh CSDL Mục tiêu: - Biết được xuất xứ phần mềm acces, khả năng của access, vì sao phải dùng access - Khởi động và thoát được access - Hiểu được các khái niệm cơ bản về hệ quản trị CSDL - Thao tác được trên cửa sổ database - Hiệu chỉnh được cơ sở dữ liệu NỘI DUNG CHÍNH 1. Giới thiệu chung về MICROSOFT ACCESS.

Mục tiêu: - Nắm được những hiểu biết chung về Microsoft Access 1.1 Quá trình phát triển Microsoft Access là một Hệ Quản Trị Cơ Sở Dữ Liệu (QTCSDL) tương tác người sử dụng chạy trong môi trường Windows. Microsoft Access cho chúng ta một công cụ hiệu lực và đầy sức mạnh trong công tác tổ chức, tìm kiếm và biểu diễn thông tin.2 Ứng dụng trong thực tế Microsoft Access cho ta các khả năng thao tác dữ liệu, khả năng liên kết và công cụ truy vấn mạnh mẽ giúp quá trình tìm kiếm thông tin nhanh. Người sử dụng có thể chỉ dùng một truy vấn để làm việc với các dạng cơ sở dữ liệu khác nhau. Ngoài ra, có thể thay đổi truy vấn bất kỳ lúc nào và xem nhiều cách hiển thị dữ liệu khác nhau chỉ cần động tác nhấp chuột.

Microsoft Access và khả năng kết xuất dữ liệu cho phép người sử dụng thiết kế Giáo trình: Hệ quản trị cơ sở dữ liệu Trang 5 Tài liệu lưu hành nội bộ - Biện soạn: Lê Thị Thu Hương - Khoa CNTT - Trường Cao nghề Hà Nam những biểu mẫu và báo cáo phức tạp đáp ứng đầy đủ các yêu cầu quản lý, có thể vận động dữ liệu và kết hợp các biểu mẫu va báo cáo trong một tài liệu và trình bày kết quả theo dạng thức chuyên nghiệp.3 Đặc trưng của Access Microsoft Access là một công cụ đầy năng lực để nâng cao hiệu suất công việc. Bằng cách dùng các Wizard của MS Access và các lệnh có sẵn (macro) ta có thể dễ dàng tự động hóa công việc mà không cần lập trình. Đối với những nhu cầu quản lý cao, Access đưa ra ngôn ngữ lập trình Access Basic (Visual Basic For application) một ngôn ngữ lập trình mạnh trên CSDL. Khởi động và thoát khỏi ACCESS Mục tiêu: - Biết được cách khởi động và thoát khỏi Access 2.

Khởi động ACCESS. Chọn nút Start trên thanh Taskbar Chọn Programs Chọn Microsoft OFFICE Chọn Microsoft ACCESS Khung hội thoại Microsoft ACCESS gồm: Blank Database… : Tạo CSDL trống. Form Existing file… : Mở một CSDL có sẵn. … Thoát khỏi chương trình ACCESS Chọn File/Exit hoặc nhấn tổ hợp phím ALT+F4 Giáo trình: Hệ quản trị cơ sở dữ liệu Trang 6 Tài liệu lưu hành nội bộ - Biện soạn: Lê Thị Thu Hương - Khoa CNTT - Trường Cao nghề Hà Nam 2.

Sử dụng thanh thực đơn 2. Tạo một tập tin CSDL Thực hiện các thao tác sau: Chọn File/New hoặc chọn biểu tượng New trên thanh công cụ Chọn Database, chọn OK Trong mục Save in: Chọn thư mục cần chứa tên tập tin. File name: Chọn tên tập tin cần tạo (Phần mở rộng mặc định là MDB) 2. Mở một CSDL đã tồn tại trên đĩa Chọn File/Open database (Hoặc click biểu tượng Open) Trong mục Look in : Chọn thư mục cần chứa tên tập tin cần mở.

File name: Chọn tên tập tin cần mở. Các thành phần cơ bản của một tập tin CSDL ACCESS Một tập tin CSDL ACCESS gồm có 6 thành phần cơ bản sau: Bảng (Tables) : Là nơi chứa dữ liệu Truy vấn (Queries) : Truy vấn thông tin dựa trên một hoặc nhiều bảng. Biểu mẫu (Forms) : Các biểu mẫu dùng để nhập dữ liệu hoặc hiển thị dữ liệu. Báo cáo (Reports) : Dùng để in ấn.

Pages (Trang) : Tạo trang dữ liệu. Macros (Tập lệnh) : Thực hiện các tập lệnh. Modules (Đơn thể) : Dùng để lập trình Access Basic Giáo trình: Hệ quản trị cơ sở dữ liệu Trang 7 Tài liệu lưu hành nội bộ - Biện soạn: Lê Thị Thu Hương - Khoa CNTT - Trường Cao nghề Hà Nam 3. Các khái niệm cơ bản.

Mục tiêu: - Hiểu được các khái niện cơ bản về Microsoft Access 3. Cơ sở dữ liệu (CSDL): Được sử dụng như một công cụ để lưu trữ và diễn giải các trường thuộc tính của mẩu tin. Loại lưu trữ dữ liệu thường được gọi là bảng Table. Ngoài các bảng dữ liệu còn có nhiều khái niệm khác tương quan với Table như dữ liệu (DATA), ràng buộc (CONSTRAINT), chi mục (INDEXS), tiêu chuẩn (RULES), (TRIGGER) và các thủ tục (STORED PROCEDURE).

Trong CSDL Microsoft ACCESS ngoài bảng dữ liệu còn có các đối tượng khác như truy vấn (QUERY), biểu mẫu (FORM), báo cáo (REPORT), MACRO… 3. Bảng, trường dữ liệu và khoá chính: Khoá chính là một hoặc nhiều trường xác định duy nhất một bản ghi. Trường (Field) thể hiện thông tin một thuộc tính của một đối tượng nào đó. Bảng là nơi chứa dữ liệu về một đối tượng thông tin nào đó như SINH VIÊN, HÓA ĐƠN,.

Câu truy vấn ACCESS dùng quan hệ để đảm bảo những ràng buộc toàn vẹn giữa các bảng liên quan trong các phép thêm, sửa, xoá mẫu tin. Biểu mẫu (Form) Bao gồm: Biểu tượng, menu, chức năng, mục, nút,…nói chung là tất cả các đối tượng hiển thị trên các cửa sổ.5 Macro Macro là tập hợp cá hành động (action) để thực hiện nhiều thao tác cùng một lúc giúp ta thực hiện tự động các công việc xử lý dữ liệu. Ta có thể tạo một macro để mở một Table, Query, Form, Report. Có thể tạo một macro thông báo kèm theo tiếng bíp bíp để gây sự chú ý.6 Báo biểu (Report) Với Microsoft Office Access 2007 bạn có thể tạo ra nhiềuloại báo cáo khác nhau, từ đơn giản đến phức tạp.

Đầu tiênhãy ghĩ về báo cáo dùng để hiển thị những bản ghi từ nguồndữ liệu. Cho dù là báo cáo với một danh sách đơn giản, hoặc báo cáo nhóm chỉ tiêu doanh thu theo vùng miền, thì việcđầu tiên bạn Giáo trình: Hệ quản trị cơ sở dữ liệu Trang 8 Tài liệu lưu hành nội bộ - Biện soạn: Lê Thị Thu Hương - Khoa CNTT - Trường Cao nghề Hà Nam nên quan tâm là những trường chứa dữ liệu nàocần hiển thị lên báo cáo, và những bảng hay Query nào chứa chúng 4. Một số thao tác trên cửa sổ DATABASE. Mục tiêu: - Biết được một số thao tác trên cửa sổ của Database 4.

Tạo một đối tượng mới Trong cửa sổ Database, chọn tab chứa đối tượng cần tạo (Bảng, Truy vấn, Biểu mẫu, Báo cáo,.) hoặc thực hiện lệnh: View/D atabase Object - Table/Query/Form/ReportPages/Macros/Modules Chọn nút New. Thực hiện một đối tượng trong CSDL Trong cửa sổ Database, chọn tab cần thực hiện. Cửa sổ Database liệt kê tên các đối tượng có sẵn, chọn tên đối tượng cần mở. Sửa đổi một đối tượng có sẵn trong CSDL Trong cửa sổ Database, chọn tab cần thực hiện.

Cửa sổ Database liệt kê tên các đối tượng có sẵn, chọn tên đối tượng cần mở, Chọn nút Design. Hiệu chỉnh Cơ sở dữ liệu Mục tiêu: - Biết được các cách hiểu chỉnh cơ sở dữ liệu Nội dung chính:  Field Size Quy định kích thước của trường và tùy thuộc vào từng kiểu dữ liệu Kiểu Text: Chúng ta quy định độ dài tối đa của chuỗi. Kiểu Number: Có thể chọn một trong các loại sau: Byte: 0.797x10308 (Tối đa 15 số lẻ) Decimal Places Quy định số chữ số thập phân ( Chỉ sử dụng trong kiểu Single và Double) Đối với kiểu Currency mặc định decimal places là 2 Giáo trình: Hệ quản trị cơ sở dữ liệu Trang 9 Tài liệu lưu hành nội bộ - Biện soạn: Lê Thị Thu Hương - Khoa CNTT - Trường Cao nghề Hà Nam  Format Quy định dạng hiển thị dữ liệu, tùy thuộc vào từng kiểu dữ liệu. Kiểu chuỗi: Gồm 3 phần <Phần 1>;<Phần 2>;<Phần 3> Trong đó: <Phần 1>: Chuỗi định dạng tương ứng trong trường hợp có chứa văn bản.

<Phần 2>: Chuỗi định dạng tương ứng trong trường hợp không chứa văn bản. <Phần 3>: Chuỗi định dạng tương ứng trong trường hợp null Các ký tự dùng để định dạng chuỗi Ký tự Tác dụng @ Chuỗi ký tự > Đổi tất cả ký tự nhập vào thành in hoa < Đổi tất cả ký tự nhập vào thành in thường “Chuỗi ký tự “ Chuỗi ký tự giữa 2 dấu nháy \<ký tự> Ký tự nằm sau dấu \ [black] [White] [red] Hoặc [<số>] Màu Trong đó 0<=số<=56 Ví dụ Cách định dạng Dữ Hiển thị liệu @@@-@@@@ 12345 123-456 6 abc-def > Tinho abcdef TINHOC < c TINHOC Tinhoc @; Chuỗi bất Hiển thị chuỗi ”Không có”; kỳ Không có ”Không biết” Chuỗi Không biết rỗng Giáo trình: Hệ quản trị cơ sở dữ liệu Giá trị trống Trang 10 (Null) Tài liệu lưu hành nội bộ - Biện soạn: Lê Thị Thu Hương - Khoa CNTT - Trường Cao nghề Hà Nam Kiểu Number Định dạng do ACCESS cung cấp Dạng Dữ liệu Hiển thị General Number 1234.23E+03 Định dạng do người sử dụng <Phần 1>;<Phần 2>;<Phần 3>;<Phần 4> <Phần 1>:Chuỗi định dạng tương ứng trong trường hợp số dương. <Phần 2>: Chuỗi định dạng tương ứng trong trường hợp số âm. <Phần 3>: Chuỗi định dạng tương ứng trong trường hợp số bằng zero.

<Phần 4>: Chuỗi định dạng tương ứng trong trường hợp null. Các ký tự định dạng Ký tự Tác dụng .(Period) Dấu chấm thập phân ,(comma) Dấu phân cách ngàn 0 Ký tự số (0-9) # Ký tự số hoặc khoảng trắng $ Dấu $ % Phần trăm Ví dụ Định dạng Hiển thị Giáo trình: Hệ quản trị cơ sở dữ liệu Trang 11 Tài liệu lưu hành nội bộ - Biện soạn: Lê Thị Thu Hương - Khoa CNTT - Trường Cao nghề Hà Nam Số dương hiển thị bình thường 0;(0);;”Null” Số âm được bao giữa 2 dấu ngoặc Số zero bị bỏ trống Hiển thị dấu Null hiện chữ+Null phía trước nếu số dương +0.0 Hiển thị dấu - phía trước nếu số âm Hiển thị 0.