NGUYỄN HỮU HAI (Chủ biên) GIAD TRINH HANH CHINH NHA NƯỚC ca ae lÀ XUẤT BẢN GIÁO aon ar hi PGS. NGUYÊN HỮU HẢI (rủ su GIAO TRINH HANH CHÍNH NHÀ NƯỚC NHÀ XUẤT BAN GIAO DUC VIET NAM TẬP THẾ TÁC BIẢ: PGS. Nguyễn Hữu Hải TS. Đặng Khắc Ánh TS.
Hoàng Mai Ths. Phạm Ngọc Hà ThS. Nguyễn Thị Thu Hòa MUC LUC CHUUNG 1; KHAL NIEM, BAG DIEM, NGUYEN TAc TO CHUC VA HOAT BONG CUA HANH CHINH NHA NUUC | - Một số khái niêm. cuc II— Vai trò của hành chính nhà nước.
Ill - Bản chất, đặc điểm của hảnh chính nhà nước. IV - Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của hành chính nhà nước. 15 £WN€ 2:TỔ HỨC NÊN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC | ~ Nhận thức chung về nền hảnh chính nhà nước l~ Vai trò của các yếu tố trong nền hành chính nhà nước. {Il - Nhan sự trong bỏ máy hành chính nhà nước.
IV - Các nguồn lực vật chất, tài chính phục vụ cho hoạt đông hành chính nhả nước. V ~ Chức năng của nền hành chính nhà nước .S £f(f7W€ 3:0AT ĐỘNG CUA HANH CHINH NHA NUUC | ~ Hình thức, phương pháp hoạt đông hành chính nhà nước Il - Hoat dong hanh chính nhà nước rên một số lĩnh vực. -‹--‹5¿ 67 CHUONG 4-QUYET DINH QUAN LY HANH CHINH NHÀ NƯỨC I~ Tổng quan về quyết định hành chính nhà nước. IfSĐ se nmưab=cc.ốẽố 147 III~ Những yếu 16 ảnh hưởng đến xây dựng quyết định hành chính nhà nước.
150 IV - Qưy trinh xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện quyết định quản lý hành chính HA D9.rl 153 CHUONG 5:CKINH SACH CONG I — Khái quát chung vé chinh sch CONG cesses eessrsteseesssesereereeeeeeeeteee 166 I] — Phân tích chính sách công .--- «cv 9112121322111 01tr ru, 174 CAUUNE 6: K\EM SOAT B61 VÚI HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC | ~ Tổng quan về kiểm soát hành chính nhà nước .s⁄vs1xxsxxs<xxszx2 192 II - Hoạt động kiểm soát bên ngoài đối với hành chính nhà nước. lII~ Kiểm soát nội bộ hành chính nhà nước. £/WfWe 7: CẢI CACH HANH CHINH NHA NUUC | — Cai cách nền hành chính là yêu cầu tất yếu. kia ie 217 II— Cải cách nền hành chính các nước theo những mô hinh hành chính .221 Ill - Hanh chính Nhà nước Việt Nam qua các thời kỳ 230 IV - Hướng cải cách nền hảnh chính nhà nước.
TAL LIEU THAN RHAQ) N. 264 lộn Núi ÂU Hành chính học là khoa học nghiên cứu về hành chính có tính độc lập tương đối với các khoa học khác. So với các ngành khoa học chính trị, lịch sử, triết học hay kinh tế, xã hội. thì hành chính học ra đời muộn hơn, vì thế nó được thừa hưởng những thành tựu của khoa học đi trước để làm giàu thêm tính khoa học, phong phú về nội dụng và hình thức thể hiện.
Trong phạm vi của giáo trình này, nhóm biên soạn tập trung giới thiệu những nội dụng liên quan đến hành chính học mà trong đó chú thể thực thị là Nhà nước gom những nội dung chit yéu sau đây: — Bản chất của hành chính nhà nước; — Tổ chức hành chính nhà nước; — Hoạt động của nên hành chính nhà nước; — Phương tiện, điều kiện đảm bảo cho hoạt động của nên hành chính, — Phát triển nên hành chính nhà nước. Trên cơ sở tiếp thụ những tư tưởng khoa học về hành chính đang được phố biến rộng rãi trong và ngoài nước, đồng thời tìm hiểu các quan điểm, cách tiếp cận khác nhau về hành chính nhà nước ở Việt Nam, Giáo trình này chỉ tập trung dé cập dén những nội dung cơ bản nhất vệ lý luận hành chính nhà nước. Mặc dù nhóm biên soạn đã rất có gắng nghiên cứu, xây dựng nội dung giáo trình được khoa học và logic, nhưng chắc chắn không thé tránh khỏi những khiếm khuyết nhất định Chúng tôi rất mong sự đóng góp ý kiến của các nhà khoa học, các nhà quản lý và độc giả để giáo trình được hoàn thiện hơn trong lấn tái bản sau. Mọi góp ý xin gửi về Công ty CP Sách Đại học - Dạy nghệ, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, 25 Hàn Thuyên - Hà Nội.
Xin tran trong cam ơn! ĐÁC TÁC gid Chương† KHAI NIEM, DAC DIEM, NGUYEN TAC TỔ CHỨC VA HOAT DONG CUA HANH CHINH NHA NUOC I— MỘT SO KHÁI NIỆM 1. Khái niệm về quản lý Trong xã hội có nhiều chủ thể tham gia vào quá trình quản lý để duy tri su tồn tại, phát triển các lĩnh vực kinh tế, văn hoá, xã hội và môi trường như Nhà nước, các tổ chức thính trị, chỉnh trị - xã hội, tỗ chức kinh tế, tổ chức đoàn thể v. Nghiên cứu hoạt động quản lý nhà nước cho thấy, có những điểm khác biệt với các dạng thức quản lý của các chủ thể khác như: — Chủ thể quản lý nhà nước là các cơ quan có thấm quyển trong hệ thống nhà nước gồm: cơ quan lập pháp, cơ quan hành pháp, cơ quan tư pháp; — Đối tượng quản lý của Nhà nước là tất cả các cá nhân, tổ chức hoạt động trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam, công dân và tổ chức của Việt Nam sống và làm việc bên ngoài lãnh thé quéc gia; — Quản lý nhà nước là quản lý toàn diện trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, bao gồm: chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng, ngoại giao.; — Quản lý nhà nước mang tính quyền lực nhà nước, sử dụng pháp luật, chính sách làm công cụ chủ yếu dé quản lý xã hội; — Mục tiêu quản lý nhà nước là phục vụ nhân dân, duy trì sự ôn định và phát triển bền vững cho toàn xã hội. Từ những đặc điểm trên, có thê hiểu quản jý nhà nước là một dạng quản lý xã hội đặc biệt, do các cơ quan trong bộ máy nhà nước thực hiện thông qua hệ thông công cụ luật pháp và chính sách để điều chỉnh hành vi của cá nhân, tô chức nhằm duy trì sự ôn định và phát triển bằn vững toàn xã hội.
Khái niệm hành chính Từ điển Oxford định nghĩa hành chính là: “một hành động cai trị, là thực thi, là quản lý các công việc”; là “hướng dẫn, hoặc giám sát sự thực hiện, việc sử dụng, hoặc điều khiển”. Theo gốc Latinh, ban đầu hành chính bắt nguồn từ mimor, nghĩa là: “phục vụ”, sau này là ministrafe, nghĩa là: “điều hành”?), Từ những cách đặt vấn đẻ trên đây có thể hiểu một cách đại thé rằng: về cơ bản, hành chính là cai trị người khác thông qua việc yêu cầu chấp hành các quyết định do người đó ban hành và chịu sự kiếm soát của họ, hoặc cũng có thể hiểu hành chính là điều hành - khai thác, huy động và sử dụng các nguồn lực (cơ sở vật chất, tài nguyên, nhân lực, tài chính.) theo quy định (luật, hoặc điều lệ) nhằm đạt được mục tiêu của hệ thống (tổ chức, hoặc Nhà nước). Như vậy, có thể định nghĩa hành chính là hoạt động chấp hành và điều hành trong phạm vi tô chức theo những quy định nhằm đạt được mục tiêu đã đê ra. Khái niệm hành chính nhà nước Quản lý nhà nước bao gồm hoạt động của các cơ quan: cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp, trong khi hành chính nhà nước chỉ là hoạt động của hệ thông các cơ quan hành pháp từ Trung ương đến địa "(Owen E.
Hughes, Public Management and Administration, Third Edition, Published by Palgrave Macmilan, 2003, p 6). Như vậy, hành chính nhà nước chỉ là một bộ phận của quản ly nhà nước. Hay nói cách khác, hành chính nhà nước có phạm vi hẹp hơn so với quản lý nhà nước bởi: Hành chính nhà nước là hoạt động thực thi quyền hành pháp của Nhà nước, tức là chỉ thực hiện hoạt động chấp hành và điều hành; chủ thể của hành chính nhà nước là các cơ quan, cá nhân có thâm quyền trong hệ thống hành chính nhà nước. Như vậy, hành chỉnh nhà nước là hoạt động thực thí quyền hành pháp của Nhà nước; là hoạt động chấp hành và điều hành của cơ quan hành chính nhà nước trong quan lý xã hội theo khuôn khổ pháp luật nhằm duy trì sự ôn định và phát triển các lĩnh vực của đời sống xã hội.
Il VAI TRO CUA HANH CHINH NHÀ NƯỨC Trong quản lý xã hội, hành chính nhà nước có vai trò quan trọng đối với sự tổn tại và phát triển các ngành, lĩnh vực, các vùng của một quốc gia. Trong đó phải kể đến một số vai trò chủ yếu dưới đây. Vai trò hiện thực hoá các mục tiêu phát triển Vai trò này xuất phát từ chức năng thực thi quyền hành pháp của cơ quan hành chính nhà nước và địa vị pháp lý của cơ quan này đối với cơ quan quyền lực - cơ quan đại biểu của nhân dân (cơ quan chính trị). Chủ thể hành chính nhà nước có trách nhiệm chấp hành ý chí của các cơ quan chính trị về mục tiêu phát triển của địa phương hay quốc gia; về phục vụ lợi ích chung của xã hội, của nhân dân.
Hành chỉnh nhà nước có vai trò hiện thực hóa các mục tiêu phát triển, các ý tưởng chính trị trong đời sống xã hội. Vai trò điều phối các hoạt động kinh tế - xã hội Vai trò này xuất phát từ những hoạt động cụ thẻ để hoàn thành chức năng điều hành của cơ quan hành chính nhà nước như: hoạt động định hướng (xây dựng quy hoạch, kể hoạch), duy trì các quan hệ xã hội (ban hành thể chế hành chính); hướng dẫn, tổ chức thực hiện Hiến pháp, Luật, Chính sách.; kiểm tra, thanh tra và xử lý những vỉ phạm pháp luật. 9 Thực hiện điều phối các hoạt động kinh tế - xã hội nhằm đạt mục tiêu đề ra với hiệu quả cao nhất. Vai trò thúc day xã hội phát triển ôn định, bền vững Hành chính nhà nước có vai trỏ duy trì và thúc đây xã hội phát triển theo định hướng.
Đây là vai trò tạo động lực của chủ thể hành chính với các đối tượng quản lý trong xã hội để thực hiện mục tiêu của hành chính và làm tốt những vai trò trên. Hành chính nhà nước luôn có trách nhiệm duy tri và tạo lập môi trường cùng những điều kiện thuận lợi cho sự phát triển các yếu tố tham gia vào phát triển xã hội như: khai thác, quản lý và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực tự nhiên, kinh tế và xã hội, trong đó quan trọng nhất là nguồn lực con người; ngăn ngừa các biểu hiện tiêu cực trong thực thí pháp luật; khắc phục những thất bại của thị trường do các quy luật gây ra.