ĐƯỜNG LỐI, CHÍNH SÁCH CỦA DẲNG, NHÀ NƯỚC VIỆT NAM 1 2 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HÒ CHÍ MINH GIÁO TRÌNH TRUNG CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ DƯỠNG LỐI, CHÍNH SÁCH CỦA ĐẢNG, NHÀ NƯ0C VIỆT NAM NHÀ XUẤT BẢN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ 3 ★> ÌUÒC 4 BAN CHỈ ĐẠO BIÊN SOẠN 1. GS, TS Nguyễn Xuân Thắng 2. PGS,TS Nguyễn Duy Bắc 3. PGS, TS Hoàng Phúc Lâm - Trưởng ban 4.
PGS,TS Lê Văn Lợi - ủy viên 4. PGS,TS Dương Trung - ủy viên - ủy viên Ý - ủy viên 6. PGS, TS Nguyễn Viết - ủy viên Thảo - ủy viên Thường trực 7. TS Nguyễn Thị Thanh Nhàn 5 CHỦ BIÊN PGS, TS Nguyễn Viết Thảo TẬP THẺ TÁC GIẢ PGS, TS Hoàng Thị Bích Loan PGS, TS Vũ Văn Phúc TS Trương Nam Trung TS Mai Thế Hởn PGS, TS An Như Hải TS Lê Bá Tâm TS Hồ Thanh Thuỷ PGS, TS Vũ Thị Phương Hậu TS Lương Huyền Thanh TS Nghiêm Thị Thu Nga TS Nguyễn Văn Thắng PGS, TS Nguyễn Thanh Xuân TS Đỗ Văn Quân TS Nguyễn Anh Tuấn TS Trần Quốc Dương PGS, TS Phan Văn Rân TS Nguyễn Văn Dương PGS, TS Nguyễn Cảnh Quý TS Đinh Thị Hương Giang PGS, TS Tường Duy Kiên PGS, TS Hoàng Phúc Lâm TS Ngô Thị 6 Hải Anh 7 8 LỜI GIỚI THIỆU Theo Quyết định số 145-QĐ/TW ngày 08-8-2018 của Bộ Chính trị về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức bộ máy của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Học viện là cơ quan “Chủ trì, phối hợp với các cơ quan có liên quan xây dựng, hướng dẫn và thống nhất quản lý việc thực hiện chương trình, nội dung đảo tạo và bồi dưỡng; phương pháp giảng dạy và học tập; nghiên cứu khoa học; quy chế quản lý đào tạo; đào tạo, bồi dưỡng giảng viên của các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, các trường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của các bộ, ngành, đoàn thể Trung ương”.
Dưới sự chỉ đạo trực tiếp, thường xuyên của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh luôn quan tâm đặc biệt đối với việc đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp giáo dục lý luận chính trị theo phương châm khoa học, thực tiễn, sáng tạo, hiện đại và gắn lý luận với thực tiễn trong đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp, đặc biệt là cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cơ sở - đội ngũ trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo đưa đường lối chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của NhL nước vào cuộc sống. Trước yêu cầu của thực tiễn giai đoạn phát triển mới, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức biên soạn bộ giáo trình Trung cấp lý luận chính trị bao gồm 10 cuốn. Bộ giáo trình được áp dụng thống nhất trong các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và trường cán bộ của bộ, ngành, đoàn thể Trung ương. Đây là công trình được các nhà khoa học biên soạn công phu, trên cơ 9 sở kế thừa các bộ giáo trình Trung cấp lý luận chính trị - hành chính trước kia và điều chỉnh, bổ sung các chuyên đề phù hợp với mục tiêu chương trình, đối tượng người học; đồng thời, cập nhật các quan điểm, nội dung mới theo Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng.
Cuốn giáo trình Đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước Việt Nam là học phần thuộc Chương trình đào tạo cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cơ sở (hệ Trung cấp lý luận chính trị). Mục tiêu của giáo trình này nhằm trang bị kiến thức nền tảng về chủ trương, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam, ch&ih sách, pháp luật của Nhà nước Việt Nam trên những lĩnh vực cơ bản của đời sống xã hội như kinh tế, văn hoá - xã hội, giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, dân tộc, tôn giáo, quốc phòng - an ninh, đối ngoại. Để đạt mục tiêu đó, trên cơ sở kế thừa giáo trình Đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước Việt Nam về các lĩnh vực của đời sống xã hội thuộc chương trình Trung cấp lý luận chính trị - hành chính, tập thể tác giả đã biên soạn lại, cập nhật quan điểm lãnh đạo, chính sách, pháp luật mới, nhất là Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng. Với nội dung bao quát về các mặt của đời sống xã hội, giáo trình Đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước Việt Nam sẽ cung cấp kiến thức nền tảng về quan điểm lãnh đạo của Đảng và công cụ quản lý của Nhà nước.
Mặc dù tập thể tác giả đã có nhiều cố gắng song do thời gian có hạn nên việc biên soạn giáo trình khó tránh khỏi khiếm khuyết, các tác giả và Nhà xuất bản mong nhận được ý kiến góp ý của các giảng viên, học viên để hoàn thiện giáo trình cho lần xuất bản sau. NHÀ XUẤT BẢN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ 10 ★> ÌUÒC Bài ĩ 11 PHÁT TRIỂN KINH TỂ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA A. MỤC TIÊU về kiến thức: Nắm vững những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. về kỹ năng: Nâng cao năng lực lãnh đạo, kỹ năng sáng tạo trong triển khai tổ chức thực hiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.
về tư tưởng: Củng cố niềm tin khoa học, nền tảng tư tưởng trong mỗi học viên về phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. LÝ LUẬN CHUNG VỀ KINH TÊ THỊ TRƯỜNG VÀ THỂ CHẾ KINH TÊ THỊ TRƯỜNG 1. Kinh tế thị truửng 1. Quan niệm về kinh tế thị trường Khi bàn về kinh tế thị trường có nhiều quan niệm khác nhau ở những cấp độ, cách tiếp cận khác nhau.
Có những quan niệm đom giản cho rằng kinh tế thị trường là nền kinh tế người mua muốn “mua rẻ” và nguời bán thì muốn “bán đắt”. Quan niệm này chưa cho thấy nội hàm của nền kinh tế thị trường, mà chỉ mới tiếp cận đến mục tiêu kinh tế của người mua, người bán. Có quan niệm bao quát hơn khi cho rằng kinh tế thị trường là nền kinh tế mà việc trao đổi hàng hóa đã phát triển cả về quy mô, chủng loại và phạm vi trao đổi. Với quan niệm này cho thấy được kinh tế thị trường đã có sự phát triển so với 12 các mô hình kinh tế trước đó.
Tuy nhiên, quan niệm này mới chỉ đơn thuần hiểu về sự phát triển của sản xuất và lưu thông hàng hóa, còn các nội dung khác như mối quan hệ kinh tế, mục tiêu của nền kinh tế thị trường.chưa được phản ánh đầy đủ. Như vậy, thống nhất quan niệm: Kinh tế thị trường là kỉnh tế hàng hóa phát triển ở trình độ cao, trong đó toàn bộ các yếu tổ “đầu vào ” và “đầu ra ” của sản xuất đều thông qua thị trường. Nền kinh tế thị trường vận động và phát triển chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế khách quan và các hành vi ứng xử của các chủ thể trong nền kinh tế đều hướng tới tìm kiếm lợi ích thông qua sự điều tiết của cơ chế thị trường và giá cả thị trường. Kinh tế thị trường là thành tựu phát triển của nền văn minh nhân loại, chứ không phải là sản phẩm riêng có của chủ nghĩa tư bản.
Đặc trưng chung của kỉnh tế thị trường Thứ nhất, thừa nhận tính độc lập tương đối của các chủ thể kinh tế, các chủ thể tự chủ trong các quyết định về kinh tế, tự chịu trách nhiệm về các hoạt động của mình phù họp với cơ chế thị trường và quy định của pháp luật, tự mình được hưởng thành quả, đồng thời gánh chịu rủi ro về kinh tế. Thứ hai, nền kinh tế tự vận động theo các quy luật vốn có của kinh tế thị trường như quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh, quy luật lưu thông tiền tệ.Sự tác động của các quy luật đó hình thành cơ chế tự điều tiết của nền kinh tế. Thứ ba, giá cả do thị trường quyết định. Cơ chế thị trường, giá cả thị trường là cơ sở trong huy động và phân bổ các nguồn lực cho các ngành, các lĩnh vực của nền kinh tế.
Thứ tư, nền kinh tế thị trường có sự điều tiết vĩ mô của Nhà nước thông qua pháp luật kinh tế, cơ chế, chính sách kinh tế, nhằm phát huy mặt tích cực và hạn chế mặt tiêu cực của cơ chế thị trường. Cơ chế thị trường 1. Quan niệm cơ chế thị trường Cơ chế thị trường là cơ chế tự điều tiết nền kinh tế thị trường do sự tác động, chi phối của các quy luật kinh tế khách quan nhằm giải quyết các vấn đề cơ bản của nền kinh tế như sản xuất cái gì, sản xuất cho ai và sản xuất như thế nào, thông qua sự điều tiết của các yếu tổ thị trường như cung cầu, giá cả, cạnh tranh.vì mục tiêu lợi nhuận. Trên thị trường, quy luật giá trị được biểu hiện thông qua giá cả hàng hóa.
Sự lên xuống của giá cả hàng hóa xoay quanh giá trị hàng hóa. Hay nói cách khác, giá trị là cơ sở của giá cả. Ngoài cc sở là giá trị, giá cả còn chịu ảnh hưởng của các yếu tố khác như: quan hệ cung - cầu; quan hệ cạnh tranh; sức mua của tiền tệ và các yếu tố chính trị, xã hội khác. Quan hệ cung - cầu thể hiện quan hệ giữa lượng hàng hóa, dịch vụ cung ứng với nhu cầu có khả năng thanh toán.
Cung - cầu thường ở trạng thái mất cân đối hoặc cung lớn hom cầu (dư cung) hoặc cung nhỏ hom cầu (dư cầu), bởi sự co giãn cung - cầu lóm; sự cân đối giữa cung và cầu chỉ là sự tạm thời. Khi cung - cầu không ăn khớp với nhau (về lượng, về chất) thì quy luật giá trị sẽ điều tiết sản xuất hoặc tiêu dùng thông qua giá cả. Khi cung lớn hom cầu giá cả hàng hóa giảm, vì vậy sản xuất có xu hướng thu hẹp (cung giảm), tăng tiêu dùng (tăng cầu). Ngược lại, khi cung nhỏ hom cầu giá cả hàng hóa tăng, do đó tăng đầu tư (sản xuất mở rộng), tức tăng cung và tiêu dùng có xu hướng giảm.
Trong nền kinh tế thị trường cạnh tranh cũng có tác động trực tiếp đến sản xuất và tiêu dùng. Cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường là sự cạnh tranh giữa những người sản xuất để giành giật những điều kiện sản xuất thuận lợi (địa điểm sản xuất kinh doanh, các yếu tố đầu vào, thị phần, đối tác.