Giáo Trình Dung Sai Nghề Cắt Gọt Kim Loại Trình Độ Trung Cấp Năm 2020

Giáo trình dung sai nghề cắt gọt kim loại trình độ trung cấp năm 2020 cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho sinh viên ngành cơ khí.

• Tác giả: Đào Thị Phương Hoa
• Trường học: Trường Cao Đẳng Dầu Khí
• Chuyên ngành: Cắt Gọt Kim Loại
• Đề tài: Giáo Trình Dung Sai Cắt Gọt Kim Loại
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Bà Rịa Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ DUNG SAI LẮP GHÉP
• 2. CHƯƠNG 2: HỆ THỐNG DUNG SAI LẮP GHÉP BỀ MẶT TRƠN
• 3. CHƯƠNG 3: HỆ THỐNG DUNG SAI LẮP GHÉP BỀ MẶT TRƠN
• 4. CHƯƠNG 4: DUNG SAI KÍCH THƯỚC VÀ LẮP GHÉP CỦA CÁC MỐI GHÉP THÔNG DỤNG
• 5. CHƯƠNG 5: CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN TRONG ĐO LƯỜNG
• 6. CHƯƠNG 6: DỤNG CỤ ĐO THÔNG DỤNG TRONG CƠ KHÍ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Dung Sai Cắt Gọt Kim Loại 2020

Giáo trình Dung Sai Cắt Gọt Kim Loại 2020 được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức cơ bản về dung sai trong gia công cơ khí. Tài liệu này không chỉ giúp sinh viên hiểu rõ các khái niệm về dung sai mà còn trang bị cho họ kỹ năng thực hành cần thiết trong ngành cơ khí. Nội dung giáo trình được xây dựng dựa trên các tiêu chuẩn và quy định hiện hành, đảm bảo tính chính xác và ứng dụng thực tiễn.

1.1. Mục tiêu và ý nghĩa của giáo trình

Giáo trình này nhằm trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về dung sai trong gia công và các phương pháp đo lường kỹ thuật. Nó giúp sinh viên nắm vững các khái niệm về kích thước, sai lệch và dung sai, từ đó áp dụng vào thực tế sản xuất.

1.2. Cấu trúc nội dung giáo trình

Nội dung giáo trình được chia thành nhiều chương, mỗi chương tập trung vào một khía cạnh cụ thể của cắt gọt kim loại. Các chương bao gồm khái niệm cơ bản, hệ thống dung sai, và các dụng cụ đo lường thông dụng trong cơ khí.

II. Những thách thức trong việc áp dụng dung sai trong gia công

Việc áp dụng dung sai trong gia công kim loại gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc đảm bảo độ chính xác và chất lượng sản phẩm. Các yếu tố như máy móc, dụng cụ cắt và tay nghề công nhân đều ảnh hưởng đến kết quả gia công. Do đó, việc hiểu rõ về dung sai là rất quan trọng để giảm thiểu sai sót trong quá trình sản xuất.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến dung sai

Các yếu tố như công nghệ chế tạo, chất liệu và thiết bị sử dụng có thể ảnh hưởng đến dung sai. Việc lựa chọn đúng công nghệ và thiết bị là rất quan trọng để đạt được độ chính xác mong muốn.

2.2. Hệ thống tiêu chuẩn dung sai

Hệ thống tiêu chuẩn dung sai giúp định nghĩa rõ ràng các yêu cầu về kích thước và sai lệch. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn này là cần thiết để đảm bảo tính đồng nhất và khả năng thay thế của các chi tiết trong sản xuất.

III. Phương pháp đo lường dung sai hiệu quả trong gia công

Đo lường dung sai là một phần quan trọng trong quá trình gia công. Các phương pháp đo lường chính xác giúp đảm bảo rằng các chi tiết sản xuất đáp ứng được các yêu cầu kỹ thuật. Việc sử dụng các dụng cụ đo lường hiện đại sẽ giúp nâng cao hiệu quả và độ chính xác trong sản xuất.

3.1. Các dụng cụ đo lường thông dụng

Các dụng cụ như thước cặp, panme và đồng hồ so là những thiết bị không thể thiếu trong việc đo lường dung sai. Việc sử dụng đúng cách các dụng cụ này sẽ giúp đảm bảo độ chính xác trong gia công.

3.2. Quy trình đo lường hiệu quả

Quy trình đo lường cần được thực hiện một cách hệ thống và chính xác. Việc ghi chép và phân tích kết quả đo lường cũng rất quan trọng để phát hiện và khắc phục kịp thời các sai sót trong sản xuất.

IV. Ứng dụng thực tiễn của dung sai trong ngành cơ khí

Dung sai không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn rất lớn trong ngành cơ khí. Việc áp dụng đúng các tiêu chuẩn dung sai giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm thiểu chi phí sản xuất. Các doanh nghiệp cần chú trọng đến việc đào tạo nhân lực về dung sai để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

4.1. Tác động đến chất lượng sản phẩm

Việc áp dụng đúng dung sai giúp đảm bảo rằng các chi tiết sản xuất có thể lắp ghép một cách chính xác, từ đó nâng cao chất lượng sản phẩm cuối cùng. Điều này cũng giúp giảm thiểu tỷ lệ sản phẩm lỗi.

4.2. Tối ưu hóa quy trình sản xuất

Sử dụng dung sai hợp lý giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất, giảm thiểu thời gian và chi phí. Các doanh nghiệp có thể cải thiện hiệu suất làm việc và tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của dung sai trong gia công

Dung sai trong gia công kim loại là một lĩnh vực quan trọng và đang phát triển. Với sự tiến bộ của công nghệ, các phương pháp đo lường và kiểm tra dung sai ngày càng trở nên chính xác và hiệu quả hơn. Tương lai của ngành cơ khí sẽ phụ thuộc vào khả năng áp dụng các tiêu chuẩn dung sai một cách linh hoạt và hiệu quả.

5.1. Xu hướng phát triển công nghệ

Công nghệ đo lường và gia công đang phát triển nhanh chóng, với nhiều thiết bị và phần mềm mới ra đời. Việc áp dụng công nghệ mới sẽ giúp nâng cao độ chính xác và hiệu quả trong sản xuất.

5.2. Tầm quan trọng của đào tạo nhân lực

Đào tạo nhân lực về dung sai và các phương pháp gia công là rất cần thiết. Các chương trình đào tạo cần được cập nhật thường xuyên để đáp ứng yêu cầu của thị trường và công nghệ mới.

Nội dung chính

GIÁO TRÌNH DUNG SAI LẮP GHÉP VÀ ĐO LƯỜNG KỸ THUẬT

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình môn học Dung sai (Mã môn học: CK19MH05) được ban hành theo Quyết định số 186/QĐ-CĐDK ngày 25 tháng 03 năm 2020 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Dầu khí (Tập đoàn Dầu khí Việt Nam). Tài liệu do tập thể giáo viên tổ bộ môn Cơ khí biên soạn, với sự chủ biên của giảng viên Đào Thị Phương Hoa và sự tham gia của giảng viên Lê Anh Dũng.

Trong chương trình đào tạo ngành Cắt gọt kim loại và nghề Sửa chữa thiết bị chế biến dầu khí ở trình độ Trung cấp và Cao đẳng, Dung sai thuộc khối Môn học cơ sở (nhóm II.1). Môn học có thời lượng 3 tín chỉ (45 giờ đào tạo, bao gồm 42 giờ lý thuyết và 3 giờ kiểm tra). Môn học được bố trí giảng dạy sau các môn học chung/đại cương (như Giáo dục chính trị, Pháp luật, Tin học cơ bản, Tiếng Anh) và học song song hoặc trước các mô đun chuyên môn nghề (như Gia công nguội cơ bản, Gia công trên máy tiện, Gia công trên máy phay, Thực tập sản xuất).

Mục tiêu học tập của giáo trình được cấu trúc thành ba nhóm chuẩn đầu ra:

• Kiến thức (A1): Giải thích quy chuẩn ký hiệu, quy ước về dung sai, sai lệch, kiểu lắp, sai số hình dạng - vị trí, độ nhám bề mặt theo Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN); phân tích nguyên lý hoạt động và cách sử dụng dụng cụ đo cơ khí.
• Kỹ năng (B1): Tính toán sai lệch giới hạn, dung sai chi tiết và mối ghép; ghi đúng ký hiệu kỹ thuật lên bản vẽ; thực hiện thao tác đo kiểm kích thước.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm (C1): Rèn luyện kỷ luật lao động, tính cẩn trọng và tuân thủ quy định an toàn trong công nghệ chế tạo máy.

Cấu trúc tài liệu gồm 6 chương, kết hợp giữa lý thuyết dung sai lắp ghép bề mặt trơn, các mối ghép tiêu chuẩn và kỹ thuật đo lường thực hành.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình được phân bổ qua 6 chương với tiến trình sư phạm từ lý thuyết cơ bản đến dung sai chuyên biệt và đo lường thực nghiệm:

1. Chương 1: Khái niệm cơ bản về dung sai lắp ghép (10 giờ): Trình bày bản chất và vai trò của tính đổi lẫn chức năng; phân loại kích thước danh nghĩa ($D, d$), kích thước thực ($D_t, d_t$), kích thước giới hạn ($D_{max}, D_{min}, d_{max}, d_{min}$); quy ước sai lệch giới hạn trên ($ES, es$), sai lệch giới hạn dưới ($EI, ei$); công thức tính dung sai ($TD = ES - EI, Td = es - ei$); các nhóm lắp ghép (lắp lỏng với độ hở $S$, lắp chặt với độ dôi $N$, lắp trung gian); phương pháp dựng sơ đồ phân bố miền dung sai so với đường không.
2. Chương 2: Hệ thống dung sai lắp ghép bề mặt trơn (10 giờ): Khái quát các tiêu chuẩn TCVN 2244-77 và TCVN 2245-77; phân loại 20 cấp chính xác (từ IT01, IT0, IT1 đến IT18); công thức tính đơn vị dung sai $i = 0{,}45\sqrt[3]{D} + 0{,}001D$ và trị số dung sai tiêu chuẩn $IT = a \cdot i$; phân chia 13 khoảng kích thước cơ bản và 22 khoảng trung gian cho dải kích thước danh nghĩa đến 500 mm; phân tích hai hệ thống cơ sở gồm hệ thống lỗ cơ bản (ký hiệu $H, EI = 0$) và hệ thống trục cơ bản (ký hiệu $h, es = 0$); bảng 28 sai lệch cơ bản từ $A(a)$ đến $ZC(zc)$; quy cách ghi ký hiệu dung sai và lắp ghép trên bản vẽ (dạng phân số, dạng đường thẳng hoặc trị số cụ thể).
3. Chương 3: Dung sai hình dạng, vị trí và nhám bề mặt (10 giờ): Xác định sai lệch hình dạng mặt phẳng (độ phẳng, độ thẳng), mặt trụ (độ không trụ, độ tròn, độ ovan, độ méo, độ côn, độ phình, độ thắt); sai lệch vị trí bề mặt (độ song song, độ vuông góc, độ đối xứng, độ đảo hướng tâm); quy cách biểu diễn khung ký hiệu 2-3 ô trên bản vẽ; tiêu chuẩn TCVN 2511-78 về nhám bề mặt, định nghĩa 2 chỉ tiêu sai lệch trung bình số học của profin ($Ra$) và chiều cao trung bình nhấp nhô theo 10 điểm ($Rz$), bảng phân loại 14 cấp độ nhám bề mặt.
4. Chương 4: Dung sai kích thước và lắp ghép của các mối ghép thông dụng (5 giờ):
   • Dung sai lắp ghép ổ lăn (TCVN 1480-84): 5 cấp chính xác (0, 6, 5, 4, 2); đặc tính tải trọng chu kỳ (lắp dôi), tải trọng cục bộ và dao động (lắp lỏng); quy tắc đọc ký hiệu ổ lăn 4-7 chữ số; quy cách ghi dung sai vòng trong và vòng ngoài trên bản vẽ ($\varnothing 160H7, \varnothing 75k6$).
   • Dung sai mối ghép then và then hoa: Mối ghép then bằng, then bán nguyệt, then vát theo TCVN 2266-77 (kiểu lắp trên trục, lỗ và then theo $h9, P9, N9, JS9, D10$); mối ghép then hoa răng chữ nhật theo TCVN 2324-78 với 3 phương pháp định tâm (đường kính ngoài $D$, đường kính trong $d$, bề rộng $b$) và cấu trúc ký hiệu bản vẽ.
   • Dung sai mối ghép ren: Các thông số hình học ren hệ mét gồm đường kính ngoài ($d$), đường kính trong ($d_1$), đường kính trung bình ($d_2$), bước ren ($p_r$), góc profin ren ($\alpha$), chiều cao làm việc ($h$).
5. Chương 5: Các khái niệm cơ bản trong đo lường (1 giờ): Hệ thống đơn vị đo lường chiều dài, góc; phương pháp kiểm tra trực tiếp, gián tiếp trong gia công cơ khí.
6. Chương 6: Dụng cụ đo thông dụng trong cơ khí (9 giờ): Cấu tạo, nguyên lý làm việc, cách đọc vạch khắc và quy trình bảo quản thước cặp (caliper), panme (micrometer), đồng hồ so (dial indicator).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình cung cấp các khối kiến thức kỹ thuật cơ sở:

• Lý thuyết đổi lẫn chức năng: Phân biệt tính đổi lẫn hoàn toàn và không hoàn toàn; cơ sở kinh tế - kỹ thuật trong thiết kế, chế tạo và sửa chữa thay thế phụ tùng máy móc.
• Hệ thống tiêu chuẩn hóa: Nguyên tắc xác lập các chuỗi dung sai tiêu chuẩn dựa trên cấp chính xác ($IT$), kích thước danh nghĩa, sai lệch cơ bản và nhiệt độ quy chuẩn ($20^\circ\text{C}$).
• Nguyên lý dung sai hình học và vi mô: Mối quan hệ giữa độ nhám bề mặt ($Ra, Rz$), dung sai kích thước và dung sai hình dạng trong quá trình gia công cắt gọt.

Kỹ năng phát triển

Tài liệu rèn luyện cho người học các năng lực kỹ thuật:

• Kỹ năng tính toán: Xác định sai lệch giới hạn ($es, ei, ES, EI$), dung sai ($TD, Td$), độ hở lớn nhất/nhỏ nhất ($S_{max}, S_{min}$), độ dôi lớn nhất/nhỏ nhất ($N_{max}, N_{min}$) và dung sai lắp ghép ($T_S, T_N, T_T$).
• Kỹ năng phân tích bản vẽ: Đọc, hiểu và ghi ký hiệu kích thước, miền dung sai, ký hiệu sai lệch hình học và độ nhám bề mặt trên bản vẽ chi tiết và bản vẽ lắp cơ khí.
• Kỹ năng đo kiểm: Lựa chọn và thực hiện đo kiểm kích thước giới hạn, độ phẳng, độ thẳng, độ đảo trục bằng thước cặp, panme và đồng hồ so trong môi trường xưởng gia công.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Giáo trình áp dụng mô hình sư phạm tích cực, tích hợp giữa truyền thụ lý thuyết kỹ thuật và giải quyết bài toán kỹ thuật thực tế:

• Phương pháp giảng dạy: Giảng viên sử dụng phương pháp diễn giảng ngắn kết hợp nêu vấn đề, phân tích sơ đồ miền dung sai, trình chiếu tài liệu trực quan (bản vẽ kỹ thuật, mô hình cắt bổ) và hướng dẫn nghiên cứu tài liệu tiêu chuẩn TCVN.
• Hoạt động thảo luận và bài tập: Người học được chia nhóm nhỏ (từ 4 đến 6 thành viên) để thực hiện các bài tập phân tích tình huống kỹ thuật:
  • Tính toán và xác định trạng thái chi tiết (thành phẩm, thứ phẩm hay phế phẩm) dựa trên kích thước đo thực tế so với kích thước giới hạn (ví dụ bài toán chi tiết trục $d = 50^{+0{,}055}{-0{,}015}\text{ mm}$, hoặc chi tiết lỗ $D = 50^{+0{,}050}{+0{,}030}\text{ mm}$).
  • Dựng sơ đồ phân bố miền dung sai xác định loại lắp ghép.
  • Giải mã ký hiệu lắp ghép phức tạp (ví dụ ký hiệu then hoa $D - 8 \times 36 \times 48 \frac{H8}{h7} \times 7 \frac{F10}{h9}$).
• Quy định tự học: Người học phải nghiên cứu trước giáo trình theo từng chương, chuẩn bị báo cáo thảo luận nhóm và tham gia tối thiểu 70% thời lượng lý thuyết trên lớp (vắng trên 30% tổng số tiết phải học lại môn học).
• Phương pháp đánh giá kết quả học tập: Thực hiện theo Quy chế đào tạo ban hành kèm theo Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội:
  • Đánh giá thường xuyên (Hệ số 1) & Định kỳ (Hệ số 2): Chiếm trọng số 40% tổng điểm môn học, triển khai sau 15 giờ và 30 giờ học qua hình thức vấn đáp, trắc nghiệm, viết tự luận hoặc báo cáo nhóm.
  • Thi kết thúc môn học: Chiếm trọng số 60% tổng điểm môn học, triển khai sau 45 giờ theo hình thức tự luận kết hợp trắc nghiệm hoặc thực hành đo kiểm. Điểm môn học chấm theo thang điểm 10 (làm tròn đến một chữ số thập phân) và quy đổi sang thang điểm 4 cùng điểm chữ theo quy chế đào tạo tín chỉ.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Nội dung giáo trình phản ánh các quy chuẩn kỹ thuật và ứng dụng thực tiễn trong ngành cơ khí chế tạo:

• Hệ thống tiêu chuẩn hóa: Giáo trình cập nhật việc chuyển đổi từ bộ tiêu chuẩn cũ (TCVN 20-63 đến TCVN 42-63) sang các hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành bao gồm TCVN 2244-77, TCVN 2245-77 (dung sai lắp ghép bề mặt trơn), TCVN 2511-78 (nhám bề mặt), TCVN 1480-84 (ổ lăn), TCVN 2266-77 (mối ghép then) và TCVN 2324-78 (mối ghép then hoa).
• Phân tích nguyên nhân sai số gia công: Giáo trình hệ thống hóa các nguồn gốc gây sai số hình học trong sản xuất: độ chính xác và độ mòn của máy cắt kim loại/đồ gá; sai số hình học của dụng cụ cắt; độ cứng vững của hệ thống công nghệ (Máy - Đồ gá - Dao - Chi tiết); biến dạng đàn hồi do lực kẹp; biến dạng nhiệt và ứng suất dư bên trong vật liệu; rung động trong quá trình cắt gọt và sai số từ thiết bị đo.
• Tích hợp yêu cầu ngành kỹ thuật Dầu khí: Các ví dụ tính toán, chọn kiểu lắp ghép cho ổ lăn, then, then hoa và ren được chọn lọc nhằm phục vụ công tác gia công chi tiết máy và sửa chữa các cụm thiết bị cơ khí trong ngành công nghiệp dầu khí và cơ khí chế tạo.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

Giáo trình Dung sai được thiết kế cho các nhóm đối tượng cụ thể:

• Sinh viên, học sinh chuyên ngành: Người học trình độ Trung cấp và Cao đẳng nghề thuộc các nhóm ngành: Cắt gọt kim loại, Sửa chữa thiết bị chế biến dầu khí, Cơ khí chế tạo, Vận hành thiết bị khoan khai thác và Kỹ thuật hàn.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành khối kiến thức đại cương và các môn học kỹ thuật cơ sở liên quan gồm Hình học họa hình (CK19MH10), Vẽ kỹ thuật (CK19MH01) và Vật liệu cơ khí (CK19MH04) để có khả năng đọc bản vẽ và hiểu tính chất cơ lý vật liệu gia công.
• Giảng viên và cán bộ đào tạo: Sử dụng giáo trình làm tài liệu chuẩn để biên soạn giáo án lý thuyết (42 giờ), thiết kế bài tập tình huống, xây dựng ngân hàng câu hỏi kiểm tra đánh giá theo chuẩn đầu ra (A1-A5, B1-B5, C1-C3) quy định tại chương trình khung đào tạo.
• Mục đích tự học và tra cứu: Phục vụ kỹ thuật viên xưởng cơ khí, thợ sửa chữa thiết bị công nghiệp tra cứu bảng dung sai tiêu chuẩn, cấp chính xác và quy cách sử dụng dụng cụ đo kiểm cơ khí.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình phục vụ học sinh, sinh viên các hệ đào tạo Trung cấp và Cao đẳng nghề thuộc nhóm ngành kỹ thuật cơ khí, cắt gọt kim loại, sửa chữa thiết bị cơ khí dầu khí và các kỹ thuật viên vận hành xưởng máy.

2. Cần kiến thức nền nào để học môn học này?

Người học cần nắm vững kiến thức môn Vẽ kỹ thuật (đọc hình chiếu, biểu diễn mặt cắt), Hình học họa hình và Vật liệu cơ khí trước khi tiếp cận các khái niệm về dung sai kích thước và sai lệch hình học.

3. Điểm khác biệt của giáo trình với các tài liệu khác là gì?

Tài liệu liên kết chặt chẽ các công thức tính toán lý thuyết dung sai với việc áp dụng các bộ Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN 2244-77, TCVN 2511-78, TCVN 1480-84), đồng thời gắn liền với thao tác thực hành đo kiểm bằng dụng cụ đo cơ khí cụ thể.

4. Làm sao để tự học giáo trình hiệu quả?

Người học cần kết hợp đọc lý thuyết từng chương, làm bài tập tính toán sai lệch giới hạn - dung sai, phân tích các bảng tra kích thước tiêu chuẩn và thực hành vẽ biểu đồ miền dung sai theo nhóm thảo luận từ 4-6 người.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?

Giáo trình được tham chiếu và bổ trợ bởi các tài liệu chuyên ngành: Giáo trình Dung sai lắp ghép & Kỹ thuật đo lường (NXB Giáo dục - Ninh Đức Tốn), Dung sai lắp ghép (NXB Giáo dục - Nguyễn Văn Yến), Dung sai & Lắp ghép (NXB Khoa học Kỹ thuật - Hà Văn Vui) và Giáo trình Đo lường kỹ thuật (NXB Hà Nội).

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình môn học Dung sai (CK19MH05) cung cấp hệ thống kiến thức chuẩn hóa về tiêu chuẩn dung sai lắp ghép bề mặt trơn, dung sai hình học, độ nhám bề mặt và phương pháp đo lường cơ khí căn bản.

Sau khi hoàn thành môn học, người học hình thành lộ trình học tập tiếp nối trực tiếp vào các mô đun thực hành công nghệ chuyên sâu trong chương trình đào tạo như:

• Gia công trên máy tiện (CG19MĐ02)
• Gia công trên máy phay (CG19MĐ04)
• Gia công trên máy mài (CG19MĐ06)
• Gia công trên máy tiện CNC (CG19MĐ03)
• Gia công trên máy phay CNC (CG19MĐ05)

Tài liệu được bổ trợ bởi hệ thống tài liệu tham khảo chuẩn mực từ Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và Nhà xuất bản Khoa học Kỹ thuật, bảo đảm tính thống nhất về tiêu chuẩn kỹ thuật và quy chuẩn bản vẽ trong chế tạo cơ khí.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 1.1 Khái niệm về tính đổi lẫn chức năng trong cơ khí.1 Bản chất của tính đổi lẫn chức năng. - Máy do nhiều bộ phận hợp thành, mỗi bộ phận do nhiều chi tiết lắp ghép lại với nhau. Trong chế tạo cũng như trong sửa chữa máy, người ta mong muốn các chi tiết cùng loại có khả năng đổi lẫn được cho nhau, nghĩa là khi cần thay thế nhau , không cần lựa chọn và sửa chữa gì thêm mà vẫn đảm bảo được yêu cầu kỹ thuật của mối ghép. - Tính chất đó của chi tiết gọi là tính đổi lẫn.

Vậy tính đổi lẫn của một loại chi tiết là khả năng thay thế cho nhau, không cần lựa chọn sửa chữa gì thêm mà vẫn đảm bảo chất lượng sản phẩm đã qui định. - Người ta phân biệt tính đổi lẫn hoàn toàn và đổi lẫn không hoàn toàn. Cụ thể trong một loạt chi tiết cùng loại nếu các chi tiết đều có thể đổi lẫn được cho nhau thì loạt chi tiết đó đạt được tính đổi lẫn hoàn toàn. Nếu một trong số các chi tiết ấy không đổi lẫn cho nhau được thì loạt chi tiết đó chỉ đạt được tính đổi lẫn không hoàn toàn.

- Các chi tiết có tính đổi lẫn phải giống nhau về hình dạng, kích thước hoặc chỉ được khác nhau trong một phạm vi cho phép. Phạm vi cho phép đó gọi là dung sai. Như vậy dung sai là yếu tố quyết định tính đổi lẫn, tùy theo độ lớn của dung sai qui định mà chi tiết đạt được tính đổi lẫn hoàn toàn hay đổi lẫn không hoàn toàn. - Đổi lẫn hoàn toàn đòi hỏi các chi tiết phải có độ chính xác cao do đó giá thành sản phẩm cao.

Đối với các chi tiết tiêu chuẩn, các chi tiết dự trữ thay thế, thường được chế tạo có tính đổi lẫn hoàn toàn. Trang 13/93 - Đổi lẫn không hoàn toàn cho phép các chi tiết chế tạo với dung sai lớn hơn, thường thực hiện với các công việc lắp ráp trong nội bộ phân xưởng hoặc nhà máy.2 Vai trò của tính đổi lẫn chức năng. Tính đổi lẫn của chi tiết có ý nghĩa rất lớn trong thực tiễn sản xuất. Cụ thể: - Trong thiết kế: Làm giảm nhẹ công việc của người thiết kế, giảm thời gian chuẩn bị sản xuất của nhà máy.

- Trong chế tạo: Tính đổi lẫn của chi tiết là tiền đề về kỹ thuật cho việc hợp tác sản xuất giữa các nhà máy. Làm đơn giản hóa và tạo điều kiện cho viêc tự động hóa qui trình lắp ráp - Trong sử dụng: Hạn chế giờ chết của máy do việc chờ chế tạo chi tiết bị hỏng để thay thế, do đó làm tăng hiệu suất của máy 1.3 Khái niệm về kích thước, sai lệch giới hạn và dung sai. Kích thước - Kích thước là giá trị bằng số của đại lượng đo chiều dài theo đơn vị đo được lựa chọn. - Trong công nghệ chế tạo cơ khí đơn vị đo thường dùng là milimet (mm) và thống nhất qui ước trên các bản vẽ không cần ghi chữ (mm) 1.4 Kích thước danh nghĩa.

- Kích thước danh nghĩa là kích thước được xác định dựa vào chức năng của chi tiết sau khi đã tính toán về độ bền, độ cứng vững và lựa chọn phù hợp với kích thước tiêu chuẩn. - Ví dụ: Một trục sau khi tính toán độ bền có kích thước là 24,65. Ta lựa chọn phù hợp với kích thước tiêu chuẩn là 25. Vậy 25 là kích thước danh nghĩa của chi tiết.

- Kích thước danh nghĩa được dùng để xác định kích thước giới hạn và tính sai lệch. - Kích thước danh nghĩa của lỗ ký hiệu là D, của trục ký hiệu là d Trang 14/93 1.5 Kích thước thực.