BỘ LAO ĐỘNG THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI TỔNG CỤC DẠY NGHỀ GIÁO TRÌNH Mô đun : ĐIỆN CƠ BẢN NGHỀ : ĐIỆN TỬ CÔNG NGHIỆP TRÌNH ĐỘ : TRUNG CẤP Ban hành kèm theo Quyết định số:120/QĐ-TCDN ngày 25 tháng 02 năm 2013 của Tổng cục trưởng Tổng cục Dạy nghề Năm 2013 1 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 2 LỜI GIỚI THIỆU Điện cơ bản là một trong những mô đun cơ sở được biên soạn dựa trên chương trình khung, chương trình dạy nghề do Bộ Lao động- Thương binh và Xã hội và Tổng cục dạy nghề ban hành dành cho hệ Cao đẳng nghề và Trung cấp nghề Điện tử công nghiệp. Giáo trình được biên soạn làm tài liệu học tập, giảng dạy nên giáo trình đã được xây dựng ở mức độ đơn giản và dễ hiểu nhất, trong mỗi bài đều có hướng dẫn thực hành để rèn luyện kỹ năng và sáng tỏ lý thuyết.
Khi biên soạn, nhóm biên soạn đã dựa trên kinh nghiệm giảng dạy, tham khảo đồng nghiệp và tham khảo ở nhiều giáo trình hiện có để phù hợp với nội dung chương trình đào tạo và phù hợp với mục tiêu đào tạo, nội dung được biên soạn gắn với nhu cầu thực tế. Nội dung của môn học gồm có 5 bài: Bài 1: Vật liệu điện Bài 2: Khí cụ điện Bài 3: Thiết bị điện gia dụng Bài 4: Rơ le điện tử Bài 5: Rơ le số Giáo trình cũng là tài liệu giảng dạy và tham khảo tốt cho các ngành thuộc lĩnh vực điện dân dụng, điện cộng nghiệp, điện tử, cơ điện tử, cơ khí. Mặc dù đã cố gắng tổ chức biên soạn để đáp ứng được mục tiêu đào tạo nhưng không tránh được những khiếm khuyết. Rất mong nhận được đóng góp ý kiến của các thầy, cô giáo, bạn đọc để nhóm biên soạn sẽ hiệu chỉnh hoàn thiện hơn.
Các ý kiến đóng góp xin gửi về Trường Cao đẳng nghề Lilama 2, Long Thành Đồng Nai Hà Nội, ngày 10 tháng 06 năm 2013 Tham gia biên soạn 1. Chủ biên: TS. Nguyễn Thị Hiên 3.Bùi Thị Sương Mai 3 MỤC LỤC ĐỀ MỤC TRANG Tuyên bố bản quyền. 1 Lời giới thiệu.
2 BÀI 1: VẬT LIỆU ĐIỆN. 9 1 Khái niệm về vật liệu điện.1 Cấu tạo của vật liệu điện. Phân loại vật liệu. 14 2 Vật liệu dẫn điện.1 Khái niệm về vật liệu dẫn điện.
Tính chất của vật liệu dẫn điện .3 Đặc điểm và tính chất chọn lựa. Phân loại và phạm vi ứng dụng. Một số vật liệu thông dụng. 19 3 Vật liệu cách điện .1 Khái niệm về vật liệu cách điện.
Tính chất của vật liệu cách điện .3 Tiêu chuẩn chọn lựa. Một số vật liệu cách điện thông dụng. 35 4 Vật liệu dẫn từ .1 Khái niệm về vật liệu dẫn từ. Tính chất của vật liệu từ.3 Các loại vật liệu sắt từ.
51 BÀI 2: KHÍ CỤ ĐIỆN .1 Khái niệm về khí cụ điện. Sự phát nóng của khí cụ điện .4 Hồ quang và các phương pháp dập tắt hồ quang .1 Phân loại theo công dụng. Phân loại theo điện áp .3 Phân loại theo nguyên lý làm việc. 57 3 Yêu cầu chung đối với khí cụ điện.
58 4 Khí cụ điện đóng cắt.4 Công tắc tơ - Khởi động từ .5 Tính toán, chọn lựa và mắc khí cụ đóng cắt trên hệ thống điện .6 Kiểm tra, thay thế, sửa chữa khí cụ đóng cắt. 96 5 Khí cụ điện bảo vệ .4 Thiết bị chống dòng điện rò .5 Tính toán, chọn lựa và mắc khí cụ điện bảo vệ trên hệ thống điện .6 Kiểm tra, thay thế, sửa chữa khí cụ điện bảo vệ. 130 6 Khí cụ điện điều khiển .2 Bộ khống chế .3 Rơ le trung gian .4 Rơ le thời gian .6 Chọn lựa, mắc khí cụ điện điều khiển trên hệ thống điện .7 Kiểm tra, thay thế, sửa chữa khí cụ điện điều khiển. 154 BÀI 3: THIẾT BỊ GIA DỤNG.
163 1 Thiết bị cấp nhiệt .2 Giới thiệu một số thiết bị thông dụng .3 Kiểm tra, sửa chữa các thiết bị cấp nhiệt thông dụng. 187 2 Máy biến áp một pha.1 Khái niệm chung.2 Cấu tạo máy biến áp một pha .3 Nguyên lý máy biến áp một pha.4 Các thông số kỹ thuật định mức của máy biến áp .5 Các dạng máy biến áp một pha đặc biệt .6 Các biến áp một pha thông dụng. 204 3 Động cơ điện một pha .1 Cấu tạo động cơ điện một pha .2 Nguyên lý làm việc của động cơ điện một pha kiểu điện dung .3 Nguyên lý làm việc của động cơ điện một pha kiểu vòng ngắn mạch. 217 4 Thiết bị điện một chiều.1 Khái niệm chung .2 Các phương pháp tạo ra điện một chiều .3 Kiểm tra, sửa chữa thiết bị điện một chiều.
226 BÀI 4: RƠ LE ĐIỆN TỬ. 228 1 Khái niệm chung. 228 2 Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của rơ le điện tử .2 Nguyên lý làm việc. 229 3 Mạch điện ứng dụng.1 Mạch điện tự động đóng ngắt máy bơm nước .2 Mạch hẹn giờ cho quạt bàn .3 Mạch đảo chiều quay động cơ điện một chiều .4 Mạch điều khiển đèn bằng cách sờ tay.
236 Bài 5: RƠ LE SỐ. 245 3 Các mạch điện ứng dụng .1 Bảo vệ quá dòng điện .2 Bảo vệ dòng điện có hướng .3 Bảo vệ dòng điện chống chạm đất .4 Bảo vệ khoảng cách .5 Bảo vệ so lệch .6 Giới thiệu Rơle số SEL311L. 261 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 272 6 TÊN MÔ ĐUN: ĐIỆN CƠ BẢN Mã mô đun: MĐ 14 Vị trí, tính chất, ý nghĩa, vai trò của mô đun: * Vị trí của mô đun: Mô đun được bố trí dạy ngay đầu chương trình sau khi học xong các môn cơ bản: toán, lý, chính trị.
* Tính chất: Là mô đun bắt buộc * Ý nghĩa: Mô đun chứa đựng các kiến thức cơ bản, thông dụng về: khí cụ điện, máy biến áp, động cơ điện xoay chiều. là thiết bị ngõ ra chủ yếu thường gặp trong lĩnh vực điện tử công nghiệp. * Vai trò của mô đun: Cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về vật liệu điện, thiết bị điện trong dân dụng và các khí cụ điện trong công nghiệp. Mục tiêu của mô đun: Sau khi học xong mô đun này học viên có năng lực * Về kiến thức: - Nhận dạng, lựa chọn và sử dụng đúng tiêu chuẩn kỹ thuật các nhóm vật liệu điện thông dụng theo Tiêu chuẩn Việt Nam.
* Về kỹ năng: - Tháo lắp và sửa chữa được các khí cụ điện đúng theo thông số của nhà sản xuất. - Phán đoán hư hỏng và sửa chữa được các thiết bị điện gia dụng theo tiêu chuẩn của nhà sản xuất. - Lắp đặt được hệ thống chiếu sáng cho hộ gia đình theo bản vẽ thiết kế. * Về thái độ: - Rèn luyện tính tỷ mỉ, đảm bảo an toàn và vệ sinh công nghiệp Thời gian (giờ) Mã bài Tên các bài trong mô đun T.Số LT TH KT MĐ 14-1 Vật liệu điện 10 8 1 1 1 Khái niệm về vật liệu điện 1 1 0 2 Vật liệu dẫn điện 5 4,5 0.5 3 Vật liệu cách điện 2 1,5 0,5 4 Vật liệu dẫn từ 1 1 0 MĐ 14-2 Khí cụ điện 70 28 40 1 1 Khái niệm 2 2 0 2 Phân loại 3 3 0 7 3 Yêu cầu chung đối với khí cụ điện 1 1 0 4 Khí cụ điện đóng cắt 18 7 11 5 Khí cụ điện bảo vệ 18 8 10 6 Khí cụ điện điều khiển 27 7 20 MĐ14-3 Thiết bị điện gia dụng 30 8 21 1 1 Thiết bị cấp nhiệt 6 2 4 2 Máy biến áp một pha 8 3 5 3 Động cơ điện một pha 10 2 8 4 Thiết bị điện một chiều 5 1 4 MĐ 14-4 Rơ le điện tử 30 5 24 1 1 Cấu tạo 1 1 0 2 Phân loại 1 1 0 3 Các mạch điện ứng dụng 27 3 24 MĐ 14-5 Rơ le điện tử 40 8 31 1 1 Cấu tạo 1,25 1,25 0 2 Phân loại 0,25 0,25 0 3 Các mạch điện ứng dụng 37,5 6,5 31 8 BÀI 1 VẬT LIỆU ĐIỆN Mã bài: 14-01 Giới thiệu Trong chương trình đào tạo công nhân kỹ thuật thì vật liệu điện là môn học cơ sở không thể thiếu.
Việc hiểu đặc điểm, tính chất để ứng dụng các vật liệu cơ bản theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật là việc rất quan trọng, cần thiết. Vì vậy, nội dung của bài này sẽ cung cấp cho sinh viên những kiến thức cơ bản về vật liệu điện thông dụng để từ đó ứng dụng các vật liệu điện trongcác môn học chuyên ngành và trong thực tế. Mục tiêu: - Phân biệt, nhận dạng được các vật liệu điện thông dụng. - Phân tích được tính chất các vật liệu điện thông dụng.
- Sử dụng đúng các vật liệu này theo các tiêu chuẩn kỹ thuật trong các điều kiện xác định. - Rèn luyện tính cẩn thận, an toàn cho người và thiết bị Nội dung của bài: 1. Khái niệm về vật liệu điện Mục tiêu: - Hiểu được cấu tạo chung và phân loại vật liệu.1 Khái niệm về vật liệu điện 1.1 Khái niệm Vật liệu điện là tất cả những chất liệu dùng để sản xuất thiết bị sử dụng trong lĩnh vực ngành điện. Thường người ta phân các loại vật liệu điện theo đặc điểm, tính chất và công dụng của nó.
Cấu tạo nguyên tử Mọi vật liệu (vật chất) được cấu tạo từ nguyên tử và phân tử. Nguyên tử là phần tử cơ bản của vật chất. Theo mô hình nguyên tử của Bor, nguyên tử được cấu tạo từ hạt nhân mang điện tích dương và các điện tử (electron e) mang điện tích âm chuyển động xung quanh hạt nhân theo quỹ đạo nhất định. 9 Hạt nhân nguyên tử được cấu tạo từ các hạt proton và nơtron.
Nơtron là hạt không mang điện tích, còn proton có điện tích dương với số lượng bằng Z.q Trong đó: Z – số lượng điện tử của nguyên tử đồng thời cũng là số thứ tự của nguyên tố nguyên tử đó trong bảng tuần hoàn Menđêlêep. q – điện tích của điện tử e (q = 1,6. Proton có khối lượng bằng 1,6.10-27 kg, electron (e) có khối lượng bằng 9,1. Ở trạng thái bình thường nguyên tử trung hoà về điện, tức là trong nguyên tử có tổng các điện tích dương của hạt nhân bằng tổng số điện tích âm của các điện tử.