Giáo Trình Địa Chất Cơ Sở Nghề Vận Hành Thiết Bị Khai Thác Dầu Khí Trình Độ Cao Đẳng Năm 2020

Giáo trình địa chất cơ sở cho nghề vận hành thiết bị khai thác dầu khí, cung cấp kiến thức chuyên sâu cho sinh viên cao đẳng năm 2020.

• Tác giả: Ths. Phạm Thị Nụ
• Trường học: Trường Cao Đẳng Dầu Khí
• Chuyên ngành: Vận Hành Thiết Bị Khai Thác Dầu Khí
• Đề tài: Giáo Trình Địa Chất Cơ Sở Nghề Vận Hành Thiết Bị Khai Thác Dầu Khí 2020
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Bà Rịa - Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ MÔN HỌC
• 1.1. ĐỊA CHẤT HỌC VÀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 1.2. Đối tượng nghiên cứu của địa chất học
• 1.3. Nhiệm vụ của địa chất học
• 1.4. Mối quan hệ của địa chất học với các ngành khoa học khác
• 1.5. Ý nghĩa của nghiên cứu địa chất đối với cuộc sống con người
• 1.6. Xu thế phát triển của địa chất học
• 1.7. CÁC NGÀNH VÀ MÔN HỌC ĐỊA CHẤT
• 1.8. CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA ĐỊA CHẤT HỌC
• 1.8.1. Phương pháp nghiên cứu ngoài thực địa
• 1.8.2. Phương pháp nghiên cứu trong phòng
• 1.8.3. Phương pháp hiện tại luận
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ KHÁI QUÁT VỀ TRÁI ĐẤT
• 2.1. NGUỒN GỐC TRÁI ĐẤT
• 2.2. CẤU TRÚC VÀ CÁC THÀNH PHẦN CỦA TRÁI ĐẤT – CÁC TÍNH CHẤT VẬT LÝ CỦA TRÁI ĐẤT
• 2.2.1. Hình dạng, kích thước, hình thái bề mặt của trái đất. Các quyển ngoài trái đất
• 2.2.2. Cấu tạo bên trong và đặc điểm vật chất tạo thành vỏ trái đất
• 2.2.3. Các tính chất vật lý của vỏ trái đất
• 2.2.4. Đá và chu trình thạch học
• 2.3. TUỔI THÀNH TẠO ĐỊA CHẤT
• 2.3.1. Tuổi của các thành tạo địa chất
• 2.3.2. Các phương pháp xác định tuổi tương đối của đá
• 2.3.3. Các phương pháp xác định tuổi tuyệt đối của đá
• 3. CHƯƠNG 3: TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT NGOẠI LỰC
• 3.1. Khái niệm chung về tác dụng phong hóa
• 3.2. Tính giai đoạn và tính phân đới trong quá trình phong hóa
• 3.3. Tốc độ phong hóa và tác nhân ảnh hưởng đến phong hóa
• 3.4. TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT CỦA GIÓ
• 3.4.1. Khái niệm về tác động địa chất của gió
• 3.4.2. Tác dụng phá hủy của gió
• 3.4.3. Tác dụng vận chuyển của gió
• 3.4.4. Tác dụng trầm tích của gió
• 3.5. TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT CỦA DÒNG CHẢY TRÊN MẶT
• 3.5.1. Khái niệm chung về dòng chảy trên mặt
• 3.5.2. Tác dụng xâm thực của dòng nước chảy trên mặt
• 3.5.3. Tác dụng vận chuyển của dòng nước chảy trên mặt
• 3.5.4. Tác dụng trầm tích của dòng nước chảy trên mặt
• 3.6. TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT CỦA NƯỚC DƯỚI ĐẤT
• 3.6.1. Khái niệm chung về nước dưới đất (ground water)
• 3.6.2. Tác dụng địa chất của nước dưới đất
• 3.6.3. Tác dụng vận chuyển của nước dưới đất
• 3.6.4. Tác dụng trầm tích của nước dưới đất
• 3.7. TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT CỦA BIỂN VÀ ĐẠI DƯƠNG
• 3.7.1. Khái niệm chung về biển và đại dương
• 3.7.2. Các quá trình phá hủy của biển và đại dương
• 3.8. TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT CỦA HỒ VÀ ĐẦM LẦY
• 3.8.1. Tác dụng địa chất của hồ
• 3.8.2. Tác dụng địa chất của đầm lầy
• 4. CHƯƠNG 4: TÁC DỤNG ĐỊA CHẤT NỘI LỰC
• 4.1. CÁC CHUYỂN ĐỘNG KIẾN TẠO VÀ SỰ BIẾN DẠNG CỦA VỎ TRÁI ĐẤT
• 4.1.1. Khái niệm về các chuyển động kiến tạo
• 4.1.2. Vận động dao động (thăng trầm)
• 4.1.3. Vận động uốn nếp
• 4.1.4. Vận động đứt gãy
• 4.2. HOẠT ĐỘNG MAGMA
• 4.2.1. Khái niệm về magma
• 4.2.2. Hoạt động magma phun trào – hoạt động núi lửa
• 4.2.3. Hoạt động magma xâm nhập
• 4.3. TÁC DỤNG BIẾN CHẤT
• 4.3.1. Khái niệm chung
• 4.3.2. Các nhân tố gây biến chất
• 4.3.3. Các phương thức biến chất
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Địa Chất Cơ Sở Nghề Vận Hành Thiết Bị Khai Thác Dầu Khí 2020

Giáo trình Địa Chất Cơ Sở Nghề Vận Hành Thiết Bị Khai Thác Dầu Khí 2020 là tài liệu quan trọng cho sinh viên ngành dầu khí. Tài liệu này cung cấp kiến thức cơ bản về địa chất, giúp người học hiểu rõ hơn về các quá trình địa chất ảnh hưởng đến ngành khai thác dầu khí. Nội dung giáo trình được biên soạn dựa trên các tài liệu nghiên cứu và giáo trình liên quan, đảm bảo tính chính xác và cập nhật.

1.1. Mục tiêu và nội dung chính của giáo trình

Giáo trình nhằm trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về địa chất, từ đó giúp họ áp dụng vào thực tiễn trong ngành khai thác dầu khí. Nội dung bao gồm các khái niệm cơ bản, quy trình nghiên cứu địa chất và ứng dụng trong thực tế.

1.2. Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình này được thiết kế cho sinh viên cao đẳng và trung cấp nghề trong lĩnh vực khai thác dầu khí. Nó cũng có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các giảng viên và nghiên cứu sinh trong ngành.

II. Những thách thức trong nghiên cứu Địa Chất Cơ Sở

Nghiên cứu địa chất trong ngành khai thác dầu khí đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như biến đổi khí hậu, sự thay đổi địa chất và yêu cầu về công nghệ hiện đại là những yếu tố cần được xem xét. Việc hiểu rõ các thách thức này sẽ giúp sinh viên chuẩn bị tốt hơn cho sự nghiệp trong ngành.

2.1. Biến đổi khí hậu và tác động đến địa chất

Biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến các quá trình địa chất, từ đó tác động đến việc khai thác dầu khí. Nghiên cứu cần tập trung vào cách thức mà khí hậu thay đổi có thể làm thay đổi cấu trúc địa chất.

2.2. Công nghệ hiện đại trong nghiên cứu địa chất

Sự phát triển của công nghệ như GIS và mô hình hóa 3D đã mở ra nhiều cơ hội mới trong nghiên cứu địa chất. Tuy nhiên, việc áp dụng công nghệ này cũng đặt ra nhiều thách thức về đào tạo và chi phí.

III. Phương pháp nghiên cứu Địa Chất Cơ Sở hiệu quả

Để nghiên cứu địa chất hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học hiện đại. Các phương pháp này bao gồm nghiên cứu thực địa, phân tích mẫu và mô hình hóa dữ liệu. Việc kết hợp các phương pháp này sẽ giúp sinh viên có cái nhìn toàn diện hơn về địa chất.

3.1. Nghiên cứu thực địa và phân tích mẫu

Nghiên cứu thực địa là bước đầu tiên trong việc thu thập dữ liệu địa chất. Phân tích mẫu giúp xác định thành phần và cấu trúc của đá, từ đó đưa ra các kết luận chính xác về địa chất khu vực.

3.2. Mô hình hóa dữ liệu địa chất

Mô hình hóa dữ liệu giúp sinh viên hình dung rõ hơn về các quá trình địa chất. Sử dụng phần mềm mô hình hóa hiện đại sẽ giúp nâng cao khả năng phân tích và dự đoán các hiện tượng địa chất.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Địa Chất Cơ Sở trong ngành dầu khí

Kiến thức về địa chất cơ sở có ứng dụng quan trọng trong ngành khai thác dầu khí. Nó giúp xác định vị trí và trữ lượng dầu khí, từ đó tối ưu hóa quy trình khai thác. Việc áp dụng kiến thức này vào thực tiễn sẽ mang lại hiệu quả kinh tế cao.

4.1. Xác định vị trí và trữ lượng dầu khí

Nghiên cứu địa chất giúp xác định các khu vực tiềm năng cho khai thác dầu khí. Việc này không chỉ tiết kiệm thời gian mà còn giảm thiểu chi phí cho các công ty dầu khí.

4.2. Tối ưu hóa quy trình khai thác

Áp dụng kiến thức địa chất vào quy trình khai thác giúp nâng cao hiệu quả và an toàn. Các công nghệ mới cũng được áp dụng để cải thiện quy trình này.

V. Kết luận và tương lai của Địa Chất Cơ Sở trong ngành dầu khí

Giáo trình Địa Chất Cơ Sở Nghề Vận Hành Thiết Bị Khai Thác Dầu Khí 2020 không chỉ cung cấp kiến thức cơ bản mà còn mở ra hướng đi mới cho sinh viên trong ngành. Tương lai của ngành dầu khí phụ thuộc vào việc áp dụng các kiến thức địa chất một cách hiệu quả.

5.1. Tầm quan trọng của giáo trình trong đào tạo

Giáo trình đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cho ngành dầu khí. Nó giúp sinh viên nắm vững kiến thức cơ bản và ứng dụng vào thực tiễn.

5.2. Xu hướng phát triển của ngành dầu khí

Ngành dầu khí đang chuyển mình với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu năng lượng. Việc nghiên cứu địa chất sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu này.

Nội dung chính

THÔNG TIN TỔNG HỢP VÀ MÔ TẢ GIÁO TRÌNH HỌC THUẬT: ĐỊA CHẤT CƠ SỞ

---

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình "Địa chất cơ sở" (Mã môn học: KKT19MH31) là tài liệu học tập chính khóa được ban hành kèm theo Quyết định số 192/QĐ-CĐDK ngày 25 tháng 3 năm 2020 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Dầu khí (Tập đoàn Dầu khí Việt Nam). Tài liệu do Ths. Phạm Thị Nụ (Chủ biên) và Hoàng Trọng Quang biên soạn theo chương trình khung đào tạo của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Trong chương trình đào tạo nghề Vận hành thiết bị khai thác dầu khí và Khoan khai thác dầu khí (trình độ Cao đẳng và Trung cấp nghề), môn học nằm trong khối các môn học, mô đun kỹ thuật cơ sở với thời lượng 3 tín chỉ (tổng cộng 75 giờ đào tạo, bao gồm 14 giờ lý thuyết, 58 giờ thực hành/thảo luận/bài tập và 3 giờ kiểm tra). Môn học giữ vị trí nền tảng, được bố trí giảng dạy trước các môn học và mô đun chuyên môn ngành như Địa chất dầu khí (KKT19MH32), Cơ sở khoan (KKT19MH33), và Cơ sở khai thác (KKT19MH34).

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định cụ thể theo ba nhóm chuẩn đầu ra:

• Về kiến thức (A1–A4): Trình bày các khái niệm đại cương về địa chất học, cấu tạo bên trong và bên ngoài của Trái Đất, cùng bản chất và cơ chế của các quá trình địa chất nội sinh và ngoại sinh.
• Về kỹ năng (B1–B3): Nhận biết và phân loại các loại khoáng vật và ba nhóm đá chính; xác định dấu hiệu thực địa của các quá trình biến dạng kiến tạo và tác động ngoại lực.
• Về năng lực tự chủ và trách nhiệm (C1–C2): Rèn luyện tác phong khoa học, tính cẩn trọng, kỷ luật kỹ thuật và phương pháp làm việc nhóm.

Cấu trúc giáo trình gồm 4 chương với tỷ trọng thực hành chiếm 77,3% (58/75 giờ), tích hợp dữ liệu khảo sát và các ví dụ thực địa tại khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai theo tiến trình logic từ tổng quan lý thuyết, cấu tạo hành tinh đến các quá trình động lực học bề mặt và nội sinh:

Chương 1: Đại cương về môn học (3 giờ LT)

Chương 2: Những vấn đề khái quát về Trái Đất (22 giờ: 3 LT, 18 TH, 1 KT)

Chương 3: Tác dụng địa chất ngoại lực (25 giờ: 4 LT, 20 TH, 1 KT)

Chương 4: Tác dụng địa chất nội lực (25 giờ: 4 LT, 20 TH, 1 KT)

• Chương 1: Đại cương về môn học (3 giờ): Phân tích nguồn gốc thuật ngữ Geology ("Geo" - Trái Đất, "Logos" - học thuyết), xác định đối tượng nghiên cứu là phần vật chất cứng của vỏ Trái Đất. Giới thiệu 7 hướng nghiên cứu cơ bản (Thạch học/Khoáng vật, Địa sử/Địa tầng, Địa kiến tạo/Địa mạo, Địa chất dầu khí/Khoáng sản, Địa chất thủy văn, Địa chất công trình, Địa chất môi trường/Địa chấn). Khái quát 3 nhóm phương pháp: thực địa vết lộ/viễn thám, phân tích trong phòng (kính hiển vi quang học phân cực, lưới chiếu nổi, phân tích đồng vị) và nguyên tắc hiện tại luận ("Hiện tại là chìa khóa của quá khứ").
• Chương 2: Những vấn đề khái quát về Trái Đất (22 giờ): Cung cấp các thông số hình học (bán kính trung bình 6371,012 km, mô hình dạng quả lê với cực Bắc nhô cao +10 m và cực Nam lõm -30 m). Phân tích cấu trúc các quyển ngoài (Khí quyển, Thủy quyển, Sinh quyển, Vỏ phong hóa) và cấu tạo phân tầng bên trong từ Thạch quyển (quyển SiAl), Quyển mềm (Asthenosphere - quyển SiMa), Quyển giữa (Mesosphere) đến Nhân ngoài (lỏng) và Nhân trong (rắn - quyển NiFe), phân tách bởi bề mặt Moho và Gutenberg. Giới thiệu chu trình thạch học liên kết ba nhóm đá và phương pháp xác định niên đại địa chất (tuổi tương đối và phương pháp định tuổi bằng đồng vị phóng xạ với tuổi Trái Đất là 4,54 tỷ năm).
• Chương 3: Tác dụng địa chất ngoại lực (25 giờ): Trình bày cơ chế phong hóa vật lý (nhiệt, cơ học) và phong hóa hóa học (oxy hóa, hydrat hóa, hòa tan sinh địa hình Karst, thủy phân). Chi tiết 4 giai đoạn tiến hóa vỏ phong hóa (Vỡ vụn $\rightarrow$ Sialit vôi/kiềm $\rightarrow$ Sialit acid $\rightarrow$ Alit tạo đá ong/bauxit). Phân tích các quá trình phá hủy, vận chuyển và tích tụ của gió (tác dụng mài mòn mạnh nhất ở độ cao 1,5–2 m; cồn cát hoang mạc và ven biển), dòng chảy tràn, dòng chảy tạm thời (nón phóng vật), sông ngòi (xâm thực dọc tạo trắc diện cân bằng, cướp dòng; xâm thực ngang tạo bãi bồi, thềm sông), nước dưới đất, biển và hồ đầm lầy.
• Chương 4: Tác dụng địa chất nội lực (25 giờ): Phân tích cơ chế các vận động kiến tạo (thăng trầm, uốn nếp, đứt gãy tạo địa hào và địa lũy); quy luật hoạt động magma phun trào (Vành đai lửa Thái Bình Dương) và xâm nhập; các nhân tố và phương thức gây biến chất đá.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống cơ sở lý thuyết chuẩn mực:

• Nguyên lý vật lý địa cầu: Trọng lực và dị thường trọng lực, quy luật biến thiên tỷ trọng (trung bình toàn cầu 5,52 g/cm³, vỏ đại dương gabro-basalt 3 g/cm³, vỏ lục địa 2,7 g/cm³, manti trên 3,3 g/cm³), gia tăng áp suất trong vỏ (270 Pa/1 km), địa nhiệt suất, địa nhiệt cấp và từ trường Trái Đất (độ từ thiên, độ từ khuynh).
• Khung phân loại thạch học: Tiêu chuẩn xác định thể địa chất độc lập theo Rosenbusch (nguồn gốc riêng, thành phần xác định, phương thức tập hợp đặc trưng); bảng phân chia đá theo mức độ thấm nước (Bảng 3 trong giáo trình).
• Mô hình động lực địa chất: Cơ chế dòng đối lưu quyển mềm dẫn đến biến dạng kiến tạo, chu trình tuần hoàn thủy quyển ($100.000\text{ km}^3/\text{năm}$) và 4 đới tiến hóa hóa học của vỏ phong hóa tàn tích (eluvi).

Kỹ năng phát triển

Chương trình tập trung trang bị các kỹ năng chuyên môn kỹ thuật:

• Kỹ năng nhận diện và phân loại: Nhận biết các khoáng vật tạo đá, phân biệt các nhóm đá magma, trầm tích và biến chất thông qua kiểm tra mẫu tay và phân tích ảnh hiển vi lát mỏng.
• Kỹ năng đo đạc và xử lý dữ liệu địa chất: Xác định các yếu tố thế nằm của lớp đá, thế nằm nghiêng, góc dốc, đường phương, cấu trúc nếp uốn và đứt gãy; mô phỏng quan hệ cấu tạo trên lưới chiếu nổi.
• Kỹ năng ứng dụng thực địa: Khảo sát vết lộ địa chất, đọc lát cắt địa tầng và nhận định ảnh hưởng của các quá trình ngoại sinh (xâm thực, sạt lở, dòng chảy ngầm) đến tính toàn vẹn của nền móng công trình và giếng khoan khai thác dầu khí.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình quy định phương pháp tổ chức giảng dạy và học tập theo định hướng tích cực hóa người học:

• Hoạt động giảng dạy: Giảng viên áp dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề, kết hợp thuyết trình ngắn gọn với phân tích sơ đồ, lát cắt địa chất và mẫu vật. Lớp học được chia thành các nhóm nhỏ từ 8 đến 10 học viên để thực hiện bài tập tình huống và thảo luận chuyên đề.
• Hoạt động tự học và thực hành: Học viên có trách nhiệm nghiên cứu trước giáo trình và tài liệu tham khảo trước khi lên lớp. Các buổi thực hành bao gồm việc nhận dạng mẫu đá, phân tích hình vẽ mặt cắt cấu trúc và tham gia khảo sát thực địa tại các cấu trúc địa chất lộ thiên trên địa bàn tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (khu vực Núi Lớn, Núi Nhỏ, tuyến đường Hạ Long).
• Phương pháp và hình thức đánh giá: Thực hiện theo Thông tư số 09/2017/TT-LĐTBXH của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội:
  • Điểm đánh giá quá trình (Trọng số 40%): Bao gồm 1 cột kiểm tra thường xuyên (vấn đáp sau 3 giờ học đầu tiên, chuẩn A1, C1, C2) và 3 cột kiểm tra định kỳ (hình thức tự luận/trắc nghiệm/báo cáo sau mỗi 25 giờ giảng dạy, đánh giá chuẩn A2-A4, B1-B3, C1-C2).
  • Điểm thi kết thúc môn học (Trọng số 60%): Bài thi kết hợp tự luận và trắc nghiệm thực hiện sau 75 giờ, đánh giá tổng hợp toàn bộ các chuẩn đầu ra kiến thức, kỹ năng và năng lực tự chủ.
  • Quy đổi điểm: Đánh giá theo thang điểm 10 (làm tròn đến một chữ số thập phân) và quy đổi sang thang điểm 4 theo quy chế đào tạo tín chỉ hiện hành.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Cập nhật dữ liệu trắc địa và địa vật lý quốc tế: Giáo trình cập nhật số liệu trắc địa chuẩn xác từ Hội nghị Trắc địa Quốc tế lần thứ 16 (Grenoble) và các quan sát vệ tinh hiện đại, chỉ rõ hình thái thực tế dạng "quả lê" của Trái Đất cùng số liệu tuổi đồng vị phóng xạ $4,54 \times 10^9\text{ năm} \pm 1%$.
• Tích hợp phương pháp công nghệ hiện đại: Đưa vào nội dung giảng dạy các kỹ thuật tiên tiến như phân tích ảnh viễn thám lập thể, phương pháp địa vật lý thăm dò (địa chấn nông, radar xuyên đất, ảnh điện trở) và ứng dụng phần mềm GIS, MapInfo trong mô phỏng đồng biến luận.
• Tính liên kết trực tiếp với chuyên ngành dầu khí: Các kiến thức về chu trình thạch học, mức độ thấm nước của đá, đứt gãy kiến tạo và tướng trầm tích được biên soạn nhằm phục vụ trực tiếp cho việc tiếp thu các môn học kỹ thuật chuyên ngành như công nghệ hoàn thiện giếng, khoan thăm dò và địa chất khai thác mỏ dầu khí.
• Kế thừa các tài liệu học thuật kinh điển: Nội dung được đúc kết và chuẩn hóa dựa trên các giáo trình địa chất nền tảng trong nước, tiêu biểu là tài liệu của Huỳnh Thị Minh Hằng (Địa chất cơ sở) và PGS. Trần Anh Châu (Địa chất đại cương, NXB Giáo dục, 1984).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên/Học viên đào tạo nghề: Giáo trình là tài liệu bắt buộc đối với học viên hệ Cao đẳng nghề và Trung cấp nghề thuộc hai chuyên ngành Khoan Khai Thác dầu khí và Vận hành thiết bị khai thác dầu khí.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các môn học chung và kỹ thuật cơ sở như Hóa đại cương (CNH19MH09), Vẽ kỹ thuật (CK19MH01), và An toàn vệ sinh lao động (ATMT19MH01).
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuẩn hóa, căn cứ thiết kế giáo án, bài tập thực hành, bài tập tình huống và kế hoạch hướng dẫn khảo sát thực địa.
• Kỹ thuật viên và công nhân kỹ thuật: Tài liệu phục vụ tra cứu nội bộ, giúp hệ thống hóa các khái niệm địa chất cơ bản áp dụng trong quá trình vận hành thiết bị khai thác tại các giàn khoan và công trình dầu khí.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Tài liệu được biên soạn phục vụ học viên hệ cao đẳng nghề và trung cấp nghề thuộc chuyên ngành Khoan khai thác dầu khí và Vận hành thiết bị khai thác dầu khí của Trường Cao đẳng Dầu khí, đồng thời có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các ngành kỹ thuật liên quan.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận môn học?

Học viên cần nắm vững các kiến thức khoa học cơ bản bao gồm Hóa học đại cương (CNH19MH09), Vẽ kỹ thuật (CK19MH01), Điện kỹ thuật cơ bản và các nguyên tắc an toàn lao động chung.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với các giáo trình địa chất đại cương thông thường?

Giáo trình phân bổ thời lượng thực hành, thảo luận và bài tập chiếm ưu thế (58/75 giờ), gắn kết chặt chẽ các khái niệm địa chất cấu tạo, tính chất cơ lý và độ thấm của đất đá với môi trường vận hành thiết bị giếng khoan dầu khí.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả?

Người học cần đọc trước nội dung từng chương, chủ động chuẩn bị các câu hỏi thảo luận theo nhóm 8–10 người, quan sát và đối chiếu các dạng mặt cắt, hình vẽ mô phỏng với mẫu đất đá và các vết lộ địa chất thực tế.

5. Giáo trình có những tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Giáo trình tích hợp hệ thống danh mục 28 hình vẽ kỹ thuật (mặt cắt cấu trúc Trái Đất, nón phóng vật, cấu tạo đứt gãy, vành đai lửa...), bảng phân loại mức độ thấm nước của đá (Bảng 3), danh mục câu hỏi ôn tập cuối mỗi chương và danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành.

---

Kết luận

Giáo trình "Địa chất cơ sở" (KKT19MH31) cung cấp hệ thống tri thức cơ bản về thành phần vật chất, cấu trúc hình thái Trái Đất và các quá trình động lực học nội - ngoại sinh. Nội dung giáo trình đóng vai trò là học phần kỹ thuật cơ sở bắt buộc, tạo tiền đề để học viên tiếp tục tiếp cận các mô đun kỹ thuật chuyên ngành như Địa chất dầu khí, Cơ sở khoan, Cơ sở khai thác, và Thiết bị hoàn thiện giếng khai thác. Học viên có thể tham khảo thêm các giáo trình liên quan của PGS. Trần Anh Châu và Huỳnh Thị Minh Hằng để mở rộng và củng cố kiến thức chuyên ngành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 Câu hỏi 1. Địa chất học là gì? Câu hỏi 2. Trình bày các nội dung nghiên cứu của địa chất học? Câu hỏi 3. Trình bày các ngành và môn học địa chất Câu hỏi 4.

Trình bày các phương pháp nghiên cứu của địa chất học? Câu hỏi 5. Đối với ngành khoan khai thác sẽ có những môn địa chất nào phải học? Trang 22 CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ KHÁI QUÁT VỀ TRÁI ĐẤT ❖ GIỚI THIỆU CHƯƠNG 2 Chương 2 là chương giới thiệu những nội dung khái quát về trái đất bao gồm: nguồn gốc trái đất, cấu trúc và thành phần trái đất, tuổi của các thành tạo địa chất để người học có được kiến thức và kỹ năng nhận dạng thành phần cấu tạo địa chất. ❖ MỤC TIÊU CHƯƠNG 2: Sau khi học xong chương này, người học có khả năng: ➢ Về kiến thức: - Trình bày được sơ bộ về đặc điểm, hình dạng, kích thước, hình thái bề mặt Trái đấ. - Trình bày được cấu tạo bên trong và bên ngoài của Trái đất.

➢ Về kỹ năng: - Xác định được các loại đá cơ bản và khoáng vật ➢ Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: - Rèn luyện tác phong làm việc khoa học cho học sinh, tính kiên nhẫn, chăm chỉ và khả năng làm việc theo nhóm. - Rèn luyện tính nghiêm túc, cẩn trọng trong quá trình làm việc. ❖ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP CHƯƠNG 2 - Đối với người dạy: sử dụng phương pháp giảng giảng dạy tích cực (diễn giảng, vấn đáp, dạy học theo vấn đề); yêu cầu người học thực hiện câu hỏi thảo luận và bài tập chương 2 (cá nhân hoặc nhóm). - Đối với người học: chủ động đọc trước giáo trình (chương 2) trước buổi học; hoàn thành đầy đủ câu hỏi thảo luận và bài tập tình huống chương 2 theo cá nhân hoặc nhóm và nộp lại cho người dạy đúng thời gian quy định.

❖ ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN BÀI GIẢNG CHƯƠNG 2 - Đối với người dạy: sử dụng phương pháp giảng giảng dạy tích cực (diễn giảng, vấn đáp, dạy học theo vấn đề); yêu cầu người học thực hiện câu hỏi thảo luận và bài tập chương 1 (cá nhân hoặc nhóm). Chương 2: Những vấn đề khái quát về Trái Đất Trang 23 - Đối với người học: chủ động đọc trước giáo trình (chương 1) trước buổi học; hoàn thành đầy đủ câu hỏi thảo luận và bài tập tình huống chương 1 theo cá nhân hoặc nhóm và nộp lại cho người dạy đúng thời gian quy định. ❖ ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CHƯƠNG 2 - Phòng học chuyên môn hóa/nhà xưởng: Không - Trang thiết bị máy móc: Máy chiếu và các thiết bị dạy học khác - Học liệu, dụng cụ, nguyên vật liệu: Chương trình môn học, giáo trình, tài liệu tham khảo, giáo án, phim ảnh, và các tài liệu liên quan. - Các điều kiện khác: Không có ❖ KIỂM TRA VÀ ĐÁNH GIÁ CHƯƠNG 2 - Nội dung: ✓ Kiến thức: Kiểm tra và đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức ✓ Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kĩ năng.

✓ Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần: + Nghiên cứu bài trước khi đến lớp + Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập. + Tham gia đầy đủ thời lượng môn học. + Nghiêm túc trong quá trình học tập. - Phương pháp: ✓ Điểm kiểm tra thường xuyên: không có ✓ Kiểm tra định kỳ lý thuyết: 1 điểm kiểm tra (trắc nghiệm/tự luận/báo cáo) ❖ NỘI DUNG CHƯƠNG 2 2.

NGUỒN GỐC TRÁI ĐẤT Trái Đất là một thiên thể trong vũ trụ. Vũ trụ là thế giới vật chất bao quanh. Trong vũ trụ có vô số hệ thiên thể (hệ sao). Hiện nay, khoa học cho biết có đến 10 tỷ hệ sao, hệ xa nhất mà con người có thể quan sát được với trình độ kỹ thuật hiện đại là 1010 năm ánh sáng (1 năm ánh sang bằng 94,6 x 1012 km).

Khoảng cách giữa các hệ sao khoảng 1,6 x 109 năm ánh sáng. Chương 2: Những vấn đề khái quát về Trái Đất Trang 24 Trái Đất nằm trong hệ Mặt trời. Hệ Mặt trời nằm trong một hệ lớn hơn nhiều gọi là hệ Ngân Hà. Hệ Ngân hà lại là một hệ nhỏ trong một hệ sao lớn hơn gọi là Thiên hà.

Nhiều thiên hà nằm trong một hệ lớn hơn nữa là Siêu thiên hà 2. CẤU TRÚC VÀ CÁC THÀNH PHẦN CỦA TRÁI ĐẤT – CÁC TÍNH CHẤT VẬT LÝ CỦA TRÁI ĐẤT 2. Hình dạng, kích thước, hình thái bề mặt của trái đất a. Hình dạng: Trái Đất là một hành tinh có dạng gần cầu.

Lực hấp dẫn giữa Trái Đất và Mặt Trời và các lực hấp dẫn vũ trụ quyết định tới hình dạng, cấu trúc, và sự phân bố các đặc tính hoá lý bên trong và bên ngoài Trái Đất. Các đo đạc chính xác gần đây cho thấy hình dạng bên ngoài của Trái Đất tương đối bất thường. Trước đây người ta cho rằng Trái Đất có dạng ellipsoid với độ dẹt theo phương của trục xoay là 1/298,275 (Bán kính ở xích đạo: 6378,14km. Bán kính ở cực: 6356,779km.

Theo số liệu của Hội nghị Trắc địa Quốc Tế lần thứ 16, Grenoble, 1975). Tuy nhiên những quan sát chính xác hơn bằng vệ tinh nhân tạo cho thấy Trái Đất không có dạng ellipsoid lý tưởng mà có dạng “quả lê” trong đó cực Bắc nhô cao hơn 10m và cực Nam lõm vào 30m. Kích thước: Bán kính xích đạo : 6378,140 Km Bán kính cực : 6356,779 Km Bán kính bình quân : 6371,012 Km (R) Độ dẹt : 1/298,275 Chu vi xích đạo : 40075,240 Km Chu vi kinh tuyến : 40008,060 Km Thể tích : 1,0832 x 1012 Km3 (V=4/3 R3) Diện tích : 510 x 106 Km2 (S=4 R2) c. Hình thái bề mặt Trái Đất: Gần 71% diện tích bề mặt Trái Đất được bao phủ bởi một khối lượng nước khổng lồ, chúng tạo thành các biển và đại dương.

Hơn 29% diện tích (29,2%) bề mặt Trái Đất còn lại là các vùng nhô cao của bề mặt Trái Đất so với mực nước biển, được gọi là các lục địa. Các lục địa phân bố chủ yếu ở Bán cầu bắc. Kích thước các lục địa cũng thay đổi khác nhau, trong đó các lục địa ở phía bắc gắn kết với nhau tạo thành Chương 2: Những vấn đề khái quát về Trái Đất Trang 25 các vùng đất rộng lớn còn ở phía nam thường là các lục địa riêng rẽ nổi trên mặt đại dương. Đường bờ biển phân cách các lục địa và đại dương thường là các đường uốn lượn phức tạp.

Địa hình bề mặt Trái Đất rất gồ ghề và có độ chênh lệch độ cao rất lớn. Độ chênh cao giữa nơi cao nhất trên lục địa và nơi sâu nhất dưới đáy các đại dương là khoảng gần 20. Địa hình lục địa gồm cả các vùng bình nguyên bằng phẳng, vùng đồi núi thấp, cao nguyên và các vùng núi cao hiểm trở. Độ cao trung bình của địa hình lục địa so với mực nước biển trung bình khoảng 875m.

Đỉnh núi cao nhất (Verest) có độ cao 8848,13m. Tương tự như lục địa, dù chìm sâu dưới nước biển nhưng địa hình đáy đại dương cũng phân dị hết sức phức tạp. Độ sâu trung bình của vỏ đại dương khoảng 3700m dưới mực nước biển trung bình. Nơi sâu nhất của đáy đại dương có độ sâu tới 11.

Địa hình đáy biển và đại dương được chia thành một số phần chính như sau: ➢ Rìa lục địa (đới chuyển tiếp lục địa - đại dương), thềm lục địa (phần tiếp giáp giữa rìa lục địa và phần biển khơi, tương đối nông và có độ dốc thoải [< 0,30]); ➢ Sườn lục địa (continental slope: phần nằm cạnh thềm lục địa, có độ dốc lớn và có độ sâu < 2000m); ➢ Chân lục địa (continental rise, nằm phía ngoài sườn lục địa và nối với bồn đại dương, thoải, độ sâu 2000 - 5000m). ➢ Rãnh nước sâu (oceanic trench) là các vực thẳm dạng tuyến hẹp và kéo dài, có độ sâu trên 6000m, chủ yếu phân bố quanh Thái Bình Dương, thường chạy song song với đường bờ của một số lục địa hoặc dọc các cung đảo. ➢ Cung đảo đại dương (là chuỗi các hòn đảo được hình thành từ sự phun trào của núi lửa hoặc xâm nhập của magma phân bố trong lòng các đại dương, thường chạy song song với các rãnh sâu đại dương và nằm ở phía tiếp giáp với lục địa, là nơi có hoạt động núi lửa và động đất mạnh mẽ). ➢ Bồn đại dương hay đồng bằng biển thẳm (phần đáy của đại dương bằng phẳng), độ sâu 4000-6000m; trong bồn đại dương có các vùng nhô cao cục bộ được gọi là các sea mounts (núi dưới biển) hoặc abyssal hills (đồi biển thẳm).

➢ Sống núi giữa đại dương (là các dãy núi ngầm ở giữa đáy đại dương - chiều dài tổng cộng tới 65.000km, chiều cao trung bình so với đáy đại dương khoảng 2.000m và có nơi nổi lên trên bề mặt đại dương (Iceland). Dọc theo trung tâm của các sống núi thường là các dải sụt tương đối (rift) (sâu 1 - 2km, rộng từ hơn 10km tới Chương 2: Những vấn đề khái quát về Trái Đất Trang 26 50km) và dọc theo chúng thường xảy ra sự tách giãn và mở rộng đáy đại dương, các hoạt động động đất và núi lửa kèm theo là sự phun trào và xâm nhập của magma. Mặt cắt tổng quát qua lục địa và đáy đại dương (1- Thềm lục địa; 2- Sườn lục địa; 3- Chân lục địa; 4- Lòng chảo biển ven; 5- Vòng cung đảo; 6- Rãnh sâu; 7- Bình nguyên sâu; 8- Dãy núi giữa đại dương; 9- Đồi nước sâu. Mặt cắt bao quát của đáy đại dương d.

Những dạng địa hình lớn của đáy đại dương Theo những quan điểm hiện đại, có thể phân chia những cấu trúc vĩ mô của đáy đại dương sâu: rìa lục địa dưới nước; đới chuyển tiếp; những dãy núi giữa đại dương; lòng chảo đại dương. Rìa lục địa dưới nước chiếm 22,6 % đáy Đại dương Thế giới, viền quanh tất cả các lục địa, gồm những dạng địa hình lớn sau đây: ➢ Thềm lục địa là phần kéo dài trực tiếp của nền lục địa. Nơi đây đáy đại dương hạ thấp dần đều tới độ sâu 200m, có khi sâu hơn, tới 2000m như ở biển Ôkhôt, và độ dốc nhỏ, dưới 3o. Địa hình đáy thường khá phẳng, nhưng nhiều khi phát hiện thấy các dạng cổ phản ánh địa hình nền đất liền kế cận.

Bề rộng lớn nhất quan sát thấy ở vùng thềm lục địa Bắc Băng Dương; ở bờ châu Âu, các bờ đông của châu Mỹ, bờ đông nam Nam Mỹ của Đại Tây Dương; bờ đông châu Á và vùng quần đảo Dônđơ của Thái Bình Dương.