Giáo Trình Bảo Trì Hệ Thống Truyền Động Cơ Khí Nghề Bảo Trì Thiết Bị Cơ Điện

Giáo trình kỹ thuật về bảo trì hệ thống truyền động cơ khí nghề bảo trì thiết bị cơ điện trình độ trung cấp, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ

• Tác giả: Trần Thanh Ngọc
• Trường học: Trường Cao Đẳng Dầu Khí
• Chuyên ngành: Bảo Trì Thiết Bị Cơ Điện
• Đề tài: Giáo Trình Bảo Trì Hệ Thống Truyền Động Cơ Khí
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Bà Rịa - Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• 1. BÀI 1: CÔNG TÁC CHUẨN BỊ TRƯỚC KHI BẢO DƯỠNG HỆ THỐNG TRUYỀN ĐỘNG BẰNG CƠ KHÍ
• 2. BÀI 2: THÁO HỆ THỐNG TRUYỀN ĐỘNG BẰNG CƠ KHÍ
• 3. BÀI 3: LÀM SẠCH VÀ KIỂM TRA CHI TIẾT SAU KHI THÁO
• 4. BÀI 4: BẢO DƯỠNG, SỬA CHỮA NHỎ VÀ CHUẨN BỊ CHI TIẾT THAY THẾ
• 5. BÀI 5: LẮP BỘ PHẬN TRUYỀN ĐỘNG CƠ KHÍ
• 6. BÀI 6: THỬ BỘ PHẬN TRUYỀN ĐỘNG SAU BẢO DƯỠNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giáo Trình Bảo Trì Hệ Thống Truyền Động Cơ Khí

Giáo trình Bảo trì hệ thống truyền động cơ khí được biên soạn dành cho học sinh cao đẳng ngành Bảo trì thiết bị cơ điện. Nội dung giáo trình bao gồm các bài học từ công tác chuẩn bị đến thử nghiệm bộ phận truyền động sau bảo trì. Mục tiêu chính là trang bị cho học sinh kiến thức và kỹ năng cần thiết để thực hiện bảo trì hiệu quả.

1.1. Mục Tiêu Của Giáo Trình Bảo Trì Hệ Thống Truyền Động

Giáo trình nhằm cung cấp kiến thức về cấu tạo, nguyên lý làm việc và các bước bảo trì hệ thống truyền động cơ khí. Học sinh sẽ được rèn luyện kỹ năng tháo lắp và bảo trì các chi tiết của hệ thống.

1.2. Đối Tượng Áp Dụng Giáo Trình Bảo Trì

Giáo trình được áp dụng cho học sinh cao đẳng ngành Bảo trì thiết bị cơ điện, giúp họ nắm vững kiến thức chuyên môn và kỹ năng thực hành cần thiết cho nghề nghiệp.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Bảo Trì Hệ Thống Truyền Động Cơ Khí

Bảo trì hệ thống truyền động cơ khí gặp nhiều thách thức như độ phức tạp của các bộ phận, yêu cầu về kỹ thuật cao và sự cần thiết phải đảm bảo an toàn trong quá trình thực hiện. Những vấn đề này đòi hỏi người thực hiện phải có kiến thức vững vàng và kỹ năng thực hành tốt.

2.1. Các Vấn Đề Thường Gặp Trong Bảo Trì

Các vấn đề thường gặp bao gồm hỏng hóc do mài mòn, thiếu bảo trì định kỳ và không tuân thủ quy trình bảo trì. Những vấn đề này có thể dẫn đến sự cố nghiêm trọng trong hoạt động của hệ thống.

2.2. Thách Thức Về Kỹ Thuật Trong Bảo Trì

Thách thức kỹ thuật bao gồm việc xác định nguyên nhân hỏng hóc, lựa chọn phương pháp bảo trì phù hợp và sử dụng công nghệ hiện đại trong quá trình bảo trì.

III. Phương Pháp Bảo Trì Hệ Thống Truyền Động Cơ Khí Hiệu Quả

Để bảo trì hệ thống truyền động cơ khí hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc lập kế hoạch bảo trì chi tiết và thực hiện theo quy trình chuẩn là rất quan trọng.

3.1. Lập Kế Hoạch Bảo Trì Chi Tiết

Kế hoạch bảo trì cần xác định rõ các bước thực hiện, thời gian và nguồn lực cần thiết. Điều này giúp đảm bảo quá trình bảo trì diễn ra suôn sẻ và hiệu quả.

3.2. Sử Dụng Công Nghệ Hiện Đại Trong Bảo Trì

Việc áp dụng công nghệ như cảm biến và hệ thống giám sát từ xa giúp phát hiện sớm các vấn đề và giảm thiểu thời gian ngừng hoạt động của hệ thống.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Giáo Trình Bảo Trì Hệ Thống Truyền Động Cơ Khí

Giáo trình không chỉ cung cấp lý thuyết mà còn hướng dẫn thực hành cụ thể, giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tế. Các bài thực hành được thiết kế để học sinh có thể trải nghiệm và rèn luyện kỹ năng.

4.1. Thực Hành Bảo Trì Hệ Thống Truyền Động

Học sinh sẽ thực hành tháo lắp, bảo trì và kiểm tra các bộ phận của hệ thống truyền động cơ khí, từ đó nắm vững quy trình và kỹ thuật cần thiết.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Thực Tế

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng giáo trình vào thực tế giúp nâng cao kỹ năng và kiến thức cho học sinh, từ đó cải thiện hiệu quả công việc trong ngành bảo trì.

V. Kết Luận Về Giáo Trình Bảo Trì Hệ Thống Truyền Động Cơ Khí

Giáo trình Bảo trì hệ thống truyền động cơ khí là tài liệu quan trọng giúp học sinh cao đẳng trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết cho nghề nghiệp. Việc áp dụng các phương pháp bảo trì hiện đại sẽ nâng cao hiệu quả công việc và đảm bảo an toàn trong quá trình thực hiện.

5.1. Tương Lai Của Ngành Bảo Trì

Ngành bảo trì sẽ tiếp tục phát triển với sự hỗ trợ của công nghệ mới, giúp nâng cao hiệu quả và độ tin cậy của hệ thống truyền động cơ khí.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Trình

Cần thường xuyên cập nhật giáo trình để phù hợp với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu thực tiễn trong ngành bảo trì thiết bị cơ điện.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Bảo trì hệ thống truyền động cơ khí (Mã mô đun: TBCĐ19MĐ02) là tài liệu đào tạo chuyên môn bắt buộc thuộc chương trình đào tạo nghề Bảo trì thiết bị cơ điện ở trình độ Trung cấp và Cao đẳng, do Trường Cao đẳng Dầu khí (thuộc Tập đoàn Dầu khí Việt Nam) ban hành kèm theo Quyết định số 185/QĐ-CĐDK ngày 25 tháng 3 năm 2020 tại Bà Rịa – Vũng Tàu. Tài liệu được biên soạn bởi tập thể tác giả gồm Chủ biên Trần Thanh Ngọc và giảng viên Nguyễn Xuân Thịnh thuộc Khoa Giáo dục nghề nghiệp.

Trong cấu trúc chương trình đào tạo nghề Bảo trì thiết bị cơ điện (tổng khối lượng 54 tín chỉ với 1.290 giờ), mô đun này có thời lượng 75 giờ (tương đương 03 tín chỉ), bao gồm 14 giờ lý thuyết, 58 giờ thực hành/thảo luận/bài tập và 03 giờ kiểm tra. Mô đun được bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành các môn học cơ sở và chuyên môn nền tảng như Gia công nguội cơ bản (TBCĐ19MĐ03), Xử lý sự cố thiết bị cơ điện (KTĐ19MĐ67) và Bảo trì máy điện (KTĐ19MĐ5).

Mục tiêu đào tạo của giáo trình hướng đến việc trang bị cho người học hệ thống kiến thức về cấu tạo, nguyên lý làm việc, đặc điểm lắp ghép của các bộ phận truyền động cơ khí; hình thành kỹ năng lập phiếu công nghệ, tháo dỡ, vệ sinh tẩy rửa, đo kiểm phân loại, gia công sửa chữa nhỏ, thay thế chi tiết, lắp ráp và chạy thử hiệu chỉnh hệ thống theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật; đồng thời rèn luyện tác phong làm việc khoa học, tỉ mỉ và an toàn trong môi trường xưởng cơ khí.

Cấu trúc giáo trình được xây dựng theo chu trình công nghệ bảo dưỡng khép kín gồm 06 bài học logic. Điểm đặc sắc của giáo trình là việc sử dụng hệ thống truyền động thực tế của máy khoan đứng K125 và máy tiện vạn năng T6M16 làm đối tượng kỹ thuật trực quan xuyên suốt các bài thực hành, gắn kết chặt chẽ giữa tính toán động học và quy trình bảo trì công nghiệp.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được phân bổ qua 06 bài học cụ thể:

• Bài 1: Công tác chuẩn bị trước khi bảo dưỡng hệ thống truyền động bằng cơ khí (03 giờ: 01 LT, 02 TH): Cung cấp kiến thức về cấu tạo, nguyên lý hoạt động và đặc điểm lắp ghép của hộp tốc độ máy khoan K125 (gồm 03 trục truyền I, II, III, bộ truyền đai thang và các khối bánh răng di trượt/cố định tạo 09 cấp tốc độ). Hướng dẫn quy trình khảo sát hiện trạng, chuẩn bị dụng cụ, thiết bị bảo hộ và lập phiếu công nghệ tháo lắp, bảo dưỡng.
• Bài 2: Tháo hệ thống truyền động bằng cơ khí (15 giờ: 03 LT, 12 TH): Quy định trình tự và kỹ thuật tháo rời hộp tốc độ khỏi thân máy trên bàn nâng ở độ cao 1.800 mm; thao tác tháo bơm dầu bôi trơn, puly đai thang, nắp hộp, nắp chặn đầu trục hình số 8 và các trục I, II, III; lập bảng kê định danh và phân loại chi tiết sau khi tháo.
• Bài 3: Làm sạch và kiểm tra chi tiết sau khi tháo (16 giờ: 03 LT, 13 TH): Trình bày nguyên lý thiết bị khí nén đánh rỉ, cấu tạo và nguyên lý vận hành của thùng rửa chi tiết cơ khí bằng bơm áp lực (vận tốc phun 100 m/s); thành phần hóa chất tẩy rửa dầu mỡ; kỹ thuật thổi khô bằng khí nén; phương pháp đo kiểm sai lệch hình học (độ không song song, độ không vuông góc, độ đảo hướng kính và mặt đầu của ổ lăn) bằng thước cặp 1/20 và panme để phân loại chi tiết.
• Bài 4: Bảo dưỡng, sửa chữa nhỏ và chuẩn bị chi tiết thay thế (09 giờ: 02 LT, 06 TH, 01 KT lý thuyết): Giới thiệu khả năng công nghệ, cấp chính xác và độ nhám bề mặt ($R_a$) của 08 phương pháp gia công cơ (tiện, phay, bào, khoan, doa, mài, dũa nguội, cạo); kỹ thuật hàn đắp phục hồi răng bánh răng bị sứt mẻ; kỹ thuật phụ thêm từng phần kích thước; phương pháp bảo dưỡng hệ thống bôi trơn và vát đỉnh răng $2 \times 45^\circ$.
• Bài 5: Lắp bộ phận truyền động cơ khí (16 giờ: 03 LT, 12 TH, 01 KT thực hành): Hướng dẫn quy trình lắp ráp hoàn chỉnh các trục I, II, III, căn chỉnh ổ lăn hướng kính, lắp nắp chặn số 8, siết bu lông đối xứng, lắp và điều chỉnh độ căng đai thang; kiểm tra độ quay êm, không kẹt của các cụm truyền động.
• Bài 6: Thử bộ phận truyền động sau bảo dưỡng (16 giờ: 03 LT, 12 TH, 01 KT thực hành): Tiến hành chạy thử không tải và có tải, theo dõi thông số kỹ thuật, rung động, tiếng ồn, nhiệt độ và xử lý các sai lệch kỹ thuật phát sinh sau bảo dưỡng.

Progression logic của giáo trình đi từ chuẩn bị hồ sơ công nghệ, phân rã kết cấu cơ khí, làm sạch/chẩn đoán khuyết tật, xử lý phục hồi kỹ thuật, tái lập mối ghép và hoàn tất bằng nghiệm thu vận hành.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống kiến thức nền tảng dựa trên ba trụ cột chính:

1. Lý thuyết truyền động và động học cơ khí: Xác định tỷ số truyền qua hệ thống truyền động đai thang ($i = d_1/d_2$) và các cặp bánh răng ăn khớp ($i_1 = Z_1/Z_4, i_2 = Z_2/Z_5, i_3 = Z_3/Z_7, i_4 = Z_6/Z_9, i_5 = Z_7/Z_{10}, i_6 = Z_8/Z_{11}$) từ động cơ $N = 2{,}7\text{ kW}$, $n = 1.440\text{ vòng/phút}$ để tạo 9 cấp tốc độ cho trục chính mang dao.
2. Dung sai và đặc tính lắp ghép kỹ thuật: Phân tích bản chất các mối ghép điển hình trong máy công cụ: mối ghép then hoa (định tâm theo đường kính ngoài), mối ghép then bằng, mối ghép ren (bu lông M8, M12 đầu chìm), mối ghép chặt giữa vòng trong ổ lăn với cổ trục, mối ghép trung gian giữa vòng ngoài ổ lăn với lỗ thân hộp và trục dẫn hướng thanh răng.
3. Hóa học tẩy rửa và công nghệ phục hồi kim loại: Xác định tỷ lệ hóa chất tẩy nhờn ($\text{NaOH}$, $\text{Na}_2\text{CO}_3$, $\text{Na}_3\text{PO}_4\cdot 12\text{H}_2\text{O}$, $\text{Na}_2\text{SiO}_3$) ở nhiệt độ $80-90^\circ\text{C}$ trong $20-40$ phút cho kim loại đen, hợp kim đồng và nhôm kẽm chì; nguyên lý bù đắp kích thước và hàn đắp bảo tồn cơ tính kim loại gốc.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Thao tác thành thạo các thiết bị chuyên dụng như clê lực, clê lục giác, búa đồng/nhôm, máy mài chổi sợi thép $\phi 0{,}5 - 0{,}7\text{ mm}$, thùng rửa phun áp lực tự động, máy hàn hồ quang, máy tiện, máy phay, bàn nâng và cẩu nâng mini.
• Kỹ năng phân tích và chẩn đoán (Analytical skills): Sử dụng thước cặp, panme để xác định sai lệch kích thước hình học; đánh giá độ tróc rỗ, độ rơ lắc, độ đảo hướng kính và độ đảo mặt đầu của ổ lăn; phân tích nguyên nhân hư hỏng của răng bánh răng, trục then hoa và hệ thống ống dẫn dầu bôi trơn.
• Kỹ năng thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Lập phiếu công nghệ tháo lắp và bảo dưỡng; dũa sửa biên dạng răng; cạo rãnh then; uốn dưỡng gạch chịu lửa/đồng lá phục hồi răng gãy; căn chỉnh độ căng dây đai và định vị bi tì - lò xo rãnh chữ V trên cơ cấu ngàm gạt điều khiển.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp sư phạm tích cực, lấy người học làm trung tâm thông qua các hình thức: diễn giảng tích hợp lý thuyết - thực hành, vấn đáp gợi mở và dạy học giải quyết vấn đề (Problem-Based Learning) gắn với các tình huống bảo trì máy móc thực tế.

Cấu trúc thời lượng dành đến 77,3% cho thực hành (58 giờ thực hành/thảo luận so với 14 giờ lý thuyết), tổ chức đào tạo theo hai không gian:

• Phòng học chuyên môn: Nghiên cứu sơ đồ động học, bản vẽ khai triển, phân tích cấu tạo và lập phiếu công nghệ.
• Xưởng thực hành cơ khí: Thao tác trực tiếp trên các máy công cụ (máy khoan K125, máy tiện vạn năng T6M16), thùng rửa chi tiết, bàn nguội và thiết bị hàn - gia công phục hồi.

Phương pháp đánh giá kết quả học tập được thiết kế đa dạng:

1. Đánh giá thường xuyên: Vấn đáp lý thuyết đầu giờ, kiểm tra kỹ năng thao tác và mức độ chấp hành an toàn lao động tại xưởng.
2. Đánh giá định kỳ: Bao gồm 03 bài kiểm tra chính thức:
   • Bài kiểm tra số 1: Kiểm tra lý thuyết đánh giá nội dung Bài 4 (1 giờ).
   • Bài kiểm tra số 2: Kiểm tra thực hành đánh giá kỹ năng lắp ráp tại Bài 5 (1 giờ).
   • Bài kiểm tra số 3: Kiểm tra thực hành đánh giá quy trình chạy thử và xử lý sai lệch tại Bài 6 (1 giờ).
3. Thi kết thúc mô đun: Kết hợp trắc nghiệm lý thuyết tổng hợp và thực hành trực tiếp thao tác bảo dưỡng trên mô hình máy tại xưởng.

Người học được hướng dẫn tự học thông qua việc nghiên cứu trước tài liệu, hoàn thành phiếu học tập, làm việc nhóm theo trạm phân công tại xưởng và thực hiện các bài tập bổ trợ mở rộng trên cụm hộp chạy dao, hộp bàn dao của máy tiện T6M16.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Chuẩn hóa hồ sơ công nghệ công nghiệp: Giáo trình đưa việc lập "Phiếu công nghệ tháo lắp" và "Phiếu công nghệ bảo dưỡng" thành kỹ năng bắt buộc trước khi thực hiện bất kỳ thao tác cơ khí nào, rèn luyện quy trình làm việc chuẩn mực theo tiêu chuẩn công nghiệp.
• Tích hợp bảng tra cứu thông số kỹ thuật chi tiết: Cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm về cấp chính xác (kinh tế và đạt được) cùng chỉ số nhám bề mặt ($R_a$) cho các nguyên công gia công cắt gọt phục hồi:

Phương pháp gia công	Cấp chính xác đạt được	Độ nhám bề mặt $R_a$ ($\mu\text{m}$)
Tiện tinh	6	1,6 – 3,2
Phay tinh	11	3,3 – 6,3
Bào tinh	11 – 13	3,2 – 6,3
Doa tinh	7 – 8	1,6 – 3,2
Mài tròn tinh	6 – 8	0,8 – 1,6
Cạo tinh	6 – 7	0,1 – 0,8

• Quy chuẩn hóa công nghệ làm sạch hóa học: Đưa ra định lượng cụ thể về nồng độ thành phần hóa chất ($\text{g/l}$), nhiệt độ dung dịch ($80-90^\circ\text{C}$) và thời gian ngâm rửa ($20-40\text{ phút}$) phù hợp với từng loại vật liệu kim loại đen, kim loại màu (đồng, nhôm, kẽm, chì), giúp bảo vệ bề mặt chi tiết máy sau khi tẩy dầu mỡ.
• Tính liên kết ứng dụng thực tế cao: Sử dụng các thiết bị công nghiệp điển hình (máy khoan K125, máy tiện T6M16) làm giáo cụ trực quan, giúp người học làm quen trực tiếp với kết cấu bơm dầu bôi trơn kiểu pít tông, cơ cấu an toàn trục trơn và cơ cấu định vị bi - rãnh V.
• Quy định an toàn lao động chi tiết: Tích hợp đầy đủ các chỉ dẫn an toàn khi vận hành thiết bị khí nén, thao tác trên bàn nâng $1.800\text{ mm}$, quy trình sử dụng cẩu nâng, bảo hộ lao động khi tiếp xúc dung dịch kiềm nóng và trang bị bảo hộ hàn hồ quang.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học sinh, sinh viên: Sinh viên trình độ Trung cấp và Cao đẳng theo học nghề Bảo trì thiết bị cơ điện tại Trường Cao đẳng Dầu khí và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp kỹ thuật cơ khí, cơ điện trên toàn quốc.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành khối kiến thức cơ sở và chuyên môn bao gồm: An toàn vệ sinh lao động (ATMT19MH01), Vẽ kỹ thuật (CK19MH01), Gia công nguội cơ bản (TBCĐ19MĐ03), Khí cụ điện (KTĐ19MĐ15), Đo lường điện (KTĐ19MĐ13), Xử lý sự cố thiết bị cơ điện (KTĐ19MĐ67) và Bảo trì máy điện (KTĐ19MĐ5).
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm căn cứ biên soạn giáo án giảng dạy lý thuyết, thiết kế phiếu hướng dẫn thực hành xưởng, xây dựng ngân hàng đề thi trắc nghiệm và tiêu chí chấm thi kỹ năng nghề.
• Cán bộ kỹ thuật và công nhân bảo trì: Tài liệu tham khảo tại các xưởng cơ điện, nhà máy công nghiệp phục vụ công tác tra cứu quy trình tháo lắp, phương pháp tẩy rửa hóa học, kỹ thuật phục hồi chi tiết bánh răng, trục then hoa và nghiệm thu chạy thử thiết bị truyền động.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng người học nào?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho học sinh, sinh viên hệ Trung cấp và Cao đẳng nghề Bảo trì thiết bị cơ điện, đồng thời là tài liệu tham khảo cho kỹ thuật viên bảo trì cơ khí tại các phân xưởng sản xuất.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học mô đun này?

Người học bắt buộc phải hoàn thành các môn học: Vẽ kỹ thuật, Gia công nguội cơ bản, An toàn vệ sinh lao động, Khí cụ điện, Đo lường điện, Xử lý sự cố thiết bị cơ điện và Bảo trì máy điện để nắm vững nguyên lý đọc bản vẽ, sử dụng dụng cụ đo nguội và an toàn lao động.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu lý thuyết truyền động khác là gì?

Tài liệu tập trung vào quy trình công nghệ bảo dưỡng thực hành, hướng dẫn chi tiết từ khâu lập phiếu công nghệ, tháo dỡ cụ thể trên máy khoan K125/máy tiện T6M16, tẩy rửa hóa chất, phục hồi sửa chữa nhỏ cho đến nghiệm thu chạy thử, đi kèm bảng tra cứu thông số dung sai và chế độ cắt gọt cụ thể.

4. Phương pháp tự học giáo trình này như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học cần đọc trước nội dung từng bài, nghiên cứu sơ đồ động lực học và bản vẽ khai triển kết cấu; chủ động lập phiếu công nghệ tháo lắp và bảo dưỡng; giải quyết các bài tập tình huống mở rộng đối với hộp tốc độ và hộp chạy dao máy tiện T6M16; tuân thủ nghiêm ngặt các quy định an toàn tại xưởng.

5. Giáo trình có những tài liệu bổ trợ nào đi kèm?

Giáo trình tham khảo từ hai nguồn chính: Giáo trình Truyền động cơ khí của PGS. TS Nguyễn Văn Yến và TS. Vũ Thị Hạnh (NXB Xây dựng); Giáo trình bảo trì hệ thống truyền động cơ khí của Trường Cao đẳng Cơ giới Ninh Bình; kết hợp hệ thống mẫu phiếu công nghệ tháo lắp, phiếu bảo dưỡng và bảng tra cứu tiêu chuẩn ổ lăn.

---

Kết luận

Giáo trình Bảo trì hệ thống truyền động cơ khí của Trường Cao đẳng Dầu khí là tài liệu đào tạo nghề nghiệp mang tính ứng dụng kỹ thuật cao, hệ thống hóa đầy đủ chu trình công nghệ bảo trì từ lý thuyết động học đến kỹ năng thực hành phục hồi chi tiết máy.

Lộ trình học tập khuyến nghị cho người học là tiếp cận tuần tự 06 bài học: bắt đầu từ việc khảo sát lập hồ sơ công nghệ, tiến hành tháo dỡ chuẩn xác, thực hiện quy trình vệ sinh - đo kiểm phân loại, áp dụng các phương pháp gia công phục hồi/thay thế, lắp ráp hoàn chỉnh cụm chi tiết và kết thúc bằng việc kiểm tra chạy thử nghiệm thu theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật quy định.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu theo cá nhân hoặc nhóm và nộp lại cho người dạy đúng thời gian quy định.  ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN BÀI 2: - Phòng học chuyên môn hóa/nhà xưởng: Xưởng cơ khí - Trang thiết bị máy móc: Máy chiếu và các thiết bị dạy học khác - Học liệu, dụng cụ, nguyên vật liệu: Chương trình môn học, giáo trình, tài liệu tham khảo, giáo án, phim ảnh, và các tài liệu liên quan. - Các điều kiện khác: Không có  KIỂM TRA VÀ ĐÁNH GIÁ BÀI 2: - Nội dung:  Kiến thức: Kiểm tra và đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức  Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kĩ năng.  Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần: + Nghiên cứu bài trước khi đến lớp + Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập.

+ Tham gia đầy đủ thời lượng môn học. Trang 12 + Nghiêm túc trong quá trình học tập. - Phương pháp:  Điểm kiểm tra thường xuyên: 1 điểm kiểm tra (hình thức: hỏi miệng)  Kiểm tra định kỳ lý thuyết: 1 điểm kiểm tra  Kiểm tra định kỳ thực hành: 1 điểm kiểm tra  NỘI DUNG BÀI 2: 2. Hướng dẫn phiếu công nghệ tháo hệ thống truyền động cơ khí: Địa điểm: Phòng học lý thuyết Yêu cầu: - Học viên trên cơ sở của phiếu công nghệ đã lập; trình bày các bước tháo hộp tốc độ máy khoan K125 ra khỏi máy và tháo rời toàn bộ các chi tiết của hộp đảm bảo hợp lý; an toàn.

Trên cơ sở đó vận dụng để tháo được các hộp truyền động bằng cơ khí khi được cung cấp các phiếu công nghệ tháo. - Lập được bảng kê các chi tiết sau khi tháo đầy đủ và chính xác đúng biểu mẫu quy định. - Thực hiện công tác vệ sinh công nghiệp và an toàn khi tháo hộp tốc độ của máy khoan K125. Vật tư, dụng cụ, trang thiết bị: - Vở ghi chép cá nhân - Các loại dụng cụ vẽ cầm tay Nguồn động liên quan: - Bản trong về các hộp truyền động điển hình - Bản trong về mẫu phiếu công nghệ tháo, lắp - Bản trong về mẫu phiếu công nghệ bảo dưỡng - Máy chiếu, màn chiếu - Bản vẽ khai triển các hộp truyền động điển hình 2.

Mẫu phiếu công nghệ tháo: Thời Tên nguyên Sơ đồ nguyên Dụng TT Chỉ dẫn kỹ thuật gian công, bước công cụ (phút) I Tháo hộp tốc độ ra khỏi Thân máy Trang 13 1 Tháo bộ truyền - Dùng cơ cấu điều Clê dẹt 03 đai chỉnh làm giảm 17 - 19 khoảng cách 2 trục trước khi tháo dây đai 2 Tháo mối ghép - Nới lỏng đều 4 bu Clê lục 02 ren giữa hộp và lông lăng 12 thân máy II Tháo nắp đậy và nắp chặn đầu trục - Nguyên công tháo là các công việc có tính liên tục khi cần giải quyết một số mối ghép để tách các liên kết của một cơ cấu hay bộ phận trong máy ra. - Bước là những công việc thực hiện tháo các mối ghép có trong liên kết để đưa được một chi tiết trong cơ cấu ra. - Sơ đồ nguyên công, bước chỉ cần biểu diễn những mối ghép đặc biệt quan trọng. - Khi tiến hành tháo phải thực hiện nghiệm túc theo phiếu công nghệ đã vạch ra.

Những chú ý khi tháo hộp tốc độ máy khoan K125: - Hộp tốc độ máy khoan nằm ở vị trí trên cao (Hình 3) do đó khi tháo cần có bàn nâng. - Dây treo phải lồng đúng vị trí quy dịnh trên hộp. - Di chuyển hộp xuống phải dùng cần cẩu nhỏ Trang 14 Hình 3: Vị trí bàn nâng hạ khi tháo hộp tốc độ máy khoan 2. Thực hành: Tháo hộp tốc độ máy khoan K125 Địa điểm: Xưởng thực hành Yêu cầu: - Tháo các mối ghép hộp tốc độ với thân máy đảm bảo đúng dụng cụ và chỉ dẫn trong phiếu công nghệ.

- Tháo rời các chi tiết của hộp; bố trí sắp xếp các chi tiết sau khi tháo theo đúng trình tự: Chi tiết nào tháo trước để xa; chi tiết nào tháo sau để gần; những chi tiết trong cơ cấu , cụm máy để với nhau. - Lập bảng kê có tên gọi chi tiết chính xác và đủ theo biểu mẫu quy định. - Thực hiện các bước tháo đảm bảo vệ sinh công nghiệp và an toàn cho người, dụng cụ và chi tiết. Vật tư, dụng cụ, trang thiết bị: - Dẻ thô.

- Dụng cụ tháo lắp (Theo phiếu công nghệ). - Bàn nâng hạ. - Cẩu nâng loại nhỏ - Xe vận chuyển. Trang 15 - Bàn tháo lắp.

- Thiết bị phòng và chữa cháy nổ. Nguồn động liên quan: - Bản vẽ khai triển của hộp tốc độ máy khoan K125. - Phiếu công nghệ tháo lắp đã lập. - Mẫu bảng kê chi tiết.

- Xưởng thực hành. Biện pháp an toàn: a) Khi tháo rời các chi tiết của hộp tốc độ máy khoan không làm biến dạng mặt đầu trục; gãy các vòng phanh hãm và hư hỏng đầu vít, bulông. b) Dụng cụ dùng trong khi tháo phải đúng quy cách; không làm rơi hoặc văng dụng cụ. c) Khi sử dụng cẩu nâng phải được sự cho phép của giáo viên.

d) Khi sử dụng máy tính để vẽ phải có bản vẽ phác họa được giáo viên chấp nhận. Công tác chuẩn bị: a) Chuẩn bị bút thước và đồ dùng để lập bảng kê chi tiết. b) Kê bàn nâng vào vị trí cuả máy K125 có hộp tốc độ cần bảo dưỡng. c) Nghiên cứu bản vẽ lắp.

d) Xem xét thực trạng hộp tốc độ trước khi tháo. e) Sắp xếp những dụng cụ tháo cho công việc tháo hộp tốc độ máy khoan K125 (Theo chỉ dẫn của phiếu công nghệ). f) Lau sạch bên ngoài hộp tốc độ trước khi tháo. Trình tự tháo: a) Tháo hộp tốc độ ra khỏi thân máy (Hình 4): Trang 16 - Đứng lên mặt bàn nâng.

- Giảm khoảng cách 2 trục của bộ truyền đai. - Tháo dây đai. - Tháo các bu lông liên kết hộp tốc độ với thân máy. - Lông dây vào vị tri nâng hộp tốc độ.

- Nâng hộp tốc độ bằng máy cẩu và hạ vào xe di chuyển. b) Di chuyển hộp về vị trí bàn tháo theo quy định: - Trong khi di chuyển không để hộp bị lăn hoặc va đập vào thành xe. c) Tháo bơm dầu bôi trơn (Hình 5): Hình 5: Tháo bơm dầu bôi trơn - Tháo đường ống hút và ống xả của bơm: Mối ghép liên kết của đầu nối thân bơm với các ống xả và hút là mối ghép ren M14 có cụm van bi (không tháo rời các chi tiết của cụm van). - Tháo thân bơm: Thân bơm liên kết với mặt trên của thành hộp bằng mối ghép ren M8 đầu chìm; sau khi tháo các bu lông ra ta lấy nguyên cụm thân bơm ra khỏi hộp (không lấy pít tông ra khỏi xi lanh).

d) Tháo buly đai thang lắp trên đầu trục I của hộp tốc độ (Hình 6): Trang 17 Hình 6: Tháo puly - Tháo vòng phanh hãm ngoài. - Tháo bánh đai: Bánh đai liên kết với trục bằng mối ghép then bằng. e) Tháo các nắp và nắp chặn đầu trục: - Tháo nắp hộp phía trước (Hình 7): Nắp này được lắp ghép với thân hộp bằng các bu lông M8 đầu chìm trên nắp có 2 tay gạt và cụm quạt răng của cơ cấu điều khiển Hình 7: Tháo nắp trước - Tháo nắp sau (Hình 8): Nắp này được lắp ghép với thân hộp bằng các bu lông M8 đầu chìm. Hình 8: Tháo nắp sau Trang 18 - Tháo nắp chặn đầu trục (Hình 9): Nắp đậy có hình số 8 che kín phía trên cho 3 đầu trục trong hộp tốc độ; nắp lắp ghép với thành hộp bằng 8 bu lông đầu chìm Hình 9: Nắp chặn đầu trục f) Tháo trục I (Hình 10): Trục ( I ) là trục bậc; đầu trục phía ngoài có lắp bu ly đai; phía trong có khối bánh răng di trượt được dẫn hướng băng một then bằng.

Để tháo trục I trước hết ta phải tháo tất cả các vòng phanh hãm có trên đầu trục; sau đó dùng tông đồng hay tông nhôm và búa cầm tay đóng dọc theo chiều từ đầu trục lắpvới bu ly đai. Hình 10: Trục I và các chi tiết lắp trên trục của máy khoan Chú ý : - Khi đầu trục đã ra khỏi ổ lăn và ổ lăn phía đối diện đã ra khỏi thành hộp ta dùng tay đỡ khối bánh răng phía trong hộp và tay kia rút trục ra. - Khi lấy các chi tiết lắp trên trục ( I ) ra ngoài hộp phải để đúng vị trí quy định theo nguyên tắc để khi lắp không nhầm vị trí của các chi tiết trên trục. i)Tháo trục II (Hình 11): Là trục then hoa, trên trục có khối bánh răng di trượt ( hai bánh răng) và một bánh răng cố định có đường kính lớn.

Sau khi tháo nắp chăn đầu trục ta căn cứ vào kết cấu của trục là đường kính phần then hoa lớn hơn phần đường kính phần cổ trục lắp Trang 19 bánh răng cố định nên chiều tháo trục ( II) phải thực hiện từ phía đầu trục có lắp bánh răng cố định. Để tháo trục ( II) trước hết ta tháo vít chặn trên bánh răng cố định và hai vòng phanh đầu trục. Sau đó dùng tông đồng hay tông nhôm và búa cầm tay đóng dọc trục từ phía bánh răng cố định để lấy trục ra giống như khi tháo trục ( I) Hình 11: Trục II và các chi tiết lắp trên trục của máy khoan g) Tháo trục III (Hình 12): Trục ( III) là trục ống then hoa; trên trục có hai bánh răng cố định. Trục này được tháo ra từ phía đầu trục có lắp bánh răng cố định.

Với chú ý khi sử dụng dụng cụ tháo ta nên dùng ống thép có đường kính ngoài của ống nhỏ hơn đường kính ngoài của trục từ 1 đến 1,5mm và đường kính trong của ống nhỏ hơn đường kính trong của trục từ 1 đến 1,5mm để không làm biến dạng đầu trục. Hình 12: Trục III và các chi tiết lắp trên trục của máy 4. Kết thúc công việc tháo hộp tốc độ máy khoan K125 a) Kiểm tra số lượng chi tiết đã tháo ra và sắp xếp lại theo vị trí từng cụm Trang 20 b) Lau chùi, bảo quản dụng cụ, trang thiết bị sau khi tháo 5. Bài tập bổ trợ: Hãy thực hiện các công việc tháo rời các chi tiết của hộp chạy dao và hộp tốc độ máy tiện T6M16 theo phiếu công nghệ đã lập ở bài tập bổ trợ trước .