Giáo Trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Hệ Thống Lái Nghề Công Nghệ Ô Tô Cao Đẳng

Giáo trình bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống lái trong công nghệ ô tô cao đẳng cung cấp kiến thức chuyên sâu và kỹ năng thực hành cần thiết.

• Tác giả: Lưu Huy Hạnh
• Trường học: Trường Cao Đẳng Nghề Việt Nam - Hàn Quốc
• Chuyên ngành: Công Nghệ Ô Tô
• Đề tài: Giáo Trình Bảo Dưỡng Và Sửa Chữa Hệ Thống Lái
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN ĐÀO TẠO
• 1.1. Bài 1: Hệ thống lái ô tô
• 1.1.1. Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại hệ thống lái
• 1.1.2. Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của hệ thống lái
• 1.2. Bài 2: Bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu lái
• 1.2.1. Nhiệm vụ, yêu cầu, phân loại cơ cấu lái
• 1.2.2. Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của cơ cấu lái
• 1.2.3. Hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng và phương pháp kiểm tra bảo dưỡng, sửa chữa cơ cấu lái
• 1.3. Câu hỏi ôn tập
• 1.4. Bài 3: Bảo dưỡng và sửa chữa dẫn động lái
• 1.4.1. Yêu cầu và nhiệm vụ của dẫn động lái
• 1.4.2. Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của dẫn động lái
• 1.4.3. Hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng và phương pháp kiểm tra bảo dưỡng, sửa chữa dẫn động lái
• 1.5. Bài 4: Bảo dưỡng và sửa chữa cầu dẫn hướng
• 1.5.1. Nhiệm vụ, yêu cầu, phân loại cầu dẫn hướng
• 1.5.2. Cấu tạo, nguyên lý hoạt động của cầu dẫn hướng
• 1.5.3. Hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng và phương pháp kiểm tra bảo dưỡng, sửa chữa cầu dẫn hướng
• 1.6. Bài 5: Bảo dưỡng và sửa chữa trợ lực lái
• 1.6.1. Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại bộ trợ lực lái
• 1.6.2. Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của bộ trợ lực lái
• 1.6.3. Hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng và phương pháp kiểm tra bảo dưỡng, sửa chữa bộ trợ lực lái
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống lái ô tô

Giáo trình bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống lái ô tô là tài liệu quan trọng trong việc đào tạo nghề công nghệ ô tô tại các trường cao đẳng. Tài liệu này cung cấp kiến thức cơ bản về cấu tạo, nguyên lý hoạt động và phương pháp bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống lái. Nội dung giáo trình được biên soạn theo chương trình Tổng cục Dạy nghề, giúp học viên nắm vững các kiến thức lý thuyết và thực hành cần thiết.

1.1. Mục tiêu của giáo trình bảo dưỡng hệ thống lái

Mục tiêu chính của giáo trình là trang bị cho học viên kiến thức và kỹ năng cần thiết để thực hiện bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống lái ô tô. Điều này bao gồm việc hiểu rõ nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại hệ thống lái, cũng như các phương pháp kiểm tra và sửa chữa.

1.2. Cấu trúc của giáo trình bảo dưỡng hệ thống lái

Giáo trình được chia thành năm bài học chính, từ hệ thống lái ô tô đến bảo dưỡng và sửa chữa các bộ phận cụ thể như cơ cấu lái, dẫn động lái, cầu dẫn hướng và trợ lực lái. Mỗi bài học đều có nội dung chi tiết và hướng dẫn thực hành cụ thể.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo dưỡng hệ thống lái ô tô

Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống lái ô tô gặp nhiều thách thức do sự phức tạp của các bộ phận và yêu cầu kỹ thuật cao. Các vấn đề thường gặp bao gồm hư hỏng cơ cấu lái, dẫn động lái và các bộ phận trợ lực. Việc phát hiện và khắc phục kịp thời các hư hỏng này là rất quan trọng để đảm bảo an toàn khi điều khiển xe.

2.1. Các vấn đề thường gặp trong hệ thống lái

Hệ thống lái ô tô có thể gặp phải nhiều vấn đề như hư hỏng cơ cấu lái, dẫn động lái không hoạt động hiệu quả, hoặc các bộ phận trợ lực bị lỗi. Những vấn đề này có thể dẫn đến việc điều khiển xe khó khăn và tiềm ẩn nguy cơ tai nạn.

2.2. Thách thức trong việc sửa chữa hệ thống lái

Việc sửa chữa hệ thống lái đòi hỏi kỹ thuật viên phải có kiến thức chuyên sâu và kinh nghiệm thực tế. Các thách thức bao gồm việc xác định nguyên nhân hư hỏng, lựa chọn phương pháp sửa chữa phù hợp và đảm bảo các tiêu chuẩn kỹ thuật trong quá trình thực hiện.

III. Phương pháp bảo dưỡng hệ thống lái ô tô hiệu quả

Để bảo dưỡng hệ thống lái ô tô hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp kiểm tra và bảo trì định kỳ. Việc này không chỉ giúp phát hiện sớm các hư hỏng mà còn kéo dài tuổi thọ của hệ thống lái. Các phương pháp này bao gồm kiểm tra độ chính xác của các bộ phận, thay dầu trợ lực và điều chỉnh các thông số kỹ thuật.

3.1. Kiểm tra định kỳ hệ thống lái

Kiểm tra định kỳ là một phần quan trọng trong bảo dưỡng hệ thống lái. Việc này bao gồm kiểm tra độ chặt của các bộ phận, độ mòn của các chi tiết và tình trạng dầu trợ lực. Điều này giúp phát hiện sớm các vấn đề và đảm bảo hệ thống hoạt động ổn định.

3.2. Thay dầu và bảo trì hệ thống trợ lực

Thay dầu trợ lực định kỳ là cần thiết để đảm bảo hệ thống lái hoạt động hiệu quả. Dầu trợ lực cũ có thể gây ra hiện tượng rò rỉ hoặc làm giảm hiệu suất của hệ thống. Việc bảo trì đúng cách sẽ giúp kéo dài tuổi thọ của các bộ phận trong hệ thống lái.

IV. Ứng dụng thực tiễn của giáo trình bảo dưỡng hệ thống lái

Giáo trình bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống lái ô tô không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn giúp học viên áp dụng vào thực tiễn. Các bài học thực hành giúp học viên rèn luyện kỹ năng tháo lắp, kiểm tra và sửa chữa các bộ phận của hệ thống lái, từ đó nâng cao khả năng làm việc trong ngành công nghiệp ô tô.

4.1. Thực hành bảo dưỡng hệ thống lái

Học viên sẽ được thực hành bảo dưỡng hệ thống lái ô tô thông qua các bài tập cụ thể. Việc này giúp họ nắm vững quy trình và kỹ thuật cần thiết để thực hiện bảo trì và sửa chữa một cách hiệu quả.

4.2. Kết quả nghiên cứu từ thực tiễn

Nghiên cứu từ thực tiễn cho thấy việc áp dụng giáo trình vào đào tạo giúp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong ngành công nghệ ô tô. Học viên sau khi tốt nghiệp có khả năng làm việc ngay tại các xưởng sửa chữa ô tô.

V. Kết luận và tương lai của giáo trình bảo dưỡng hệ thống lái

Giáo trình bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống lái ô tô đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành công nghiệp ô tô. Tương lai của giáo trình này sẽ tiếp tục được cải tiến để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường lao động.

5.1. Đánh giá hiệu quả giáo trình

Giáo trình đã được đánh giá cao về tính thực tiễn và khả năng áp dụng trong đào tạo. Nhiều học viên sau khi hoàn thành khóa học đã có việc làm ổn định trong ngành công nghệ ô tô.

5.2. Hướng phát triển giáo trình trong tương lai

Trong tương lai, giáo trình sẽ được cập nhật thường xuyên để phù hợp với sự phát triển của công nghệ ô tô. Việc tích hợp các công nghệ mới vào giáo trình sẽ giúp học viên nắm bắt kịp thời các xu hướng mới trong ngành.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống lái do Lưu Huy Hạnh làm chủ biên, cùng các tác giả Lê Văn Lương và Nguyễn Quang Huy biên soạn, được Trường Cao đẳng Nghề Việt Nam – Hàn Quốc Thành phố Hà Nội xuất bản năm 2018 dưới hình thức lưu hành nội bộ. Tài liệu được thiết kế làm tài liệu giảng dạy chính thức cho mô đun chuyên môn nghề "Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống lái" (Mã số: MĐ 32), thuộc chương trình đào tạo nghề Công nghệ Ô tô ở trình độ Cao đẳng theo khung chuẩn của Tổng cục Dạy nghề.

Về vị trí trong chương trình đào tạo, mô đun MĐ 32 được bố trí giảng dạy sau khi sinh viên đã hoàn thành hệ thống môn học và mô đun cơ sở chuyên ngành bắt buộc, bao gồm từ MH 07 đến MH 16 và các mô đun MĐ 18, MĐ 19, MĐ 20. Tổng thời lượng toàn mô đun là 60 giờ, phân bổ thành 15 giờ lý thuyết, 43 giờ thực hành/thí nghiệm/thảo luận/bài tập và 2 giờ kiểm tra đánh giá định kỳ.

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng tới việc trang bị cho người học năng lực giải thích nhiệm vụ, yêu cầu, phân loại và nguyên lý hoạt động của hệ thống lái ô tô; khả năng nhận diện, phân tích các hiện tượng hư hỏng; và kỹ năng thực hiện thành thạo các bước tháo lắp, kiểm tra, bảo dưỡng, sửa chữa chi tiết của từng cụm tổng thành đúng quy trình kỹ thuật.

Cấu trúc giáo trình được xây dựng theo phương pháp tiếp cận mô đun hóa gồm 5 bài học logic: đi từ khái quát hệ thống lái đến từng bộ phận chuyên biệt (cơ cấu lái, dẫn động lái, cầu dẫn hướng và trợ lực lái). Điểm đặc sắc của tài liệu là sự tích hợp trực tiếp giữa lý thuyết động học cơ khí, thủy lực, điện tử với các bảng hướng dẫn nguyên công thao tác chuẩn và bảng chỉ định dụng cụ chuyên dùng.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình phân chia dung lượng học tập thành 5 bài học chuyên sâu với tiến trình từ nguyên lý cơ bản đến công nghệ phức tạp:

• Bài 1: Hệ thống lái ô tô (15 giờ: 6 giờ lý thuyết, 9 giờ thực hành): Khái quát nhiệm vụ, yêu cầu kỹ thuật và các tiêu chí phân loại hệ thống lái (theo vị trí vành lái, kết cấu cơ cấu lái, nguyên lý trợ lực, số cầu dẫn hướng). Trình bày cấu tạo chi tiết vành lái, túi khí an toàn bằng chất liệu nylon phủ neoprene, các dạng trục lái, cụm cơ cấu hấp thụ va đập (kiểu giá đỡ uốn, kiểu bi, kiểu cao su silicôn, kiểu ăn khớp, kiểu ống xếp), cơ cấu khóa tay lái, cơ cấu tay lái nghiêng và trượt. Hướng dẫn quy trình 10 bước tháo và 9 bước lắp cụm trục lái.
• Bài 2: Bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu lái (9 giờ: 3 giờ lý thuyết, 6 giờ thực hành): Trình bày nguyên lý làm việc của cơ cấu lái đóng vai trò như một hộp giảm tốc (tỷ số truyền từ 18:1 đến 20:1); phân tích các dạng kết cấu như trục vít – cung răng, trục vít – con lăn, trục vít – ê cu, bi tuần hoàn và bánh răng – thanh răng. Đi sâu vào khái niệm hiệu suất thuận và hiệu suất nghịch, phương pháp kiểm tra và căn chỉnh khe hở ăn khớp từ 0,03 mm đến 0,6 mm.
• Bài 3: Bảo dưỡng và sửa chữa dẫn động lái (6 giờ thực hành): Tập trung toàn bộ thời lượng vào việc kiểm tra, phát hiện độ rơ, mài mòn của các khớp cầu, thanh kéo dọc, đòn ngang và thanh nối của hình thang lái nhằm bảo đảm góc quay vòng chính xác của các bánh xe.
• Bài 4: Bảo dưỡng và sửa chữa cầu dẫn hướng (9 giờ: 3 giờ lý thuyết, 6 giờ thực hành): Cung cấp cấu tạo cầu trước dẫn hướng, ngỗng trục, chốt chuyển hướng và phương pháp đo kiểm các góc đặt bánh xe, hiện tượng biến dạng cơ học của dầm cầu.
• Bài 5: Bảo dưỡng và sửa chữa trợ lực lái (21 giờ: 3 giờ lý thuyết, 16 giờ thực hành, 2 giờ kiểm tra): Chiếm tỷ trọng thời gian lớn nhất. Nội dung bao gồm trợ lực thủy lực (bơm cánh gạt, bơm van trượt với áp suất 60–90 kG/cm², van xoay thanh xoắn, van điều khiển lưu lượng nhạy cảm tốc độ), trợ lực khí nén (máy nén khí, van kép, xi lanh lực), trợ lực phi tuyến tính loại phản ứng thủy lực và hệ thống trợ lực lái điện (EPS) gồm ECU, cảm biến mô men cuộn kích thích không tiếp xúc và mô tơ điện DC.

Tiến trình nội dung giáo trình:
[Bài 1: Tổng quan & Trục lái] -> [Bài 2: Cơ cấu lái] -> [Bài 3: Dẫn động lái] -> [Bài 4: Cầu dẫn hướng] -> [Bài 5: Trợ lực lái thủy lực / khí / điện]

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống lý thuyết nền tảng dựa trên các nguyên lý kỹ thuật cơ khí, thủy lực và điều khiển điện tử ô tô:

• Nguyên lý giảm tốc và khuếch đại mô men: Giải thích cách thức cơ cấu lái biến đổi mô men quay từ vành lái thành lực đẩy lớn hơn tại đòn quay hoặc thanh răng với tỷ số truyền xác định.
• Động học quay vòng ô tô: Cơ sở lý thuyết đảm bảo cho các bánh xe dẫn hướng chuyển động theo các bán kính quay vòng thích hợp, không gây trượt lết lốp xe trên mặt đường và tự hồi vị bánh xe sau khi quay vòng.
• Lý thuyết hiệu suất thuận và nghịch: Cơ chế truyền lực từ trục lái xuống đòn quay (hiệu suất thuận cao để tay lái nhẹ) và giới hạn lực va đập từ mặt đường dội ngược lên vô lăng thông qua hiệu suất nghịch được tính toán hợp lý.
• Nguyên lý thủy lực học và van tiết lưu: Sự tạo áp và điều phối dòng chảy dầu thủy lực qua thanh xoắn biến dạng đàn hồi cùng van điều khiển lưu lượng theo các dải tốc độ bơm: thấp (650–1.250 v/ph), trung bình (1.500 v/ph) và cao (trên 2.500 v/ph).
• Cơ sở điều khiển điện tử (EPS): Nguyên lý phát hiện độ lệch pha giữa các vòng cảm biến từ tính trên trục sơ cấp và thứ cấp để ECU xác định dòng điện điều khiển mô tơ DC.

Kỹ năng phát triển

Thông qua các bài học thực hành, người học được rèn luyện các nhóm kỹ năng nghề nghiệp chuyên biệt:

• Kỹ năng kỹ thuật cơ khí: Thao tác sử dụng dụng cụ chuyên dùng (SST), tuýp hoa dâu, tay lực, mỏ cặp ép nắp chắn bụi; quy trình tháo rời và lắp ráp cụm trục lái, hộp cơ cấu lái, bơm trợ lực, thanh răng và đòn kéo đúng thứ tự kỹ thuật.
• Kỹ năng đo kiểm và phân tích sai hỏng: Đo độ rơ góc vành lái, kiểm tra khe hở ăn khớp răng (bằng căn lá hoặc thay đệm đồng), kiểm tra áp suất làm việc của bơm dầu trợ lực, xác định tình trạng hở phớt làm kín, xéc măng hoặc biến dạng cơ khí.
• Kỹ năng bảo dưỡng định kỳ: Tra mỡ các khớp cầu, bôi trơn thanh răng, căn chỉnh phớt chắn dầu/chắn bụi, xả khí trong hệ thống thủy lực, kiểm tra mức dầu bình chứa và kiểm tra hệ thống dây đai truyền động bơm.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp đào tạo tích hợp giữa lý thuyết và kỹ năng thực hành nghề nghiệp:

• Cơ cấu phân bổ thời lượng: Tổng thời gian 60 giờ học được cấu trúc nghiêng mạnh về rèn luyện kỹ năng với 71,7% thời lượng dành cho thực hành/thí nghiệm (43 giờ), 25% lý thuyết (15 giờ) và 3,3% kiểm tra (2 giờ).
• Phương pháp sư phạm tích hợp: Mỗi bài học được biên soạn theo trình tự: mục tiêu bài học -> phân tích kết cấu và nguyên lý hoạt động -> tổng hợp hiện tượng hư hỏng, nguyên nhân -> quy trình công nghệ bảo dưỡng, sửa chữa cụ thể. Giảng viên sử dụng mô hình cắt bổ, tổng thành rời và xe thật để giảng dạy.
• Quy trình thực hành trực quan: Các bước thực hành được mô tả chi tiết dưới dạng bảng quy trình nguyên công (gồm Cột thứ tự, Tên nguyên công, Hình vẽ minh họa thao tác và Dụng cụ trang thiết bị tương ứng). Người học thực hiện trực tiếp từ thao tác tháo nắp che, tháo vô lăng bằng SST đến lắp đặt ECU trợ lực và xiết ốc theo lực quy định.
• Phương pháp đánh giá: Đánh giá kết hợp giữa bài kiểm tra lý thuyết (trả lời các câu hỏi phân loại, giải thích nguyên lý, so sánh hệ thống lái cơ khí và trợ lực) và kiểm tra thực hành tay nghề (đúng quy trình tháo lắp, chấp hành an toàn lao động, độ chính xác lắp ráp và sử dụng dụng cụ).
• Hướng dẫn tự học: Sinh viên sử dụng hệ thống câu hỏi ôn tập ở cuối mỗi bài học để củng cố kiến thức; tự nghiên cứu các sơ đồ đường dẫn dầu, sơ đồ mạch điện trợ lực điện và cấu tạo các van phân phối trước khi vào xưởng thực hành.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Nội dung giáo trình phản ánh các đặc điểm kỹ thuật và cập nhật công nghệ trong ngành sản xuất, sửa chữa ô tô:

• Tích hợp hệ thống an toàn thụ động: Giáo trình đưa cấu tạo chi tiết của cụm túi khí vô lăng (làm từ nylon phủ neoprene, kích hoạt đệm khí bảo vệ người lái) và 5 dạng cơ cấu trục lái hấp thụ va đập (kiểu giá đỡ uốn, kiểu bi, cao su silicôn, kiểu ăn khớp, ống xếp) vào nội dung đào tạo hệ thống lái cơ sở.
• Cập nhật các công nghệ trợ lực lái hiện đại: Ngoài trợ lực lái thủy lực truyền thống, giáo trình bổ sung hệ thống trợ lực lái phi tuyến tính có buồng phản ứng thủy lực (trang bị 4 piston) và hệ thống lái trợ lực điện (EPS - Electric Power Steering) sử dụng cảm biến mô men loại không tiếp xúc, giúp giảm tải cho động cơ và tiết kiệm nhiên liệu.
• Tính định lượng trong thông số kỹ thuật: Cung cấp số liệu kỹ thuật thực tế phục vụ kiểm tra và sửa chữa như: lực tác dụng lên vô lăng xe du lịch ($P_1 = 10 - 20\text{ N}$), xe tải ($P_1 = 30 - 40\text{ N}$); áp suất làm việc bơm van trượt ($60 - 90\text{ kG/cm}^2$); khe hở ăn khớp trục vít - cung răng vị trí trung gian ($0{,}03\text{ mm}$) và vị trí hai bên rìa ($0{,}25 - 0{,}6\text{ mm}$).
• Tính quy chuẩn trong công nghệ sửa chữa: Chuẩn hóa quy trình lắp nắp chống bụi bằng mỏ cặp ép chuyên dụng, phương pháp chèn chốt chẻ hãm ốc và trình tự xả khí hệ thống thủy lực, đáp ứng yêu cầu thực tế tại các xưởng dịch vụ ô tô hiện nay.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình phục vụ cho các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp và kỹ thuật ô tô:

• Sinh viên và học viên: Học sinh, sinh viên theo học trình độ Cao đẳng và Trung cấp nghề Công nghệ Ô tô tại các trường cao đẳng, trường nghề trên cả nước; học viên tham gia các khóa đào tạo kỹ thuật viên sửa chữa khung gầm ô tô ngắn hạn.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các môn học kỹ thuật cơ sở như Vẽ kỹ thuật, Dung sai lắp ghép và Đo lường kỹ thuật, Cơ học ứng dụng, Vật liệu học, cũng như các mô đun kỹ thuật khung gầm cơ bản trước khi học mô đun MĐ 32.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm giáo trình khung và tài liệu đối chiếu chuẩn mực để soạn bài giảng lý thuyết, giáo án tích hợp và bảng hướng dẫn thực hành cho các giờ dạy tại xưởng.
• Kỹ thuật viên, thợ sửa chữa: Làm tài liệu tham khảo kỹ thuật phục vụ việc tra cứu cấu tạo chi tiết, nguyên lý phân phối dầu của các loại van lái và quy trình tháo lắp chuẩn xác trong quá trình làm việc tại các garage, trung tâm bảo dưỡng ô tô.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu phù hợp cho sinh viên chuyên ngành Công nghệ Ô tô hệ Cao đẳng nghề, giáo viên giảng dạy thực hành khung gầm ô tô và thợ sửa chữa ô tô cần tài liệu chuẩn hóa quy trình tháo lắp, chẩn đoán hệ thống lái.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần có kiến thức cơ bản về cơ khí đại cương, nguyên lý máy, thủy lực đại cương, kỹ thuật điện ô tô và đã hoàn thành các môn học/mô đun tiền đề từ MH 07 đến MH 16, MĐ 18 đến MĐ 20 theo chương trình đào tạo.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

Giáo trình MĐ 32 của Trường Cao đẳng Nghề Việt Nam - Hàn Quốc Thành phố Hà Nội tập trung mạnh vào năng lực thực hành (43/60 giờ), thể hiện chi tiết từng bước công nghệ bằng hình ảnh thao tác thực tế và chỉ rõ dụng cụ sửa chữa chuyên dùng (SST, tuýp hoa dâu, cần lực).

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Người học nên kết hợp việc đọc hiểu nguyên lý thủy lực, sơ đồ cấu tạo van xoay/bơm cánh gạt với việc trả lời toàn bộ câu hỏi ôn tập cuối mỗi bài, đồng thời đối chiếu trực tiếp với các mô hình cắt bổ và chi tiết tổng thành trong xưởng thực hành.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Tài liệu được thiết kế đi kèm danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành, các tiêu chuẩn kỹ thuật sửa chữa theo khung chương trình Tổng cục Dạy nghề và sổ tay hướng dẫn tháo lắp của các dòng xe thông dụng.

---

Kết luận

Giáo trình Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống lái (MĐ 32) là tài liệu đào tạo chuyên môn nghề Công nghệ Ô tô trình độ Cao đẳng, hệ thống hóa đầy đủ cấu tạo cơ khí, nguyên lý thủy lực học và điều khiển điện tử của hệ thống lái. Lộ trình học tập được thiết kế mạch lạc từ lý thuyết tổng quan, cấu tạo cụm trục lái, cơ cấu lái, dẫn động lái, cầu dẫn hướng cho đến các hệ thống trợ lực lái hiện đại (thủy lực, khí nén, EPS). Tài liệu cung cấp cơ sở kiến thức kỹ thuật và kỹ năng thực hành chuẩn xác, hỗ trợ người học đáp ứng các tiêu chuẩn nghề nghiệp trong lĩnh vực bảo dưỡng và sửa chữa ô tô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ VIỆT NAM - HÀN QUỐC THÀNH PHỐ HÀ NỘI LƯU HUY HẠNH (Chủ biên) LÊ VĂN LƯƠNG – NGUYỄN QUANG HUY GIÁO TRÌNH BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA HỆ THỐNG LÁI Nghề: Công nghệ Ô tô Trình độ: Cao đẳng (Lưu hành nội bộ) Hà Nội - Năm 2018 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 1 LỜI GIỚI THIỆU Trong những năm qua, dạy nghề đã có những bước tiến vượt bậc cả về số lượng và chất lượng, nhằm thực hiện nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật trực tiếp đáp ứng nhu cầu xã hội. Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ trên thế giới và sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước, ở Việt Nam các phương tiện giao thông ngày một tăng đáng kể về số lượng do được nhập khẩu và sản xuất lắp ráp trong nước.

Nghề Công nghệ ô tô đào tạo ra những lao động kỹ thuật nhằm đáp ứng được các vị trí việc làm hiện nay như sản xuất, lắp ráp hay bảo dưỡng sửa chữa các phương tiện giao thông đang được sử dụng trên thị trường, để người học sau khi tốt nghiệp có được năng lực thực hiện các nhiệm vụ cụ thể của nghề thì chương trình và giáo trình dạy nghề cần phải được điều chỉnh phù hợp với thực tiễn. Để phục vụ cho học viên học nghề và thợ sửa chữa ô tô những kiến thức cơ bản cả về lý thuyết và thực hành bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống lái. Với mong muốn đó giáo trình được biên soạn, nội dung giáo trình bao gồm năm bài: Bài 1. Hệ thống lái ô tô Bài 2.

Bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu lái Bài 3. Bảo dưỡng và sửa chữa dẫn động lái Bài 4. Bảo dưỡng và sửa chữa cầu dẫn hướng Bài 5. Bảo dưỡng và sửa chữa trợ lực lái Kiến thức trong giáo trình được biên soạn theo chương trình Tổng cục Dạy nghề, sắp xếp logic từ nhiệm vụ, cấu tạo, nguyên lý hoạt động của hệ thống lái đến cách phân tích các hư hỏng, phương pháp kiểm tra và quy trình thực hành sửa chữa.

Do đó người đọc có thể hiểu một cách dễ dàng. Mặc dù đã rất cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi sai sót, tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp của người đọc để lần xuất bản sau giáo trình được hoàn thiện hơn. Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày…. năm 2018 2 MỤC LỤC TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN.

1 LỜI GIỚI THIỆU. 3 CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN ĐÀO TẠO. 5 Bài 1: Hệ thống lái ô tô .1 Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại hệ thống lái .2 Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của hệ thống lái .3 Bảo dưỡng bên ngoài các bộ phận của hệ thống lái. 40 Bài 2: Bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu lái .1 Nhiệm vụ, yêu cầu, phân loại cơ cấu lái .2 Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của cơ cấu lái .3 Hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng và phương pháp kiểm tra bảo dưỡng, sửa chữa cơ cấu lái.

53 Câu hỏi ôn tập. 63 Bài 3: Bảo dưỡng và sửa chữa dẫn động lái .1 Yêu cầu và nhiệm vụ của dẫn động lái .2 Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của dẫn động lái .3 Hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng và phương pháp kiểm tra bảo dưỡng, sửa chữa dẫn động lái. 66 Bài 4: Bảo dưỡng và sửa chữa cầu dẫn hướng .1 Nhiệm vụ, yêu cầu, phân loại cầu dẫn hướng .2 Cấu tạo, nguyên lý hoạt động của cầu dẫn hướng .3 Hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng và phương pháp kiểm tra bảo dưỡng, sửa chữa cầu dẫn hướng. 86 Bài 5: Bảo dưỡng và sửa chữa trợ lực lái.1 Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại bộ trợ lực lái .2 Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của bộ trợ lực lái .3 Hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng và phương pháp kiểm tra bảo dưỡng, sửa chữa bộ trợ lực lái.

97 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 107 4 CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN ĐÀO TẠO Tên mô đun: BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA HỆ THỐNG LÁI Mã số mô đun: MĐ 32 Thời gian mô đun: 60 giờ; (Lý thuyết: 15 giờ; Thực hành, thí nghiệm, thảo luận, bài tập: 43 giờ; Kiểm tra: 2 giờ) I. VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT CỦA MÔ ĐUN : - Vị trí: mô đun có thể được bố trí dạy sau các môn học/ mô đun sau: MH 07, MH 08, MH 09, MH 10, MH 11, MH 12, MH13, MH 14, MH 15, MH 16, MĐ 18, MĐ 19, MĐ 20. - Tính chất: là mô đun chuyên môn nghề.

MỤC TIÊU CỦA MÔ ĐUN : - Kiến thức: + Trình bày đầy đủ các yêu cầu, nhiệm vụ và phân loại hệ thống lái ô tô + Giải thích được cấu tạo và nguyên lý hoạt động của hệ thống lái + Trình bày được cấu tạo và nguyên lý hoạt động các bộ phận của hệ thống lái + Phân tích đúng những hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng chung và của các bộ phận hệ thống lái ô tô + Trình bày được phương pháp bảo dưỡng, kiểm tra và sửa chữa những sai hỏng của các bộ phận hệ thống lái ô tô - Kỹ năng: + Tháo lắp, kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa các chi tiết của các bộ phận hệ thống lái đúng quy trình, quy phạm và đúng các tiêu chuẩn kỹ thuật trong sửa chữa + Sử dụng đúng các dụng cụ kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa đảm bảo chính xác và an toàn - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Chấp hành đúng quy trình, quy phạm trong nghề công nghệ ô tô + Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ của học viên. NỘI DUNG MÔ ĐUN: 1. Nội dung tổng quát và phân phối thời gian: Thời gian (giờ) Thực Số hành, thí Tên các bài trong mô đun Tổng Lý nghiệm, Kiểm TT số thuyết thảo tra* luận, Bài tập 1 Hệ thống lái ô tô 15 6 9 2 Bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu lái 9 3 6 3 Bảo dưỡng và sửa chữa dẫn động lái 6 6 4 Bảo dưỡng và sửa chữa cầu dẫn hướng 9 3 6 5 Bảo dưỡng và sửa chữa trợ lực lái 21 3 16 2 Cộng: 60 15 43 2 6 Bài 1: Hệ thống lái ô tô Mục tiêu - Trình bày được yêu cầu, nhiệm vụ và phân loại hệ thống lái - Giải thích được cấu tạo, nguyên lý hoạt động và phương pháp kiểm tra bảo dưỡng hệ thống lái - Tháo lắp, nhận dạng và kiểm tra, bảo dưỡng các bộ phận của hệ thống lái đúng yêu cầu kỹ thuật - Chấp hành đúng quy trình, quy phạm trong nghề công nghệ ô tô - Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ của học sinh – sinh viên.1 Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại hệ thống lái 1.1 Nhiệm vụ Hệ thống lái của ô tô dùng để thay đổi và duy trì hướng chuyển động của ôtô theo một hướng nhất định nào đó. Hệ thống lái gồm có cơ cấu lái và dẫn động lái: + Cơ cấu lái: là hộp giảm tốc giúp làm giảm bớt lực mà lái xe cần phải tác động vào vành lái + Dẫn động lái: bao gồm một đòn bẩy và một thanh kéo dùng để xoay hai bánh xe trước một góc phù hợp với góc quay của vành lái 1.2 Yêu cầu Hệ thống lái phải bảo đảm các yêu cầu sau: - Quay vòng ôtô thật ngoặt trong một thời gian rất ngắn trên một diện tích rất bé.

- Điều khiển lái phải nhẹ nhàng thuận tiện. - Động học quay vòng phải đúng để các bánh xe không bị trượt khi quay vòng. - Tránh được các va đập từ bánh dẫn hướng truyền lên vành lái. - Giữ được chuyển động thẳng ổn định.

* Yêu cầu kỹ thuật của hệ thống dẫn hướng trên xe ôtô: + Đảm bảo cho các xe chuyển hướng chuyển động chính xác và an toàn. + Giúp việc điều khiển vô lăng dễ và nhẹ nhàng. + Dao động của bánh trước không được truyền lên vành lái. 7 + Các bánh xe dẫn hướng sẽ phải tự động xoay trở về vị trí thẳng đứng sau khi xe quay qua khúc quanh hay đường vòng.3 Phân loại * Theo cách bố trí vành tay lái - Hệ thống lái với vành lái bố trí bên trái (khi chiều thuận đi đường là chiều phải).1a Vành tay lái BMW bên trái (vô lăng) - Hệ thống lái với vành lái bố trí bên phải (khi chiều thuận đi đường là chiều trái).1b Vành tay lái Camry 2.0g bên trái (vô lăng) 8 * Theo kết cấu của cơ cấu lái - Trục vít – bánh vít + Trục vít – bánh vít (bánh vít dùng vành răng hoặc con lăn) + Trục vít – ê cu (với êcu và đòn quay) + Trục vít – con trượt (với con trượt và đòn quay) - Bánh răng- thanh răng - Liên hợp * Theo kết cấu và nguyên lý làm việc của bộ trợ lực - Trợ lực thuỷ lực.1c Hệ thống lái trợ lực thủy lực - Loại trợ lực khí (gồm cả cường hóa chân không).

9 - Loại trợ lực điện.1d Hệ thống lái trợ lực điện * Theo số lượng cầu dẫn hướng - Một cầu dẫn hướng. - Nhiều cầu dẫn hướng. - Tất cả các cầu dẫn hướng.2 Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của hệ thống lái 1.1 Hệ thống lái thường Các bánh răng trong cơ cấu lái không chỉ điều khiển các bánh trước mà chúng còn là các bánh răng giảm tốc đễ giảm lực quay vô lăng bằng cách tăng mô men đầu ra. Tỷ lệ giảm tốc được gọi là tỷ số truyền cơ cấu lái và thường dao động giữa 18 và 20:1.

Tỷ lệ càng lớn không những làm giảm lực đánh lái mà còn yêu cầu phải xoay vô lăng nhiều hơn khi xe quay vòng.1 Cấu tạo chung của hệ thống lái a. Vành tay lái Hình 1. Vành tay lái (vô lăng) 10 - Chức năng : có chức năng tiếp nhận momen quay từ người lái rồi truyền cho trục lái. - Cấu tạo : Vành tay lái có cấu tạo tương đối giống nhau ở tấc cả các loại ôtô.

Nó bao gồm một vành hình tròn và một vài nan hoa được bố trí quanh vành trong củavành tay lái. Ngoài chức năng chính là tạo momen lái, vành tay lái còn là nơi bố trí một số bộ phận khác của ôtô như : nút điều khiển còi, túi khí an toàn.vv Đa số các ôtô hiện nay được trang bị loại còi điện. Nút nhấn còi thườngđược bố trí trên vành tay lái.