Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Giới thiệu về khoa Hồi sức Ngoại thần kinh Hồi sức Ngoại thần kinh (NIU) là khoa điều trị bao gồm cả 2 lĩnh vực: hồi sức và phẫu thuật thần kinh. Khoa điều trị tất cả bệnh nhân thuộc bệnh lý ngoại thần kinh như: u não, túi phình, máu tụ, xuất huyết não, chấn thương cột sống, chấn thương sọ não… đang diễn tiến nặng và có thể kèm theo các bệnh nền khác như suy thận, cao huyết áp, đái tháo đường,…một số bệnh nhân có đa chấn thương. Bệnh nhân các khoa NIU được hỗ trợ hô hấp: đang thở máy, tập cai máy thở hoặc thở oxy qua nội khí quản, mở khí quản, mũi, hoặc đang được hỗ trợ tuần hoàn: vận mạch, cũng có thể đang được hỗ trợ cả hô hấp và tuần hoàn.
Vì vậy bệnh nhân ở tại các khoa NIU có sức đề kháng giảm hơn so với các bệnh nhân nội trú khác. Bệnh nhân ở đây cần được hồi sức và theo dõi sát nên thường gắn monitor theo dõi sinh hiệu và điện tim liên tục 24/24 giờ và được điều dưỡng chăm sóc toàn diện. Thân nhân không được phép làm bất cứ thủ thuật gì trên bệnh nhân, chỉ được vào thăm bệnh từ 15 đến 60 phút tùy mỗi đơn vị, mỗi bệnh viện vào một khung giờ cố định. Phòng chống nhiễm khuẩn tại các khoa Hồi sức Ngoại thần kinh Bệnh nhân tại các đơn vị NIU có bệnh lý nặng cộng với sức đề kháng giảm nên nguy cơ bị nhiễm khuẩn bệnh viện, lây nhiễm chéo từ môi trường xung quanh cao.
Theo thống kê hàng tháng và hàng quý của bệnh viện Chợ Rẫy vào năm 2020 thì phòng Hồi sức Tích cực thuộc khoa Ngoại thần kinh (3B3) có tỷ lệ bệnh nhân viêm phổi bệnh viện cao nhất, mặc dù khoa Ngoại thần kinh và khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn thường xuyên cử người đi giám sát nhân viên y tế vệ sinh tay. Vì vậy để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân trước những tác nhân xấu từ môi trường thì chúng ta không chỉ chú trọng vào nhân viên y tế phải tuân thủ đúng quy trình, thường xuyên vệ sinh tay mà chúng ta còn phải hướng đến. đối tượng là thân nhân người bệnh khi đến thăm bệnh nhân. Tuy thời gian tiếp xúc của thân nhân người bệnh đối với bệnh nhân chỉ trong khoảng 15 đến 60 phút mỗi ngày nhưng đã chiếm từ 1-4% tổng thời gian một ngày, đủ để vi khuẩn lây lan từ người này sang người kia, từ bệnh nhân này sang bệnh nhân kia và xâm nhập vào cơ thể người bệnh.
Để ngăn chặn những tác nhân xấu từ môi trường tiếp xúc với bệnh nhân NIU thì sử dụng áo choàng, bao giày và vệ sinh tay là biện pháp tối thiểu tốt nhất dành cho thân nhân người bệnh trước khi tiếp xúc với bệnh nhân. Tuy nhiên việc 1 điều dưỡng khoa NIU phải chăm sóc toàn diện hơn 4 bệnh nhân cấp 1 đã trở thành áp lực, quá tải công việc đối với họ, nên để hướng dẫn thân nhân người bệnh cách mang bao giày, áo choàng như thế nào cho đúng, vệ sinh tay như thế nào là đúng cách để đạt được hiệu quả phòng chống nhiễm khuẩn tốt nhất trở nên khó khăn đối với điều dưỡng các khoa Hồi sức. Điều dưỡng không có thời gian hướng dẫn cho từng thân nhân người bệnh. Hiện tại Bộ Y tế vẫn chưa có quy trình chuẩn hướng dẫn mang phương tiện phòng hộ cá nhân dành cho thân nhân người bệnh phòng hồi sức.
Phòng Hồi sức khoa Ngoại thần kinh bệnh viện Chợ Rẫy chưa có poster hướng dẫn thân nhân người bệnh mặc phương tiện phòng hộ cá nhân. Trên tất cả các trang thông tin truyền thông trong nước vẫn chưa có video hướng dẫn thân nhân người bệnh phòng hồi sức cách mặc phương tiện phòng hộ cá nhân và vệ sinh tay. Cùng với đại dịch COVID-19 đang diễn ra khắp mọi nơi thì phương tiện phòng hộ cá nhân và vệ sinh tay càng cần phải được chú trọng và quan tâm. Tuy nhiên, cũng vì tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp nên việc tập trung thân nhân để hướng dẫn họ lại càng gặp nhiều khó khăn hơn.
Tổng quan về biện pháp phòng ngừa nhiễm khuẩn trong y tế Phương tiện phòng hộ cá nhân và vệ sinh tay là một trong những biện pháp phòng ngừa nhiễm khuẩn quan trọng được áp dụng hiện nay để ngăn chặn quá trình lây nhiễm trong bệnh viện. Phương tiện phòng hộ cá nhân là những vật dụng để nhân viên y tế, thân nhân, khách thăm bệnh bảo vệ mình khỏi bị nhiễm. bệnh khi tiếp xúc gần với bệnh nhân và bảo vệ người bệnh không bị lây nhiễm chéo các vi sinh vật thường trú và vãng lai từ nhân viên y tế, thân nhân và khách thăm bệnh. Theo thông tin của Tổ Chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ y tế Việt Nam, phương tiện phòng hộ cá nhân dành cho nhân viên y tế gồm có: áo choàng, quần chống thấm, tạp dề chống thấm, khẩu trang y tế, khẩu trang N95, kính bảo hộ , mặt nạ che mặt, găng tay y tế, găng cao su, mũ che đầu loại trùm kín đầu và cổ, bao giày, ủng cao su.
Tuy nhiên bệnh nhân ICU được chăm sóc cấp 1, chăm sóc toàn diện, thân nhân không tiếp xúc trực tiếp với bệnh nhân nên không sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân cho thân nhân người bệnh như nhân viên y tế mà họ chú trọng vào giáo dục vệ sinh tay. Một nghiên cứu cắt ngang mô tả của tác giả Yunxia Li và cộng sự năm 2018 về kiến thức, thực hành và thái độ vệ sinh tay của bệnh nhân, thân nhân, người chăm sóc bệnh nhân tại một bệnh viện đa khoa ở Trung Quốc. Hầu hết những người tham gia nghiên cứu (72,2%) báo cáo rằng họ không có kiến thức về vệ sinh tay hoặc biết rất ít về nó. Số người đã từng được giáo dục về vệ sinh tay chiếm chưa đến một nửa (47,4%) và chủ yếu được biết qua truyền hình (28,5%).
Đa số (94,2%) trong số những người tham gia tin rằng vệ sinh tay rất quan trọng để phục hồi bệnh và họ tin rằng vệ sinh tay có thể ngăn ngừa nhiễm trùng lây lan giữa các bệnh nhân. Nghiên cứu này đã chứng minh rằng bệnh nhân, thân nhân và người chăm sóc đã có thái độ tích cực đối với vệ sinh tay. Tuy nhiên, họ bị hạn chế về kiến thức và thực hành không đạt yêu cầu. Tác giả chỉ ra rằng cần phải có chương trình giáo dục về vệ sinh tay trong tương lai để cung cấp kiến thức và nâng cao hành vi này.[30] Năm 2015, nghiên cứu của tác giả Birnbacha tại Hoa Kỳ đánh giá về vệ sinh tay tại một đơn vị ICU, tác giả đưa ra câu hỏi: “Có phải khách đến thăm là một vector tiềm năng cho mầm bệnh?” Để trả lời câu hỏi: nghiên cứu tiến hành quan sát thực hành vệ sinh tay của khách đến thăm bệnh nhân phòng hồi sức,.
sau đó lấy mẫu nuôi cấy từ bàn tay của khách nếu họ đồng ý. Nghiên cứu khảo sát trên 55 đối tượng khách, tất cả đều đồng ý lấy mẫu tay nuôi cấy, có 20 khách tuân thủ vệ sinh tay(36,4%) và 35 khách không vệ sinh tay(63,6%). Trong số 20 du khách thực hiện vệ sinh tay, không có kết quả dương tính với sự phát triển của các mầm bệnh có gây ra nhiễm khuẩn. Và ở nhóm 35 khách không vệ sinh tay thì có 9 kết quả dương tính với vi khuẩn gây ra nhiễm khuẩn bệnh viện (25,7%).
Nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự thiếu tuân thủ vệ sinh tay của khách đến thăm có thể gây rủi ro, tăng tỷ lệ mắc bệnh và tử vong cho người bệnh ICU do nhiễm khuẩn. Để bảo vệ bệnh nhân ICU thì cần phải có những biện pháp can thiệp phòng nhiễm khuẩn, thúc đẩy thực hành vệ sinh tay dành cho khách (thành Theo nghiên cứu tác giả Al-Dorzi và cộng sự công bố năm 2014, thực hiện viên trong gia đình, họ hàng, bạn bè) đến thăm bệnh.[19] tại các khoa ICU, bệnh viện thuộc thành phố King Saud Bin Abdulaziz, Ả Rập, đây là nghiên cứu của một dự án cải tiến chất lượng của một chương trình phòng chống nhiễm khuẩn. Kết quả nghiên cứu cho thấy: trước khi chạy chương trình vào tháng 7 năm 2011 thì tỷ lệ thực hành vệ sinh tay của khách khi đến thăm bệnh nhân ICU là rất thấp 24%, đến tháng 3 năm 2012 tăng lên 80% và vẫn giữ mức ổn định ở những tháng tiếp theo.[16] Qua các nghiên cứu trên thế giới cho thấy rằng: để bảo vệ sức khỏe cho bệnh nhân phòng hồi sức trước những nguy cơ tác động xấu từ bên ngoài, ngăn ngừa nhiễm trùng chéo thì cần có các chương trình giáo dục sức khỏe về mặc phương tiện phòng hộ cá nhân và vệ sinh tay để cung cấp kiến thức cho thân nhân người bệnh và thúc đẩy thực hành của họ. Quy trình thực hiện phương tiện phòng hộ cá nhân tại Việt Nam Tại Việt Nam, theo tìm hiểu của chúng tôi thì phương tiện phòng hộ cá nhân dành cho thân nhân người bệnh phòng hồi sức gồm có: áo choàng hoặc.
tạp dề và bao giày hoặc thảm chân tùy vào điều kiện của mỗi bệnh viện, mỗi khoa phòng.[4] Vào cuối năm 2019, dịch COVID xảy ra thì khẩu trang là phương tiện phòng hộ bắt buộc cho tất cả người dân khi ra đường và đến nơi công cộng, cũng như vào bệnh viện. Do đó thân nhân người bệnh đã được hướng dẫn mang và tháo khẩu trang đúng cách tại các điểm thông tin của bệnh viện và trên tất cả các phương diện truyền thông trong cả nước, mang khẩu trang khi ra đường, tới nơi công cộng là quy định bắt buộc. Tại khoa ICU của bệnh viện Đại học y dược thành phố Hồ Chí Minh, phương tiện phòng hộ cá nhân dành cho thân nhân người bệnh gồm có áo choàng vải và bao giày chống thấm. Quy trình như sau: Trước khi vào thăm bệnh nhân Bước 1: Thân nhân người bệnh vệ sinh tay với nước sạch và xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay nhanh có chứa cồn Bước 2: Mang áo choàng Bước 3: Mang bao giày Sau khi thăm bệnh nhân xong Bước 1: Thân nhân người bệnh tháo áo choàng Bước 2: Tháo bao giày Bước 3: Vệ sinh tay.
Tại bệnh viện Chợ Rẫy: khoa ICU khu B và khoa NIU, phương tiện phòng hộ cá nhân dành cho thân nhân người bệnh gồm có áo choàng vải và thảm chân. Đối với những bệnh nhân đa kháng thì phương tiện phòng hộ cá nhân có thêm tạp dề chống thấm.