Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KĨ NĂNG TỰ BẢO VỆ CHO HỌC SINH TIỂU HỌC 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về quản lý hoạt động giáo dục kĩ năng sống trong đó có kỹ năng tự bảo vệ cho học sinh 1. Các hướng nghiên cứu về hoạt động giáo dục kĩ năng sống trong đó có kỹ năng tự bảo vệ cho học sinh Tìm hiểu các nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam về hoạt động giáo dục kĩ năng tự bảo vệ cho học sinh nói chung và cho học sinh tiểu học nói riêng cho thấy: các nghiên cứu về kĩ năng tự bảo vệ của học sinh được lồng ghép trong các nghiên cứu về hoạt động giáo dục kĩ năng sống. Các nghiên cứu riêng và chuyên sâu về hoạt động giáo dục kỹ năng tự bảo vệ của học sinh nói chung và học sinh tiểu học nói riêng không nhiều.
Tuy nhiên, vẫn phải khẳng định việc nghiên cứu hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh nói chung và hoạt động giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho học sinh tiểu học nói riêng không phải là mảnh đất mới chưa được “cày xới” mà đây là một vấn đề đã được nhiều nhà nghiên cứu giáo dục học, tâm lý học,… trên thế giới đã và đang quan tâm nghiên cứu dưới các góc độ khác nhau. Trong đó, có rất nhiều chương trình dự án nghiên cứu của các tổ chức chính phủ và phi chính phủ của các nước trên thế giới như Qũy Nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Tổ chức Giáo dục Khoa học và Văn hóa Liên Hiệp Quốc (UNESCO); Các công trình nghiên cứu lý luận và thực tiễn của các nhà khoa học được công bố trên các tạp chí khoa học, sách tham khảo, chuyên khảo, giáo trình; Hệ đề tài nghiên cứu khoa học các cấp. Điểu này khẳng định vai trò và vị trí quan trọng của các nghiên cứu về vấn đề này đối với con người và sự phát triển xã hội. Tổng quan tình hình nghiên cứu về kĩ năng tự bảo vệ của học sinh nói chung và học sinh tiểu học nói riêng có thể tổng hợp thành các hướng nghiên cứu chính sau đây.
-Hướng nghiên cứu về mục đích, vai trò bồi dưỡng giáo viên giáo dục kỹ năng tự bảo vệ cho học sinh Thế kỷ XIX, C.Ăngghen (1820-1895) đã xây dựng học thuyết mới trong lịch sử phát triển loài người. Các ông không chỉ tổng kết, tìm ra quy luật của tiến trình phát triển trong triết học, kinh tế và xã hội; hình thành chủ nghĩa Mác - Lênin có sức sống mãnh liệt qua không gian, thời gian mà các ông còn được coi là ông tổ của nền giáo dục hiện đại.Ăngghen đã xác định mục đích nền giáo dục xã hội chủ nghĩa là tạo ra "con người phát triển toàn diện". Quan điểm giáo dục của hai ông là phát triển nhân cách con người về mọi mặt theo "phương thức giáo dục kết hợp với lao động sản xuất". Chính quan điểm này đã được V.Lênin kế thừa và phát triển thành hiện thực nền giáo dục xã hội chủ nghĩa.
Theo quan điểm của C.Ăngghen, kết quả của giáo dục là con người có sức khoẻ, biết làm và có khả năng thích ứng với sự biến đổi của nghề nghiệp đặc biệt biết có kỹ năng biết tự 9 luan an bảo vệ mình. Trong những nghiên cứu về giáo dục, Lênin đã đánh giá rất cao vai trò của kỹ năng tự bảo vệ trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách con người mà trong đó kĩ năng tự bảo vệ cho học sinh chính là phương tiện dẫn đến việc hình thành, phát triển nhân cách con người trong xã hội [ Dẫn theo 1, tr. Nhà giáo dục lỗi lạc người Nga J.A Comenxki (1592 -1670) là người sáng lập ra hình thức tổ chức dạy học trường lớp, tạo môi trường giao tiếp rộng mở cho người học. Ông được coi là "ông tổ của nền sư phạm cận đại" và đã có những đóng góp lớn lao cho nền GD (giáo dục) thế giới.
Tư tưởng giáo dục của J.A Comenxki là kết hợp giữa giáo dục nhà trường với hoạt động thực hành bên ngoài cuộc sống, nhằm giải phóng hình thức học tập "giam hãm trong bốn bức tường" của hệ thống nhà trường giáo hội thời trung cổ. Ông khẳng định "học tập không phải là lĩnh hội kiến thức trong sách vở mà còn lĩnh hội kiến thức từ bầu trời, mặt đất, từ cây sồi, cây dẻ". Chính tư tưởng giáo dục trên cho thấy giáo dục kỹ năng cho học sinh không chỉ thực hiện trong nhà trường mà vượt ra khỏi phạm vi nhà trường. Môi trường giáo dục, nội dung giáo dục, .càng được mở rộng bao nhiêu thì tâm hồn người học càng phong phú bấy nhiêu [Dẫn theo 21, tr.
Các chương trình, dự án về kỹ năng sống nói chung trong đó có kĩ năng tự bảo vệ đã được triển khai bởi nhiều tổ chức trên thế giới thực hiện như Qũy Nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Tổ chức Giáo dục Khoa học và Văn hóa Liên Hiệp Quốc (UNESCO),. Công ước của Liên Hiệp Quốc về quyền trẻ em khẳng định vai trò và tâm quan trọng của giáo dục kỹ năng sống nói chung và kỹ năng tự bảo vệ cho học sinh nói riêng: “Các bậc cha mẹ có nghĩa vụ bảo vệ con cái của mình,. đồng thời có các biện pháp giáo dục phù hợp nhằm hình thành kĩ năng tự bảo vệ cho trẻ em”[64]. Như vậy, có thể khẳng định rằng, việc giúp cho trẻ em trong đó có học sinh tiểu học được bảo vệ và được giáo dục để có kĩ năng tự bảo vệ là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu.
Giáo dục cho trẻ em nói chung và học sinh nói riêng các kỹ năng sống cơ bản trong đó đặc biệt là các kỹ năng tự bảo vệ bản thâm tránh xâm phạm tình dục, tránh được hiểm họa từ tự nhiên, đời sống xã hội là rất quan trọng. Unesco phối hợp với Unicef và Who với dự án “Trẻ em và môi trường gia đình”, từ năm 1990 đến năm 1995 đã tập trung vào việc triển khai các hoạt động giáo dục trẻ em các kĩ năng để có thể tồn tại và phát triển trong xã hội. Trong đó, nhấn mạnh vào các nội dung giáo dục cho trẻ em về dinh dưỡng, về các kỹ năng giữa an toàn thân thể để giúp trẻ phát triển và tự tin vào đời[65]. Unesco trong chương trình hành động “Kỹ năng sống là cầu nối đến khả năng của con người”, (Life skills the bridge to human capabilities) (2003), đã đề ra 6 mục tiêu, trong đó nhấn mạnh: mỗi quốc gia phải đảm bảo cho người học được tiếp cận chương trình giáo dục kĩ năng sống phù hợp và yêu cầu khi đánh giá chất lượng giáo dục cần phải đánh giá kĩ năng sống của người học [64].
Như vậy, có thể thấy rằng, chương trình hành động này đã khẳng định rất rõ vai trò quan trọng của giáo dục kĩ năng sống cho học sinh 10 luan an trong nhà trường và xem giáo dục kĩ năng sống như là một trong những thành tố quan trọng của chất lượng giáo dục trong nhà trường. Nhiều nước trên thế giới cũng đã thừa nhận vai trò và tâm quan trọng của giáo dục kỹ năng sống cho học sinh đối với sự hình thành và phát triển nhân cách học sinh và là điều kiện quan trọng để học sinh có thể tự bảo vệ bản thân trước các tình huống nguy hiểm có thể xảy ra trong cuộc sống. Với ý nghĩa như vậy, Nước Cộng hoà Liên bang Nga đã ban hành Luật bảo vệ an toàn cho trẻ em các địa phương trên toàn nức này cũng tuyên bố cam kết bảo vệ an toàn cho trẻ em dưới mọi hình thức. Bên cạnh đó, họ đã triển khai một số chương trình giáo dục kỹ năng xã hội cho học sinh, trong đó đặc biệt chú trọng đến việc giáo dục các kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh nhằm giúp các em có thể ứng phó được trước những tình huống khó khăn trong cuộc sống.
Chương trình này còn đặc biệt ở chỗ, song song với việc giáo dục các kĩ năng sống này cho học sinh thì chương trình này cũng được tiến hành đồng thời đối với cha mẹ học sinh. Bởi họ quan niệm, cha mẹ học sinh chính là kênh giáo dục kĩ năng sống quan trọng nhất đối với học sinh [35]. Ở Việt Nam, Đảng và Nhà nước cũng như các ban ngành đều quan tâm đặc biệt tới việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ me nói chung và cho học sinh nói riêng. Điều này khẳng định chắc chắn rằng, giáo dục kỹ năng sống cho trẻ em và học sinh có vai trò quan trọng.
Ở nước ta, tính đến thời điểm này đã có nhiều chương trình hành động về giáo dục kỹ năng sống cho trẻ em nói chung hay học sinh nói riêng. Các chương trình hành động này được triển khai cũng khẳng định thêm vai trò quan trọng của giáo dục kỹ năng sống cho trẻ em và cho học sinh. Các chương trình hành động này được các tổ chức như Unicef, Unesco và một số tổ chức chỉnh phủ và phi chính phủ khác thực hiện. Unicef đã hỗ trợ thực hiện chương trình thực nghiệm giáo dục “Sống khỏe mạnh và kĩ năng sống”.
Chương trình tập trung vào việc tổ chức giáo dục cho học sinh từ lớp 6 đến lớp 9 tại 20 trường của tỉnh Lạng Sơn, Hà Nội, Hải Phòng, Thành phố Hồ Chí Minh, An Giang, Kiên Giang về kiến thức và kỹ năng tự bảo vệ bản thân khỏi các tệ nạn xã hội như nghiện thuốc lá, rượu bia; phòng tránh xâm hại tình dục; phòng tránh và ứng phó với tình huống căng thẳng [8] Vụ thể chất thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo hợp tác với Unicef triển khai dự án “Giáo dục kỹ năng sống trong giáo dục sức khỏe cho học sinh”. Đây là chương trình dành cho học sinh tiểu học miền núi. Chương trình này hướng đến việc hỗ trợ xây dựng tài liệu giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học miền núi. Trong đó hướng nhiều tới việc xây dựng các tài liệu giáo dục các kỹ năng sống mà học sinh miền núi cần để thích ứng được với môi trường sống khắc nghiệt (nhiều thiên tại hạn hán, bão lụt,…), giúp các em biết tránh hoặc xử lý những tai nạn về sông nước, điện giật, sét đánh, động vật cắn, bom mìn; giáo dục kĩ năng ăn uống vệ sinh, an toàn… [8] 11 luan an Một số nghiên cứu của các tác giả Việt Nam về vai trò và tầm quan trọng của giáo dục kĩ năng sống cho học sinh cũng được công bố trên các tạp chí khoa học chuyên ngành.