Chương ITI: Một số điểm can lưu ý khi giảng dạy DLTH và HTTH ở trường ey Neri tt| trasceeeaaereroatiiessnttikotrrriesaserreserr 33 Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Xuân Hoa l Luận văn tốt nghiệp Giáo viên hướng đẫn: Trang Thị Lân Chương IV: Thực nghiệm sư phạm - Diéu tra việc nắm kiến thức DLTH và HTTH ở học sinh phổ thông trung học. Mục đích điều tra 2. Tiến hành điều tra. Các bài thực nghiệm điểu tra.
Kết quả và xử lý kết quả. Kết luận chung phần điều tra. Chương V: Một số giáo án giảng dạy định luật tuần hoàn và hệ thống tuần hoàn ở trường phổ thông trung học.--- 2 55 Phần II: KẾT LUẬN CHUNG VÀ ĐỀ XUẤT ME MEIECDRN Ôi 016G04i0320504G66700))00020020200u03602i3 81 Di BB KH G cá Cát a icicle »coctt0á(0000G122xxiGsudikedkedbil 82 DALTSRUNTHARG UAC): asics as ea 83 PHU ĐÍNH. Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thi Xuân Hoa Le) Luận văn tốt nghiệp Giáo viên hưởng dẫn: Trang Thị Lân MỘT SỐ CHỮ VIẾT TẮT Gv : giáo viên Hs: học sinh PTTH: phổ thông trung học SGK: sách giáo khoa KLNT: khối lượng nguyên tử CTPT: công thức phân tử Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Xuân Hoa 3 Luận văn tốt nghiệp Giáo viên luướng dẫn: Trang Thị Lan Phần I MO BAU Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thi Xuân Hoa Luận văn tốt nghiệp Giáo viên hướng dẫn: Trang Thị LÂn U Lý do chon dé tai.
Định luật tuần hoàn và hệ thống tuần hoàn là lý thuyết chủ đạo của toàn bộ chương trình hóa học phổ thông. Định luật tuần hoàn và hệ thống tuần hoàn có ý nghĩa hết sức to lớn đối với việc hình thành những khái niệm cơ bản về hóa học. Trong giảng dạy hóa học, định luật tuần hoàn và hệ thống tuần hoàn từ chỗ là “đối tượng, mục đích của việc nghiên cứu hóa học, sau khi học sinh tiếp thu được thì nó sẽ trở thành vũ khí, phương tiện chỉ đạo việc hình thành các khái niệm hóa học khác" ( Sách lý luận dạy học hóa học ) Việc nấm sâu và chắc kiến thức về định luật tuần hoàn và hệ thống tuần hoàn, xác định được vai trò vị trí của nó trong chương trình học ở phổ thông và phương pháp truyén đạt kiến thức này là một nhiệm vụ hết sức lớn lao đối với người giáo viên. Vì những lý do trên nên em chọn để tài: "Giảng dạy định luật tuần hoàn và hệ thống tuần hoàn ở trường phổ thông trung học”.
Giúp cho học sinh nắm được phan lý thuyết chủ dao của chương trình hóa học phổ thông là định luật tuần hoàn và hệ thống tuần hoàn, biết vận dụng tốt vào việc nghiên cứu hóa học. 1U —— Nghiên cứu cơ sở lý luận về định luật tuần hoàn và hệ thống tuần hoàn. - Nghiên cứu chương trình học và sách giáo khoa hóa học phổ thông các lớp: 9, 10, 11, 12. - Tim hiểu thực trạng nắm kiến thức này của học sinh ở trường phổ thông trung học.
- - Tiến hành soạn một số giáo án có nội dung kiến thức liên quan đến định luật tuần hoàn và hệ thống tuần hoàn ở trường phổ thông trung học. IV/ Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu. Khách thể nghiên cứu Quá trình dạy và học hóa học ở trường phổ thông trung học 2. Đối tượng nghiên cứu Quá trình dạy và học định luật tuần hoàn và hệ thống tuần hoàn ở trường phổ thông trung học.
V/ thuyết Giả khoa học Nếu học sinh nắm vững được định luật tuân hoàn và hệ thống tuần hoàn thì sẽ giúp ích rất nhiều cho học sinh trong việc học tập và nghiên cứu hóa học - Nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến dé tài. Nghiên cứu chương trình giảng day hóa học ở phổ thông. Thực nghiệm sư phạm - tiến hành điều tra tìm hiểu thực trạng nắm và vận dụng kiến thức của học sinh - Phin tích tổng hợp các dif liệu Sinh viên thực liện: Nguyễn Thị Xuân Hoa 4 Luận văn tốt nghiệp — _ Giáo viên hông dẫn: Trang Thị Lân Phan II NÒI DUAC LUAN VAN Oe CO eee Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Xuân Hoa Luận văn tốt nghiệp Giáo viên hiténg dẫn: Trang Thị Lân Chương Ï CƠ SỞ LÝ LUẬN Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Xuân Hoa vn Luận văn tốt nghiệp Giáo viên hướng dẫn: Trang Thị Lân I / ĐỊNH LUẬT TUẦN HOÀN VÀ HỆ THỐNG TUẦN HOÀN MENDELEEV. L1 trình xâ inh n hoàn và hệ thống tuần hoàn.
Từ trước công nguyên cho đến cuối thế kỷ L8 người ta đã biết 63 nguyên tố hóa học. Các nguyên tố được tìm ra một cách ngẫu nhiên như vàng, đồng, sắt. hay mò mẫm như photpho. lúc bấy giờ trong hóa học người ta cũng đã tích lũy một khối lượng rất lớn các tài liệu thực nghiệm trong đó lẫn lộn cả đúng cả sai.
Sự phát triển của hóa học đòi hỏi phải: -Tìm cách hệ thống hóa các tài liệu thực nghiệm, phân loại các nguyên tố hóa học. -Tim ra một qui luật chung chỉ phối tính chất của các nguyên tố hóa học. Nhiều công trình nghiên cứu đã để ra những cách phân loại nguyên tế hoặc tìm ra một số qui luật biến đổi tính chất của chúng. Chẳng hạn Berzellus phân chia các nguyên tố thành kim loại, á kim; Dobereiner xếp các nguyên tố thành từng “bộ ba" có tính chất giống nhau; định luật "bát độ” của Newland, sự biến đổi tuần hoàn thể tích nguyên tử theo khối lượng nguyên tử của L.Tuy vậy các nhà bác học đó vẫn chưa khám phá được thực chất của định luật tuần hoàn.
Trong quá trình nghiên cứu sắp xếp các nguyên tố, nhà hóa học Nga Mendeleev đã phân tích một cách sâu sắc mối liên hệ giữa khối lượng nguyên tử với những tính chất lý hóa học (đặc biệt là hóa trị) của chúng. Ông nhận thấy có sự biến đổi tuần hoàn những tính chất đó theo chiểu tăng của khốt lượng nguyên tử. Năm 1869 Mendeleev công bố định luật tuần hoàn và thể hiện định luật đó dưới dạng một bảng : bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học (hay còn gọi là hệ thống tuần hoàn). Hệ thống tuần hoàn không chỉ sắp xếp các nguyên tố theo tính chất hóa học (và một số tính chất vật lý) mà còn thể hiện là một trong những định luật cơ bản của tự nhiên.
Vì vậy mà vừa ra đời nó đã tỏ ra là một công cụ sắc bén trong việc nghiên cứu hóa học và một số ngành khoa học khác. Dựa vào định luật tuần hoàn, Mendeleev đã sửa chữa lại những khối lượng nguyên tử của khoảng một phần ba số nguyên tố và tiên đoán sự tồn tại của 11 nguyên tố chưa biết. Sau đó người ta đã tìm ra ba nguyên tố phù hợp với ba nguyên tố Mendeleev đã dự đoán định luật tuần hoàn được mọi người thừa nhận. Dinh luật tuần hoàn và hệ thống tuần hoàn Mendeleev 1.
Dinh ludt tuần hoàn Mendeleev. Tinh chất của các nguyên tố cũng như tính chất của các đơn chất và hep chất tạo nên từ các nguyên tố đó phụ thuộc tuần hoàn vào khối lượng nguyên tử của chúng 1. Hệ thống tuần hoàn Mendeleev, Sinh: viên thite liện: Nguyễn Thị Xuân Hoa 6 Luận văn tốt nghiệp Giáo viên luướng dẫn: Trang Thị Lân - Mỗi nguyên tố được biểu thị bing một ký hiệu la tinh và chiếm một ô xác định. Mỗi ô là một vị trí có đánh số của các nguyên tố trong hệ thống - Các ô ngang là các chu kì được đánh số thứ tự từ bên trái bằng chữ - Các ô đứng là những nhóm nguyên tố.
Các nhóm được chia thành những phân nhóm và được đánh số thứ tự bằng chữ La mã từ | đến VIII kì 1. Chu - Hệ thống tuần hoàn gồm7 chu kì: 3 chu kì nhỏ và 4 chu kì lớn. Từng đôi chu kì có số nguyên tố như nhau gọi là cặp chu kì. Í | 18 nguyên tố } 18 nguyên tố 32 nguyên tố 19 nguyên tố Qua bảng trên ta thấy: - Càng xuống dưới chu kì càng dài.
- Chu kì 2 và 3 đều có 8 nguyên tố, chu kì 4 và 5 đều có 18 nguyên tố có thể suy ra các chu kì của mỗi cặp chứa số như nhau các nguyên tố. - Số nguyên tố trong các chu kì bằng 2 lần bình phương của các số tự nhiên liên tiếp và tuân theo công thức chung :2n” trong đó n là số thứ tự của cặp.3? 32-24? Dự đoán chu kì 7 sẽ có 2 x 4?= 32 nguyên tố. Xét các chu ki: + Chu kì nhỏ: - Chu kì 1: Gồm 2 nguyên tố hidro và heli. Do tính chất độc đáo của chu kì | nên hidro bao gồm cả tính chất của một kim loại và một phi kim.
- Chu kì 2 và 3: tính chất các nguyên tố trong chu ki biến đổi đều đặn liên tục. + Chu kì lớn: Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Xuân Hoa 7 Luận văn tốt nghiệp Giáo viên hướng dẫn: Trang Thị Lân - Một số tính chất của các nguyên tố trong chu kì biến đổi chậm hơn ở chu kì nhỏ (như tính kim loại, phi kim). - Một số tính chất biến đổi tuần hoàn ví dụ hóa trị ở chu kì 4: nguyên tố đầu chu kì (Kali) có hóa trị | tăng đều đặn đến cực đại ở giữa chu ki (Mangan) có hóa trị 7 sau đó tăng lên déu đặn đến 7 ở Brom. Do đó mỗi chu kì lớn có thể chia thành 2 hàng (trong các dạng bảng ngắn): hàng chẵn và hàng lẻ.
- Chu kì 4 và 5 có cấu tạo giống nhau. - Chu kì 6 dài gồm 32 nguyên tố có đặc điểm: + Tính kim loại, phi kim biến đổi chậm hơn hai chu kì trước nhất là từ Xeri (58) đến Lutexi(71). + Tinh chất của 14 nguyên tố (từ số 58 đến 71) rất giống nhau và giống Lantan nên được xếp chung | 6 với Lantan và mang tên là họ Lantan. Họ Lantan thường được xếp xuống dưới bảng.
- Chu kì 7 chưa hoàn thành, theo suy đoán thì sẽ có cấu tạo giống chu kì 6. Sau Actini có 14 nguyên tố (từ số 90 đến 103) có tính chất giống nhau và giống Actini nên được xếp cùng ô với Actini và mang tên là họ Actini. - Họ Actini xếp dưới bảng và song song từng đôi một với các nguyên tố họ Lantan.2 Nhóm: Hệ thống tuần hoàn Mendeleev gồm 8 nhóm từ I > VIII. Nhóm là tập hợp các nguyên tố có hóa trị dương cực cao nhất bằng nhau và bằng số thứ tự của nhóm trong các oxit cao nhất của chúng.
Mỗi nhóm trong hệ thống tuần hoàn được phân chia thành hai phân nhóm: phân nhóm chính và phân nhóm phụ, phân nhóm là tập hợp các nguyên tố trong một nhóm có tính chất hóa học giống nhau. - Phân nhóm chính: Nguyên tử đầu nằm ở chu kì 2.