Thực trạng pháp luật về giám sát của ngân hàng nhà nước đối với ngân hàng thương mại ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thực trạng pháp luật về giám sát của ngân hàng nhà nước đối với ngân hàng thương mại ở việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Trúc Quỳnh
• Người hướng dẫn: Tiến sĩ. Nguyễn Minh Hằng
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Giám sát ngân hàng nhà nước đối với ngân hàng thương mại tại Việt Nam: Thực trạng và giải pháp
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT VÀ PHÁP LUẬT VỀ GIÁM SÁT NGÂN HÀNG
• 1.1. Khái quát về hoạt động giám sát ngân hàng
• 1.1.1. Khái niệm và đặc điểm của hoạt động giám sát ngân hàng
• 1.1.1.1. Khái niệm giám sát ngân hàng
• 1.1.1.2. Đặc điểm của hoạt động giám sát ngân hàng
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ GIÁM SÁT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng pháp luật về giám sát ngân hàng tại Việt Nam
• 2.2. Chủ thể thực hiện giám sát ngân hàng
• 2.3. Nguyên tắc tiến hành giám sát ngân hàng
• 2.4. Nội dung của hoạt động giám sát ngân hàng
• 2.5. Phương thức hoạt động giám sát ngân hàng
• 2.6. Các biện pháp xử lý trong giám sát ngân hàng
• 2.7. Quy trình, thủ tục giám sát ngân hàng
• 2.8. Thực tiễn hoạt động giám sát ngân hàng
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁM SÁT NGÂN HÀNG
• 3.1. Yêu cầu hoàn thiện pháp luật về hoạt động của Cơ quan thanh tra, giám sát ngân hàng
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về hoạt động giám sát của Ngân hàng Nhà Nước đối với các Ngân hàng thương mại
• 3.2.1. Hoàn thiện bộ máy tổ chức giám sát
• 3.2.2. Hoàn thiện cơ sở hạ tầng thông tin hỗ trợ hoạt động giám sát của Cơ quan Thanh tra giám sát ngân hàng đối với các NHTM
• 3.2.3. Bổ sung các quy định về đảm bảo tính công khai, minh bạch trong hoạt động tiền tệ, ngân hàng
• 3.2.4. Tăng cường sự phối hợp hoạt động của Cơ quan thanh tra, giám sát ngân hàng với các bộ phận có liên quan khác và với bộ phận kiểm soát nội bộ của các NHTM
• 3.2.5. Tổ chức tốt việc thực hiện các kiến nghị sau tăng cường các chế tài
• 3.2.6. Vận dụng tốt hơn nữa chuẩn mực quốc tế về giám sát ngân hàng
• 3.2.7. Tăng cường công tác tổ chức cán bộ
• 3.2.8. Các giải pháp khác
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• LỜI MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Khái quát về hoạt động giám sát ngân hàng

Hoạt động giám sát ngân hàng là một phần thiết yếu trong quản lý tài chính của Ngân hàng Nhà nước. Nó không chỉ đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính mà còn bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền và các bên liên quan. Giám sát ngân hàng bao gồm việc thu thập, phân tích thông tin từ các ngân hàng thương mại (NHTM) để phát hiện và ngăn chặn rủi ro. Theo quy định tại Điều 1 Quyết định số 398/1999/QD-NHNN3, giám sát ngân hàng được thực hiện thông qua việc tổng hợp và phân tích các báo cáo tài chính của NHTM. Điều này giúp Ngân hàng Nhà nước có cái nhìn tổng quan về tình hình tài chính của các tổ chức này, từ đó đưa ra các biện pháp can thiệp kịp thời. Hoạt động này không chỉ mang tính chất pháp lý mà còn có tính chất thực tiễn cao, nhằm đảm bảo an toàn tài chính cho nền kinh tế. Việc giám sát ngân hàng cũng cần phải được thực hiện một cách khách quan và độc lập, nhằm đảm bảo tính chính xác trong việc đánh giá tình hình hoạt động của các NHTM.

1.1 Khái niệm và đặc điểm của hoạt động giám sát ngân hàng

Khái niệm giám sát ngân hàng được hiểu là hoạt động của Ngân hàng Nhà nước nhằm kiểm tra, đánh giá và quản lý các hoạt động của ngân hàng thương mại. Đặc điểm của hoạt động này bao gồm tính quyền lực nhà nước, tính khách quan và tính độc lập tương đối. Tính quyền lực nhà nước thể hiện qua việc Ngân hàng Nhà nước có quyền ra quyết định bắt buộc đối với các NHTM. Tính khách quan đảm bảo rằng mọi hoạt động giám sát đều dựa trên cơ sở pháp luật, từ đó đưa ra các kết luận chính xác về tình hình hoạt động của các tổ chức tín dụng. Tính độc lập tương đối cho phép các cơ quan giám sát tự tổ chức các cuộc kiểm tra mà không bị can thiệp từ bên ngoài. Điều này giúp nâng cao hiệu quả của hoạt động giám sát, đồng thời bảo vệ lợi ích của nhà nước và xã hội.

II. Thực trạng pháp luật về giám sát ngân hàng tại Việt Nam

Thực trạng pháp luật về giám sát ngân hàng tại Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều điểm tích cực nhưng cũng tồn tại không ít hạn chế. Ngân hàng Nhà nước đã ban hành nhiều quy định nhằm tăng cường hoạt động giám sát, tuy nhiên, việc thực thi còn gặp nhiều khó khăn. Các quy định pháp luật chưa hoàn thiện, dẫn đến việc áp dụng không đồng bộ và thiếu hiệu quả. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập quốc tế, các ngân hàng thương mại phải đối mặt với nhiều thách thức mới, yêu cầu phải có sự đổi mới trong hoạt động giám sát. Theo báo cáo của Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng, nhiều NHTM vẫn chưa tuân thủ đầy đủ các quy định về an toàn tài chính, dẫn đến rủi ro cho hệ thống ngân hàng. Do đó, việc hoàn thiện pháp luật về giám sát ngân hàng là cần thiết để đảm bảo an toàn và ổn định cho hệ thống tài chính quốc gia.

2.1 Chủ thể thực hiện giám sát ngân hàng

Chủ thể thực hiện giám sát ngân hàng tại Việt Nam chủ yếu là Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan thanh tra trực thuộc. Các cơ quan này có trách nhiệm kiểm tra, giám sát hoạt động của các ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng khác. Tuy nhiên, sự phối hợp giữa các cơ quan này còn hạn chế, dẫn đến việc giám sát không đạt hiệu quả cao. Việc thiếu thông tin và dữ liệu chính xác cũng là một trong những nguyên nhân khiến cho hoạt động giám sát gặp khó khăn. Để nâng cao hiệu quả giám sát, cần có sự cải cách trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan này, đồng thời tăng cường đào tạo nguồn nhân lực cho công tác giám sát.

III. Những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động giám sát ngân hàng

Để hoàn thiện pháp luật về giám sát ngân hàng, cần thực hiện một số giải pháp quan trọng. Thứ nhất, cần hoàn thiện bộ máy tổ chức giám sát, đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong hoạt động. Thứ hai, cần tăng cường cơ sở hạ tầng thông tin hỗ trợ cho hoạt động giám sát, giúp các cơ quan có thể thu thập và phân tích dữ liệu một cách nhanh chóng và chính xác. Thứ ba, cần bổ sung các quy định về đảm bảo tính công khai, minh bạch trong hoạt động ngân hàng, từ đó tạo niềm tin cho người dân và các nhà đầu tư. Cuối cùng, việc tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan thanh tra, giám sát ngân hàng với các bộ phận liên quan khác cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả giám sát. Những giải pháp này không chỉ giúp cải thiện hoạt động giám sát mà còn góp phần nâng cao tính an toàn và ổn định cho hệ thống ngân hàng Việt Nam.

3.1 Hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động giám sát ngân hàng

Việc hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động giám sát ngân hàng là rất cần thiết. Cần xây dựng một hệ thống quy định pháp luật rõ ràng, đồng bộ và khả thi, phù hợp với thực tiễn hoạt động của các ngân hàng thương mại. Các quy định này cần phải được cập nhật thường xuyên để đáp ứng với sự thay đổi của thị trường tài chính và các chuẩn mực quốc tế. Đồng thời, cần có các biện pháp chế tài nghiêm khắc đối với những vi phạm trong hoạt động ngân hàng, nhằm đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả giám sát mà còn bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền và các bên liên quan.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động giám sát ngân hàng là một trong những chức năng thiết yếu của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) nhằm đảm bảo sự ổn định và an toàn của hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) tại Việt Nam. Theo báo cáo của ngành, hệ thống ngân hàng Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức như rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, rủi ro thị trường và rủi ro hoạt động, trong đó rủi ro tín dụng chiếm tỷ trọng lớn và ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển bền vững của toàn hệ thống. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ thực trạng pháp luật về giám sát của NHNN đối với các NHTM, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát trong bối cảnh hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế thị trường.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống pháp luật và thực tiễn giám sát ngân hàng tại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2010 đến 2018, với trọng tâm là các quy định pháp luật, quy trình, thủ tục giám sát và các biện pháp xử lý vi phạm. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để hoàn thiện khung pháp lý, góp phần nâng cao năng lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực ngân hàng, đồng thời bảo vệ quyền lợi người gửi tiền và đảm bảo sự cạnh tranh lành mạnh trong ngành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng hai khung lý thuyết chính: lý thuyết quản lý nhà nước và lý thuyết giám sát rủi ro trong hoạt động ngân hàng. Lý thuyết quản lý nhà nước nhấn mạnh vai trò của quyền lực nhà nước trong việc điều chỉnh và giám sát các tổ chức tín dụng nhằm đảm bảo tuân thủ pháp luật và ổn định hệ thống tài chính. Lý thuyết giám sát rủi ro tập trung vào việc nhận diện, đánh giá và kiểm soát các loại rủi ro như tín dụng, thanh khoản, thị trường và hoạt động, qua đó giúp giảm thiểu nguy cơ mất an toàn trong hoạt động ngân hàng.

Các khái niệm chính được sử dụng bao gồm: giám sát ngân hàng, giám sát từ xa, giám sát tuân thủ, giám sát rủi ro, giám sát an toàn vi mô và giám sát an toàn vĩ mô. Mô hình giám sát ngân hàng tại Việt Nam kết hợp giữa giám sát từ xa và thanh tra tại chỗ, phù hợp với chuẩn mực quốc tế do Ủy ban Basel đề xuất.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích các quy định pháp luật hiện hành về giám sát ngân hàng, kết hợp với phương pháp so sánh luật học để đối chiếu với kinh nghiệm quốc tế. Phương pháp thống kê được áp dụng để thu thập và xử lý dữ liệu từ các báo cáo giám sát của NHNN và các NHTM. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam trong giai đoạn 2010-2018. Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu toàn bộ nhằm đảm bảo tính đại diện và toàn diện của dữ liệu. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2017 đến 2018, tập trung phân tích các văn bản pháp luật và thực tiễn áp dụng Thông tư số 08/2017/TT-NHNN và Thông tư số 04/2018/TT-NHNN.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng pháp luật về giám sát ngân hàng còn nhiều bất cập: Mặc dù Luật NHNN 2010 và các văn bản hướng dẫn đã tạo khung pháp lý cơ bản, nhưng việc phối hợp giữa các cơ quan trong NHNN và giữa NHNN với các cơ quan khác còn hạn chế, dẫn đến hiệu quả giám sát chưa cao. Ví dụ, cơ chế trao đổi thông tin giữa các đơn vị trong NHNN chưa thực sự hiệu quả, ảnh hưởng đến việc thu thập và xử lý dữ liệu.

2. Phương pháp giám sát chuyển đổi từ tuân thủ sang kết hợp với giám sát rủi ro: Tỷ lệ áp dụng giám sát rủi ro tăng dần, giúp phát hiện sớm các rủi ro tín dụng và thanh khoản. Theo báo cáo năm 2017, NHNN đã phát hiện nhiều sai phạm nghiêm trọng trong hoạt động cấp tín dụng và đầu tư của các NHTM, góp phần ngăn chặn rủi ro hệ thống.

3. Quy trình giám sát còn mang tính thủ công và thiếu đồng bộ: Việc rà soát và phân tích dữ liệu chủ yếu dựa trên phương pháp thủ công, chưa ứng dụng hiệu quả công nghệ thông tin và các mô hình phân tích hiện đại. Điều này làm giảm khả năng phát hiện kịp thời các sai phạm và rủi ro tiềm ẩn.

4. Các biện pháp xử lý trong giám sát được hoàn thiện: Thông tư số 04/2018/TT-NHNN đã bổ sung biện pháp can thiệp sớm, giúp giảm thiểu chi phí và thời gian khắc phục các yếu kém của NHTM. Tuy nhiên, việc thực hiện các biện pháp này còn gặp khó khăn do sự chậm trễ trong xử lý và thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa các đơn vị.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ sự phát triển nhanh chóng của hệ thống ngân hàng Việt Nam, trong khi năng lực quản lý và khung pháp lý chưa kịp thích ứng. So sánh với các quốc gia phát triển, Việt Nam đang trong quá trình chuyển đổi mô hình giám sát từ tuân thủ sang giám sát rủi ro, nhưng chưa hoàn thiện về mặt công nghệ và tổ chức. Việc áp dụng các mô hình giám sát quốc tế như mô hình giám sát hợp nhất hay mô hình giám sát lưỡng đỉnh có thể giúp nâng cao hiệu quả giám sát, tuy nhiên cần cân nhắc phù hợp với điều kiện thực tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ các loại rủi ro được phát hiện qua giám sát từ năm 2015 đến 2018, bảng so sánh hiệu quả xử lý vi phạm trước và sau khi áp dụng Thông tư 04/2018, giúp minh họa rõ nét sự tiến bộ và những điểm cần cải thiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành: Thiết lập hệ thống trao đổi thông tin hiệu quả giữa các đơn vị trong NHNN và giữa NHNN với các cơ quan quản lý khác nhằm nâng cao chất lượng thu thập và xử lý dữ liệu giám sát. Thời gian thực hiện: 12 tháng; Chủ thể: NHNN và Bộ Tư pháp.

2. Ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại: Xây dựng và triển khai phần mềm phân tích dữ liệu tự động, áp dụng trí tuệ nhân tạo để phát hiện sớm các dấu hiệu rủi ro và gian lận trong hoạt động ngân hàng. Thời gian thực hiện: 18 tháng; Chủ thể: NHNN phối hợp với các đơn vị công nghệ.

3. Đào tạo nâng cao năng lực cán bộ giám sát: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về giám sát rủi ro, kỹ năng phân tích tài chính và pháp luật ngân hàng cho cán bộ giám sát. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: NHNN và các trường đại học chuyên ngành.

4. Hoàn thiện khung pháp lý về giám sát ngân hàng: Rà soát, sửa đổi bổ sung các văn bản pháp luật liên quan để đảm bảo tính đồng bộ, khả thi và phù hợp với chuẩn mực quốc tế, đặc biệt là các quy định về biện pháp can thiệp sớm và xử lý vi phạm. Thời gian thực hiện: 24 tháng; Chủ thể: Bộ Tư pháp, NHNN.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý và giám sát ngân hàng: Nghiên cứu giúp nâng cao hiểu biết về pháp luật và quy trình giám sát, từ đó áp dụng hiệu quả trong công tác quản lý rủi ro và xử lý vi phạm.

2. Chuyên gia pháp lý và luật sư trong lĩnh vực ngân hàng: Cung cấp cơ sở pháp lý và phân tích chuyên sâu để tư vấn, hỗ trợ các tổ chức tín dụng trong việc tuân thủ quy định pháp luật.

3. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Là tài liệu tham khảo để xây dựng, hoàn thiện chính sách và pháp luật về giám sát ngân hàng phù hợp với thực tiễn và xu hướng quốc tế.

4. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Luật Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Giúp hiểu rõ về thực trạng pháp luật và thực tiễn giám sát ngân hàng tại Việt Nam, phục vụ cho việc học tập và nghiên cứu chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

1. Giám sát ngân hàng là gì và tại sao nó quan trọng?
   Giám sát ngân hàng là hoạt động của NHNN nhằm thu thập, phân tích thông tin để phòng ngừa, phát hiện và xử lý rủi ro trong hoạt động ngân hàng. Nó quan trọng vì giúp đảm bảo an toàn hệ thống tài chính, bảo vệ quyền lợi người gửi tiền và duy trì sự ổn định kinh tế.

2. Phương pháp giám sát rủi ro khác gì so với giám sát tuân thủ?
   Giám sát tuân thủ tập trung vào việc kiểm tra việc chấp hành các quy định pháp luật, trong khi giám sát rủi ro đánh giá các loại rủi ro mà ngân hàng có thể gặp phải để chủ động phòng ngừa và xử lý.

3. Các biện pháp can thiệp sớm trong giám sát ngân hàng gồm những gì?
   Bao gồm thu hẹp phạm vi hoạt động, tăng vốn điều lệ, hạn chế chi trả cổ tức, cắt giảm chi phí hoạt động và các biện pháp khác nhằm khắc phục kịp thời các yếu kém của ngân hàng.

4. Tại sao cần kết hợp giám sát từ xa và thanh tra tại chỗ?
   Giám sát từ xa giúp đánh giá thường xuyên, liên tục nhiều ngân hàng cùng lúc, còn thanh tra tại chỗ cung cấp đánh giá chi tiết, toàn diện từng ngân hàng. Sự kết hợp này giúp nâng cao hiệu quả giám sát.

5. Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm quốc tế nào để nâng cao giám sát ngân hàng?
   Có thể tham khảo mô hình giám sát hợp nhất của Nhật Bản, Hàn Quốc hoặc mô hình giám sát lưỡng đỉnh của Đức, Úc để cân bằng giữa an toàn hệ thống và bảo vệ người tiêu dùng, đồng thời áp dụng các chuẩn mực Basel 3 về an toàn vốn và quản lý rủi ro.

Kết luận

• Giám sát ngân hàng là công cụ quản lý nhà nước quan trọng nhằm đảm bảo an toàn và ổn định hệ thống ngân hàng Việt Nam.
• Thực trạng pháp luật và quy trình giám sát đã có nhiều tiến bộ nhưng vẫn còn tồn tại hạn chế về phối hợp, công nghệ và năng lực cán bộ.
• Việc chuyển đổi phương pháp giám sát từ tuân thủ sang kết hợp với giám sát rủi ro là xu hướng tất yếu để nâng cao hiệu quả.
• Các biện pháp can thiệp sớm được bổ sung giúp giảm thiểu chi phí và rủi ro cho hệ thống ngân hàng.
• Đề xuất hoàn thiện pháp luật, ứng dụng công nghệ và đào tạo cán bộ là những bước đi cần thiết trong giai đoạn tiếp theo.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-2 năm tới, đồng thời tiếp tục nghiên cứu cập nhật các mô hình giám sát quốc tế phù hợp.

Các cơ quan quản lý, chuyên gia và nhà nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng hệ thống giám sát ngân hàng hiện đại, hiệu quả, góp phần phát triển kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUAT VE HOAT ĐỘNG GIÁM SÁT VÀ PHÁP LUAT VE GIÁM SÁT NGÂN HÀNG 1. Khái quát về hoạt động giám sát ngân hàng 1. Khái niệm và đặc điểm của hoạt động giám sát ngân hàng 1.1 Khai niệm giảm sát ngân hàng Hoạt động ngân hàng là một hoạt động có tính đặc thù, phức tạp cao. Hiện nay, lĩnh vực hoạt động ngân hàng ngày càng trở nên sôi động, tác động trực tiếp đến nhiều mặt của đời sống kinh tế- xã hội.

Dam bảo sự 6n định và lành mạnh của hệ thống ngân hàng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của các cơ quan quan lý nhà nước trong lĩnh vực này. Vì thé, hoạt động giám sát ngân hàng tôn tại như một đòi hỏi khách quan của nên kinh tê và nhu câu quản lý. Khai niệm giám sát từ xa đối với các NHTM xuất hiện và nghiên cứu tại Mỹ vào những năm cuối thập kỷ 70, thời kỳ nhiều ngân hàng Mỹ rơi vào tình trạng khủng hoảng, sau đó tình trạng tương tự xảy ra tại Tây Ba Nha. Qua nghiên cứu, các nhà quản lý ngân hàng phát hiện những hiện tượng không bình thường và dẫn đến tình trạng khủng hoảng nói trên phần lớn đều phát sinh trong thời gian “ khoảng trống” giữa hai kỳ Thanh tra tại chỗ.

Tình trạng này cũng diễn ra khá phổ biến ở các nước trên thế giới đối với ngành ngân hàng. Để khắc phục hiện tượng này, các nhà quản lý đã đưa ra một phương pháp nhằm giám sát từ xa, được áp dụng hầu hết phổ biến với hoạt động Thanh tra của Ngân hàng Trung ương các nước và trở thành biện pháp nghiệp vụ không thể thiếu trong quá trình Thanh tra, giám sát hoạt động của các NHTM Ủy ban Basel cũng đã đưa ra 25 nguyên tắc về Thanh tra, giám sát ngân hàng bao gồm khung giám sát từ khâu cấp phép thành lập, tổ chức và hoạt động, quản trị điều hành đến giải thể, phá sản ngân hàng. Bản chất của giám sát hệ thống ngân hàng là thực hiện giám sát những nguy cơ rủi ro đối với hệ thống ngân hàng và khả năng khống chế rủi ro. Do đó, hoạt động giám sát ngân hàng phải tập trung giám sát và quản lý thận trọng băng cách cố gắng đánh giá hết được những rủi ro nảy sinh từ các hoạt động ngân hàng.

Hoạt động giám sát từ xa được áp dụng vào Việt Nam khoảng năm 1991. Lúc đầu được thực hiện chủ yêu bằng phương pháp thủ công nên rất chậm, không tiến hành theo định ky tháng và chất lượng thấp. Tại Điều 1 Quyết định số 398/1999/QD-NHNN3 ngày 09/11/1999 quy định: Giám sát từ xa là việc gián tiếp kiểm tra thông qua tổng hợp và phân tích các báo cáo để đánh giá các nội dung sau đây của các NHTM: diễn biến về cơ cau tài sản No và tài sản có; chất lượng tài sản có; von tự có; tình hình thu nhập, chi phí và két quả kinh doanh; việc thực hiện qui định về các tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của NHTM và các qui định khác của pháp luật; các vân đê liên quan khác. Khoản 12 Điều 6 Luật ngân hàng nhà nước Việt Nam 2010 quy định : “Giám sát ngân hàng là là hoạt động của Ngân hàng Nhà nước trong việc thu thập, tông hợp, phân tích thông tin về đôi tượng giám sát ngân hang thông qua hệ thống thông tin, báo cáo nhằm phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời rủi ro gây mất an toàn hoạt động ngân hàng, vi phạm quy định an toàn hoạt động ngân hàng và các quy định khác của pháp luật có liên quan”.2 Đặc điểm của hoạt động giám sát ngân hàng Hoạt động giám sát có những đặc điểm chung như sau: Thứ nhất, tỉnh quyên lực nhà nước: Là một chức năng quản lý nhà nước, hoạt động giám sát phải là công cụ đắc lực nhăm thực hiện quyền lực của chủ thể quản lý đối với đối tượng quản lý.

Nói về quyền lực nhà nước trong quá trình giám sát cũng có nghĩa là xác định về mặt pháp lý tính chất nhà nước của tô chức thanh tra, giám sát. Đôi với các quôc gia trên thê giới, chủ thê tiên hành giám sát luôn là cơ quan nhà nước, dù mô hình tổ chức thanh tra có khác nhau. Vì vậy, hoạt động giám sát phải được nhà nước sử dụng như một công cụ hiệu quả trong quá trình quản lý. Tính quyền lực nhà nước của hoạt động giám sát được thê hiện ở những mặt sau: -Ra các quyết định bắt buộc thực hiện đối với các đối tượng bị giám sát về những vấn đề đã bị phát hiện và xử lý -Yêu cầu cấp có thâm quyền giải quyết đề nghị của thanh tra, yêu cầu truy cứu trách nhiệm pháp lý đối với những người vi phạm pháp luật” -Trong những trường hợp cần thiết, trực tiếp áp dụng các biện pháp cưỡng chê nhà nước.

Ngoài ra tính quyền lực nhà nước của hoạt động giám sat còn được cụ thể hóa ở chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng tô chức thực hiện hoạt động giám sát; phương thức tiến hành giám sát; xử lý kết quả giám sát; trong mối quan hệ giữa cơ quan giám sát với đôi tượng giám sát cũng như trong sự phối hợp giữa các tổ chức thanh tra, giám sát nhà nước theo cấp hành chính và theo ngành, lĩnh vực. Hoạt động giám sát đòi hỏi phải sử dụng đồng bộ tính quyền lực nhà nước trên tất cá các lĩnh vực, như vậy mới phát huy hiệu quả của hoạt động giám sát. Thứ hai, tính khách quan Bản chất của hoạt động giám sát là xem xét, đánh giá một cách khách quan việc thực hiện chính sách pháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch nhà nước của các cơ quan, tô chức và cá nhân. Kết quả của hoạt động giám sát là đưa ra kết luận đúng, sai, đánh giá ưu, khuyết điểm, phát huy nhân tố tích cực, phòng ngừa và xử lý vi phạm góp phần bảo vệ lợi ích của nhà nước, xã hội, các quyền và lợi ich hợp pháp của công dân.

Kết quả của hoạt động giám sát là đánh giá tính đúng, sai trong hoạt động của đối tượng giám sát, đưa ra những khuyến nghị và biện pháp can thiệp, khắc phục kịp thời nhằm hướng hoạt động của đối tượng đi đúng hướng. Vì thế, hoạt động giám sát phải mang tính khách quan. Tính khách quan thê hiện ở chỗ mọi hoạt động giám sát đều dựa trên cơ sở pháp luật và tuân theo pháp luật. Bởi nếu hoạt động giám sát không dựa trên cơ sở pháp luật thì nó sẽ mất đi tính công minh, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý nhà nước.

Tứ ba, tính độc lập tương đổi Tính độc lập tương đối là đặc điểm vốn có, xuất phát từ bản chất của giám sát. Khác với hoạt động kiểm tra thường do bản thân các cơ quan quản lý nhà nước tự tiến hành, hoạt động giám sát thường được tiến hành bởi cơ quan chuyên trách. Vì vậy, khi thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, ngoài việc đảm bảo sự phối kết hợp nhịp nhàng với các cơ quan khác trong bộ máy nhà nước, hoạt động giám sát còn có tính độc lập tương đối trong quá trình thực thi nhiệm vụ. Điều này được thể hiện ở chỗ: các tô chức thanh tra, giám sát được phép tự mình tổ chức các cuộc giám sát trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội theo thẩm quyền pháp luật quy định.

Trên cơ sở kết quả giám sát, ra các kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý theo các quy định của pháp luật về giám sát, chịu trách nhiệm về kêt quả giảm sát của mình. Tính độc lập của hoạt động giám sát chỉ là tương đối, vì ngoài việc căn cứ vào pháp luật, hoạt động giám sát còn phải xuất phát từ thực tế cuộc sống, phải đặt sự vật, hiện tượng trong sự phát triển biện chứng với quan điểm khoa học, khách quan, lịch sử cụ thê. Thứ tư, hoạt động giảm sát luôn gắn với quản lý nhà nước Ngoại trừ hoạt động giám sát xã hội của nhân dân đối với hoạt động của cơ quan nhà nước thông qua khiếu nại, tố cáo; hoạt động giám sát luôn gan với quản lý nhà nước. Quan ly nhà nước và thanh tra, giám sát có điểm chung là nhân danh quyền lực nhà nước, thực hiện sự tác động lên đối tượng quản lý.

Quản lý và giám sát có quan hệ mật thiết với nhau. Thanh tra, giám sát chỉ xuất hiện khi có nhà nước và ở đâu có quản lý nhà nước thì ở đó có thanh tra, giảm sát. Trong môi quan hệ này, quan lý nhà nước g1ữ vai trò chủ đạo, chi phối hoạt động giám sát (thể hiện ở việc xác định đường lối, chủ trương, quy định thâm quyền của Cơ quan thanh tra, giám sát; sử dụng các kết quả thông tin từ phía Cơ quan thanh tra, giám sát). Ngoài ra, với tư cách là một khâu trong chu trình quản lý, thanh tra, giám sát bị ràng buộc, chế ước bởi quản lý nhưng đồng thời bị tác động trở lại, góp phần điều chỉnh cách thức, phương pháp quản lý của chủ thê quản lý.

Nhờ có giám sát mà mục đích của quản lý được đảm bảo. Thực tế cho thấy rằng, một thé chế hành chính và cơ quan quản ly nhà nước sẽ không day đủ và kém hiệu quả nếu thiếu giám sát. Hoạt động có tính hiệu quả của giám sát sẽ ngăn chặn được nguy cơ biến dạng, tùy tiện và thiếu kỷ cương trong hoạt động của bộ máy nhà nước. Bên cạnh đó, hoạt động giám sát ngân hàng có những đặc điểm riêng như sau: Thử nhất, về chủ thể: Hoạt động giám sát ngân hàng đươc thực hiện bởi cơ quan nhà nước có thấm quyền, mà cụ thé là Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng trực thuộc Ngân hàng nha nước Việt Nam.

Đây là đơn vị tương đương tổng cục chịu trách nhiệm về công tác giám sát các tổ chức tín dụng (NHTM), chi nhánh ngân hàng nước ngoài và hoạt động ngân hàng; và giám sát ngân hàng tại các địa phương trực thuộc Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh, thành phó về mặt tô chức và chịu sự chỉ đạo về mặt nghiệp vụ của Cơ quan giám sát ngân hàng. Tứ hai, về đối tượng: Đối tượng của hoạt động giám sát ngân hàng bao gồm các NHTM, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.