CHƯƠNG 1 NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VỀ GIÁM DOC THAM TRONG TÓ TỤNG DÂN SỰ 1. KHÁI NIEM, DAC DIEM, Ý NGHĨA GIAM DOC THAM TRONG TÓ TỤNG DÂN SỰ 1. Khái niệm giám đốc thâm trong tô tung dân sự Nguyên tắc bảo đêm hai cấp xét xử sơ thẩm và phúc thâm là một nguyên tắc cơ bảntrong pháp luật tổ tung nước ta. Kết qua giải quyết vụ việc dân sự ở hai cap nay được thé hiện ở bản án hoặc quyết đính của Tòa án Việc ben hành bản án, quyết định của Tòa án được thực hiện theo một trình tự nghiêm ngặt quy định tại BLTTDS.
Bản án, quyết định của Tòa án cập sơ thêm được ban hanh sẽ chưa có hiệu lực ngay. Bởi lễ, trong thời han luật dinh nêu thay bản án, quyết đính của Tòa án cấp sơ thâm không phù hợp với thực tê khách quan hoặc vi pham pháp luật thì các đương sự có quyên kháng cáo, VKS có quyên kháng nghị theo thủ tục phúc thâm. Trường hợp không có kháng cáo, kháng nghị đối với bản án, quyết định cấp sơ thâm trong thời hạn luật định thi bản án, quyết đính đó của Tòa án cấp sơ thâm mới có hiệu lực pháp luật. Trong khi đó, bản án, quyết định của Tòa án cap phúc thêm lại có hiệu lực pháp luật ngay kế tử ngày tuyên án.
Tuy nhiên, thực tiễn thi hành đã cho thay có nhũng bản án, quyết định dù đã có hiệu lực pháp luật nhung van phát hiện sai phạm làm tôn hại đến quyền và lợi ích hop pháp của đương su. Do đó, phép luật tổ tụng quy đính thủ tục giém đốc thấm đối với bản án, quyết định đã có hiéu lực pháp luật để khắc phục tinh trang trên VỆ khái niệm “giám đốc thâm” xét dưới góc độ ngôn ngữ hoo, theo từ điển Pháp - Việt “cassafion” là danh từ có nghĩa là “sự phá án” ”, theo từ điển Anh - Việt “cassation” cũng là danh từ có nghia là “sự hữp bỏ” ?, theo từ dién Tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học không thay thuật ngữ giám đốc thâm ma chỉ có ghi “giám đốc°' là "đôn đốc và giám sát”, “thâm 1a “xét lộ” Ÿ, ghép hai từ này lại thì không ‘ ne điễn Pháp - Piệt (1998), Nxb Tổ chức hợp tác văn hóa và kỹ thuật, Ủy ban khoa học zã hồi Việt Nam, trang 175. - } Từ dién Anh ~ Việt (1975), Nod Chính trị quốc già Hi Nội, Ủy ban Khoa hoc sã hội Việt Nam, Viện ngôn. a ` Từ điển Tiếng Việt (1998), Ned Trung tim từ didn học Hà Nội- Di Ning, Ủy ban khoa học số hội Vật Nam, Viền ngôn ngữ học ,t.
374,890 có căn cứ khoa học và cũng không nói lên được bản chat và đắc trưng của giám đóc thâm; theo Từ điển Hán - Việt, không có thuật ngữ “giảm đóc thẩm ” ma phải ghép ngiữa của hai từ “giám đóc” có ngiấa là xem xét, sai khién, “tha” có nghĩa là “khảo xét kỹ càng biết rố tình hình, xữ dodn’* Trong Tinh vực khoa học pháp lý, cũng có nhiều quan điểm khác nhau về khái tiệm giám đốc thêm trong TTDS. Quan điểm thứ nhất: theo Giáo tinh Trường Đại học Luật Hà Nội: “Giám đốc thẩm đân sự là việc xét lai bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án có thẩm quyển trên căn cứ kháng nghị do phát hiển có vi phạm, sai lẫn nghiêm trọng trong quá trình giải quyết vụ án” Quan điểm này xem xét căn cứ kháng nghị giám đốc thâm dua trên vi phạm, sai lâm nghiêm trong trong quá trình giải quyết vụ án Khéi niệm này về cơ bản đã thé hiện được tính chất của thủ tục giám đốc thâm nhưng vẫn chưa lam nỗi bật được điểm khác biệt với hai cấp xét xử sơ thậm, phúc thâm. Quan điểm thứ hai: “Thủ tuc xét lại ban an, quyết đình của Tòa án đã có hiểu lực pháp luật là thù te đặc biệt nhằm kiểm tra, xem xét. xác định bản an, quyết dinh của Tòa án đã có liệu lực pháp luật được xét xix ding pháp luật và xét xứ lại đổi với bản én, quyết dinh của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật nhưng có sai lầm nghiêm trọng hoặc có tình tiết mới làm thay đối nội dung và kết qua giải quyết vụ án".
Như vậy, tác giả khẳng định đây là một thủ tục đặc biệt, khác với thủ tục xét xử sơ tham và phúc thêm VADS. Tòa án có thẩm quyên tiễn hành thủ tục đặc biệt này nhằm kiểm tra, xem xét tinh đúng đến của các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của các Toa án cấp đưới. Có thé hiéu, thủ tục giám đốc thâm bao gôm cả hoạt động giám độc việc xét xử dựa trên kháng nghỉ của người có thâm quyền. Quan điểm thứ ba: Voi mục dich, căn cứ và đôi tương của việc xét lai bản an, quyết định đã có hiệu lực phép luật, có tác giả cho rang “Thứ tục giám đốc thâm là một trình tự đặc biệt của tổ hing te pháp nhằm xét lại những bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhường bị kháng nghị vì có vi phạm ở mức độ {dio Duy Anh (1957), Từ điển Hion - Việt, Neb Trường Tu, Sai Gon, tr.
` Trường Daihoc Luật Hà Nội (2021), Giáo minh Luật TỔamg din su Điệt Nem, Nod Công enxhân dân, tr. * Đào Xuân Tiên (2009), Thư nue xét lại bin coe quyết dinh của Tòa ám đã có hiệu lục pháp luật trong tổ ng jan tế, dân suc ở Việt Nam, Luận in Tiên sĩ tật học, Viễn Nhà nước và Pháp bật nghiêm trọng trong việc giải quyết vụ ám” 6 quan điểm này, giám đốc thêm cũng được khẳng đính 1a một thủ tục tố tụng đắc biệt, và quy định chi tiết hơn về điều kiện kháng nghị là các bản án, quyết định có hiéu lực pháp luật vi pham pháp luật nghiêm trong, Giám đốc thâm là một thủ tục TTDS đặc biệt, nó khác biệt với các thủ tục tổ tung khác nhw thu ly, hòa giải, xét xử sơ thâm, pluúc thâm, tái thâm ở các dâu hiệu sau: - Thủ tục giám đốc thâm không phải là thủ tục xét xử lai nội dung VADS ma chi là thủ tục xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật khí phát hiện ra có vi phạm pháp luật nghiêm trong trong việc giải quyết V ADS trên cơ sở kháng nghi của người có thẩm quyền. Co thé nói giám đốc thâm một thủ tục tô tung chứ không phải là một cấp xét xử thứ ba sau hai cap xét xử sơ thâm và pluic thêm. Theo các nhà làm luật, nguyên tắc “Thực hiển chế độ hai cấp xét xử” là nguyên tắc chủ đạo trong tô tụng nói chung và TTDS nói riêng Theo nguyên tắc này, sau cập xét xử sơ thâm, bản án, quyết định của Tòa án khi chưa có hiệu lực pháp luật, các bên đương sự nều không đông ý với bản án, quyết định thì có quyên kháng cáo, VES có quyền kháng nghị yêu cầu Tòa án cấp phúc thâm xét xử lại vu én Khi đó, Tòa án cấp phúc thẩm sẽ xét xử lại nêu kháng cáo của đương sự hoặc kháng nghị của VKS có can cứ.
Bản án, quyết định phúc thêm lúc nay sẽ có hiệu lực pháp luật ngay thời điểm ban hành. Tuy nhiên, nêu những bản án, quyết định đã có liệu lực pháp luật đó lại có sai lêm, vi pham pháp luật, ảnh hưởng dén tính thông nhất của pháp luật thì việc thi hành bản án, quyết định này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyên lợi của đương sự, của nhà nước. Khi đó, cần phải có một cơ chế giải quyết dé khắc phục những sai lâm, vi phạm pháp luật và pháp luật TTDS Việt Nam hiện hành cho phép xét lai bản án, quyét định đã có liệu lực pháp luật nêu phát hién những sai lầm, vi pham pháp luật nghiém trọng trong việc giải quyét vụ án theo thủ tục giám độc thâm. Do giám đốc thẩm không phải là thủ tục xét xử V ADS như thủ tục sơ thẩm, phúc thấm nên một số thủ tục dé tiền hành xét xử sơ thấm, phúc thâm không được áp dung cho thủ tục giám đốc thẩm như không cân triệu tập day đủ các đương sự đến tham gia tổ tụng Hội dong giám đóc thâm không mở phiên tòa mà là mở phiên hop đề kiểm tra tinh hợp pháp hoặc tinh có căn cử của các bên án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật, ` Khuất Vin Nea (2003), “Thủ tục giám đốc thẩm trong Bộ hật Tổ tmg din sw”, Tap chứ kiểm sát tr.
14-16 thành phân hội đồng không có hội thâm nhân dân. Một số những nguyên tắc cơ bản áp dung cho thủ tục sơ thâm và phúc thâm không được áp đụng trong thủ tuc giém đốc thấm, tái thâm như nguyên tắc xét xử công khai, trực tiệp và bằng lời nói, nguyên tắc tranh tụng. giám doc thâm và tai thêm đều là thi tục xét lại bản án, quyết dinh đã có hiệu lực pháp luật nên một số thủ tục của giám đốc thâm và tái thấm được tiến hinh ging nhau như thủ tục tiên hành phiên hop,thành phân hộ:đồng Tòa có thẩm quyên xem xét theo thủ tục giám đóc thâm, tai thêm. nương giám đốc thẩm là thủ tục xét lai ban án, quyết Ginh đã có hiệu lực pháp luật bi kháng nghị khi phát hiên có vi pham pháp luật nghiêm trọng trong việc giải quyết vụ án còn thủ tục tái thấm là khi phát hiện ra có tình tiết mới làm thay đổi nội đụng vụ án.
- Thủ tục giám đóc thâm là thủ tục nhằm xác định bản án, quyết định đã có luệu lực pháp luật có vi pham pháp luật nghiêm trọng hay không, Thủ tục giám đốc thâm được đặt ra để Tòa án cấp trên nhằm xem xét tính đúng dan của các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án cấp đưới. Từ đó, ra quyết định giữ nguyên bản án, quyết đính hoặc hủy ban án, quyết định đề xét xử sơ thâm hoặc phúc thâm lại. Do đó cần đặc biệt lưu ý rang thủ tục giám đốc thấm chi nhằm xem xét bản án, quyết đính có hiệu lực pháp luật có vi phạm pháp luật hay không, đưa ra những nhận đính về vụ án, đưa ra đường lối xét xử và các quyét định chap nhận hoặc không châp nhận kháng nghị chứ không hệ quyét dinh về việc xét xử vụ án.