Công trình dự thi giải thưởng sinh viên nghiên cứu khoa học một số vấn đề về việc xây dựng cơ quan bảo hiến ở việt nam

Tài liệu nghiên cứu Công trình dự thi giải thưởng sinh viên nghiên cứu khoa học một số vấn đề về việc xây dựng cơ quan, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Một số vấn đề về việc xây dựng cơ quan bảo hiến ở Việt Nam
• Loại tài liệu: nghiên cứu khoa học

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. PHẦN MỘT: VẤN ĐỀ BẢO HIẾN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 1.1. Cơ sở thực tế
• 1.1.1. Vài nét về bảo vệ hiến pháp ở Việt Nam hiện nay
• 1.1.2. Thực trạng vi hiến
• 1.2. Đặc điểm
• 2. PHẦN HAI: MỘT SỐ MÔ HÌNH CƠ QUAN BẢO HIẾN TRÊN THẾ GIỚI
• 2.1. Mô hình phi tập trung
• 2.2. Mô hình tập trung
• 3. PHẦN BA: MỘT SỐ Ý KIẾN VỀ VIỆC XÂY DỰNG CƠ QUAN BẢO HIẾN Ở VIỆT NAM
• 3.1. Những phương án thành lập cơ quan bảo hiến ở Việt Nam
• 3.2. Các nguyên tắc cho cơ quan bảo hiến ở Việt Nam
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Giải thưởng sinh viên nghiên cứu khoa học

Giải thưởng sinh viên nghiên cứu khoa học là một hoạt động quan trọng nhằm khuyến khích và phát triển năng lực nghiên cứu của sinh viên tại Việt Nam. Giải thưởng này không chỉ tạo cơ hội cho sinh viên thể hiện khả năng nghiên cứu mà còn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đại học. Việc xây dựng cơ quan bảo hiến tại Việt Nam có thể được xem là một trong những yếu tố cần thiết để đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả của các hoạt động nghiên cứu khoa học. Giải thưởng sinh viên nghiên cứu khoa học không chỉ là một hình thức ghi nhận thành tích mà còn là động lực thúc đẩy sinh viên tham gia vào các hoạt động nghiên cứu có giá trị thực tiễn cao.

1.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu

Việc nghiên cứu về Giải thưởng sinh viên nghiên cứu khoa học là cần thiết trong bối cảnh hiện nay, khi mà nhu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ngày càng tăng. Các sinh viên không chỉ cần có kiến thức lý thuyết mà còn phải có khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Giải thưởng này sẽ khuyến khích sinh viên tìm hiểu và nghiên cứu các vấn đề xã hội, kinh tế, và môi trường, từ đó đóng góp vào sự phát triển bền vững của đất nước. Hơn nữa, việc xây dựng một cơ quan bảo hiến sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của sinh viên trong quá trình nghiên cứu, đảm bảo rằng các hoạt động nghiên cứu được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật và có sự giám sát chặt chẽ.

II. Vấn đề bảo hiến ở Việt Nam hiện nay

Bảo hiến là một vấn đề quan trọng trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền tại Việt Nam. Hiện nay, việc bảo vệ hiến pháp chưa được thực hiện một cách hiệu quả, dẫn đến nhiều vi phạm pháp luật. Cơ quan bảo hiến cần được thành lập để giám sát và đảm bảo tính hợp hiến của các văn bản pháp luật. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của công dân mà còn nâng cao uy tín của nhà nước. Các nghiên cứu cho thấy rằng, việc thiếu một cơ chế bảo hiến rõ ràng đã dẫn đến nhiều văn bản pháp luật vi phạm hiến pháp, ảnh hưởng đến quyền lợi của công dân. Do đó, việc xây dựng một cơ quan bảo hiến là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay.

2.1. Cơ sở thực tế về bảo vệ hiến pháp

Cơ sở thực tế cho thấy rằng, hiện nay ở Việt Nam có nhiều cơ quan có thẩm quyền trong việc giám sát việc thi hành hiến pháp. Tuy nhiên, sự phân tán thẩm quyền này dẫn đến tình trạng chồng chéo và đùn đẩy trách nhiệm. Quốc hội, với vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, cần có một cơ chế rõ ràng để thực hiện chức năng giám sát của mình. Việc thiếu một cơ chế bảo hiến độc lập đã dẫn đến nhiều văn bản pháp luật vi phạm hiến pháp mà không được xử lý kịp thời. Điều này cho thấy sự cần thiết phải thành lập một cơ quan bảo hiến độc lập, có đủ thẩm quyền để giám sát và xử lý các vi phạm hiến pháp.

III. Một số mô hình cơ quan bảo hiến trên thế giới

Trên thế giới, có nhiều mô hình cơ quan bảo hiến khác nhau, từ mô hình tập trung đến mô hình phi tập trung. Mỗi mô hình đều có những ưu điểm và nhược điểm riêng. Mô hình tập trung thường có tính hiệu quả cao trong việc giám sát và bảo vệ hiến pháp, nhưng lại có thể dẫn đến tình trạng lạm quyền. Ngược lại, mô hình phi tập trung có thể đảm bảo tính độc lập và khách quan, nhưng lại gặp khó khăn trong việc phối hợp và thống nhất hành động. Việc nghiên cứu các mô hình này sẽ giúp Việt Nam có được những bài học quý giá trong việc xây dựng cơ quan bảo hiến phù hợp với thực tiễn của đất nước.

3.1. Mô hình tập trung

Mô hình tập trung thường được áp dụng ở các quốc gia có hệ thống chính trị ổn định. Trong mô hình này, cơ quan bảo hiến có quyền lực lớn và có khả năng can thiệp vào các hoạt động của các cơ quan nhà nước khác. Điều này giúp đảm bảo rằng các văn bản pháp luật được ban hành đều tuân thủ hiến pháp. Tuy nhiên, mô hình này cũng có thể dẫn đến tình trạng lạm quyền nếu không có cơ chế giám sát chặt chẽ. Việt Nam có thể tham khảo mô hình này để xây dựng một cơ quan bảo hiến có đủ thẩm quyền và trách nhiệm trong việc bảo vệ hiến pháp.

IV. Ý kiến về việc xây dựng cơ quan bảo hiến ở Việt Nam

Việc xây dựng cơ quan bảo hiến ở Việt Nam cần được thực hiện trên cơ sở tham khảo các mô hình thành công trên thế giới. Cơ quan này cần có những nguyên tắc hoạt động rõ ràng, phù hợp với tổ chức bộ máy nhà nước. Các phương án thành lập cơ quan bảo hiến cần được nghiên cứu kỹ lưỡng để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả. Việc này không chỉ giúp bảo vệ hiến pháp mà còn nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước. Đặc biệt, cơ quan bảo hiến cần có sự độc lập trong hoạt động để có thể thực hiện chức năng giám sát một cách hiệu quả.

4.1. Các nguyên tắc cho cơ quan bảo hiến

Các nguyên tắc cho cơ quan bảo hiến cần được xác định rõ ràng, bao gồm tính độc lập, tính minh bạch và tính trách nhiệm. Cơ quan này cần hoạt động một cách độc lập khỏi các cơ quan nhà nước khác để đảm bảo rằng các quyết định của nó không bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài. Tính minh bạch trong hoạt động của cơ quan bảo hiến cũng rất quan trọng, giúp công chúng có thể giám sát và đánh giá hiệu quả hoạt động của cơ quan này. Cuối cùng, tính trách nhiệm cần được đảm bảo để cơ quan bảo hiến có thể thực hiện chức năng giám sát một cách hiệu quả và kịp thời.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc bảo vệ Hiến pháp là một trong những vấn đề pháp lý và chính trị trọng yếu, đặc biệt trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Theo Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001), Hiến pháp là văn bản pháp luật có giá trị pháp lý cao nhất, đặt nền tảng cho tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước cũng như bảo vệ quyền cơ bản của công dân. Tuy nhiên, thực tế cho thấy Việt Nam chưa có một cơ quan chuyên trách bảo vệ Hiến pháp, dẫn đến tình trạng vi hiến trong các văn bản pháp luật và hành vi của cơ quan công quyền chưa được xử lý nghiêm minh.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng bảo vệ Hiến pháp ở Việt Nam, khảo sát các mô hình cơ quan bảo hiến trên thế giới, từ đó đề xuất phương án xây dựng cơ quan bảo hiến phù hợp với đặc thù chính trị - pháp lý của Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào cơ quan bảo hiến, không mở rộng toàn bộ cơ chế bảo vệ Hiến pháp, với thời gian nghiên cứu dựa trên các văn bản pháp luật và thực tiễn từ năm 1992 đến nay.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện cơ chế bảo vệ Hiến pháp, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bảo vệ quyền lợi công dân, đồng thời củng cố uy tín của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa: Nhấn mạnh vai trò của pháp luật và Hiến pháp trong việc tổ chức quyền lực nhà nước, bảo vệ quyền con người và công dân.
• Mô hình phân quyền và phân công quyền lực: So sánh giữa mô hình phân chia quyền lực (phân quyền cứng) như ở các nước phương Tây và mô hình phân công quyền lực đặc thù của Việt Nam.
• Khái niệm bảo vệ Hiến pháp: Bao gồm giám sát tính hợp hiến của văn bản pháp luật, giải quyết khiếu kiện hiến pháp, bảo vệ quyền cơ bản của công dân.
• Mô hình cơ quan bảo hiến: Phân biệt mô hình phi tập trung (Hoa Kỳ) và mô hình tập trung (Pháp, Đức), với các hình thức giám sát cụ thể và giám sát trừu tượng.

Các khái niệm chính bao gồm: tính tối cao của Hiến pháp, giám sát hợp hiến, cơ quan bảo hiến, khiếu kiện hiến pháp, nguyên tắc độc lập và chuyên nghiệp của cơ quan bảo hiến.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp duy vật biện chứng làm cơ sở luận lý, kết hợp các phương pháp sau:

• Phương pháp hệ thống: Xem xét tổng thể các yếu tố liên quan đến cơ quan bảo hiến trong hệ thống pháp luật và bộ máy nhà nước.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Phân tích các quy định pháp luật, thực trạng bảo vệ Hiến pháp, tổng hợp kinh nghiệm quốc tế.
• Phương pháp so sánh: So sánh các mô hình cơ quan bảo hiến trên thế giới để rút ra bài học phù hợp với Việt Nam.
• Phương pháp lịch sử: Nghiên cứu quá trình phát triển của cơ chế bảo vệ Hiến pháp ở Việt Nam và trên thế giới.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật Việt Nam (Hiến pháp, Luật tổ chức Quốc hội, Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật), các bài viết khoa học, báo cáo hội thảo quốc tế, và các tài liệu tham khảo về mô hình bảo hiến ở nước ngoài. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các văn bản và tài liệu liên quan trong phạm vi từ năm 1992 đến nay. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong quá trình học tập và thu thập tài liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng bảo vệ Hiến pháp ở Việt Nam còn nhiều hạn chế: Hiện nay, nhiều chủ thể trong bộ máy nhà nước có thẩm quyền giám sát tính hợp hiến của văn bản pháp luật, nhưng hoạt động này phân tán, chồng chéo, thiếu cơ chế xử lý nghiêm minh. Ví dụ, Quốc hội chưa từng bãi bỏ một đạo luật nào do vi phạm Hiến pháp, dù có những văn bản vi hiến tồn tại (ví dụ: Nghị định 27-HĐBT năm 1988, Luật Đầu tư nước ngoài 1987). Tình trạng vi hiến vẫn diễn ra mà không có cơ quan chuyên trách xử lý kịp thời.

2. Vai trò quan trọng của cơ quan bảo hiến trong việc đảm bảo tính tối cao của Hiến pháp: Cơ quan bảo hiến góp phần bảo vệ sự thống nhất và phát triển của hệ thống pháp luật, bảo vệ quyền tự do cơ bản của công dân, đồng thời nâng cao ý thức pháp luật trong xã hội. Việc giải thích Hiến pháp chính thức giúp thống nhất nhận thức và thực thi pháp luật.

3. Hai mô hình cơ quan bảo hiến phổ biến trên thế giới:

   • Mô hình phi tập trung (Hoa Kỳ): Thẩm quyền bảo hiến được giao cho hệ thống Tòa án thường và Tòa án Tối cao, giám sát cụ thể qua các vụ án. Ưu điểm là linh hoạt, gắn với thực tiễn, nhưng đòi hỏi sự độc lập và chuyên nghiệp cao của tư pháp.
   • Mô hình tập trung (Pháp, Đức): Cơ quan bảo hiến chuyên trách (Tòa án Hiến pháp hoặc Hội đồng bảo hiến) thực hiện giám sát trừu tượng và cụ thể, giải quyết khiếu kiện hiến pháp, có thẩm quyền bãi bỏ văn bản vi hiến. Mô hình này phù hợp với hệ thống pháp luật Việt Nam do tính thống nhất và nguyên tắc pháp luật thành văn.

4. Các phương án xây dựng cơ quan bảo hiến ở Việt Nam:

   • Thành lập Ủy ban giám sát Hiến pháp trực thuộc Quốc hội: Giữ vai trò giúp việc, không giải quyết triệt để vấn đề.
   • Thành lập Tòa án Hiến pháp độc lập: Được nhiều ý kiến ủng hộ, nhưng đòi hỏi thay đổi tổ chức quyền lực nhà nước.
   • Trao quyền bảo vệ Hiến pháp cho Tòa án Tối cao: Có kinh nghiệm nghề nghiệp nhưng quá tải và chưa phù hợp về chức năng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trong bảo vệ Hiến pháp ở Việt Nam xuất phát từ cơ chế giám sát phân tán, thiếu cơ quan chuyên trách và quy định pháp lý chưa đầy đủ về trình tự, thủ tục xử lý vi hiến. So với các nước có mô hình tập trung, Việt Nam chưa có thiết chế độc lập để giải quyết các khiếu kiện hiến pháp và giám sát trừu tượng các văn bản pháp luật.

So sánh với mô hình phi tập trung của Hoa Kỳ, Việt Nam chưa có nền tư pháp đủ độc lập và chuyên nghiệp để đảm nhận chức năng bảo hiến hiệu quả. Mô hình tập trung với Tòa án Hiến pháp hoặc Hội đồng bảo hiến được đánh giá phù hợp hơn với hệ thống pháp luật Việt Nam, giúp đảm bảo tính thống nhất, hiệu quả và nâng cao uy tín pháp luật.

Việc xây dựng cơ quan bảo hiến cần tuân thủ các nguyên tắc: độc lập, chuyên nghiệp, uy tín cao và phù hợp với tổ chức bộ máy nhà nước hiện hành. Đây là cơ sở để cơ quan bảo hiến hoạt động hiệu quả, bảo vệ quyền lợi công dân và củng cố Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ vi hiến của các văn bản pháp luật theo từng năm, bảng phân tích ưu nhược điểm các mô hình cơ quan bảo hiến, và sơ đồ tổ chức đề xuất cho cơ quan bảo hiến ở Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thành lập Tòa án Hiến pháp độc lập với thẩm quyền giám sát tính hợp hiến của tất cả các văn bản pháp luật và giải quyết khiếu kiện hiến pháp của công dân. Mục tiêu nâng cao hiệu quả bảo vệ Hiến pháp trong vòng 3-5 năm tới. Chủ thể thực hiện: Quốc hội và Chính phủ.

2. Ban hành quy định pháp luật chi tiết về trình tự, thủ tục và biện pháp xử lý vi hiến, đảm bảo tính minh bạch, rõ ràng và có hiệu lực thi hành cao. Thời gian hoàn thiện trong 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp phối hợp với các cơ quan liên quan.

3. Đảm bảo nguyên tắc độc lập và chuyên nghiệp cho cơ quan bảo hiến thông qua việc tuyển chọn thẩm phán có trình độ cao, kinh nghiệm pháp lý sâu rộng, đồng thời bảo vệ quyền miễn trừ tư pháp và các quyền lợi vật chất. Thực hiện liên tục trong quá trình xây dựng và vận hành cơ quan.

4. Tăng cường đào tạo, nâng cao nhận thức pháp luật cho cán bộ, công chức và người dân về vai trò, quyền hạn của cơ quan bảo hiến và Hiến pháp. Mục tiêu nâng cao ý thức pháp luật và sự tham gia của công dân trong 3 năm đầu. Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tư pháp, các tổ chức xã hội.

5. Xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa cơ quan bảo hiến với Quốc hội, Chính phủ, Tòa án và các cơ quan nhà nước khác để tránh chồng chéo, đùn đẩy trách nhiệm, đảm bảo sự thống nhất trong thực thi pháp luật. Thời gian triển khai trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Chính phủ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà lập pháp và cơ quan Quốc hội: Nghiên cứu để hoàn thiện cơ chế giám sát tính hợp hiến, xây dựng chính sách pháp luật phù hợp với Hiến pháp.

2. Cơ quan tư pháp và các thẩm phán: Hiểu rõ vai trò, thẩm quyền của cơ quan bảo hiến, nâng cao năng lực xét xử các vụ việc liên quan đến vi hiến.

3. Các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên ngành Luật Hiến pháp: Tài liệu tham khảo sâu sắc về lý luận và thực tiễn bảo vệ Hiến pháp, mô hình cơ quan bảo hiến trên thế giới và đề xuất cho Việt Nam.

4. Các tổ chức xã hội dân sự và luật sư: Nắm bắt cơ chế bảo vệ quyền lợi công dân, hỗ trợ công dân trong việc khiếu kiện hiến pháp và giám sát hoạt động nhà nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao Việt Nam cần thành lập cơ quan bảo hiến riêng biệt?
   Việc chưa có cơ quan chuyên trách dẫn đến tình trạng vi hiến không được xử lý kịp thời, ảnh hưởng đến quyền lợi công dân và uy tín nhà nước. Cơ quan bảo hiến giúp giám sát tính hợp hiến của văn bản pháp luật và bảo vệ quyền cơ bản của công dân một cách hiệu quả.

2. Mô hình cơ quan bảo hiến nào phù hợp nhất với Việt Nam?
   Mô hình tập trung với Tòa án Hiến pháp độc lập được đánh giá phù hợp nhất do tính thống nhất của hệ thống pháp luật Việt Nam và nguyên tắc phân công quyền lực hiện hành.

3. Cơ quan bảo hiến có thể bãi bỏ luật do Quốc hội ban hành không?
   Cơ quan bảo hiến có thẩm quyền tuyên bố một văn bản pháp luật vi hiến là không có hiệu lực thi hành, nhưng không có nghĩa là vượt quyền Quốc hội mà bảo vệ tính tối cao của Hiến pháp.

4. Làm thế nào để đảm bảo tính độc lập và chuyên nghiệp của cơ quan bảo hiến?
   Thông qua quy trình tuyển chọn thẩm phán nghiêm ngặt, bảo vệ quyền miễn trừ tư pháp, đảm bảo quyền lợi vật chất và không chịu ảnh hưởng từ các cơ quan khác.

5. Công dân có thể khiếu kiện vi phạm Hiến pháp ở đâu?
   Khi cơ quan bảo hiến được thành lập, công dân có thể gửi đơn khiếu kiện trực tiếp đến cơ quan này để bảo vệ quyền lợi cơ bản được quy định trong Hiến pháp.

Kết luận

• Việc xây dựng cơ quan bảo hiến ở Việt Nam là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ tính tối cao của Hiến pháp và quyền cơ bản của công dân.
• Mô hình tập trung với Tòa án Hiến pháp độc lập phù hợp với đặc thù chính trị - pháp lý Việt Nam.
• Nguyên tắc độc lập, chuyên nghiệp, uy tín và phù hợp với bộ máy nhà nước là nền tảng cho hoạt động hiệu quả của cơ quan bảo hiến.
• Cần hoàn thiện khung pháp lý, quy trình và cơ chế phối hợp để đảm bảo hiệu quả bảo vệ Hiến pháp.
• Luận văn hy vọng đóng góp một phần vào quá trình xây dựng cơ quan bảo hiến, góp phần nâng cao chất lượng quản lý nhà nước và bảo vệ quyền lợi công dân trong thời gian tới.

Khuyến nghị các cơ quan chức năng nghiên cứu, thảo luận và triển khai các đề xuất trong luận văn để sớm thành lập cơ quan bảo hiến, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam vững mạnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tinh cấp thiết của việc nghiên cứu dé tài Lịch sử lập hiến Việt Nam cũng chính là một phần lịch sử giữ nước và dựng nước. Hiến pháp năm 1946, Hiến pháp của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là một văn kiện pháp lý có ý nghĩa vô cùng to lớn: đưa người dân Việt Nam từ địa vị nô lệ lên làm chủ đất nước. Từ Hiến pháp 1946, các bản Hiến pháp sau đó không ngừng phát triển hơn nữa những quyền cơ bản của công dân cũng như ghi nhận những nguyên tắc tổ chức bộ máy Nhà nước.

Hiến pháp 1992 (sửa đổi, bổ sung theo Nghị quyết số 51/2001/QH10)khẳng định tại điều 2: “Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân”. Từ trước tới nay, bản chất dân chủ của nhà nước ta luôn được khẳng định và ngày càng được mở rộng. Hiện nay, việc xây dựng nhà nước pháp quyền là một hình thức hữu hiệu dé phát huy dân chủ. Nhà nước pháp quyền là nhà nước đặt pháp luật ở vị trí tối thượng đối với toàn bộ đời sống xã hội.

Trong đó, Hiến pháp là văn bản pháp luật có giá trị pháp lý cao nhất. Có thể lược giản van dé này bằng chuỗi: Dân chủ - Nhà nước pháp quyên - Hiến pháp. Như vậy van đề đảm bảo việc thực thi Hiến pháp là trọng tâm của vấn đề nhà nước pháp quyền và xây dựng dân chủ. Nhưng thực tế ở Việt Nam hiện nay cho thấy chưa có một cơ chế cụ thé chuyên biệt nào dé bảo vệ Hiến pháp.

Điều đó khiến cho có những van bản pháp luật, những hành vi của cơ quan công quyền vi phạm hiến pháp, ảnh hưởng đến quyền lợi của công dân, uy tín của nhà nước mà chưa được xử lý nghiêm minh. Điều này đã làm nảy sinh ý kiến về việc thành lập một cơ quan riêng biệt ở Việt Nam với chức năng bảo vệ Hiến pháp. Rất nhiều bài viết trên các tạp chí chuyên nganh, nhiều hội thảo đã được tô chức bàn luận sôi nỗi về van dé trên nhằm đưa ra giải pháp thích hợp nhất. Chính thức tại báo cáo lad chính tri của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX tại Dai hội dai biéu toàn quốc lần thứ X khi đề cập tới phương hướng “tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa” đã nêu rõ : “Xây dựng, hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát tính hợp hiến, hợp pháp trong các hoạt động và quy định của các cơ quan công quyền”.

Đồng thời phải “xây dựng cơ chế phán quyết về những vi phạm hiến pháp trong hoạt động lập pháp, hành pháp và tư pháp". Tất cả đã chứng tỏ sự quan tâm thực sự của Đảng và Nhà nước đối với van dé bảo đảm việc thực thi Hiến pháp ở nước ta hiện nay. Bảo vệ Hiến pháp thực chất là bảo vệ những quyền cơ bản của công dân, bảo vệ những nguyên tắc tô chức và hoạt động của bộ máy nhà nước, bảo vệ chế độ chính chị, chế độ kinh tế. Với ý nghĩa như vậy, việc xây dựng một cơ quan bảo hiến là một yêu cầu cấp thiết ở nước ta hiện nay.

Vì thế, việc nghiên cứu đề xuất phương án dé đáp ứng yêu cầu trên là không thể thiếu. Chính vì những lí do trên mà tôi lựa chọn đề tài “Một số vấn đề về việc xây dựng cơ quan bảo hiến ở Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu của mình. Mục đích của đề tài Nếu như trên thế giới, một cơ quan có chức năng bảo vệ hiến pháp đã được thành lập từ lâu thì ở Việt Nam chưa từng ton tại một cơ quan độc lập nao có chức năng tương tự như vậy. Vì thé đối với khoa học pháp lý Việt Nam đây là một vấn đề mới mẻ, thiếu cả tính thực tiễn cũng như lý luận.

Trong phạm vi nghiên cứu của sinh viên, tác giả mong muốn tìm hiểu những kiến thức về mô hình các cơ quan bảo hiến trên thế giới và cơ chế hoạt động của các loại hình cơ quan này. Mục đích cuối cùng của việc nghiên cứu đề tài đó là từ việc tiếp thu những kinh nghiệm nước ngoài, dé xuất ý kiến cho việc xây dựng cơ quan bảo hiên ở nước ta trong thời gian tới. Pham vi nghién cứu: Bảo vệ hiến pháp là một van dé rộng và cơ quan bảo hiến chỉ là một bộ phận của van dé ay. Song nó lại giữ một vi trí hết sức quan trọng, đề tài chỉ tập trung nghiên cứu những vấn đề có liên quan đến cơ quan nảy.

Phưong pháp nghiên cứu Đề tài được dựa trên phương pháp chung là phương pháp duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác-Lê nin. Đồng thời còn sử dụng thêm một số phương pháp như phương pháp hệ thống, phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp lịch sử. II - PHAN NỘI DUNG PHAN MOT:VAN DE BAO HIEN O VIET NAM HIEN NAY Câu hỏi đặt ra dau tiên khi tiếp cận vấn dé này đó là: ở Việt Nam có cần một cơ quan riêng biệt với chức năng bảo vệ Hiến pháp hay không? Như đã trình bay tai phần mở dau về yêu cầu cấp thiết phải thành lập cơ quan bảo hiến trước những hành vi xâm hại của cơ quan công quyền, trong phần này đề tài sẽ đi sâu phân tích cả cơ sở thực tế và cơ sở lý luận để nhận thức rõ nguyên nhân của yêu cầu trên và trả lời cho câu hỏi đầu tiên này. Cơ sở thực tế 1.

Vài nét về vấn dé bảo vệ Hiến pháp ở nước ta hiện nay a. Tham quyền bảo vệ Hiến pháp Theo những quy định hiện hành, trong hệ thống các cơ quan nhà nước có nhiều chủ thé có thâm quyền trong việc giám sát việc thi hành Hiến pháp, ma cụ thể hơn là giám sát về tính hợp hiến của hệ thống các văn bản pháp luật có giá trị thấp hơn Hiến pháp. Trong đó, Quốc hội “cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất” giữ vai trò “giám sát tối cao” Cu thé theo Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật thì: * Đối với Quốc hội: theo đề nghị của Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước, Hội đồng dân tộc và các ủy ban của Quốc hội, Chính phú, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Mặt trận Tổ quốc và các t6 chức thành viên, đại biểu Quốc hội, Quốc hội xem xét, quyết định bãi bỏ một phần hoặc toàn bộ luật, nghị quyết của Quốc hội trái Hiến pháp; xem xét, quyết định bãi bỏ một phần hoặc toàn bộ văn bản quy phạm pháp luật của Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Tòa án nhân dân Tối cao, Viện kiểm sát nhân Tối cao trái hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội * Ủy ban thường vụ Quốc hội tự mình hoặc theo đề nghị của Hội đồng dân tộc, Uỷ ban của Quốc hội hoặc đại biểu Quốc hội hủy bỏ một phần hoặc toàn bộ văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao trái với pháp lệnh và nghị quyết của Uỷ ban thường vụ Quốc hội; đình chỉ việc thi hành một phần hoặc toàn bộ văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao trái Hién pháp, luật nghị quyết của Quốc hội và trình Quốc hội quyết định việc hủy bỏ một phần hoặc toàn bộ văn bản đó. * Hội đồng dân tộc và các ủy ban của Quốc hội: giám sát văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, văn bản quy phạm pháp luật liên tịch giữa các cơ quan nhà nước có thâm quyền ở Trung ương hoặc giữa cơ quan nhà nước có thấm quyền với cơ quan trung ương của tổ chức chính trị - xã hội thuộc lĩnh vực hội đồng dân tộc, ủy ban phụ trách.

Ủy ban pháp luật của Quốc hội còn giám sát văn bản quy phạm pháp luật của tòa án nhân dân tối cao, viện kiểm sát nhân dân tối cao * Chính phủ: kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của các bộ, cơ quan ngang bộ, hội đồng nhân dân, ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định bãi bỏ hoặc đình chỉ việc thi hành một phần hoặc toàn bộ văn bản quy phạm pháp luật của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ,ủy ban nhân dân cấp tỉnh trái với Hiến pháp. Quyết định đình chỉ thi hành một phần hoặc toàn bộ nghị quyết của hội đồng nhân dân cấp tỉnh trái hiến pháp(.) đồng thời đề nghị ủy ban thường vụ quốc hội bãi bỏ. * Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Hội đồng nhân dân, ủy ban nhân dân cấp tỉnh về những nội dung có liên quan đến ngành, lĩnh vực do mình phụ trách b.

Đặc điểm Có thể nói với những quy định như trên thì ở Việt Nam đã có những cơ sở của một cơ chế bảo hiến với thiết chế và nội dung tương déi cụ thé. Trong đó vấn đề giám sát tính hợp hiến của các văn bản quy phạm pháp luật - một nội dung quan trọng trong hoạt động bảo hiến được chú trọng xây dựng. Thẩm quyền giám sát tính hợp hiến của hệ thống văn bản pháp luật được trao cho nhiều chủ thể với thẩm quyền khác nhau. Để tạo khả năng cho các chủ thể có thể tích cực, chủ động trong việc bảo đảm sự hợp lý, thống nhất trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật thì ngoài thẩm quyền bãi bỏ văn bản quy phạm pháp luật thuộc thẩm quyền của mình còn có thêm quyền đình chỉ những văn bản không thuộc thẩm quyền huỷ bỏ để dé nghị cơ quan có thẩm quyền huỷ bỏ.

Việc giao thẩm quyền nay cho nhiều chủ thể làm cho hoạt động này phân tán nhiều khi chồng chéo, dẫn đến đùn đẩy trách nhiệm cho nhau. Đồng thời làm Ju mờ vai trò giám sát tối cao của Quốc hội. Và như vậy là đã làm hạn chế hiệu quả của hoạt động trên. Cơ sở pháp lý còn chưa đầy đủ: thể hiện ở việc chưa quy định cụ thể, rõ ràng về trình tự, thủ tục, phương pháp hoạt động cụ thể.

Và đặc biệt chưa quy định được rõ biện pháp xử lý nghiêm minh. Điều này càng làm cho các hoạt động bảo hiến trở nên kém hiệu quả.