Giải Quyết Việc Làm Cho Lao Động Nông Thôn Ở Huyện Nghi Lộc, Tỉnh Nghệ An

Luận văn phân tích giải quyết việc làm cho lao động nông thôn tại huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An, góp phần phát triển kinh tế địa phương.

• Người hướng dẫn: TS. Bùi Đại Dũng
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Giải Quyết Việc Làm Cho Lao Động Nông Thôn Tại Nghi Lộc, Nghệ An
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG Ở NÔNG THÔN
• 1.1. Phân loại việc làm (động việc)
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VIỆC LÀM CỦA LAO ĐỘNG NÔNG THÔN Ở HUYỆN NGHI LỘC GIAI ĐOẠN 2008 - 2012
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN Ở HUYỆN NGHI LỘC ĐẾN NĂM 2020
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giải Quyết Việc Làm Cho Lao Động Nông Thôn

Lao động là yếu tố then chốt quyết định sự tồn tại và phát triển của mọi hình thái kinh tế - xã hội. Đảng và Nhà nước ta luôn đặt vấn đề lao động, việc làm ở vị trí hàng đầu trong các chính sách kinh tế - xã hội. Chính sách đó được thể hiện trong việc hoạch định các chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, đặt con người và việc làm ở vị trí trung tâm, lấy lợi ích của con người làm điểm xuất phát của mọi chương trình kế hoạch phát triển. Con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội. Song, con người chỉ trở thành động lực cho sự phát triển khi và chỉ khi họ có điều kiện để sử dụng sức lao động của họ để tạo ra của cải vật chất, tinh thần cho xã hội. Quá trình kết hợp sức lao động và điều kiện sản xuất là quá trình người lao động làm việc hay nói cách khác là khi đó họ có được việc làm trong xã hội.

1.1. Vai trò của việc làm đối với người lao động nông thôn

Việc làm đối với người lao động là nhu cầu để tồn tại và phát triển, là yếu tố khách quan của người lao động. Giải quyết việc làm tại chỗ giữ được lao động ở nông thôn là yếu tố quan trọng để giảm sức ép dân số đô thị, góp phần gìn giữ văn hoá truyền thống Việt Nam. Con người là mục tiêu, là động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội và là yếu tố tạo ra lợi ích kinh tế - xã hội. Việc tạo việc làm, đặc biệt là việc làm tại chỗ cho người lao động nông thôn, là vô cùng cần thiết. Điều này giúp ổn định đời sống, giảm thiểu tình trạng di cư tự do, và bảo tồn bản sắc văn hóa của các vùng quê.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc làm của lao động nông thôn

Việc làm của người lao động nông thôn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như trình độ học vấn, kỹ năng nghề nghiệp, điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương, và chính sách hỗ trợ của nhà nước. Chất lượng nguồn nhân lực, khả năng tiếp cận thông tin thị trường lao động, và sự phát triển của các ngành nghề phi nông nghiệp cũng đóng vai trò quan trọng. Ngoài ra, yếu tố văn hóa, tập quán sản xuất, và sự thay đổi của môi trường tự nhiên cũng có thể tác động đến cơ hội việc làm của người dân nông thôn.

II. Thực Trạng Việc Làm Của Lao Động Nông Thôn Nghi Lộc

Nghi Lộc là địa phương có truyền thống văn hoá lâu đời, có nhiều làng nghề truyền thống như làng nghề Trung Kiên (nghề mộc và đóng tàu thuyền phục vụ ngư dân vươn khơi), làng nghề Phong Phú (làm giấy), nhiều làng chuyên sản xuất mây tre đan xuất khẩu ở xã Nghi Thái, Nghi Phong…Nghi Lộc cũng là nơi có nhiều đặc sản nông nghiệp nổi tiếng như cam Xã Đoài, cà Nghi Lộc, nước mắm Cửa Hội…Tuy nhiên, ngành kinh tế cơ bản của huyện vẫn là nông nghiệp, đời sống của nông dân phụ thuộc vào nông nghiệp là chính, tình trạng không có việc làm hoặc việc làm không ổn định, thu nhập kém là phổ biến. Vì vậy nhu cầu tìm việc của người lao động là rất lớn.

2.1. Đặc điểm kinh tế xã hội huyện Nghi Lộc Nghệ An

Huyện Nghi Lộc có vị trí địa lý thuận lợi, nằm gần thành phố Vinh và có hệ thống giao thông phát triển. Tuy nhiên, kinh tế chủ yếu vẫn dựa vào nông nghiệp, với năng suất và hiệu quả chưa cao. Tình hình phân bổ và sử dụng đất đai còn nhiều bất cập, ảnh hưởng đến khả năng tạo việc làm cho người dân. Điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, đặc biệt là ở các vùng nông thôn sâu, vùng ven biển.

2.2. Tình trạng lao động và việc làm tại Nghi Lộc giai đoạn 2008 2012

Giai đoạn 2008-2012, Nghi Lộc chứng kiến sự chuyển dịch cơ cấu lao động từ nông nghiệp sang các ngành công nghiệp và dịch vụ. Tuy nhiên, tốc độ chuyển dịch còn chậm, và chất lượng việc làm chưa cao. Tình trạng thiếu việc làm và thất nghiệp vẫn còn phổ biến, đặc biệt là đối với lao động trẻ và lao động có trình độ thấp. Thu nhập của lao động nông thôn còn thấp so với các khu vực khác.

2.3. Thực trạng đào tạo nghề và chất lượng lao động tại Nghi Lộc

Công tác đào tạo nghề tại Nghi Lộc đã được quan tâm, nhưng hiệu quả chưa cao. Cơ cấu ngành nghề đào tạo chưa phù hợp với nhu cầu thị trường lao động. Chất lượng lao động còn hạn chế, thiếu kỹ năng mềm và khả năng thích ứng với công nghệ mới. Tác động của đào tạo nghề lên chất lượng lao động còn chưa rõ rệt.

III. Giải Pháp Tạo Việc Làm Bền Vững Cho Lao Động Nông Thôn

Làm thế nào để tạo công ăn việc làm, nâng thu nhập cho cư dân nông thôn luôn là vấn đề cấp bách được các cấp các ngành và tổ chức trong huyện quan tâm. Mặt khác, diện tích đất nông nghiệp ngày một hạn hẹp do quá trình đô thị hóa và xây dựng khu công nghiệp Nam Cấm, và các khu công nghiệp nhỏ đã làm một bộ phận người dân, nhất là người lao động nông nghiệp không còn đất đai, việc làm cho lao động trong huyện ngày càng gặp nhiều khó khăn.

3.1. Đầu tư phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa

Cần tập trung đầu tư vào phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa, ứng dụng công nghệ cao, tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Khuyến khích các mô hình sản xuất liên kết theo chuỗi giá trị, từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ. Hỗ trợ nông dân tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi, và các dịch vụ khoa học kỹ thuật.

3.2. Phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp tại nông thôn

Cần đẩy mạnh phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp tại nông thôn, như tiểu thủ công nghiệp, du lịch sinh thái, dịch vụ thương mại. Tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ đầu tư vào khu vực nông thôn, tạo ra nhiều việc làm mới cho người dân. Khuyến khích các làng nghề truyền thống phát triển, gắn với du lịch và bảo tồn văn hóa.

3.3. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông thôn

Cần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông thôn thông qua đào tạo nghề, bồi dưỡng kỹ năng mềm, và nâng cao trình độ học vấn. Xây dựng các trung tâm dạy nghề chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Tạo điều kiện cho người lao động nông thôn tiếp cận thông tin thị trường lao động, và các cơ hội việc làm mới.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Giải Pháp Việc Làm Tại Nghi Lộc

Một thực tế dễ nhìn thấy là đất đai bị thu hồi để phát triển các khu công nghiệp ngày càng nhiều nhưng khả năng thu hút lao động vào làm việc lại không được như mong muốn, một bộ phận khá đông lao động trong huyện, nhất là thanh niên phải chạy vạy đi làm ăn xa, nông dân ở nhà công việc thiếu ổn định thu nhập thấp. Phân tích thực trạng việc làm của người lao động trong huyện, những nguyên nhân của nó từ đó đề ra giải pháp cần thiết để giải quyết tốt hơn việc làm cho người lao động trên địa bàn huyện Nghi Lộc là vấn đề có tính cấp bách hiện nay.

4.1. Kinh nghiệm giải quyết việc làm từ các nước châu Á

Nghiên cứu và học hỏi kinh nghiệm từ các nước châu Á như Trung Quốc, Đài Loan, Thái Lan trong việc giải quyết việc làm cho lao động nông thôn. Các mô hình phát triển kinh tế nông thôn, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, và đào tạo nghề của các nước này có thể được áp dụng phù hợp với điều kiện của Nghi Lộc.

4.2. Đề xuất chính sách hỗ trợ việc làm cho lao động Nghi Lộc

Đề xuất các chính sách hỗ trợ việc làm cho lao động Nghi Lộc, như chính sách tín dụng ưu đãi, chính sách đào tạo nghề miễn phí, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tạo việc làm, và chính sách bảo hiểm thất nghiệp. Các chính sách này cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm của địa phương, và đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.

4.3. Giải pháp cho lao động mất đất nông nghiệp tại Nghi Lộc

Đối với lao động mất đất nông nghiệp, cần có các giải pháp hỗ trợ đặc biệt, như đào tạo nghề chuyển đổi, tạo việc làm trong các khu công nghiệp, và hỗ trợ vốn để khởi nghiệp. Cần đảm bảo rằng người lao động mất đất có thể tái hòa nhập vào thị trường lao động, và có thu nhập ổn định để đảm bảo cuộc sống.

V. Định Hướng Giải Quyết Việc Làm Đến Năm 2020 Tại Nghi Lộc

Vì lý do đó việc tiến hành nghiên cứu đề tài: “Giải quyết việc làm cho lao động nông thôn ở huyện Nghi Lộc tỉnh Nghệ An” là công việc hết sức cần thiết đối với huyện này trong giai đoạn hiện nay. Đây là đề tài đã được một số tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu, tuy vậy đối với huyện Nghi Lộc là vấn đề mới vì từ trước tới nay ở huyện này chưa ai nghiên cứu về việc làm, giải quyết việc làm cho lao động ở nông thôn. Vì vậy đề tài sẽ tập trung giải quyết vấn đề thực trạng việc làm và giải pháp giải quyết việc làm cho lao động nông thôn huyện Nghi Lộc.

5.1. Mục tiêu giải quyết việc làm cho lao động Nghi Lộc đến 2020

Mục tiêu đến năm 2020 là tạo ra đủ việc làm cho lao động nông thôn Nghi Lộc, giảm tỷ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm xuống mức thấp nhất. Nâng cao chất lượng việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, và cải thiện đời sống của người dân nông thôn. Đảm bảo rằng mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận việc làm, và có thể phát triển bản thân thông qua lao động.

5.2. Các giải pháp cụ thể để đạt mục tiêu đề ra

Để đạt được mục tiêu đề ra, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp như đầu tư phát triển kinh tế nông thôn, phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, và xây dựng các chính sách hỗ trợ việc làm. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các tổ chức xã hội, và các doanh nghiệp trong việc thực hiện các giải pháp này.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Việc Làm Cho Lao Động Nông Thôn

Đề tài sẽ kế thừa một số kết quả nghiên cứu của các công trình đã công bố, nhất là về mặt lý luận. Với huyện Nghi Lộc nghiên cứu này sẽ góp phần hệ thống hóa về lý luận, cập nhật tình hình thực tiễn, đề xuất các giải pháp giải quyết việc làm, từ đó đề tài sẽ góp phần nâng cao nhận thức về vấn đề việc làm gắn với nguồn nhân lực. Nó sẽ là cơ sở giúp cho các nhà quản lý xem xét khi quyết định chiến lược phát triển kinh tế - xã hội nói chung và đào tạo giải quyết việc làm cho huyện Nghi Lộc nói riêng trong giai đoạn từ nay đến năm 2020.

6.1. Tóm tắt các kết quả nghiên cứu chính

Luận văn đã phân tích thực trạng việc làm của lao động nông thôn tại Nghi Lộc, chỉ ra những khó khăn và thách thức trong việc tạo việc làm bền vững. Đề xuất các giải pháp cụ thể để giải quyết vấn đề này, như đầu tư phát triển kinh tế nông thôn, phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, và xây dựng các chính sách hỗ trợ việc làm.

6.2. Kiến nghị và đề xuất cho tương lai

Kiến nghị các cấp chính quyền tiếp tục quan tâm và đầu tư vào phát triển kinh tế - xã hội nông thôn, tạo điều kiện thuận lợi cho người lao động tiếp cận việc làm và nâng cao thu nhập. Đề xuất các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tạo việc làm, và khuyến khích các mô hình sản xuất liên kết theo chuỗi giá trị. Đồng thời, cần tăng cường công tác đào tạo nghề, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, và tạo điều kiện cho người lao động tiếp cận thông tin thị trường lao động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vấn đề giải quyết việc làm cho lao động nông thôn là một trong những trụ cột chiến lược quyết định sự ổn định kinh tế - xã hội tại các địa phương đang trong quá trình chuyển đổi cơ cấu. Tại huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An, khảo sát thực tế giai đoạn đầu thời kỳ nghiên cứu cho thấy mức thu nhập bình quân đầu người của huyện chỉ đạt khoảng 8.000 đồng/ngày vào năm 2005, tương đương 51% so với mức bình quân của thành phố Vinh. Sự chênh lệch đáng kể này đã tạo ra sức ép chuyển dịch lao động và di cư tự phát rất lớn từ khu vực nông thôn ra đô thị.

Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán mâu thuẫn giữa nguồn cung lao động dồi dào với diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp do quá trình đô thị hóa và sự hình thành của Khu công nghiệp Nam Cấm cùng các cụm công nghiệp tập trung. Mặc dù địa phương sở hữu nhiều tiềm năng từ các làng nghề truyền thống như nghề mộc, đóng tàu thuyền Trung Kiên, nghề làm giấy Phong Phú, mây tre đan Nghi Thái, Nghi Phong cùng nhiều đặc sản nông nghiệp nổi tiếng như cam Xã Đoài hay nước mắm Cửa Hội, nhưng tỷ lệ lao động thiếu việc làm và việc làm phi chính thức, thu nhập bấp bênh vẫn chiếm tỷ trọng cao.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về việc làm nông thôn, phân tích toàn diện thực trạng cung - cầu lao động và hiệu quả thực thi các chính sách việc làm tại huyện Nghi Lộc trong giai đoạn 2008 - 2012, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ và khả thi định hướng đến năm 2020. Về mặt thực tiễn, công trình mang lại giá trị định lượng quan trọng giúp chính quyền địa phương nâng cao tỷ lệ sử dụng thời gian lao động từ mức khoảng 75% lên trên 85%, giảm tỷ lệ thất nghiệp kỹ thuật và chuyển dịch tối thiểu 15% đến 20% cơ cấu lao động từ nông nghiệp thuần túy sang tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng tổng hợp lý thuyết kinh tế lao động hiện đại, lý thuyết chuyển dịch cơ cấu hai khu vực của Arthur Lewis và mô hình di dân nông thôn - thành thị của Todaro. Trọng tâm nghiên cứu xây dựng trên mối quan hệ hữu cơ giữa các yếu tố tác động đến khối lượng việc làm được tạo ra thông qua hàm số kinh tế:

$$Y = f(x, z, k)$$

Trong đó, $Y$ biểu thị số lượng việc làm được tạo mới, $x$ là quy mô vốn đầu tư tích lũy, $z$ đại diện cho chất lượng và năng lực của lực lượng lao động, $k$ là dung lượng nhu cầu của thị trường đối với sản phẩm hàng hóa và dịch vụ nông thôn. Hàm số khẳng định việc làm mới tỷ lệ thuận với dòng vốn đầu tư và quy mô mở rộng thị trường tiêu thụ.

Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm nền tảng:

• Việc làm đầy đủ: Trạng thái người lao động thực hiện công việc tối thiểu 36 giờ/tuần theo quy định pháp luật và nhận mức thu nhập không thấp hơn mức lương tối thiểu vùng.
• Thiếu việc làm hữu hình: Tình trạng người lao động làm việc dưới quỹ thời gian chuẩn, đo bằng tỷ số giữa số giờ làm việc thực tế so với số giờ làm việc tiêu chuẩn nhân 100%.
• Thiếu việc làm vô hình: Trạng thái người lao động làm đủ hoặc thừa thời gian nhưng năng suất lao động và thu nhập thực tế thấp hơn mức lương tối thiểu do kỹ năng hạn chế, đo bằng tỷ lệ giữa thu nhập thực tế so với mức lương tối thiểu quy định.
• Thất nghiệp cơ cấu và thất nghiệp chu kỳ: Sự mất cân đối cục bộ giữa kỹ năng của nguồn cung lao động với yêu cầu tuyển dụng công nghệ cao từ các khu công nghiệp trên địa bàn.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài kết hợp chặt chẽ giữa dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo định kỳ giai đoạn 2008 - 2012 của Ủy ban nhân dân huyện Nghi Lộc, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục Thống kê huyện và các văn kiện Đại hội Đảng bộ địa phương.

Đối với dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu tiến hành khảo sát thực địa với cỡ mẫu gồm 150 hộ nông dân cùng 30 cuộc phỏng vấn sâu trực tiếp cán bộ quản lý, đại diện doanh nghiệp và nghệ nhân làng nghề. Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được áp dụng tại 3 xã đại diện cho 3 tiểu vùng sinh thái - kinh tế đặc trưng của huyện Nghi Lộc:

• Xã Nghi Long: Đại diện cho vùng đồng bằng thuần nông chuyển đổi.
• Xã Nghi Lâm: Đại diện cho vùng bán sơn địa có đất lâm nghiệp và đồi cống.
• Xã Nghi Xá: Địa bàn liền kề trực tiếp với Khu công nghiệp Nam Cấm chịu tác động mạnh bởi thu hồi đất.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian và tổng hợp chỉ số kinh tế trên phần mềm Microsoft Excel là nhằm lượng hóa chính xác xu hướng biến động của các chỉ tiêu: tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề, cơ cấu lao động theo ngành (Nông nghiệp - Công nghiệp/Xây dựng - Dịch vụ), hiệu quả sử dụng vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách Xã hội và năng suất lao động giữa các nhóm ngành nghề trong khung thời gian 5 năm nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu thực nghiệm trong giai đoạn 2008 - 2012 tại huyện Nghi Lộc đã làm nổi bật 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, quy mô lực lượng lao động nông thôn chiếm trên 60% tổng dân số toàn huyện nhưng cơ cấu việc làm chuyển dịch còn chậm. Trong giai đoạn 2008 - 2010, lao động nông nghiệp chiếm tới hơn 68% tổng số lao động có việc làm, trong khi khu vực công nghiệp - xây dựng chỉ chiếm khoảng 14% và dịch vụ chiếm gần 18%. Mặc dù đến năm 2012 tỷ trọng nông nghiệp có xu hướng giảm xuống mức 61,5%, áp lực dư thừa lao động mùa vụ vẫn ở mức cao với hơn 28% quỹ thời gian nông nhàn chưa được khai thác hiệu quả.

Thứ hai, tác động phân hóa sâu sắc từ việc thu hồi đất phục vụ Khu công nghiệp Nam Cấm. Quá trình công nghiệp hóa làm suy giảm diện tích đất canh tác bình quân/hộ từ 500 m² xuống còn dưới 300 m² tại các xã trọng điểm như Nghi Xá. Tuy nhiên, khả năng thu hút lao động địa phương vào làm việc tại các nhà máy chỉ đạt khoảng 22% đến 25% tổng số lao động bị thu hồi đất do rào cản về trình độ văn hóa và kỹ năng kỹ thuật, dẫn đến hiện tượng lao động trung niên trên 35 tuổi rơi vào tình trạng thiếu việc làm vô hình.

Thứ ba, hiệu quả nổi bật từ các cụm làng nghề tiểu thủ công nghiệp truyền thống. Tại làng nghề mộc Trung Kiên và các hợp tác xã mây tre đan Nghi Thái, năng suất và thu nhập của lao động đạt mức 2,5 đến 3,5 triệu đồng/người/tháng, cao gấp 1,8 lần so với thu nhập thuần nông. Làng nghề đã giải quyết việc làm tại chỗ cho hơn 3.200 lao động thường xuyên và tận dụng triệt để lao động phụ, người già và phụ nữ lúc nông nhàn.

Thứ tư, đòn bẩy kinh tế vượt trội từ hoạt động xuất khẩu lao động. Số liệu thống kê cho thấy thu nhập ròng của một lao động xuất khẩu làm việc tại các thị trường Đài Loan, Hàn Quốc, Malaysia đạt bình quân từ 12 đến 20 triệu đồng/tháng, cao gấp 6 đến 8 lần thu nhập của lao động làm việc trong nước cùng thời điểm. Dòng kiều hối gửi về ước tính hàng chục tỷ đồng mỗi năm đã trực tiếp tái đầu tư vào cơ sở hạ tầng nông thôn và tạo vốn khởi nghiệp cho các mô hình kinh tế trang trại VAC.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng thiếu việc làm tại huyện Nghi Lộc bắt nguồn từ chất lượng nguồn nhân lực thấp với trên 70% lao động chưa qua đào tạo nghề chuyên môn kỹ thuật trong giai đoạn 2008 - 2012. Tâm lý chuộng bằng cấp và tư duy sản xuất manh mún khiến công tác phân luồng giáo dục nghề nghiệp sau trung học cơ sở và trung học phổ thông gặp nhiều trở ngại. Bên cạnh đó, các chính sách hỗ trợ vốn vay tín dụng ưu đãi từ Quỹ Quốc gia về việc làm chưa gắn chặt với chuỗi bao tiêu nông sản hàng hóa, khiến doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa mặn mà trong việc ký kết hợp đồng dài hạn với lao động nông thôn.

So sánh với các nghiên cứu kinh tế tại các vùng ven đô khác ở Bắc Trung Bộ, Nghi Lộc có lợi thế vượt trội về vị trí địa lý giáp biển và nằm liền kề trục giao thông huyết mạch Quốc lộ 1A. Tuy nhiên, nếu so với các mô hình chuyển dịch việc làm thành công tại Đồng bằng sông Hồng, tỷ lệ lao động tham gia chuỗi liên kết công nghiệp hỗ trợ tại Nghi Lộc vẫn còn khiêm tốn.

Về phương diện trực quan hóa dữ liệu học thuật, các kết quả nghiên cứu này có thể được trình bày tối ưu thông qua hệ thống biểu đồ cột chồng đa trục nhằm thể hiện sự chuyển dịch cơ cấu 3 nhóm ngành kinh tế (Nông - Lâm - Ngư nghiệp, Công nghiệp - Xây dựng, Dịch vụ) từ năm 2008 đến năm 2012, kết hợp biểu đồ đường thể hiện mức gia tăng thu nhập thực tế. Đồng thời, một bảng ma trận đối chiếu 4 nhóm việc làm (thuần nông, làng nghề, công nhân khu công nghiệp, xuất khẩu lao động) theo các chỉ số: chi phí đầu tư ban đầu, thu nhập bình quân/tháng, mức độ ổn định hợp đồng và chỉ số hài lòng sẽ làm sáng tỏ tính khả thi của các chính sách tạo việc làm tại chỗ.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để bài toán việc làm và nâng cao thu nhập cho lao động nông thôn huyện Nghi Lộc đến năm 2020, hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất như sau:

Thứ nhất, tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp theo hướng thâm canh hàng hóa chất lượng cao. Ủy ban nhân dân huyện Nghi Lộc cùng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cần chủ trì quy hoạch lại các vùng chuyên canh đặc sản như cam Xã Đoài, vùng sản xuất rau màu an toàn tại các xã ven đô; ứng dụng tiêu chuẩn VietGAP trên 100% diện tích chuyên canh vào năm 2020. Mục tiêu đặt ra là gia tăng giá trị sản xuất trên 1 ha đất nông nghiệp lên 80 - 100 triệu đồng/năm, tạo việc làm ổn định cho khoảng 15.000 lao động tại chỗ trong giai đoạn 2015 - 2020.

Thứ hai, đổi mới chương trình đào tạo nghề gắn chặt với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Trung tâm Dạy nghề huyện Nghi Lộc phối hợp cùng Ban Quản lý Khu kinh tế Đông Hồi và các doanh nghiệp trong Khu công nghiệp Nam Cấm triển khai mô hình đào tạo theo đơn đặt hàng. Mục tiêu đào tạo nghề ngắn hạn và trung cấp kỹ thuật cho 2.500 đến 3.000 lao động nông thôn mỗi năm theo Quyết định 1956/QĐ-TTg, phấn đấu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo của huyện đạt trên 55% vào năm 2020.

Thứ ba, khôi phục, phát triển làng nghề truyền thống và tiểu thủ công nghiệp. Phòng Kinh tế - Hạ tầng phối hợp với Hội Nông dân và Liên minh Hợp tác xã bố trí gói tín dụng ưu đãi từ Quỹ Quốc gia về việc làm, hỗ trợ vốn từ 30 đến 50 triệu đồng/cơ sở để đổi mới công nghệ cho làng nghề mộc đóng tàu Trung Kiên và mây tre đan Nghi Thái. Giải pháp này hướng tới mục tiêu tạo mới từ 1.200 đến 1.500 việc làm phi nông nghiệp mỗi năm, giải quyết triệt để thời gian nhàn rỗi cho lao động lớn tuổi và phụ nữ.

Thứ tư, đẩy mạnh thị trường xuất khẩu lao động an toàn và bảo hộ việc làm. Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện liên kết chặt chẽ với các doanh nghiệp được Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cấp phép, mở rộng tuyển chọn lao động đi làm việc tại các thị trường có thu nhập cao như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan với chỉ tiêu từ 800 đến 1.000 người/năm. Đồng thời, Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện giải ngân vốn vay tín chấp 100% chi phí xuất cảnh cho các hộ nghèo và hộ bị thu hồi đất nông nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản lý nhà nước và cơ quan hoạch định chính sách cấp huyện, xã: Cung cấp bộ công cụ chỉ tiêu đánh giá, cơ sở dữ liệu thực chứng và khung giải pháp đồng bộ để xây dựng quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội, kế hoạch phát triển nhân lực địa phương hàng năm.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế phát triển: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuyên sâu về khung lý thuyết việc làm nông thôn, phương pháp luận nghiên cứu thực nghiệm tại các tiểu vùng sinh thái đặc trưng và kỹ thuật xử lý dữ liệu kinh tế lao động.
• Ban quản lý các khu công nghiệp, cụm tiểu thủ công nghiệp và doanh nghiệp tuyển dụng: Nắm bắt bức tranh toàn cảnh về đặc điểm tâm lý, cơ cấu độ tuổi, trình độ chuyên môn của nguồn cung lao động địa phương, từ đó xây dựng chính sách đãi ngộ, kế hoạch đào tạo bổ sung và chiến lược tuyển dụng phù hợp.
• Ban quản trị hợp tác xã, nghệ nhân và chủ cơ sở làng nghề truyền thống: Ứng dụng các đề xuất về mô hình liên kết sản xuất - tiêu thụ sản phẩm hàng hóa, cách thức tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi nhằm mở rộng quy mô kinh doanh và tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng dân cư.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao việc làm tại chỗ ở nông thôn lại đóng vai trò quyết định trong việc giảm áp lực đô thị hóa?

Việc làm tại chỗ giúp giữ chân lực lượng lao động trẻ tại địa phương, duy trì liên kết cộng đồng làng xã và giảm áp lực quá tải hạ tầng đô thị. Khi thu nhập từ làng nghề và nông nghiệp hàng hóa đạt 3 đến 4 triệu đồng/tháng, người lao động sẽ hạn chế xu hướng di cư tự phát, góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc.

Khu công nghiệp Nam Cấm tác động như thế nào đến việc làm của lao động bị thu hồi đất?

Khu công nghiệp đã chuyển đổi hàng trăm héc-ta đất nông nghiệp sang đất công nghiệp, tạo ra nhu cầu tuyển dụng lớn nhưng đòi hỏi lao động có tay nghề. Do trên 70% lao động mất đất chưa qua đào tạo kỹ thuật, phần lớn chỉ làm công việc phổ thông với thu nhập chưa cao, đặt ra yêu cầu cấp bách phải đào tạo chuyển đổi nghề kịp thời.

Thước đo nào phản ánh chính xác nhất thực trạng thiếu việc làm ở nông thôn Nghi Lộc?

Thước đo chính xác nhất là chỉ số đo lường thiếu việc làm hữu hình dựa trên tỷ lệ sử dụng quỹ thời gian lao động theo mùa vụ và chỉ số thiếu việc làm vô hình dựa trên tỷ lệ giữa thu nhập thực tế so với mức lương tối thiểu vùng quy định. Hai chỉ số này phản ánh đầy đủ cả số lượng và chất lượng việc làm.

Làng nghề mộc Trung Kiên đóng góp gì vào giải quyết việc làm mùa vụ cho địa phương?

Làng nghề mộc và đóng thuyền Trung Kiên thu hút hàng trăm thợ lành nghề và tạo việc làm vệ tinh cho hàng ngàn lao động phụ trợ. Năng suất lao động tại đây mang lại thu nhập cao hơn sản xuất lúa thuần túy từ 1,5 đến 2 lần, giúp tận dụng tối đa thời gian nông nhàn giữa hai vụ lúa.

Hoạt động xuất khẩu lao động mang lại lợi thế kinh tế gì cho huyện Nghi Lộc?

Xuất khẩu lao động mang lại nguồn thu nhập từ 15 đến 20 triệu đồng/tháng/người, cao gấp nhiều lần so với lao động trong nước. Dòng kiều hối gửi về địa phương không chỉ nâng cao đời sống gia đình mà còn tạo nguồn tích lũy vốn quan trọng để xây dựng cơ ngơi và mở rộng các cơ sở kinh doanh dịch vụ sau khi hồi hương.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về thị trường lao động nông thôn trong bối cảnh công nghiệp hóa, đô thị hóa tại huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An.
• Nghiên cứu chỉ rõ thực trạng chuyển dịch cơ cấu việc làm giai đoạn 2008 - 2012 với tỷ trọng lao động nông nghiệp giảm từ trên 68% xuống 61,5%, song tỷ lệ thiếu việc làm mùa vụ vẫn chiếm gần 30% quỹ thời gian.
• Khẳng định vai trò trụ cột của việc phát triển tiểu thủ công nghiệp làng nghề và đẩy mạnh xuất khẩu lao động như hai mũi nhọn chiến lược giúp gia tăng thu nhập gấp 2 đến 8 lần so với thuần nông.
• Đóng góp chính của luận văn là xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ gắn đào tạo nghề theo địa chỉ với thu hút đầu tư nông nghiệp công nghệ cao và vốn tín dụng chính sách định hướng đến năm 2020.
• Lộ trình tiếp theo đòi hỏi chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên trách khẩn trương thể chế hóa các khuyến nghị, tạo bước đột phá trong quản lý nguồn nhân lực nông thôn bền vững.