Chương 1. Tổng quan về giải quyết tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoai bằng trọng tài. Thực trạng giải quyết tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoải bằng trọng tải tại Việt Nam Chương 3. Giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về giải quyết tranh chấp có yếu té nước ngoai bằng trọng tài tại Việt Nam 6.
Từ ngữ viết tắt BLTTDS: Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015. BLDS: Bộ luật dân sự năm 2015. TONG QUAN VE GIẢI QUYÉT TRANH CHAP THUONG MAI CO YEU TO NUOC NGOAI BANG TRONG TAI 1. Khái niệm tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoài va giải quyết tranh chấp thương mại có yếu tổ nước ngoài 1.
Khái niệm tranh chấp thương mai có yếu tỔ nước ngoài Quan hệ thương mại có yếu tố nước ngoài là một van dé phức tap, do đó việc phát sinh các tranh chấp là điều khó tránh khỏi. Tranh chấp phát sinh của loại quan hệ thương mại này đến từ nhiều nguyên nhân khác nhau như những sự khác biệt về ngôn ngữ, pháp luật hay tập quán,. và nguyên nhân tác động mạnh mẽ nhất là sự thay đổi về những điều kiện áp dụng hợp đồng đã ký kết giữa các bên. Hiện nay, pháp luật của các quốc gia trên thế giới đang đánh giá tranh chấp thương mại nói chung phát sinh do các bên không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, không đây đủ các thoả thuận đã được thống nhất trước đó.
Đối với tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoai sẽ là một dạng tranh chấp thương mại mà trong đó có xuất hiện của các hoạt động thương mại quốc tế. Tranh chấp có bản chất thương mại có thể là quan hệ hợp đồng hoặc không phái là quan hệ hợp đồng. Một số giao dich trong ví dụ sau có thê xét là mối quan hệ thương mại: Giao dịch về cung cấp hay trao đổi hàng hoá, dịch vụ; Các thoả thuận phân phối, đại diện; Giao dich trong dau tư, Tai chính; Van chuyén hang hoa hoặc hành khách bằng đường không, đường biển, đường sắt và đường bộ. Cách hiểu về thuật ngữ “thương mại” này được dé cap lần đầu tiên trong Luật mẫu về trọng tài thương mại quốc tế năm 1985 của UNCITRAL.
Đối với pháp luật Việt Nam khái niệm về tranh chấp thương mại đã được dé cập chính thức và cũng là lần đầu tiên xuất hiện tại Luật thương mại năm 1997. Theo văn bản này, “tranh chấp thương mại được quy định là tranh chấp phát sinh do việc thực hiện không đúng, không day đủ hợp đồng trong hoạt động thương mại”. Khái niệm này đang có sự hạn chế và chưa đủ bao quát do nội hàm của thuật ngữ “thương mại” đang hẹp so với quan niệm của các nước trên thế giới. Năm 2003, hệ thống pháp luật Việt Nam đã ban hành Pháp lệnh Trọng tài thương mại.
Đối với văn bản này, tuy chưa đưa ra khái niệm cụ thé về tranh chấp thương mại nhưng đã dé cập đến định nghĩa của “hoạt động thương mại”. Cách thê hiện mới nay đã có sự tương đồng trong quan điểm về “thương mại” và “tranh chấp thương mại” với chuẩn mực của pháp luật va thông lệ quốc tế lúc bay giờ. Đến thời điểm hiện tại thì hệ thống văn bản pháp luật Việt Nam đã chính thức ban hành Luật Trọng tài Thương mại 2010. Tại khoản 4 Điều 3 của Luật này đã giải thích về tranh chấp có yếu tố nước ngoài phù hợp với chuân mực quốc tế cũng như là phù hợp với các văn bản pháp luật khác của Việt Nam.
Cu thé là “tranh chấp có yếu tố nước ngoài là tranh chấp phát sinh trong quan hệ thương mại, quan hệ pháp luật khác có yếu tổ nước ngoài được quy định tại Bộ luật dân sự”. Với cách giải thích từ ngữ này thì có thê hiểu bao quát về tranh chấp thương mai có yêu tổ nước ngoài sẽ thoả mãn 2 yếu tố sau: một là, tranh chấp phát sinh trong quan hệ hoạt động thương mại và hai là, có yếu tố nước ngoài được quy định tại Bộ luật dân SỰ. Theo quy định của Luật Thuong mại 2005 thi có thé hiểu tranh chấp phát sinh trong quan hệ hoạt động thương mai sẽ 1a những tranh chấp phát sinh giữa các bên trong hoạt động nhằm mục dich sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiễn thương mại và cá hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác. Theo quy định tại khoản 2 Điều 663 Bộ luật dan sự 2015, quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài là quan hệ dân sự thuộc một trong các trường hợp sau: Có ít nhất một trong các bên tham gia là cá nhân, pháp nhân nước ngoài; Các bên tham gia đều là công dân Việt Nam, pháp nhân Việt Nam nhưng việc xác lập, thay đổi, thực hiện hoặc chấm đứt quan hệ đó xảy ra tại nước ngoài; Các bên tham gia đều lả công dân Việt Nam, pháp nhân Việt Nam nhưng đối tượng của quan hệ dân sự đó ở nước ngoài.
Do đó, khi xét yếu tố nước ngoải của quan hệ kinh doanh thương mai thì có thé xét yếu tố nước ngoài về mặt chủ thể, mặt sự kiện pháp lý hoặc mặt khách thê. Sẽ xuất hiện những trường hợp phát sinh tranh chấp thương mại có yêu tố nước ngoài bao gồm hai hoặc ca ba yếu tô trên. Cách giải quyết tranh chấp cũng sẽ phức tạp hơn nếu sự việc bao gồm nhiều yếu tó. - Yếu tố nước ngoài về mặt chủ thé: Khi xét một tranh chấp thương mại có một trong các bên tham gia là cá nhân, tổ chức nước ngoài.
“Cá nhân nước ngoài là người mang giấy tờ xác định quốc tịch nước ngoai” — quy định tại khoản 2 Điều 4 Luật Doanh nghiệp năm 2020. Và “Tổ chức nước ngoải là tổ chức được thành lập ở nước ngoài theo pháp luật nước ngoài” — quy định tại khoán 32 Điều 4 Luật Doanh nghiệp năm 2020 - Yếu tố nước ngoải về mặt sự kiện pháp lý: Khi xét một tranh chấp thương mại mà các bên tham gia đều là công dân Việt Nam hay cơ quan, tô chức Việt Nam nhưng việc xác lập, thay đối, thực hiện hoặc chấm đứt quan hệ thương mại xảy ra tại nước ngoài - Yếu tố nước ngoài về mặt khách thể: Khi xét một tranh chấp thương mại mà các bên tham gia đều 1a công dân Việt Nam hoặc pháp nhân Việt Nam nhưng đối tượng của quan hệ thương mại ở nước ngoài Với những điểm đã phân tích ở trên, có thé hiéu khái niệm Tranh chấp thương mại có yếu tô nước ngoài là các hoạt động bao gồm mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác trong đó có ít nhất một trong các bên tham gia là co quan, tô chức, cá nhân nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài. Lý luận về giải quyết tranh chấp thương mai có yếu t6 nước ngoài Giải quyết tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoài là van dé quan trọng của mọi quốc gia bởi vì kết quả của các phán quyết không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của nhiều quốc gia, nhất là trong điều kiện nên kinh tế toàn cầu đang phát triển mạnh với loại hình đoanh nghiệp đa quốc gia. Quá trình giải quyết tranh chấp đối với loại tranh chấp này cũng phức tạp hơn, ngoài việc áp dụng linh hoạt và chuẩn xác các pháp luật quốc gia, pháp luật quốc tế chi phối thi còn cả các hiệp định thương mại song phương, đa phương, các điều ước quốc tế, quy định riêng của các tổ chức thương mại quốc tế mà quốc gia là thành viên.
Việc giải quyết tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoài phải đáp ứng cơ bản các yêu cầu chung như: Bảo đảm tối đa quyền tự do định đoạt của các bên; Bảo vệ uy tín của các bên; Bảo đảm tối đa bí mật kinh doanh của các bên; Phan quyết có tính khả thi cao; Chi phí giai quyết thiệt hại xảy ra ở mức thấp nhật. Tác động của yếu tổ nước ngoài đến việc giải quyết tranh chấp Giải quyết tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoài được hiểu 1a việc các bên tranh chấp thông qua các phương thức, thú tục thích hop dé tiến hành các giải pháp nhằm loại bỏ, giải quyết những mâu thuẫn, xung đột, bất đồng về lợi ích kinh tế nhằm làm rõ quyên, nghĩa vụ của các bên tranh chấp thương mại, giúp các bên bảo vệ tối đa quyển va lợi ích chính đáng của mình. Vấn để đặt ra là trong tranh chấp thương mại có thêm yếu tố nước ngoài thì việc giải quyết các tranh chấp ấy có điểm gì khác biệt so với việc giải quyết các tranh chấp thương mại không có yêu tổ nước ngoài. Khoa học pháp lý về tư pháp quốc tế cũng như trên thực tế đã chứng minh rằng nếu xuất hiện yếu tố nước ngoải trong tranh chấp thương mại sẽ làm cho việc giải quyết tranh chấp có nhiều sự khác biệt so với việc giải quyết các tranh chap không có yếu tố nước ngoài, đặc biệt là có sự đa dạng và những tình huống phức tạp trong vụ việc tranh chấp.
Sự khác biệt trong quá trình giải quyết tranh chấp là rất nhiêu, trong số đó tiêu biéu 1a van dé chọn luật áp dụng để giai quyết tranh chấp hoặc van dé xác định thâm quyền giải quyết tranh chấp thương mại có yêu tố nước ngoải ở mỗi quốc gia là khác nhau. Các bên đều muốn được bảo vệ quyên lợi tuyệt đối nên thường có ý chí muốn lưah chọn thẳm quyên giải quyết hay luật áp dụng thiên về những luật của quốc gia mình. Do đó, việc tìm tiếng nói chung giữa các bên trong quá trình giải quyết tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoài là rất quan trọng. Ngoai ra yếu tô nước ngoai xuất hiện trong quan hệ thương mại khi phát sinh tranh chấp còn tác động trực tiếp đến quy trình và kết quả giải quyết tranh chấp.
Những nguyên nhân ảnh hưởng trực tiếp như tòa án và trọng tài của các quốc gia khác nhau sẽ áp dụng pháp luật không giống nhau khi thực hiện giải quyết tranh chấp. Nguyên nhân thứ hai, các yếu tố nước ngoải có trong tranh chấp thương mại có thể là cơ sở để tòa án và trọng tài các quốc gia phải lựa chọn áp dụng pháp luật của nước ngoài. Với các yếu tố nước ngoài có trong tranh chấp thương mại khác nhau thì sẽ có tác động khác nhau ảnh hưởng đến quá trình giải quyết tranh chấp. Xét một số trường hợp cu thé đưới đây dé làm rõ sự tác động này.