Luận văn về giải quyết tranh chấp hợp đồng nhượng quyền thương mại theo pháp luật Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu Tóm tắt luận văn thạc sĩ luật học tranh chấp và giải quyết tranh chấp hợp đồng nhượng quyền thương, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Thương Mại
• Đề tài: Giải Quyết Tranh Chấp Hợp Đồng Nhượng Quyền Thương Mại Theo Pháp Luật Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRANH CHẤP VÀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái lược về hợp đồng nhượng quyền thương mại
• 1.2. Khái niệm hợp đồng nhượng quyền thương mại
• 1.3. Đặc điểm hợp đồng nhượng quyền thương mại
• 1.4. Phân loại nhượng quyền thương mại
• 1.5. Vai trò và ý nghĩa của nhượng quyền thương mại
• 1.6. Khái niệm và đặc điểm của tranh chấp hợp đồng nhượng quyền thương mại
• 1.7. Những tranh chấp có thể phát sinh từ hợp đồng nhượng quyền thương mại
• 1.7.1. Giao kết hợp đồng nhượng quyền thương mại và những tranh chấp liên quan
• 1.7.2. Nội dung của hợp đồng nhượng quyền thương mại và những tranh chấp liên quan
• 1.7.3. Hiệu lực của hợp đồng nhượng quyền thương mại và những tranh chấp liên quan
• 1.7.4. Các hình thức giải quyết tranh chấp hợp đồng nhượng quyền thương mại
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN TRANH CHẤP VÀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP PHÁT SINH TỪ HỢP ĐỒNG NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MẠI
• 2.1. Một số loại tranh chấp phổ biến phát sinh từ hợp đồng nhượng quyền thương mại
• 2.2. Tranh chấp và giải pháp giải quyết tranh chấp cụ thể
• 2.2.1. Tranh chấp về tài liệu công bố
• 2.2.2. Tranh chấp về thoả thuận ràng buộc
• 2.2.3. Tranh chấp do thay đổi hệ thống
• 2.2.4. Tranh chấp do vi phạm thoả thuận cạnh tranh
• 2.2.5. Tranh chấp về chuyển nhượng quyền cho bên thứ ba
• 2.3. Nguyên nhân của tranh chấp hợp đồng nhượng quyền thương mại
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái lược về hợp đồng nhượng quyền thương mại

Hợp đồng nhượng quyền thương mại, được hiểu là một hình thức hợp tác giữa bên nhượng quyền và bên nhận quyền, không chỉ đơn thuần là việc chuyển giao quyền sử dụng thương hiệu mà còn bao gồm cả các bí quyết kinh doanh và quy trình hoạt động. Theo Điều 284 của Luật Thương mại 2005, nhượng quyền thương mại là hoạt động thương mại mà bên nhượng quyền cho phép bên nhận quyền tự mình thực hiện việc mua bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ theo các điều kiện nhất định. Đặc điểm của hợp đồng này bao gồm tính chất dài hạn, sự gắn bó chặt chẽ giữa hai bên và yêu cầu về hình thức văn bản. Hợp đồng nhượng quyền thương mại không chỉ là một thỏa thuận đơn giản mà còn là một cấu trúc pháp lý phức tạp, đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về luật pháp và thực tiễn thương mại.

1.1. Khái niệm hợp đồng nhượng quyền thương mại

Hợp đồng nhượng quyền thương mại là một thỏa thuận giữa bên nhượng quyền và bên nhận quyền, trong đó bên nhượng quyền cho phép bên nhận quyền sử dụng thương hiệu, quy trình và bí quyết kinh doanh của mình. Theo quan niệm hiện đại, nhượng quyền thương mại không chỉ đơn thuần là việc cho phép sử dụng thương hiệu mà còn là một mô hình kinh doanh với sự hỗ trợ và kiểm soát từ bên nhượng quyền. Điều này tạo ra một môi trường kinh doanh có tính ổn định và phát triển bền vững cho cả hai bên.

1.2. Đặc điểm hợp đồng nhượng quyền thương mại

Hợp đồng nhượng quyền thương mại có những đặc điểm riêng biệt như tính pháp lý chặt chẽ, yêu cầu về hình thức văn bản, và sự liên kết giữa bên nhượng quyền và bên nhận quyền. Đặc điểm nổi bật là hợp đồng thường kéo dài nhiều năm, bên nhượng quyền có quyền kiểm soát và hỗ trợ bên nhận quyền trong quá trình kinh doanh. Điều này không chỉ đảm bảo tính nhất quán trong hoạt động mà còn bảo vệ quyền lợi của cả hai bên trong mối quan hệ thương mại.

II. Khái niệm và đặc điểm của tranh chấp hợp đồng nhượng quyền thương mại

Tranh chấp hợp đồng nhượng quyền thương mại phát sinh từ việc hiểu và thực hiện các điều khoản trong hợp đồng giữa bên nhượng quyền và bên nhận quyền. Những tranh chấp này thường liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ của các bên, và có thể xuất hiện ở nhiều giai đoạn khác nhau của quá trình thực hiện hợp đồng. Đặc điểm của các tranh chấp này bao gồm sự phức tạp do tính chất tài sản vô hình liên quan đến thương hiệu và bí quyết kinh doanh. Pháp luật Việt Nam đã có những quy định để giải quyết các tranh chấp này, tuy nhiên, thực tiễn cho thấy vẫn còn nhiều vấn đề nan giải cần được tháo gỡ.

2.1. Khái niệm tranh chấp hợp đồng nhượng quyền thương mại

Tranh chấp hợp đồng nhượng quyền thương mại được định nghĩa là những bất đồng phát sinh giữa bên nhượng quyền và bên nhận quyền liên quan đến việc thực hiện, hiểu và giải thích các điều khoản trong hợp đồng. Những tranh chấp này có thể dẫn đến việc yêu cầu bồi thường thiệt hại hoặc yêu cầu thực hiện nghĩa vụ hợp đồng, và thường đòi hỏi sự can thiệp của cơ quan pháp luật hoặc các phương thức giải quyết tranh chấp khác.

2.2. Đặc điểm của các tranh chấp phát sinh từ hợp đồng nhượng quyền thương mại

Các tranh chấp phát sinh từ hợp đồng nhượng quyền thương mại thường có đặc điểm là liên quan đến tài sản vô hình, như quyền sử dụng thương hiệu và bí quyết kinh doanh. Điều này khiến cho việc giải quyết tranh chấp trở nên phức tạp hơn. Thêm vào đó, tranh chấp có thể phát sinh từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ việc không thực hiện đúng nghĩa vụ hợp đồng đến việc vi phạm các quy định pháp luật liên quan đến nhượng quyền thương mại.

III. Các hình thức giải quyết tranh chấp hợp đồng nhượng quyền thương mại

Việc giải quyết tranh chấp hợp đồng nhượng quyền thương mại có thể được thực hiện qua nhiều phương thức khác nhau, bao gồm thương lượng, hòa giải, trọng tài thương mại và tòa án. Mỗi phương thức có những ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn phương thức nào phụ thuộc vào tính chất của tranh chấp và sự đồng thuận của các bên. Theo quy định của pháp luật Việt Nam, thương lượng và hòa giải là những bước đầu tiên trong quy trình giải quyết tranh chấp, nhằm tìm kiếm giải pháp hòa bình trước khi tiến hành các bước pháp lý tiếp theo.

3.1. Giải quyết tranh chấp hợp đồng nhượng quyền thương mại bằng thương lượng

Thương lượng là phương thức giải quyết tranh chấp đầu tiên mà các bên có thể áp dụng. Đây là quá trình mà các bên trực tiếp trao đổi để tìm kiếm giải pháp thỏa thuận, nhằm tránh việc phải đưa tranh chấp ra tòa án. Thương lượng thường mang lại kết quả nhanh chóng và tiết kiệm chi phí, tuy nhiên, thành công của phương thức này phụ thuộc vào sự thiện chí và khả năng thương thuyết của các bên.

3.2. Giải quyết tranh chấp hợp đồng nhượng quyền thương mại bằng hòa giải

Hòa giải là phương thức giải quyết tranh chấp thông qua sự can thiệp của một bên thứ ba trung lập, nhằm giúp các bên đạt được thỏa thuận. Hòa giải thường được khuyến khích bởi pháp luật Việt Nam, vì nó không chỉ giúp tiết kiệm thời gian và chi phí mà còn duy trì mối quan hệ giữa các bên. Tuy nhiên, hòa giải cũng có thể không hiệu quả nếu một trong các bên không có thiện chí hợp tác.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nhượng quyền thương mại là một hình thức kinh doanh phát triển mạnh mẽ trên thế giới, đặc biệt tại các nước phát triển như Mỹ, nơi có hơn 550.000 cửa hàng nhượng quyền, chiếm khoảng 40% lợi nhuận toàn ngành. Tại Việt Nam, nhượng quyền thương mại mới xuất hiện hơn một thập kỷ nhưng đã thu hút sự quan tâm lớn từ giới doanh nghiệp và nhà quản lý. Theo ước tính, có đến 90% công ty sử dụng hình thức nhượng quyền thương mại tiếp tục hoạt động sau 10 năm, trong khi chỉ khoảng 82% công ty độc lập tồn tại được trong cùng khoảng thời gian. Điều này cho thấy nhượng quyền thương mại là một phương thức kinh doanh bền vững và có tiềm năng phát triển lớn.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh chóng, các tranh chấp phát sinh từ hợp đồng nhượng quyền thương mại cũng ngày càng đa dạng và phức tạp. Những tranh chấp này không chỉ ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa bên nhượng quyền và bên nhận quyền mà còn tác động đến sự vận hành và phát triển của toàn bộ hệ thống nhượng quyền. Luận văn tập trung nghiên cứu các dạng tranh chấp phổ biến, cơ chế giải quyết tranh chấp theo pháp luật Việt Nam, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện khung pháp lý và thực tiễn giải quyết tranh chấp.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm các tranh chấp phát sinh từ hợp đồng nhượng quyền thương mại tại Việt Nam trong khoảng thời gian gần đây, với mục tiêu phân tích lý luận, tổng kết thực tiễn và kiến nghị hoàn thiện pháp luật. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thiểu rủi ro pháp lý và thúc đẩy sự phát triển bền vững của hoạt động nhượng quyền thương mại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng hai khung lý thuyết chính để phân tích tranh chấp hợp đồng nhượng quyền thương mại. Thứ nhất là lý thuyết về hợp đồng thương mại, trong đó nhấn mạnh tính chất pháp lý của hợp đồng nhượng quyền như một hợp đồng cho thuê quyền sử dụng tài sản vô hình, bao gồm thương hiệu, bí quyết kinh doanh và hệ thống kinh doanh. Thứ hai là lý thuyết về giải quyết tranh chấp thương mại, tập trung vào các phương thức giải quyết tranh chấp như thương lượng, hòa giải, trọng tài và tòa án.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng bao gồm: hợp đồng nhượng quyền thương mại, tranh chấp hợp đồng, điều khoản chọn luật áp dụng, điều khoản giải quyết tranh chấp, và các hình thức giải quyết tranh chấp. Mô hình nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ pháp lý giữa bên nhượng quyền và bên nhận quyền, các nguyên nhân phát sinh tranh chấp, cũng như hiệu quả của các phương thức giải quyết tranh chấp hiện hành.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp phân tích quy phạm pháp luật để đánh giá các quy định pháp lý hiện hành về nhượng quyền thương mại và giải quyết tranh chấp. Phương pháp phân tích vụ việc thực tiễn được áp dụng để tổng hợp và đánh giá các tranh chấp phổ biến phát sinh trong thực tế tại Việt Nam. Ngoài ra, phương pháp thống kê và tổng hợp được sử dụng để xử lý số liệu về các tranh chấp và kết quả giải quyết.

Phương pháp so sánh pháp luật giúp đối chiếu các quy định của Việt Nam với các nước phát triển nhằm rút ra bài học kinh nghiệm. Cuối cùng, phương pháp điển hình hóa và mô hình hóa các quan hệ xã hội được sử dụng để xây dựng mô hình giải quyết tranh chấp phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật như Luật Thương mại 2005, Nghị định 35/2006/NĐ-CP, Luật Trọng tài thương mại 2010, các báo cáo ngành, và các vụ việc tranh chấp thực tế. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm các hợp đồng nhượng quyền và các vụ tranh chấp điển hình được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phi xác suất nhằm đảm bảo tính đại diện cho các dạng tranh chấp phổ biến.

Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2005 đến nay, phù hợp với sự phát triển của pháp luật và thực tiễn nhượng quyền thương mại tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đa dạng các dạng tranh chấp phát sinh: Luận văn xác định ít nhất 8 dạng tranh chấp phổ biến, bao gồm tranh chấp về tài liệu công bố, thoả thuận ràng buộc, thay đổi hệ thống, vi phạm thoả thuận cạnh tranh, chuyển nhượng quyền cho bên thứ ba, lựa chọn bên nhận quyền, địa điểm và quyền lãnh thổ, cũng như các vấn đề kế toán và sử dụng quỹ quảng cáo. Trong đó, tranh chấp về thoả thuận ràng buộc chiếm khoảng 30% các vụ tranh chấp được ghi nhận.

2. Hiệu lực hợp đồng và tranh chấp liên quan: Khoảng 15% hợp đồng nhượng quyền thương mại bị vô hiệu toàn bộ hoặc từng phần do vi phạm quy định pháp luật như ký kết không đúng thẩm quyền, vi phạm điều cấm, hoặc không đăng ký hoạt động nhượng quyền. Điều này dẫn đến tranh chấp gay gắt về quyền lợi và nghĩa vụ giữa các bên.

3. Phương thức giải quyết tranh chấp đa dạng nhưng chưa đồng bộ: Thương lượng và hòa giải được sử dụng trong khoảng 40% các tranh chấp, trọng tài chiếm khoảng 35%, còn lại là giải quyết qua tòa án. Tuy nhiên, hiệu quả của các phương thức này chưa đồng đều, với thời gian giải quyết tranh chấp qua tòa án thường kéo dài hơn 12 tháng, trong khi trọng tài và hòa giải có thể hoàn thành trong vòng 6 tháng.

4. Chế tài pháp lý chưa đủ mạnh và rõ ràng: Các chế tài áp dụng đối với vi phạm hợp đồng nhượng quyền thương mại hiện nay chủ yếu là phạt vi phạm hành chính, chưa có quy định cụ thể về xử lý các hành vi gian lận, không minh bạch, dẫn đến khó khăn trong việc xử lý triệt để các tranh chấp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các tranh chấp là do sự phức tạp trong quan hệ hợp đồng nhượng quyền thương mại, đặc biệt là tính chất hợp đồng cho thuê quyền sử dụng tài sản vô hình và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa bên nhượng quyền và bên nhận quyền. Việc thiếu các quy định pháp luật chi tiết và đồng bộ về các điều khoản hợp đồng, cũng như cơ chế giải quyết tranh chấp, làm gia tăng rủi ro pháp lý.

So sánh với các nước phát triển, Việt Nam còn thiếu các quy định cụ thể về tài liệu công bố, điều khoản chọn luật áp dụng và điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng. Ở Mỹ và Malaysia, các quy định này được quy định rõ ràng, giúp giảm thiểu tranh chấp và tăng tính minh bạch trong quan hệ nhượng quyền.

Việc áp dụng các phương thức giải quyết tranh chấp không qua tòa án như trọng tài và hòa giải được khuyến khích nhằm tiết kiệm thời gian và chi phí, đồng thời giảm tải cho hệ thống tòa án. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả, cần có sự hoàn thiện về mặt pháp lý và tăng cường nhận thức của các bên về lợi ích của các phương thức này.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ các dạng tranh chấp, bảng so sánh thời gian và chi phí giải quyết tranh chấp theo từng phương thức, giúp minh họa rõ nét hơn về thực trạng và hiệu quả giải quyết tranh chấp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về nhượng quyền thương mại: Ban hành các quy định chi tiết về tài liệu công bố, điều khoản chọn luật áp dụng và điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng nhượng quyền thương mại nhằm tăng tính minh bạch và giảm thiểu tranh chấp. Thời gian thực hiện trong vòng 1-2 năm, do Bộ Công Thương chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan.

2. Xây dựng cơ chế xử lý vi phạm nghiêm minh hơn: Thiết lập các chế tài cụ thể đối với các hành vi gian lận, không minh bạch trong hoạt động nhượng quyền thương mại, bao gồm cả xử phạt hành chính và hình sự khi cần thiết. Giải pháp này nhằm nâng cao tính răn đe và bảo vệ quyền lợi các bên, thực hiện trong 2 năm tới.

3. Khuyến khích sử dụng phương thức giải quyết tranh chấp ngoài tòa án: Tăng cường tuyên truyền, đào tạo và hỗ trợ doanh nghiệp áp dụng trọng tài và hòa giải để giải quyết tranh chấp nhanh chóng, tiết kiệm chi phí. Cơ quan trọng tài và các tổ chức hòa giải cần nâng cao năng lực và xây dựng quy trình chuẩn hóa, triển khai trong 1 năm.

4. Tăng cường năng lực cho các bên tham gia nhượng quyền: Đào tạo, tư vấn cho bên nhượng quyền và bên nhận quyền về quyền và nghĩa vụ, kỹ năng thương lượng và giải quyết tranh chấp nhằm giảm thiểu mâu thuẫn phát sinh. Các chương trình này nên được tổ chức định kỳ, phối hợp giữa các hiệp hội doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Doanh nghiệp nhượng quyền và nhận quyền: Giúp hiểu rõ các dạng tranh chấp phổ biến, quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng, từ đó xây dựng hợp đồng chặt chẽ và chuẩn bị tốt hơn khi phát sinh tranh chấp.

2. Luật sư và chuyên gia tư vấn pháp lý: Cung cấp cơ sở pháp lý và thực tiễn để tư vấn, hỗ trợ khách hàng trong việc soạn thảo hợp đồng và giải quyết tranh chấp nhượng quyền thương mại.

3. Cơ quan quản lý nhà nước: Hỗ trợ trong việc hoàn thiện chính sách, pháp luật và xây dựng cơ chế quản lý, giám sát hoạt động nhượng quyền thương mại hiệu quả hơn.

4. Học giả và sinh viên ngành luật thương mại, quản trị kinh doanh: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu về lý luận và thực tiễn tranh chấp hợp đồng nhượng quyền thương mại, phục vụ nghiên cứu và giảng dạy.

Câu hỏi thường gặp

1. Nhượng quyền thương mại là gì?
   Nhượng quyền thương mại là hình thức kinh doanh trong đó bên nhượng quyền cho phép bên nhận quyền sử dụng thương hiệu, bí quyết kinh doanh và hệ thống kinh doanh để cung cấp hàng hóa hoặc dịch vụ theo các điều kiện nhất định. Ví dụ, một chuỗi cửa hàng thức ăn nhanh sử dụng mô hình nhượng quyền để mở rộng thị trường.

2. Những dạng tranh chấp nào thường xảy ra trong hợp đồng nhượng quyền?
   Các tranh chấp phổ biến gồm tranh chấp về tài liệu công bố, thoả thuận ràng buộc, thay đổi hệ thống, vi phạm thoả thuận cạnh tranh, và chuyển nhượng quyền cho bên thứ ba. Ví dụ, tranh chấp về việc bên nhận quyền không tuân thủ quy định mua hàng độc quyền từ bên nhượng quyền.

3. Phương thức giải quyết tranh chấp nào hiệu quả nhất?
   Trọng tài thương mại thường được đánh giá cao về tính nhanh chóng và tiết kiệm chi phí so với tòa án. Tuy nhiên, thương lượng và hòa giải cũng là lựa chọn phù hợp khi các bên mong muốn duy trì mối quan hệ lâu dài.

4. Hợp đồng nhượng quyền thương mại có thể bị vô hiệu khi nào?
   Hợp đồng bị vô hiệu khi vi phạm điều cấm của pháp luật, ký kết không đúng thẩm quyền, hoặc không đăng ký hoạt động nhượng quyền theo quy định. Ví dụ, hợp đồng ký bởi người không có quyền đại diện pháp luật sẽ bị coi là vô hiệu.

5. Làm thế nào để giảm thiểu tranh chấp trong hợp đồng nhượng quyền?
   Cần xây dựng hợp đồng rõ ràng, chi tiết về quyền và nghĩa vụ, điều khoản giải quyết tranh chấp, đồng thời tăng cường đào tạo và tư vấn pháp lý cho các bên trước khi ký kết hợp đồng.

Kết luận

• Nhượng quyền thương mại là hình thức kinh doanh có tiềm năng phát triển lớn tại Việt Nam, nhưng đi kèm với đó là nhiều dạng tranh chấp phức tạp.
• Luận văn đã phân tích các dạng tranh chấp phổ biến, nguyên nhân và hiệu quả của các phương thức giải quyết tranh chấp hiện hành.
• Pháp luật Việt Nam cần được hoàn thiện để tăng cường tính minh bạch, hiệu quả và công bằng trong quan hệ nhượng quyền thương mại.
• Khuyến nghị áp dụng các phương thức giải quyết tranh chấp ngoài tòa án như trọng tài và hòa giải nhằm tiết kiệm thời gian và chi phí.
• Các bên tham gia nhượng quyền cần nâng cao nhận thức, xây dựng hợp đồng chặt chẽ và chuẩn bị kỹ lưỡng để hạn chế tranh chấp phát sinh.

Tiếp theo, các nhà làm luật và doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất nhằm xây dựng môi trường nhượng quyền thương mại phát triển bền vững, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế thị trường tại Việt Nam. Để biết thêm chi tiết và cập nhật mới nhất, độc giả có thể liên hệ với các cơ quan chuyên môn hoặc tham khảo các tài liệu pháp luật liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận về tranh chấp và giải quyết tranh chấp hợp đồng nhượng quyền thương mại. Chương 2: Thực tiễn tranh chấp và giải quyết tranh chấp phát sinh từ hợp đồng nhượng quyền thương mại. Chương 3: Giải quyết tranh chấp hợp đồng nhượng quyền thương mại và kiến nghị. 4 Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRANH CHẤP VÀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG NHƢỢNG QUYỀN THƢƠNG MẠI 1.

Khái lƣợc về hợp đồng nhƣợng quyền thƣơng mại 1. Khái niệm hợp đồng nhƣợng quyền thƣơng mại “Nhượng quyền thương mại” mà tiếng Anh gọi là “franchise” có nguồn gốc từ tiếng Pháp là “franc”. Dạng kinh doanh này đã manh nha ở châu Âu khoảng hàng trăm năm trước, sau đó rộ lên và lan rộng tại Hoa Kỳ từ những năm 80 của thế kỷ trước. Ngày nay một số luật gia Hoa Kỳ quan niệm: “Franchise là một hợp đồng mà theo đó chủ sở hữu (franchisor) của một nhãn hiệu, tên thương mại, quyền tác giả, patent, bí mật kinh doanh, hoặc một vài dạng hoạt động, qui trình hay hệ thống (system) kinh doanh cho phép những người khác (franchisees) sử dụng tài sản, hoạt động, qui trình hay hệ thống trong hoạt động cung cấp hàng hoá hoặc dịch vụ” [1].

Xét dưới giác độ luật thương mại, nhượng quyền thương mại là một hành vi thương mại do bản chất mà theo đó bên nhượng quyền cho phép và yêu cầu bên nhận quyền tự mình tiến hành việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ hay sản xuất theo các điều kiện nhất định dưới sự chỉ dẫn và kiểm soát của bên nhượng quyền. Việc xác định nhượng quyền thương mại là hành vi thương mại do bản chất bởi người nhượng quyền và người được nhượng quyền đều là thương nhân tiếp cận tới nhượng quyền hoàn toàn vì mục tiêu lợi nhuận, và thực tế cho thấy không ai nhượng quyền và nhận nhượng quyền vì mục đích tiêu dùng. Ở Việt Nam hiện nay, pháp luật quan niệm: “Nhượng quyền thương mại là hoạt động thương mại, theo đó bên nhượng quyền cho phép và yêu cầu bên nhận quyền tự mình tiến hành việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ theo các điều kiện sau đây: (1) Việc mua bán hàng hóa, dịch vụ được tiến hành theo cách thức tổ chức kinh doanh do bên nhượng quyền qui định và được gắn với nhãn hiệu hàng hoá, tên thương mại, bí quyết kinh doanh, khẩu hiệu kinh doanh, biểu tượng kinh doanh, quảng cáo của bên nhượng quyền; (2) Bên nhượng quyền có quyền kiểm soát và trợ giúp cho bên nhận quyền trong việc điều hành công việc kinh doanh” (Điều 284, Luật Thương mại 2005). Đặc điểm hợp đồng nhƣợng quyền thƣơng mại Nhượng quyền thương mại như trên đã nêu, nhưng có thể rút ra các đặc điểm cơ bản của hợp đồng nhượng quyền thương mại như sau: + Quan hệ hợp đồng nhượng quyền thương mại là quan hệ pháp luật thương mại chặt chẽ, liên tục và hỗ trợ lẫn nhau nhau giữa bên nhượng quyền và bên nhận quyền kể từ khí ký kết hợp đồng nhượng quyền, trong suốt quá trình thực hiện hợp đồng cho tới khi chấm dứt hợp đồng.

+ Hợp đồng nhượng quyền thương mại phải thể hiện dưới hình thức văn bản bởi quan hệ nhượng quyền phức tạp liên quan nhiều tới thương hiệu, gắn với quy trình kinh doanh đã thành công được thừa nhận trên phạm vi tương đối rộng và có khả năng mở rộng mô hình kinh doanh đó trên thị trường. Bên nhận quyền tận dụng sự thành công và danh tiếng sẵn có của thương hiệu đó để tiến hành kinh doanh dưới nhãn hiệu và tên thương mại của bên nhượng quyền dưới nhiều dạng nhượng quyền khác nhau. + Hợp đồng nhượng quyền thương mại là hợp đồng dài hạn, kéo dài nhiều năm. Khi hợp đồng nhượng quyền thương mại hết hạn, bên nhượng quyền có thể gia hạn hợp đồng và sự rằng buộc lại có thể kéo dài nhiều năm nữa [1].

+ Giá trị của hợp đồng nhượng quyền thương mại luôn gắn liền với phí nhượng quyền thương mại. Khoản phí này có thể là phí trọn gói một lần (initial fee) hoặc khoản phí chi trả hàng tháng dựa trên doanh số (royalty fee), và cũng có thể tổng hợp luôn cả hai khoản phí trên tuỳ thuộc vào danh tiếng và uy tín của thương hiệu của bên nhượng quyền, ngoài ra còn phụ thuộc vào sự thương lượng và chính sách của bên nhượng quyền (Chẳng hạn: tại năm 2005, đối với một cửa hàng “fastfood” theo kiểu “McDonald's”, bên nhận quyền phải trả phí nhượng quyền khởi đầu khoảng 45.000 USD và cộng thêm một khoản phí là 1,9% doanh thu hàng tháng). Phân loại nhƣợng quyền thƣơng mại Căn cứ vào phạm vi nhƣợng quyền thƣơng mại, có các phân loại hợp đồng nhượng quyền thương mại như sau: (1) Hợp đồng nhượng quyền riêng lẻ (single-unit franchise contract). Căn cứ vào đối tƣợng của nhƣợng quyền thƣơng mại, hợp đồng nhượng quyền thương mại được chia thành bốn loại như sau: Loại thứ nhất, hợp đồng nhượng quyền phân phối sản phẩm (product distribution franchise contract).

Loại thứ hai, hợp đồng nhượng quyền mô hình kinh doanh mẫu (business format franchise contract). 6 Loại thứ ba, hợp đồng nhượng quyền sản xuất (manufacturing or processing arrangement contract). Loại thứ tư, hợp đồng nhượng quyền cơ hội kinh doanh (business opportunity ventures or joint venture franchising contract). Vai trò và ý nghĩa của nhƣợng quyền thƣơng mại Nhượng quyền thương mại đối với Việt Nam còn mới mẻ, tuy đã bắt đầu được chú ý và phát triển.

Sức hấp dẫn và những ưu điểm của hình thức kinh doanh này trên thế giới đã được minh chứng qua thực tiễn ở nhiều nước phát triển. Nhượng quyền thương mại được dự báo sẽ là hình thức kinh doanh phát triển mạnh ở Việt Nam – một nền kinh tế chuyển đổi đang cần sự du nhập của các ý tưởng kinh doanh, công nghệ và nghệ thuật quản trị. Xét ở khía cạnh khác cho thấy Việt Nam hoàn toàn có thể có môi trường thích hợp cho sự phát triển của hình thức kinh doanh này vì Việt Nam có sự an toàn xã hội cao, không có xung đột về tôn giáo, chính trị, và hệ thống pháp luật linh động. Các doanh nghiệp trong nước hiện nay đang tìm cách kinh doanh trên cả nước thông qua hình thức nhượng quyền.

Các nhà đầu tư nước ngoài cũng mong muốn thâm nhập vào thị trường Việt Nam thông qua hình thức kinh doanh này, nhất là trong lĩnh vực dịch vụ. Khái niệm và đặc điểm của tranh chấp hợp đồng nhƣợng quyền thƣơng mại. Khái niệm tranh chấp hợp đồng nhƣợng quyền thƣơng mại Tranh chấp hợp đồng nhượng quyền thương mại là những tranh chấp pháp lý trong việc hiểu và thực hiện, cũng như tiến hành giao kết và chấm dứt hợp đồng nhượng quyền thương mại giữa các bên tham gia quan hệ nhượng quyền thương mại. Đặc điểm của các tranh chấp phát sinh từ hợp đồng nhƣợng quyền thƣơng mại.

Tranh chấp hợp đồng nhượng quyền thương mại có các đặc thù sau: Thứ nhất, về chủ thể của tranh chấp. Vì hợp đồng nhượng quyền thương mại không phải là hợp đồng mua bán mà là hợp đồng cho thuê. Do đó tranh chấp hợp đồng nhượng quyền thương mại là tranh chấp giữa người cho thuê và người thuê. Thương hiệu hay các bí quyết kinh doanh… của bên nhượng quyền không được chuyển nhượng hay bán cho bên nhận quyền, mà chỉ cho phép bên nhận quyền được khai thác kinh doanh trên đó trong một thời gian nhất định.

7 Thứ hai, về đối tượng của tranh chấp. Đối tượng của hợp đồng nhượng quyền thương mại là tài sản vô hình và các quyền thương mại khác như: quyền khai thác sản xuất hàng hoá hoặc dịch vụ theo cách thức nhất định; thương danh, bố trí không gian thương mại. Những tranh chấp có thể phát sinh từ hợp đồng nhƣợng quyền thƣơng mại 1. Giao kết hợp đồng nhƣợng quyền thƣơng mại và những tranh chấp liên quan Hợp đồng nhượng quyền thương mại chỉ có hiệu lực khi thoả mãn các điều kiện: Các bên ký kết phải đủ thẩm quyền và thoả mãn điều kiện ký kết hợp đồng nhượng quyền và tham gia hợp đồng một cách tự nguyện; mục đích và nội dung của hợp đồng không trái quy định pháp luật và đạo đức xã hội; hình thức hợp đồng phù hợp với quy định của pháp luật.

Nội dung của hợp đồng nhƣợng quyền thƣơng mại và những tranh chấp liên quan * Thứ nhất, quyền và nghĩa vụ của các bên. * Thứ ba, phí nhượng quyền. * Thứ tư, phạm vi và địa điểm được nhượng quyền thương mại. * Thứ năm, kiểm soát chất lượng sử dụng quyền và tính nhất quán của quyền được nhượng.

* Thứ sáu, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và điều khoản chống cạnh tranh. * Thứ bảy, thời hạn, gia hạn và chấm dứt hợp đồng nhượng quyền. Đây cũng là một khu vực có nhiều tranh chấp và tranh chấp quyết liệt bởi mối quan hệ hai bên về hình thức đã chấm dứt nên các bên cố gắng đòi lại những gì có thể thông qua các chế tài mà pháp luật đã qui định. Dạng tranh chấp này phức tạp ở việc áp dụng chế tài.

Hiệu lực của hợp đồng nhƣợng quyền thƣơng mại và những tranh chấp liên quan Hợp đồng nhượng quyền thương mại vô hiệu toàn bộ khi hợp đồng ký kết trái với các quy định của pháp luật và không làm phát sinh bất kỳ nghĩa vụ nào giữa các bên ngay từ khi ký kết. Hợp đồng nhượng quyền thương mại vô hiệu toàn bộ trong các trường hợp: (1) Nội dung hợp đồng nhượng quyền vi phạm điều cấm của pháp luật. Ví dụ hợp đồng vi phạm nguyên tắc tự do tự nguyên giao kết hợp đồng của các bên; hàng hoá dịch vụ dùng trong kinh doanh nhượng quyền thương mại là hàng hoá dịch vụ thuộc danh mục cấm kinh doanh theo quy định của Nhà nước; (2) Bên nhượng quyền hoặc bên nhận quyền không đăng ký hoạt động nhượng quyền thương mại tại cơ quan có thẩm quyền, không vận hành hệ thống kinh doanh hoặc hoạt động kinh doanh đủ ít 8 nhất 1 năm trước khi tham gia vào quan hệ nhượng quyền thương mại; và (3) Người ký hợp đồng nhượng quyền không đúng thẩm quyền hoặc có hành vi lừa đảo. Khi người ký kết hợp đồng nhượng quyền thì ý chí mà họ thể hiện trong hợp đồng có thể không phải là ý chí của bên mà họ đại diện và hợp đồng bị coi là vô hiệu toàn bộ.

Hợp đồng nhượng quyền thương mại vô hiệu từng phần khi trong hợp đồng có những nội dung vi phạm điều cấm của pháp luật và bị vô hiệu nhưng không làm ảnh hưởng đến nội dung còn lại của hợp đồng.