Giải pháp sản xuất hỗ trợ xuất khẩu hồ tiêu bền vững - Luận văn thạc sĩ Kinh tế

Luận văn thạc sĩ trình bày giải pháp sản xuất hồ tiêu bền vững, hỗ trợ xuất khẩu và phát triển kinh tế bền vững cho ngành nông nghiệp.

• Tác giả: Phan Thị Phương Thảo
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Trung Đông
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Doanh Thương Mại
• Đề tài: Giải Pháp Xuất Khẩu Hồ Tiêu Bền Vững
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
• 1.1. Khái niệm phát triển bền vững và nông nghiệp bền vững
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SẢN XUẤT VÀ XUẤT KHẨU HỒ TIÊU
• 2.1. Sơ lược về tình hình sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu thế giới
• 2.2. Tình hình sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu Việt Nam
• 2.2.1. Bền vững về mặt kinh tế
• 2.2.2. Bền vững về mặt xã hội
• 2.2.3. Bền vững về mặt môi trường
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP SẢN XUẤT HỖ TRỢ XUẤT KHẨU HỒ TIÊU BỀN VỮNG
• 3.1. Định hướng phát triển ngành hồ tiêu nước ta trong thời gian tới
• 3.2. Một số giải pháp sản xuất hỗ trợ xuất khẩu hồ tiêu bền vững
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp xuất khẩu hồ tiêu bền vững

Ngành hồ tiêu Việt Nam đã khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế với sản lượng xuất khẩu lớn. Tuy nhiên, để duy trì và phát triển bền vững, cần có những giải pháp cụ thể. Việc áp dụng các tiêu chuẩn xuất khẩu và phát triển bền vững trong nông nghiệp là rất quan trọng. Điều này không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn bảo vệ môi trường và cải thiện đời sống nông dân.

1.1. Tình hình sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu hiện nay

Việt Nam hiện là nước xuất khẩu hồ tiêu lớn nhất thế giới, với sản lượng chiếm gần một nửa tổng sản lượng toàn cầu. Tuy nhiên, phần lớn sản phẩm xuất khẩu vẫn ở dạng thô, dẫn đến giá trị gia tăng thấp. Cần có những biện pháp để nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.

1.2. Tầm quan trọng của phát triển bền vững trong ngành hồ tiêu

Phát triển bền vững không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo nguồn thu nhập ổn định cho nông dân. Việc áp dụng các phương pháp canh tác bền vững sẽ giúp cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm, từ đó nâng cao giá trị xuất khẩu.

II. Những thách thức trong xuất khẩu hồ tiêu bền vững

Mặc dù ngành hồ tiêu Việt Nam có nhiều tiềm năng, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Việc lạm dụng hóa chất trong sản xuất, sự biến đổi khí hậu và cạnh tranh từ các nước khác là những vấn đề cần được giải quyết. Để xuất khẩu hồ tiêu bền vững, cần có những chiến lược rõ ràng.

2.1. Vấn đề ô nhiễm môi trường trong sản xuất hồ tiêu

Sự lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học đã dẫn đến ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng và khả năng xuất khẩu. Cần có các biện pháp kiểm soát và giảm thiểu ô nhiễm trong sản xuất.

2.2. Cạnh tranh từ các nước sản xuất hồ tiêu khác

Các nước như Ấn Độ, Brazil đang gia tăng sản lượng hồ tiêu, tạo ra áp lực cạnh tranh lớn cho Việt Nam. Để duy trì vị thế, cần nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu mạnh.

III. Phương pháp sản xuất hỗ trợ xuất khẩu hồ tiêu bền vững

Để đạt được mục tiêu xuất khẩu bền vững, cần áp dụng các phương pháp sản xuất hiện đại và thân thiện với môi trường. Việc áp dụng công nghệ chế biến và tiêu chuẩn xuất khẩu sẽ giúp nâng cao giá trị sản phẩm.

3.1. Ứng dụng công nghệ chế biến hồ tiêu

Công nghệ chế biến hiện đại không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn giảm thiểu ô nhiễm. Việc đầu tư vào công nghệ chế biến sẽ giúp tăng giá trị gia tăng cho sản phẩm hồ tiêu.

3.2. Tiêu chuẩn xuất khẩu và chứng nhận bền vững

Việc tuân thủ các tiêu chuẩn xuất khẩu như VietGAP, GlobalGAP sẽ giúp nâng cao uy tín và giá trị sản phẩm trên thị trường quốc tế. Chứng nhận bền vững cũng là một yếu tố quan trọng trong việc thu hút khách hàng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các giải pháp bền vững trong sản xuất hồ tiêu đã mang lại nhiều lợi ích. Các mô hình sản xuất bền vững không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn cải thiện đời sống cho nông dân.

4.1. Mô hình sản xuất hồ tiêu bền vững tại Việt Nam

Nhiều địa phương đã áp dụng mô hình sản xuất hồ tiêu bền vững, giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Các mô hình này cũng góp phần bảo vệ môi trường và cải thiện thu nhập cho nông dân.

4.2. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp canh tác bền vững đã giúp tăng năng suất từ 20-30%. Điều này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường.

V. Kết luận và tương lai của xuất khẩu hồ tiêu bền vững

Ngành hồ tiêu Việt Nam cần tiếp tục phát triển bền vững để duy trì vị thế trên thị trường quốc tế. Việc áp dụng các giải pháp bền vững sẽ giúp nâng cao giá trị sản phẩm và bảo vệ môi trường. Tương lai của ngành hồ tiêu phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các thách thức và cơ hội mới.

5.1. Định hướng phát triển bền vững trong ngành hồ tiêu

Cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích nông dân áp dụng các phương pháp sản xuất bền vững. Việc xây dựng thương hiệu và nâng cao chất lượng sản phẩm cũng là yếu tố quan trọng.

5.2. Tương lai của xuất khẩu hồ tiêu Việt Nam

Với tiềm năng lớn, ngành hồ tiêu Việt Nam có thể tiếp tục phát triển mạnh mẽ nếu áp dụng đúng các giải pháp bền vững. Sự hợp tác giữa các bên liên quan sẽ là chìa khóa để đạt được mục tiêu này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành hồ tiêu Việt Nam giữ vị trí số một thế giới về sản lượng xuất khẩu, chiếm gần 30-35% sản lượng toàn cầu và đóng góp hơn 8% trong tổng kim ngạch xuất khẩu quốc gia năm 2016. Với hơn 90% sản lượng được xuất khẩu đến 97 quốc gia, trong đó các thị trường chủ lực gồm Hoa Kỳ, Đức, Hà Lan và Singapore, hồ tiêu được xem là “cây vàng” của nông nghiệp Việt Nam. Từ năm 2010 đến nay, kim ngạch xuất khẩu hồ tiêu tăng trưởng bình quân khoảng 16% mỗi năm, đạt trên 1 tỷ USD vào năm 2014. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng này cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ về tính bền vững, như việc mở rộng diện tích ồ ạt vượt quy hoạch, thâm canh quá mức dẫn đến suy thoái đất đai, dịch bệnh bùng phát và tồn dư thuốc bảo vệ thực vật ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung đánh giá tính bền vững của sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu Việt Nam trên ba khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường trong giai đoạn 2010-2016, từ đó đề xuất các giải pháp sản xuất hỗ trợ xuất khẩu bền vững. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các vùng trọng điểm trồng hồ tiêu như Tây Nguyên và Đông Nam Bộ, với khảo sát thực tế 100 hộ trồng tiêu tại tỉnh Đắk Lắk nhằm minh họa cho thực trạng và các giải pháp đề xuất. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì vị thế dẫn đầu thế giới của ngành hồ tiêu Việt Nam, đồng thời góp phần nâng cao giá trị gia tăng, bảo vệ môi trường và cải thiện đời sống người nông dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên nền tảng lý thuyết phát triển bền vững, được định nghĩa là sự phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai, kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế, tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường. Khái niệm nông nghiệp bền vững được mở rộng cho ngành hồ tiêu, bao gồm ba trụ cột chính:

• Bền vững kinh tế: Đảm bảo hiệu quả sản xuất, tăng trưởng ổn định về diện tích, năng suất, sản lượng và kim ngạch xuất khẩu; sản phẩm có chất lượng, thương hiệu và giá trị gia tăng cao.
• Bền vững xã hội: Tạo công ăn việc làm, thu nhập ổn định, nâng cao chất lượng cuộc sống và góp phần xóa đói giảm nghèo cho người nông dân vùng trồng hồ tiêu.
• Bền vững môi trường: Sử dụng hợp lý tài nguyên đất, nước, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật; hạn chế ô nhiễm và duy trì cân bằng sinh thái trong vùng sản xuất.

Các tiêu chí đánh giá cụ thể được xây dựng dựa trên các chỉ số kinh tế (kim ngạch xuất khẩu, tốc độ tăng trưởng, sản lượng, giá cả, năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng, thị trường), xã hội (thu nhập, việc làm, chất lượng cuộc sống, xóa đói giảm nghèo) và môi trường (lượng phân bón hữu cơ và vô cơ, sử dụng thuốc BVTV theo khuyến cáo, giữ thảm cỏ thấp).

Ngoài ra, luận văn tham khảo kinh nghiệm phát triển ngành hồ tiêu bền vững của các nước như Ấn Độ và Malaysia, nhấn mạnh vai trò của đa dạng hóa sản phẩm chế biến, nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu, cũng như quản lý quy hoạch diện tích và áp dụng công nghệ tiên tiến.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa phân tích dữ liệu thứ cấp và khảo sát thực địa. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam, các báo cáo ngành, công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, sách báo và các nguồn thông tin trực tuyến liên quan đến sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu giai đoạn 2010-2016.

Khảo sát thực địa được tiến hành tại tỉnh Đắk Lắk, một trong những vùng trọng điểm trồng hồ tiêu, với cỡ mẫu 100 hộ trồng tiêu được chọn theo phương pháp thuận tiện. Các hộ được khảo sát về các yếu tố như diện tích canh tác, giống tiêu, phương pháp canh tác, thu nhập, khó khăn trong sản xuất và nhận thức về bền vững. Phân tích thống kê mô tả được sử dụng để tổng hợp và minh họa các kết quả khảo sát.

Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm so sánh các chỉ số kinh tế, xã hội và môi trường qua các năm, đánh giá sự biến động và xu hướng phát triển, đồng thời đối chiếu với các tiêu chuẩn kỹ thuật và kinh nghiệm quốc tế để xác định mức độ bền vững của ngành hồ tiêu Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Kim ngạch xuất khẩu và sản lượng tăng trưởng ổn định: Kim ngạch xuất khẩu hồ tiêu Việt Nam tăng từ khoảng 500 triệu USD năm 2005 lên hơn 1,4 tỷ USD năm 2016, với tốc độ tăng trưởng bình quân 16% giai đoạn 2010-2016. Sản lượng hồ tiêu cũng tăng từ 80.000 tấn năm 2010 lên khoảng 120.000 tấn năm 2016, tương ứng tốc độ tăng trưởng 4,6%/năm.

2. Diện tích trồng vượt quy hoạch và mở rộng nhanh: Diện tích hồ tiêu tăng từ khoảng 60.000 ha năm 2010 lên 85.000 ha năm 2015, vượt 70% so với quy hoạch 50.000 ha đến năm 2020. Riêng năm 2015, diện tích tăng đột biến 21.000 ha (33% so với năm trước), chủ yếu do người dân mở rộng tự phát nhằm tận dụng giá hồ tiêu cao.

3. Năng suất chưa ổn định và thiếu bền vững: Năng suất trung bình giữ ở mức cao khoảng 2 tạ/ha nhưng biến động mạnh qua các năm, giảm vào năm 2012 và 2015 do thời tiết bất lợi và dịch bệnh bùng phát. Khảo sát cho thấy 16% hộ thiếu kiến thức khoa học kỹ thuật, 20% gặp khó khăn do dịch bệnh, 14% thiếu vốn đầu tư, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm.

4. Chất lượng và giá trị gia tăng còn hạn chế: Khoảng 88% sản phẩm xuất khẩu là hồ tiêu thô nguyên hạt, chỉ 12% là tiêu đã qua chế biến như xay nghiền. Tỷ lệ tiêu trắng xuất khẩu chiếm dưới 15%, dù giá cao hơn tiêu đen khoảng 40%. Việc thiếu đa dạng sản phẩm chế biến và thương hiệu làm giảm giá trị gia tăng và sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

5. Ảnh hưởng môi trường và sử dụng vật tư nông nghiệp: Nông dân sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật vượt mức khuyến cáo, gây ô nhiễm đất và nước, làm suy giảm độ phì nhiêu và tăng nguy cơ dịch bệnh. Khoảng 85% hộ có ý định mở rộng diện tích, tiềm ẩn nguy cơ khai thác quá mức tài nguyên và mất cân bằng sinh thái.

Thảo luận kết quả

Sự tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu và sản lượng hồ tiêu phản ánh tiềm năng và lợi thế cạnh tranh của Việt Nam trên thị trường thế giới. Tuy nhiên, việc mở rộng diện tích không kiểm soát và thâm canh quá mức đã làm giảm tính bền vững của ngành. Năng suất biến động và dịch bệnh bùng phát cho thấy thiếu hụt trong ứng dụng khoa học kỹ thuật và quản lý sản xuất.

So sánh với kinh nghiệm của Ấn Độ và Malaysia, Việt Nam còn hạn chế trong đa dạng hóa sản phẩm chế biến và xây dựng thương hiệu, dẫn đến giá trị gia tăng thấp và phụ thuộc vào xuất khẩu sản phẩm thô. Việc sử dụng phân bón và thuốc BVTV không hợp lý cũng làm giảm chất lượng sản phẩm và gây rào cản nhập khẩu vào các thị trường khó tính như Mỹ và EU.

Dữ liệu khảo sát có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ hộ gặp khó khăn về kỹ thuật, vốn, dịch bệnh; bảng so sánh năng suất và diện tích qua các năm; biểu đồ kim ngạch xuất khẩu và tỷ lệ sản phẩm chế biến. Những kết quả này nhấn mạnh sự cần thiết của các giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, bảo vệ môi trường và phát triển thị trường bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và chuyển giao khoa học kỹ thuật cho nông dân

   • Mục tiêu: Nâng cao kiến thức canh tác, quản lý dịch bệnh, sử dụng phân bón và thuốc BVTV hợp lý.
   • Thời gian: Triển khai liên tục trong 3 năm tới.
   • Chủ thể: Bộ Nông nghiệp & PTNT phối hợp với các viện nghiên cứu và địa phương.

2. Kiểm soát và quy hoạch diện tích trồng hồ tiêu hợp lý

   • Mục tiêu: Giữ diện tích trong giới hạn quy hoạch, tránh mở rộng tự phát gây mất cân bằng cung cầu.
   • Thời gian: Áp dụng ngay và duy trì trong 5 năm.
   • Chủ thể: Chính quyền địa phương, Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam.

3. Đẩy mạnh chế biến và đa dạng hóa sản phẩm hồ tiêu

   • Mục tiêu: Tăng tỷ lệ sản phẩm chế biến, phát triển tiêu trắng và các sản phẩm giá trị gia tăng.
   • Thời gian: Phát triển trong 3-5 năm.
   • Chủ thể: Doanh nghiệp chế biến, hợp tác xã, nhà đầu tư.

4. Xây dựng và phát triển thương hiệu hồ tiêu Việt Nam

   • Mục tiêu: Nâng cao uy tín, mở rộng thị trường, tăng giá trị xuất khẩu.
   • Thời gian: Kế hoạch 5 năm.
   • Chủ thể: Bộ Công Thương, Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam, doanh nghiệp.

5. Thúc đẩy sản xuất sạch, bảo vệ môi trường

   • Mục tiêu: Áp dụng VietGAP, giảm sử dụng phân bón hóa học và thuốc BVTV, giữ thảm cỏ thấp để bảo vệ đất và nước.
   • Thời gian: Triển khai trong 3 năm.
   • Chủ thể: Nông dân, cơ quan quản lý môi trường, tổ chức hỗ trợ kỹ thuật.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân trồng hồ tiêu

   • Lợi ích: Hiểu rõ các tiêu chí bền vững, áp dụng kỹ thuật canh tác hiệu quả, nâng cao thu nhập và bảo vệ môi trường.
   • Use case: Cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm, giảm thiểu rủi ro dịch bệnh.

2. Doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu hồ tiêu

   • Lợi ích: Định hướng phát triển sản phẩm giá trị gia tăng, xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường xuất khẩu.
   • Use case: Đầu tư công nghệ chế biến, phát triển tiêu trắng và sản phẩm chế biến sâu.

3. Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương

   • Lợi ích: Xây dựng chính sách quy hoạch, hỗ trợ kỹ thuật, kiểm soát diện tích và bảo vệ môi trường.
   • Use case: Lập kế hoạch phát triển ngành hồ tiêu bền vững, giám sát thực hiện quy hoạch.

4. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở lý thuyết và dữ liệu thực tiễn để phát triển các chương trình đào tạo, nghiên cứu ứng dụng.
   • Use case: Phát triển giống mới, công nghệ canh tác sạch, mô hình sản xuất bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao sản lượng hồ tiêu Việt Nam tăng nhưng năng suất lại không ổn định?
   Sản lượng tăng chủ yếu do mở rộng diện tích trồng, trong khi năng suất biến động do ảnh hưởng của thời tiết bất lợi, dịch bệnh và thiếu kiến thức kỹ thuật canh tác. Ví dụ, năm 2015 năng suất giảm mạnh do dịch bệnh bùng phát và thâm canh quá mức.

2. Việt Nam có lợi thế gì trong xuất khẩu hồ tiêu?
   Việt Nam có điều kiện tự nhiên thuận lợi, diện tích trồng lớn, chi phí lao động thấp và vị trí dẫn đầu thế giới về sản lượng xuất khẩu. Tuy nhiên, giá trị gia tăng còn thấp do phần lớn xuất khẩu dưới dạng thô.

3. Làm thế nào để nâng cao giá trị gia tăng của hồ tiêu?
   Đa dạng hóa sản phẩm chế biến như tiêu trắng, tiêu xay, dầu tiêu; xây dựng thương hiệu và áp dụng công nghệ chế biến tiên tiến giúp tăng giá trị và sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

4. Nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường trong sản xuất hồ tiêu là gì?
   Sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật vượt mức khuyến cáo, không giữ thảm cỏ thấp dẫn đến rửa trôi, xói mòn đất và tồn dư hóa chất trong môi trường.

5. Các giải pháp nào giúp kiểm soát diện tích trồng hồ tiêu?
   Áp dụng quy hoạch vùng trồng, tăng cường quản lý nhà nước, hỗ trợ nông dân chuyển đổi cây trồng khi giá hồ tiêu giảm, đồng thời nâng cao nhận thức về bền vững và rủi ro thị trường.

Kết luận

• Hồ tiêu Việt Nam giữ vị trí số một thế giới về sản lượng và kim ngạch xuất khẩu, đóng góp quan trọng cho kinh tế quốc gia.
• Sự tăng trưởng nhanh về diện tích và sản lượng chưa đi kèm với sự ổn định về năng suất và chất lượng, gây ra nhiều thách thức về bền vững.
• Việc sử dụng phân bón và thuốc BVTV không hợp lý cùng với dịch bệnh bùng phát ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường và sức khỏe người dân.
• Tỷ lệ sản phẩm chế biến còn thấp, giá trị gia tăng chưa được khai thác tối đa, làm giảm sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
• Cần triển khai đồng bộ các giải pháp về đào tạo kỹ thuật, quy hoạch diện tích, phát triển sản phẩm chế biến và bảo vệ môi trường để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành hồ tiêu trong tương lai.

Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nông dân cần phối hợp thực hiện các giải pháp đề xuất nhằm duy trì vị thế ngành hồ tiêu Việt Nam trên thị trường thế giới và phát triển bền vững lâu dài.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LUAN VAN ĐIEU CHINH.pdf TIEU LUAN MOI download : [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH -------------------- PHAN THỊ PHƢƠNG THẢO GIẢI PHÁP SẢN XUẤT HỖ TRỢ XUẤT KHẨU HỒ TIÊU BỀN VỮNG LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP.Hồ Chí Minh –Năm 2016 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ___________________ PHAN THỊ PHƢƠNG THẢO GIẢI PHÁP SẢN XUẤT HỖ TRỢ XUẤT KHẨU HỒ TIÊU BỀN VỮNG Chuyên ngành: Kinh Doanh Thƣơng Mại Mã số: 60340121 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN TRUNG ĐÔNG TP.Hồ Chí Minh –Năm 2016 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ kinh tế này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, trích dẫn đều đƣợc ghi rõ nguồn tham khảo. Kết quả nghiên cứu trong luận văn là hoàn toàn trung thực. Năm 2016, Thành phố Hồ Chí Minh Học viên thực hiện Phan Thị Phƣơng Thảo TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC THUẬT NGỮ VÀ CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC BIỂU ĐỒ VÀ HÌNH VẼ PHẦN MỞ ĐẦU . 1 CHƢƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG .1 Khái niệm phát triển bền vững và nông nghiệp bền vững .1 Khái niệm phát triển bền vững .2 Nông nghiệp bền vững.2 Bền vững về mặt kinh tế, xã hội và môi trƣờng .1 Bền vững về mặt kinh tế .2 Bền vững về mặt xã hội .3 Bền vững về mặt môi trƣờng .3 Tiêu chí đo lƣờng và đánh giá sản xuất và xuất khẩu nông nghiệp bền vững11 1.1 Tiêu chí bền vững về mặt kinh tế .2 Tiêu chí bền vững về mặt xã hội .3 Tiêu chí bền vững về mặt môi trƣờng .4 Các tiêu chí đánh giá tính bền vững trong sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu .1 Tiêu chí đánh giá sản xuất và xuất khẩu bền vững về mặt kinh tế . 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2 Tiêu chí đánh giá sản xuất và xuất khẩu bền vững về mặt xã hội .3 Tiêu chí đánh giá sản xuất và xuất khẩu bền vững về mặt môi trƣờng .5 Bài học kinh nghiệm t các nƣ c về phát triển bền vững ngành hồ tiêu . 22 CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG SẢN XUẤT VÀ XUẤT KHẨU HỒ TIÊU .1 Sơ lƣợc về tình hình sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu thế gi i .2 Tình hình sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu Việt Nam .1 Bền vững về mặt kinh tế .2 Bền vững về mặt xã hội .3 Bền vững về mặt môi trƣờng . 54 CHƢƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP SẢN XUẤT HỖ TRỢ XUẤT KHẨU HỒ TIÊU BỀN VỮNG .1 Định hƣ ng phát triển ngành hồ tiêu nƣ c ta trong thời gian t i .2 Một số giải pháp sản xuất hỗ trợ xuất khẩu hồ tiêu bền vững . 62 KẾT LUẬN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC THUẬT NGỮ VÀ CHỮ VIẾT TẮT Chữ Viết tắt Diễn giải PTBV Phát triển bền vững XKBV Xuất khẩu bền vững PTNNBV Phát triển nông nghiệp bền vững VPA Việt Nam Pepper Association (hiệp hội hồ tiêu Việt Nam) IPC International Pepper Community (Hiệp hội hồ tiêu thế gi i) VietGAP (Vietnamese Good Agricultural Practice) Tiêu chuẩn Thực hành sản xuất nông nghiệp tốt Việt Nam BVTV Bảo Vệ Thực Vật Bộ Nông Nghiệp & PTNT Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: Các nhân tố kinh tế & xã hội có thể ảnh hƣởng đến phát triển bền vững nông nghiệp .2: Bảng tổng hợp các tiêu chí đo lƣờng bền vững nông nghiệp về kinh tế, xã hội và môi trƣờng .1: Diện tích - Năng suất - Sản lƣợng 6 vùng trọng điểm tập trung hồ tiêu Việt Nam năm 2014 .2: Sản lƣợng tiêu nguyên hạt và tiêu đã xay của Việt Nam xuất khẩu ra thế gi i giai đoạn 2009-2015.3: Giá tiêu đen xuất khẩu t các nƣ c sản xuất chính t ng quý năm 2015 .4: Một số thị trƣờng nhập khẩu chính hồ tiêu Việt Nam ở các châu lục .5: So sánh giá trị gia tăng và lợi nhuận giữa các tác nhân tham gia ngành hàng hồ tiêu .6 : Đánh giá việc nâng cao đời sống cho dân vùng trồng tiêu. 53 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC BIỂU ĐỒ VÀ HÌNH VẼ 1.1: Diện tích Hồ Tiêu các nƣ c chính năm 2015 .2: Sản lƣợng hồ tiêu sản xuất của các nƣ c năm 2016 .3: Tiêu thụ hồ tiêu toàn cầu theo khu vực – 422 000 tấn năm 2015 .4: Giá trị xuất khẩu hồ tiêu Việt Nam giai đoạn 2005-2016 (triệu USD) .6: Năng suất hồ tiêu Việt Nam giai đoạn qua các năm .7: Những khó khăn gặp phải khi trồng tiêu.8: Giống tiêu chính đang đƣợc trồng .9: Nguồn gốc của giống hồ tiêu .10: Diện tích hồ tiêu 2010-2015.12: Giá Tiêu đen & tiêu trắng xuất khẩu (ĐVT: USD) .13: Xuất khẩu hồ tiêu giai đoạn 2010-2016 .15: Xuất khẩu hồ tiêu theo châu lục năm 2016 .16: Giãn cách thời gian sử dụng thuốc BVTV theo khuyến cáo .17: Biết đến phƣơng pháp nông sản hữu cơ hay Globalgap, Vietgap 46 Biểu đồ 2.18: Sau thi thu hoạch, hạt tiêu đƣợc phơi.19: Thu hoạch hồ tiêu khi tỷ lệ quả chín trên chùm .20: Nguồn thu nhập chính của gia đình .21: Lƣợng phân bón hóa học trung bình hàng năm .22: Lƣợng phân bón hữu cơ 1 hecta trong 1 năm .23: Sử dụng thuốc BVTV cấm/ không rõ nguồn gốc xuất xứ .24: Sử dụng các loại thuốc BVTV theo đúng khuyến cáo và hƣ ng dẫn . 57 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.25: Thói quen làm sạch thảm cỏ thấp giữa các trụ tiêu.1: Sơ đồ các yếu tố đóng góp vào kim ngạch xuất khẩu hồ tiêu .1: Tiêu thụ hồ tiêu trên toàn cầu theo khu vực .3: So sánh giá hồ tiêu của 5 nhà sản xuất đƣợc chọn .4: Kênh marketing hồ tiêu .5: Lƣợng cầu và sản lƣợng hồ tiêu toàn cầu giai đoạn năm1988-2016 . 49 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam là một quốc gia nông nghiệp v i hơn 70% dân số làm trong lĩnh vực nông nghiệp. Trong đó cây hồ tiêu đƣợc mệnh danh là “cây vàng” của đất Việt. T năm 2002 đến nay thì hồ tiêu Việt Nam luôn duy trì vị trí số một thế gi i v i sản lƣợng chiếm gần một nửa sản lƣợng tiêu xuất khẩu của thế gi i nhờ tận dụng lợi thế về điều kiện tự nhiên v i thổ nhƣỡng, khí hậu thuận lợi cũng nhƣ giá nhân công, lao động rẻ….Theo dữ liệu thống kê của Hiệp hội hồ tiêu Việt Nam, sản phẩm hạt tiêu của Việt Nam đã xuất khẩu vƣơn đến 97 quốc gia, vùng lãnh thổ v i các thị trƣờng chủ lực nhƣ Hoa Kỳ, Đức, Hà Lan, Singapore. Cây hồ tiêu đã đóng góp hơn 8% (năm 2016) trong tổng kim ngạch xuất khẩu của quốc gia cũng nhƣ giúp nhiều nông dân vƣơn lên làm giàu. T năm 2014, hồ tiêu đƣợc ghi tên trong danh sách các mặt hàng xuất khẩu v i kim ngạch hơn 1 tỷ USD. Ngành hồ tiêu nƣ c ta đang gặt hái những thành công nổi bật, tuy nhiên cũng đang tiềm ẩn nhiều nguy cơ thiếu bền vững. Mặc dù đứng đầu về sản lƣợng xuất khẩu song phần l n hồ tiêu Việt Nam lại xuất khẩu dƣ i dạng thô, hàm lƣợng giá trị gia tăng thấp, chƣa có thƣơng hiệu và một lƣợng l n hồ tiêu còn xuất qua các nƣ c trung gian, cho thấy ngành hồ tiêu nƣ c ta chƣa đƣợc khai thác hết tiềm năng. Ngoài ra giá hồ tiêu hấp dẫn, ngƣời dân thâm canh quá mức để tăng năng suất nhƣng do thiếu kiến thức canh tác, lạm dụng các loại phân bón hóa học và các loại thuốc BVTV dẫn đến dịch bệnh bùng phát. Tồn dƣ thuốc bảo vệ thực vật trong hồ tiêu cũng đang là rào cản hạn chế nhập khẩu vào một số thị trƣờng l n nhƣ Mỹ và EU. Bên cạnh đó, sự gia tăng diện tích quá nhanh gần đây có thể sẽ khiến giá giảm trong tƣơng lai do cung vƣợt cầu cũng nhƣ đe dọa đến nguồn tài nguyên đất, nguồn nƣ c ngầm,… Hồ tiêu nƣ c ta v i hơn 90 % sản lƣợng đƣợc xuất khẩu thì quá trình sản xuất góp phần quyết định quan trọng đến sự bền vững của xuất khẩu hồ tiêu . TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2 Vậy nên, việc nghiên cứu và phân tích những nguyên nhân dẫn đến sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu nƣ c ta chƣa thực sự bền vững để t đó có những giải pháp hỗ trợ là hết sức cần thiết. Chính vì vậy luận văn “Giải pháp sản xuất hỗ trợ xuất khẩu hồ tiêu bền vững” đƣợc xây dựng v i mục tiêu tập trung phân tích tính bền vững của ngành hồ tiêu nƣ c ta, t đó có thể kiến nghị một số giải pháp sản xuất hỗ trợ xuất khẩu hồ tiêu bền vững hơn nữa trong tƣơng lai. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định các chỉ tiêu đánh giá tính bền vững trong sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu. - Đƣa ra một số kiến nghị và giải pháp sản xuất để hỗ trợ xuất khẩu hồ tiêu bền vững. Đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu  Đối tƣợng nghiên cứu Hoạt động sản xuất hỗ trợ xuất khẩu hồ tiêu Việt Nam.  Phạm vi nghiên cứu: - Về không gian: sản xuất hỗ trợ xuất khẩu hồ tiêu ở Việt Nam. - Về thời gian: tập trung nghiên cứu hoạt động sản xuất và xuất khẩu 5 năm gần đây t năm 2010 đến nay. Phƣơng pháp nghiên cứu Thứ nhất, dựa trên nền tảng lý thuyết về phát triển bền vững, tác giả phát triển và xác định các tiêu chí để đánh giá sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu bền vững. Tiếp đó, tổng hợp các dữ liệu thứ cấp t Hiệp hội hồ tiêu Việt Nam các tài liệu t công trình nghiên cứu, sách báo và Internet trong nƣ c và quốc tế để phân tích và đánh giá tính bền vững của sản xuất & xuất khẩu hồ tiêu Việt Nam trên 3 khía cạnh: kinh tế, xã hội và môi trƣờng. Thứ hai, hồ tiêu nƣ c ta đƣợc trồng chủ yếu ở 2 vùng trọng điểm là Đông nam bộ và Tây nguyên. Trong đó, Đắc Lắc (thuộc Tây nguyên) là một trong những tỉnh có diện tích hồ tiêu l n nhất cả nƣ c. Bằng phƣơng pháp chọn mẫu thuận tiện TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.