Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Chương trình Mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm thay đổi diện mạo nông thôn, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân. Tuy nhiên, tại các địa bàn vùng cao, việc triển khai chương trình gặp nhiều rào cản do xuất phát điểm kinh tế thấp, địa hình chia cắt và tập quán canh tác còn lạc hậu. Huyện Mù Cang Chải (tỉnh Yên Bái) là huyện vùng cao núi biếc thuộc dãy Hoàng Liên Sơn, có phần lớn đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Mặc dù đã được đầu tư từ nhiều chương trình, dự án như Chương trình 135, Chương trình 134, Nghị quyết 30a, dự án WB..., nhưng quá trình thực hiện xây dựng nông thôn mới ở hầu hết các xã trên địa bàn huyện vẫn còn chậm so với kế hoạch đề ra, ban chỉ đạo cấp xã hoạt động chưa đồng đều, công tác tuyên truyền chưa sâu rộng và nhân dân chưa nhận thức đầy đủ vai trò chủ thể của mình.
Xuất phát từ thực tế đó, tác giả Chang A Sàng đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Quản lý đất đai với đề tài: "Một số giải pháp xây dựng nông thôn mới tại huyện Mù Cang Chải – tỉnh Yên Bái".
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài:
- Mục đích tổng quát:
- Nghiên cứu, đánh giá thực trạng xây dựng nông thôn mới ở huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái giai đoạn 2012 – 2014.
- Phân tích và chỉ rõ những thuận lợi, khó khăn trong quá trình thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới của địa phương.
- Mục đích cụ thể:
- Đề xuất hệ thống giải pháp mang tính khả thi nhằm tháo gỡ khó khăn, nâng cao hiệu quả thực hiện Chương trình Mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Mù Cang Chải trong giai đoạn tiếp theo.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng quá trình tổ chức triển khai, kết quả đạt được theo bộ tiêu chí nông thôn mới, các yếu tố thuận lợi, khó khăn và hệ thống giải pháp xây dựng nông thôn mới tại huyện Mù Cang Chải.
- Phạm vi không gian: Địa bàn huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái (nghiên cứu tổng thể 13 xã và khảo sát chuyên sâu tại 2 xã điểm: La Pán Tẩn và Dế Xu Phình).
- Phạm vi thời gian: Dữ liệu thứ cấp phục vụ đánh giá thực trạng kinh tế - xã hội và tiêu chí nông thôn mới thu thập trong giai đoạn 2012 – 2014. Thời gian tác giả thực hiện nghiên cứu thực địa từ ngày 05/01/2015 đến ngày 05/04/2015 tại Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Mù Cang Chải.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khóa luận được xây dựng dựa trên hệ thống văn bản pháp quy, cơ sở lý luận quản lý nhà nước về nông thôn mới và phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia.
Khung pháp lý và cơ sở lý luận
Nghiên cứu vận dụng các căn cứ pháp lý và định hướng phát triển tam nông của Việt Nam, bao gồm:
- Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa X) về nông nghiệp, nông dân, nông thôn.
- Nghị quyết số 24/2008/NQ-CP ngày 28/10/2008 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW.
- Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới gồm 19 tiêu chí thuộc 5 nhóm: Quy hoạch; Hạ tầng kinh tế - xã hội; Kinh tế và tổ chức sản xuất; Văn hóa - Xã hội - Môi trường; Hệ thống chính trị.
- Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/6/2010 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình Mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 – 2020.
- Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21/8/2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới (quy định cấp xã đạt chuẩn khi hoàn thành 19 tiêu chí, cấp huyện đạt chuẩn khi có 75% số xã đạt chuẩn).
- Tổng quan kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới quốc tế (mô hình "Nông thôn mới xã hội chủ nghĩa" của Trung Quốc từ năm 2006; chính sách phát triển hạ tầng và công nghiệp phục vụ nông nghiệp của Thái Lan) và mô hình 11 xã điểm Trung ương tại Việt Nam cùng kinh nghiệm từ các tỉnh Thái Bình, Hòa Bình.
Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu
Tác giả kết hợp linh hoạt giữa phương pháp nghiên cứu tài liệu bàn giấy và nghiên cứu thực địa định lượng mô tả:
- Phương pháp chọn điểm nghiên cứu: Trong tổng số 13 xã nằm trong quy hoạch xây dựng nông thôn mới của huyện Mù Cang Chải, tác giả lựa chọn 2 xã đại diện là xã La Pán Tẩn và xã Dế Xu Phình.
- Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp: Áp dụng phương pháp Đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) thông qua phỏng vấn trực tiếp bằng bảng hỏi chuẩn bị sẵn. Cỡ mẫu khảo sát gồm 60 hộ gia đình (mỗi xã chọn ngẫu nhiên 30 hộ).
- Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp: Kế thừa số liệu báo cáo định kỳ, văn bản thống kê của Chi cục Thống kê huyện Mù Cang Chải, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Ban chỉ đạo nông thôn mới cấp huyện và cấp xã.
- Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa: Quan sát và ghi nhận hiện trạng hạ tầng giao thông, thủy lợi, cơ sở văn hóa, cụm dân cư trên địa bàn huyện.
- Phương pháp xử lý số liệu: Sử dụng thống kê mô tả, tổng hợp bảng biểu so sánh, phân tích cơ cấu và tốc độ phát triển bình quân thông qua phần mềm Microsoft Excel.
Nội dung chính theo từng chương
Khóa luận được cấu trúc thành 5 phần chính theo quy chuẩn học thuật của Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên:
Phần 1: Mở đầu
Trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn và thực trạng khó khăn của huyện vùng cao Mù Cang Chải. Xác định rõ mục đích tổng quát, mục đích cụ thể, đối tượng nghiên cứu, phạm vi không gian - thời gian và ý nghĩa khoa học, thực tiễn của khóa luận đối với công tác quản lý tài nguyên và quy hoạch phát triển nông thôn.
Phần 2: Tổng quan tài liệu nghiên cứu
Hệ thống hóa cơ sở lý luận về nông nghiệp, nông thôn và các khái niệm, chức năng của nông thôn mới (sản xuất hiện đại, gìn giữ văn hóa truyền thống, chức năng sinh thái). Phân tích vai trò chủ thể của người nông dân; làm rõ 5 nhóm đặc trưng của mô hình nông thôn mới theo đề án của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Đồng thời, tổng thuật bài học kinh nghiệm từ Trung Quốc, Thái Lan và thực tiễn triển khai thí điểm tại 11 xã điểm của Việt Nam, kinh nghiệm dồn điền đổi thửa tại Thái Bình và triển khai theo Quyết định 1285/2010/QĐ-UBND tại Hòa Bình.
Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu
Quy định rõ ràng về địa bàn nghiên cứu (huyện Mù Cang Chải), thời gian nghiên cứu thực địa (05/01/2015 – 05/04/2015). Xác định 4 nội dung nghiên cứu trọng tâm và mô tả chi tiết quy trình chọn mẫu điều tra PRA 60 hộ dân tại 2 xã điểm La Pán Tẩn và Dế Xu Phình, kết hợp các công cụ thống kê mô tả trên phần mềm Excel để xử lý dữ liệu thứ cấp và sơ cấp.
Phần 4: Kết quả nghiên cứu
Đây là phần trọng tâm của khóa luận, phản ánh toàn diện các mặt tự nhiên, kinh tế - xã hội và thực trạng đạt chuẩn 19 tiêu chí nông thôn mới:
1. Điều kiện tự nhiên, tài nguyên và kinh tế - xã hội huyện Mù Cang Chải
- Vị trí và địa hình: Huyện vùng cao nằm phía Tây tỉnh Yên Bái, cách thành phố Yên Bái 180 km theo Quốc lộ 32; địa hình thuộc dãy Hoàng Liên Sơn, độ cao trung bình 900 m (đỉnh cao nhất là Làng Cung xã Nậm Có 2.913 m), độ dốc trung bình 40° – 70°.
- Tài nguyên đất đai: Tổng diện tích đất tự nhiên là 119.909,75 ha. Cơ cấu gồm: đất xám chiếm 68,12% (phân bố dưới 1.800 m, thích hợp trồng chè và cây lâm nghiệp); đất mùn alít núi cao chiếm 31,4% (trên 1.800 m, chủ yếu là rừng phòng hộ); đất phù sa chiếm 0,4%; đất glây chiếm 0,06%.
- Tài nguyên rừng: Diện tích đất lâm nghiệp năm 2011 đạt 79.009,35 ha, chiếm 65,97% diện tích tự nhiên, chủ yếu là rừng phòng hộ và đặc dụng.
- Dân số và lao động: Tổng dân số 55.520 người; gồm 10.616 hộ nông nghiệp, 741 hộ phi nông nghiệp, 702 hộ khác. Tỷ lệ tăng tự nhiên 1,76%. Tổng lao động là 30.257 người, trong đó lao động nông nghiệp chiếm 86,7% (26.222 người), lao động phi nông nghiệp chiếm 4,4% (1.348 người).
2. Kết quả phát triển kinh tế nông thôn giai đoạn 2012 – 2014
Kinh tế huyện có sự tăng trưởng liên tục, thể hiện qua số liệu tổng hợp trong bảng dưới đây:
| STT |
Chỉ tiêu |
Đơn vị tính |
Năm 2012 |
Năm 2013 |
Năm 2014 |
TĐPT BQ |
| I |
Tổng thu nhập (GDP địa bàn) |
Tr. đồng |
410.177 |
471.260 |
654.360 |
511.932 |
| 1 |
Thu nông nghiệp |
Tr. đồng |
207.101 |
223.443 |
310.821 |
247.121 |
| 2 |
Thu công nghiệp và xây dựng |
Tr. đồng |
92.272 |
113.333 |
157.046 |
120.883 |
| 3 |
Thu dịch vụ |
Tr. đồng |
110.804 |
134.484 |
186.493 |
143.927 |
| II |
Cơ cấu kinh tế năm 2014 |
% |
- |
- |
100,00 |
- |
| 1 |
Nông nghiệp |
% |
- |
- |
47,50 |
- |
| 2 |
Công nghiệp và xây dựng |
% |
- |
- |
24,00 |
- |
| 3 |
Dịch vụ |
% |
- |
- |
28,50 |
- |
Trong nội bộ ngành nông nghiệp năm 2014, trồng trọt chiếm ưu thế với 179.343 triệu đồng (chiếm 60,7% cơ cấu bình quân), chăn nuôi đạt 82.367 triệu đồng (21,5%), lâm nghiệp đạt 46.623 triệu đồng (17,3%), và thủy sản đạt 2.486 triệu đồng (0,8%).
Về chỉ tiêu xã hội nông thôn: Thu nhập bình quân đầu người tăng từ 7,8 triệu đồng (2012) lên 8,9 triệu đồng (2013) và đạt 12,0 triệu đồng (2014). Tỷ lệ hộ nghèo năm 2014 ở mức cao, chiếm 60,35% (giảm 6% so với năm 2013).
3. Đánh giá thực trạng nông thôn Mù Cang Chải theo 19 tiêu chí Quốc gia
| Nhóm tiêu chí |
Nội dung tiêu chí theo QĐ 491/QĐ-TTg |
Số xã đạt (Xã) |
Tỷ lệ đạt (%) |
Số xã chưa đạt (Xã) |
Tỷ lệ chưa đạt (%) |
| I. Quy hoạch |
Tiêu chí 1: Quy hoạch và thực hiện quy hoạch |
13 |
100,00 |
0 |
0,00 |
| II. Hạ tầng KT-XH |
Tiêu chí 2: Giao thông (đạt chuẩn cả 4 chỉ tiêu) |
4 |
30,76 |
9 |
69,24 |
|
Tiêu chí 3: Thủy lợi (đáp ứng sản xuất và dân sinh) |
13 |
100,00 |
0 |
0,00 |
|
Chỉ tiêu 3.2: Kiên cố hóa kênh mương $\ge 50%$ |
6 |
46,15 |
7 |
53,85 |
|
Tiêu chí 4: Điện nông thôn (đạt kỹ thuật ngành điện) |
12 |
92,30 |
1 |
7,70 |
|
Chỉ tiêu 4.2: Tỷ lệ hộ sử dụng điện an toàn $\ge 95%$ |
6 |
46,15 |
7 |
53,85 |
|
Tiêu chí 5: Trường học đạt chuẩn quốc gia $\ge 70%$ |
0 |
0,00 |
13 |
100,00 |
|
Tiêu chí 6: Cơ sở vật chất văn hóa (xã và thôn bản) |
0 |
0,00 |
13 |
100,00 |
|
Tiêu chí 7: Chợ nông thôn đạt chuẩn |
5 |
38,46 |
8 |
61,54 |
|
Tiêu chí 8: Bưu điện (điểm bưu chính đạt 100%; Internet) |
12 |
92,30 |
1 |
7,70 |
|
Tiêu chí 9: Nhà ở dân cư (không dột nát, đạt chuẩn BXD) |
7 |
53,85 |
6 |
46,15 |
| III. Kinh tế & TCSX |
Tiêu chí 10: Thu nhập bình quân ($\ge 1,2$ lần BQ tỉnh) |
0 |
0,00 |
13 |
100,00 |
|
Tiêu chí 11: Hộ nghèo ($\le 10%$) |
0 |
0,00 |
13 |
100,00 |
|
Tiêu chí 12: Cơ cấu lao động nông nghiệp $\le 45%$ |
0 |
0,00 |
13 |
100,00 |
|
Tiêu chí 13: Hình thức tổ chức sản xuất (có HTX/tổ HT) |
5 |
38,46 |
8 |
61,54 |
| IV. Văn hóa - XH - MT |
Tiêu chí 14: Giáo dục (phổ cập THCS) |
12 |
92,30 |
1 |
7,70 |
|
Chỉ tiêu 14.2: Tốt nghiệp THCS tiếp tục học $\ge 70%$ |
1 |
7,70 |
12 |
92,30 |
|
Chỉ tiêu 14.3: Tỷ lệ lao động qua đào tạo $\ge 20%$ |
8 |
61,54 |
5 |
38,46 |
|
Tiêu chí 15: Y tế (tỷ lệ tham gia BHYT) |
13 |
100,00 |
0 |
0,00 |
|
Chỉ tiêu 15.2: Trạm y tế xã đạt chuẩn Quốc gia |
2 |
15,38 |
11 |
84,62 |
|
Tiêu chí 16: Văn hóa (xã có $\ge 70%$ làng văn hóa) |
3 |
23,08 |
10 |
76,92 |
|
Tiêu chí 17: Môi trường (nước sạch hợp vệ sinh $\ge 70%$) |
13 |
100,00 |
0 |
0,00 |
|
Chỉ tiêu 17.2: Cơ sở sản xuất kinh doanh đạt chuẩn MT |
3 |
23,08 |
10 |
76,92 |
|
Chỉ tiêu 17.4: Nghĩa trang xây dựng theo quy hoạch |
0 |
0,00 |
13 |
100,00 |
|
Chỉ tiêu 17.5: Chất thải, nước thải thu gom xử lý |
0 |
0,00 |
13 |
100,00 |
| V. Hệ thống CT - AN |
Tiêu chí 18: Hệ thống tổ chức chính trị vững mạnh |
13 |
100,00 |
0 |
0,00 |
|
Tiêu chí 19: An ninh, trật tự xã hội giữ vững |
13 |
100,00 |
0 |
0,00 |
4. Khảo sát xã điểm La Pán Tẩn
Xã La Pán Tẩn đạt 100% các chỉ tiêu về quy hoạch (Tiêu chí 1), hoàn thành tiêu chí giao thông (cả 4 chỉ tiêu đường trục xã, liên thôn, ngõ xóm, nội đồng), hệ thống điện, thủy lợi, bưu điện và hệ thống chính trị - an ninh trật tự. Đây cũng là xã duy nhất của huyện đạt chuẩn văn hóa nông thôn mới tại thời điểm khảo sát.
5. Hệ thống giải pháp thúc đẩy xây dựng nông thôn mới của tác giả
Khóa luận đề xuất 5 nhóm giải pháp:
- Hoàn thiện chính sách, công tác điều hành quản lý: Kiện toàn ban chỉ đạo nông thôn mới cấp xã, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên, nâng cao năng lực quản lý của cán bộ cơ sở.
- Tăng cường công tác đào tạo, tập huấn, tuyên truyền: Nâng cao nhận thức để người dân hiểu rõ vai trò vừa là chủ thể thực hiện, vừa là đối tượng thụ hưởng trực tiếp, xóa bỏ tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào Nhà nước.
- Hoàn thiện quy hoạch và thực hiện quản lý theo quy hoạch: Công bố công khai quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch hạ tầng, quản lý nghiêm mốc giới quy hoạch khu dân cư và sản xuất.
- Phát triển kinh tế, ổn định xã hội: Chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi; ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất ruộng bậc thang; mở rộng mô hình tổ hợp tác, hợp tác xã sản xuất nông lâm sản hàng hóa.
- Tổ chức tiếp dân và huy động các nguồn lực: Lồng ghép hiệu quả các nguồn vốn từ Chương trình 135, Chương trình 30a, vốn vay WB với nguồn lực đóng góp ngày công, hiến đất làm đường của nhân dân địa phương.
Phần 5: Kết luận và kiến nghị
Tổng kết toàn bộ kết quả nghiên cứu thực trạng và kiến nghị Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái, Ủy ban nhân dân huyện Mù Cang Chải ưu tiên phân bổ ngân sách, hỗ trợ kỹ thuật và cơ chế đặc thù cho các xã vùng cao khó khăn.
Kết quả và đóng góp
Kết quả nghiên cứu định lượng
- Làm rõ bức tranh kinh tế tổng thể huyện Mù Cang Chải giai đoạn 2012 – 2014 với mức tăng trưởng GDP từ 410.177 triệu đồng lên 654.360 triệu đồng. Tỷ trọng nông nghiệp giảm dần nhưng vẫn giữ vai trò chủ đạo (47,5% năm 2014), công nghiệp - xây dựng chiếm 24,0%, dịch vụ chiếm 28,5%.
- Tổng hợp chi tiết hiện trạng hạ tầng kỹ thuật: Toàn huyện có 782 km đường giao thông, 549 công trình thủy lợi (trong đó 67 công trình kiên cố, tưới tiêu cho 1.000 ha và phục vụ 230 KW điện), 12/13 xã có điện lưới quốc gia.
- Đánh giá chính xác mức độ đạt chuẩn 19 tiêu chí NTM trên toàn huyện:
- Nhóm đạt tuyệt đối 100% (13/13 xã): Tiêu chí 1 (Quy hoạch), Tiêu chí 18 (Hệ thống chính trị vững mạnh), Tiêu chí 19 (An ninh trật tự).
- Nhóm hoàn toàn chưa đạt (0/13 xã): Tiêu chí 5 (Trường học đạt chuẩn), Tiêu chí 6 (Cơ sở vật chất văn hóa), Tiêu chí 10 (Thu nhập bình quân), Tiêu chí 11 (Tỷ lệ hộ nghèo - thực tế 60,35% so với chuẩn $\le 10%$), Tiêu chí 12 (Cơ cấu lao động - trên 90% lao động nông nghiệp so với chuẩn $\le 45%$).
- Nhóm tiêu chí môi trường và hạ tầng có tỷ lệ đạt cục bộ ở một số chỉ tiêu thành phần (100% xã đạt tỷ lệ nước sinh hoạt hợp vệ sinh và điểm bưu chính viễn thông; nhưng 0% xã đạt tiêu chuẩn về quy hoạch nghĩa trang và thu gom xử lý chất thải, nước thải).
Đóng góp của khóa luận
- Cung cấp cơ sở dữ liệu thực địa đầy đủ và có hệ thống về thực trạng triển khai xây dựng nông thôn mới tại một huyện miền núi đặc biệt khó khăn (huyện nghèo theo Nghị quyết 30a) của tỉnh Yên Bái.
- Phân tích rõ các mâu thuẫn đặc thù: Tỷ lệ phủ sóng quy hoạch và hệ thống chính trị đạt 100%, nhưng các tiêu chí về kinh tế, việc làm, cơ sở vật chất trường học, thiết chế văn hóa và môi trường xử lý chất thải đều ở mức 0%.
- Đề xuất hệ thống giải pháp gắn liền với điều kiện tự nhiên, tập quán sản xuất và năng lực quản lý tại chỗ của địa phương, có giá trị tư vấn trực tiếp cho công tác điều hành của chính quyền huyện.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Hạn chế của đề tài
- Quy mô mẫu khảo sát sơ cấp: Khảo sát thực địa trực tiếp bằng bảng hỏi mới chỉ thực hiện trên cỡ mẫu 60 hộ tại 2 xã điểm (La Pán Tẩn và Dế Xu Phình), chưa bao phủ toàn diện cả 13 xã trong huyện.
- Thời gian nghiên cứu: Đề tài được thực hiện trong thời gian 3 tháng (từ tháng 01/2015 đến tháng 04/2015), nên việc theo dõi biến động chu kỳ sản xuất nông nghiệp và các dự án đầu tư công còn giới hạn theo số liệu thống kê sẵn có.
- Phạm vi giải pháp: Các giải pháp đề xuất tập trung vào định hướng quản lý, chính sách và chuyển giao kỹ thuật chung, chưa lượng hóa chi tiết mức vốn đầu tư cụ thể cho từng công trình hạ tầng trên địa bàn từng xã.
Hướng nghiên cứu tiếp
- Mở rộng phạm vi điều tra bảng hỏi PRA đến tất cả các xã còn lại của huyện Mù Cang Chải nhằm so sánh sự khác biệt giữa các xã vùng thấp dọc Quốc lộ 32 và các xã vùng cao đặc biệt cô lập (như xã Chế Tạo).
- Nghiên cứu mô hình lồng ghép nguồn vốn giữa Chương trình Mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới với Chương trình 135 và Nghị quyết 30a để tối ưu hóa hiệu quả đầu tư hạ tầng nông thôn miền núi.
Giá trị tham khảo
Khóa luận là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cho nhiều nhóm đối tượng:
- Sinh viên và học viên: Chuyên ngành Quản lý đất đai, Phát triển nông thôn, Quản lý tài nguyên môi trường và Kinh tế nông nghiệp có thể tham khảo phương pháp thu thập, phân tích số liệu thứ cấp kết hợp PRA trong đánh giá tiêu chí nông thôn mới vùng cao.
- Cơ quan quản lý địa phương: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Ban chỉ đạo xây dựng nông thôn mới huyện Mù Cang Chải có thể sử dụng các số liệu đánh giá chi tiết 19 tiêu chí làm căn cứ xây dựng kế hoạch phân bổ nguồn lực và điều chỉnh lộ trình thực hiện đến năm 2020.
- Phần nội dung đáng tham khảo nhất: Bảng phân tích chi tiết mức độ đạt chuẩn từng chỉ tiêu thành phần của 19 tiêu chí nông thôn mới (Phần 4, Bảng 4.5 đến Bảng 4.9) và phân tích điều kiện tự nhiên, tài nguyên đất đai đặc thù của huyện Mù Cang Chải.
Câu hỏi thường gặp
1. Cơ cấu kinh tế huyện Mù Cang Chải chuyển dịch như thế nào trong giai đoạn 2012 – 2014?
Theo số liệu của Chi cục Thống kê huyện Mù Cang Chải trong khóa luận, tổng giá trị thu nhập (GDP địa bàn) tăng từ 410.177 triệu đồng (năm 2012) lên 471.260 triệu đồng (năm 2013) và đạt 654.360 triệu đồng (năm 2014). Đến năm 2014, cơ cấu kinh tế của huyện gồm: Nông nghiệp chiếm 47,5% (310.821 triệu đồng), Công nghiệp – Xây dựng chiếm 24,0% (157.046 triệu đồng), và Dịch vụ chiếm 28,5% (186.493 triệu đồng).
2. Những nhóm tiêu chí nông thôn mới nào tại Mù Cang Chải đạt 100% số xã và nhóm nào 0% số xã đạt?
- Nhóm đạt 100% số xã (13/13 xã): Tiêu chí 1 (Quy hoạch và phát triển quy hoạch), Tiêu chí 18 (Hệ thống tổ chức chính trị cơ sở vững mạnh), Tiêu chí 19 (An ninh, trật tự xã hội). Ngoài ra, các chỉ tiêu thành phần đạt 100% gồm có bưu chính viễn thông (tiêu chí 8), BHYT (tiêu chí 15), nước sạch hợp vệ sinh (tiêu chí 17).
- Nhóm 0% số xã đạt (0/13 xã): Tiêu chí 5 (Trường học đạt chuẩn quốc gia $\ge 70%$), Tiêu chí 6 (Cơ sở vật chất văn hóa xã và thôn bản), Tiêu chí 10 (Thu nhập bình quân), Tiêu chí 11 (Tỷ lệ hộ nghèo $\le 10%$), Tiêu chí 12 (Cơ cấu lao động nông nghiệp $\le 45%$), chỉ tiêu quy hoạch nghĩa trang và chỉ tiêu thu gom, xử lý rác/nước thải (thuộc tiêu chí 17).
3. Thực trạng thu nhập bình quân và tỷ lệ hộ nghèo của huyện Mù Cang Chải năm 2014 ra sao so với tiêu chí nông thôn mới?
Năm 2014, thu nhập bình quân đầu người của huyện đạt 12 triệu đồng/người/năm (tăng 1,5 triệu đồng so với 2013), tuy nhiên mức này vẫn thấp hơn quy định chuẩn ($\ge 1,2$ lần mức bình quân chung của tỉnh), do đó có 0/13 xã đạt tiêu chí số 10. Tỷ lệ hộ nghèo của huyện năm 2014 là 60,35% (giảm 6% so với năm 2013), vượt xa ngưỡng chuẩn quy định là $\le 10%$, dẫn đến 0/13 xã đạt tiêu chí số 11.
4. Tác giả đã sử dụng phương pháp khảo sát thực địa và cỡ mẫu nào để thu thập dữ liệu sơ cấp?
Tác giả áp dụng phương pháp Đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) kết hợp điều tra bảng hỏi. Nghiên cứu chọn 2 xã điểm đại diện là La Pán Tẩn và Dế Xu Phình, mỗi xã phỏng vấn ngẫu nhiên 30 hộ dân, tổng số mẫu khảo sát sơ cấp là 60 hộ gia đình.
5. Huyện Mù Cang Chải gặp phải những khó khăn đặc thù nào trong quá trình xây dựng nông thôn mới?
Khóa luận chỉ ra các rào cản chính: Điểm xuất phát kinh tế thấp; địa hình chia cắt mạnh với độ dốc trung bình 40° – 70° gây khó khăn cho phát triển giao thông và quy hoạch tập trung; thời tiết khắc nghiệt, lũ quét thường xuyên; sản xuất nông nghiệp mang nặng tính tự cung tự cấp; chất lượng lao động qua đào tạo thấp; tập quán còn lạc hậu và một bộ phận người dân còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào chính sách hỗ trợ của Nhà nước.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Chang A Sàng đã phản ánh trung thực, khách quan và chi tiết thực trạng triển khai 19 tiêu chí nông thôn mới tại huyện Mù Cang Chải giai đoạn 2012 – 2014. Kết quả nghiên cứu cho thấy khoảng cách lớn giữa tỷ lệ đạt chuẩn về quy hoạch, an ninh chính trị (100%) với các tiêu chí kinh tế, hạ tầng trường học, văn hóa và môi trường (0%). Hệ thống 5 nhóm giải pháp được đề xuất là cơ sở thực tiễn quan trọng giúp chính quyền địa phương lồng ghép hiệu quả các chính sách hỗ trợ và phát huy nội lực cộng đồng trong giai đoạn tiếp theo.
