CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC TUYỂN DỤNG NHÂN LỰC 1. Khái niệm tuyển dụng nhân lực 1. Khái niệm nhân lực Theo tác giả Lê Thanh Hà trong giáo trình Quản trị nhân lực, nhân lực được hiểu là “nguồn lực trong mỗi con người, bao gồm sức khỏe, trình độ, tâm lý, mức độ cố gắng, sức sáng tạo và lòng đam mê”[6 ;tr8].
Có thể nói nhân lực có vai trò vô cùng quan trọng, vì tiến trình phát triển của lịch sử nhân loại được quy định bởi sự phát triển của lực lượng sản xuất. Trong đó, con người là chủ thể của quá trình sản xuất, sáng tạo ra lịch sử. Nhân lực bao gồm tất cả các tiềm năng của con người trong một tổ chức, xã hội, hay được gọi là sức lực của con người, bên trong mỗi con người. Nguồn nhân lực này bao gồm thể lực và trí lực.
Thể lực chính là sức khỏe của con người như chiều cao, cân nặng, sức bền, độ dẻo dai của cơ bắp…Thể lực của con người phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố như: tuổi tác, giới tính, mức sống, chế độ ăn uống, chế độ làm việc nghỉ ngơi, chế độ y tế, luyện tập thể dục thể thao, điều kiện môi trường sống. Trí lực là khả năng làm việc bằng trí tuệ thể hiện thông qua trình độ văn hóa, chuyên môn, kinh nghiệm, khả năng học hỏi. Khái niệm tuyển dụng nhân lực Tuyển dụng, bổ sung người mới cho tổ chức là một trong những hoạt động không thể thiếu của bất kì cơ quan, tổ chức nào. Họat động này nhằm mục tiêu đáp ứng nhu cầu nhân sự cần thiết của cơ quan, tổ chức phục vụ cho quá trình phát triển của tổ chức.
Trên thực tế có nhiều khái niệm khác nhau về tuyển dụng nhân lực. 7 Luan van Theo Hà Văn Hội, “Tuyển dụng là quá trình tìm kiếm và lựa chọn đúng người để thỏa mãn các nhu cầu lao động và bổ sung lực lượng lao động hiện có. Tuyển dụng nhân lực là quá trình tìm kiếm, thu hút và tuyển chọn từ nhiều nguồn khác nhau những nhân viên đủ khả năng đảm nhiệm những vị trí mà doanh nghiệp cần tuyển”[7 ;tr 83]. Theo giáo trình Quản trị nhân lực của tác giả Nguyễn Vân Điềm và Nguyễn Ngọc Quân: “Tuyển dụng nhân lực là quá trình tìm kiếm, thu hút và tuyển chọn những nguồn nhân lực khác nhau, những nhân viên đủ khả năng đảm nhiệm những vị trí mà doanh nghiệp cần tuyển” [5; tr 92].
Các khái niệm trên nhìn chung có những điểm khác biệt, tuy nhiên các tác giả đều thể hiện tuyển dụng nhân lực là quá trình tìm kiếm và thu hút những người có năng lực vào làm việc trong tổ chức. Để có cái nhìn tổng quát nhất và dễ dàng trong triển khai vấn đề, khóa luận tiếp cận khái niệm tuyển dụng của tác giả Mai Thanh Lan trong Giáo trình tuyển dụng nhân lực:“Tuyển dụng nhân lực là quá trình tìm kiếm, thu hút và lựa chọn nhân lực để thỏa mãn nhu cầu sử dụng và bổ sung lực lượng lao động cần thiết nhằm thực hiện mục tiêu của doanh nghiệp” [8; tr 12]. Qua khái niệm trên có thể thấy tuyển dụng nhân lực bao gồm hai hoạt động chính là tuyển mộ và tuyển chọn. Vai trò của tuyển dụng nhân lực 1.
Đối với tổ chức Tuyển dụng nhân lực làm một khâu vô cùng quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của tổ chức. Quá trình tuyển dụng được thực hiện một cách có hiệu quả sẽ tạo ra nền tảng cho các khâu tiếp theo của công tác quản trị nhân lực. Đầu tiên là cung cấp đội ngũ lao động đầu vào có năng lực, năng động, sáng tạo… phù hợp với yêu cầu và sự phát triển của tổ chức. Khi có được đội ngũ nhân lực đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của tổ chức, sẽ giảm được gánh nặng chi phí cho việc đào tạo lại lao động, giúp tổ chức tiết kiệm được 8 Luan van thời gian và sử dụng có hiệu quả nguồn ngân sách.
Bên cạnh đó khi tuyển dụng tạo ra một đội ngũ nhân lực có chất lượng sẽ giúp doanh nghiệp tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường. Từ đó giúp các tổ chức thực hiện tốt các mục tiêu kinh doanh, tránh được trường hợp lãng phí nguồn lực về cả tài chính lẫn con người. Đối với người lao động Công tác tuyển dụng được tổ chức một cách công khai minh bạch sẽ mang đến cơ hội việc làm cho người lao động, tạo công ăn việc làm, tạo nguồn thu nhập và giúp ngừời lao động có thể tìm hiểu sâu hơn về ngành nghề, đặc thù công việc. Từ đó định hướng nghề nghiệp và phát triển bản thân phù hợp.
Lựa chọn đúng ngành nghề, công việc là cơ sở để người lao động có điều kiện phát huy được thế mạnh, sở trường của mình, cống hiến hết mình vì mục tiêu chung của tổ chức. Đồng thời tạo ra không khí thi đua cạnh tranh công bằng trong nội bộ công ty, nâng cao hiệu quả và chất lượng làm việc. Đối với xã hội Thông qua vai trò của tuyển dụng nhân lực đối với tổ chức và người lao động có thể thấy tuyển dụng còn giúp nhà nước thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội như: tạo công ăn việc làm và thu nhập cho người lao động, giúp giảm bớt tỷ lệ thất nghiệp, cải thiện đời sống nhân dân, giảm thiểu đói nghèo và các tệ nạn xã hội, không lãng phí nguồn nhân lực. Nguyên tắc của tuyển dụng nhân lực 1.
Nguyên tắc tuyển dụng theo nhu cầu thực tiễn Đây là nguyên tắc đầu tiên và cũng là một trong những nguyên tắc quan trọng trong vấn đề tuyển dụng, sử dụng nhân lực một cách có hiệu quả. Nhu cầu nhân lực phải được phản ánh trong chiến lược và chính sách nhân viên của tổ chức, trong kế hoạch tuyển dụng của mỗi bộ phận thuộc tổ chức. - Phải xuất phát từ nhu cầu cần bổ sung lao động vào các vị trí còn trống và sau khi đã thực hiện các biện pháp để bù đắp sự thiếu hụt nhân lực; 9 Luan van - Nhu cầu này phải căn cứ vào kế hoạch nhân lực của tổ chức, theo nghiên cứu và đề xuất ở từng khâu, từng bộ phận; - Nhu cầu nhân lực cần xuất phát từ “việc cần người”, bộ phận chuyên trách về công tác quản trị nhân lực tiến hành phân tích công việc để đưa ra quyết định tuyển dụng phù hợp với mục tiêu của tổ chức. Nguyên tắc công khai, minh bạch, khách quan Nguyên tắc này thể hiện ngay ở việc công khai các thông tin tuyển dụng.
Đó là các thông tin về số lượng, vị trí và yêu cầu tuyển dụng; tạo điều kiện cho các ứng viên trong cùng nguồn tiếp cận các thông tin như nhau; góp phần tạo nên tính công bằng cho các ứng viên trong quá trình tuyển dụng. Ngoài ra có thể đưa ra các thông tin khác như môi trường làm việc, chế độ lương thưởng, phúc lợi xã hội… Một yếu tố quan trọng trong quá trình tuyển dụng chính là tính khách quan, người tuyển dụng không nên để tình cảm cá nhân chi phối kết quả đánh giá ứng viên; cần phải đánh giá một cách công bằng, ứng viên nào đủ tiêu chuẩn và phù hợp với nhu cầu thì cần được ưu tiên tuyển dụng. Nguyên tắc phù hợp Nguyên tắc này không chỉ phù hợp về mặt số lượng, chất lượng ứng viên với tính chất và yêu cầu công việc, mà còn phải phù hợp với các yếu tố khác của tổ chức như: Mục tiêu, tầm nhìn, sứ mệnh mà tổ chức theo đuổi… Ngoài ra, quá trình tuyển dụng cũng cần phải phù hợp với khả năng tài chính trong thực hiện quá trình tuyển mộ, tuyển chọn và hòa nhập ứng viên với tổ chức. Nguyên tắc đảm bảo tính cạnh tranh Tất cả những người lao động có đủ điều kiện đều có quyền bình đẳng tiếp cận thông tin tuyển dụng của bất kì một tổ chức nào.
Các ứng viên đáp ứng đủ yêu cầu của tổ chức đưa ra thì đều có thể ứng tuyển và cạnh tranh công bằng. Như vậy sẽ giúp tổ chức thu hút được nhiều hơn những ứng viên 10 Luan van tiềm năng, những người lao động có trình độ cao. Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác tuyển dụng nhân lực 1. Nhân tố thuộc về tổ chức Các nhân tố thuộc về tổ chức cũng có ảnh hưởng đến lựa chọn tham gia thi tuyển của người lao động.
Nhóm nhân tố này bao gồm: - Hình ảnh, uy tín của doanh nghiệp là yếu tố đầu tiên ảnh hưởng trong việc thu hút người xin việc và ảnh hưởng tới chất lượng công tác tuyển dụng. Bởi tên tuổi của nhà tuyển dụng chính là tài sản quý giá đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút ứng viên và góp phần tiết kiệm chi phí tuyển dụng. Bên cạnh đó, khi tổ chức thu hút được nhiều ứng viên tiềm năng thì khả năng lựa chọn được người phù hợp với công việc là cao hơn. - Mục tiêu chiến lược phát triển kinh doanh của tổ chức tác động mạnh mẽ đến công tác tuyển dụng và đào tạo nhân viên mới của doanh nghiệp.
Mỗi doanh nghiệp đều có mục tiêu, chiến lược hoạt động kinh doanh riêng.Từ đó doanh nghiệp sẽ đặt ra những yêu cầu cho công tác tuyển dụng và đào tạo nhân viên mới trong thời gian tới bằng cách doanh nghiệp sẽ lập kế hoạch nguồn nhân lực nhằm đáp ứng đủ nhân lực cả về số lượng và chất lượng đảm bảo thực hiện được các mục tiêu, chiến lược kinh doanh đã đặt ra. - Môi trường làm việc, văn hóa của tổ chức đóng vai trò quan trọng vì đó là một trong những yếu tố quyết định sự thu hút của một công ty đối với ứng viên tiềm năng và nhân viên hiện tại. - Sự đầu tư cho công tác tuyển dụng nhân sự: bao gồm cả đầu tư về tài chính, nhân lực và sự quan tâm đến công tác tuyển dụng nhân sự của ban lãnh đạo doanh nghiệp. - Một số nhân tố khác như quy mô, cơ cấu công ty, tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh… cũng có ảnh hưởng tới quá trình tuyển dụng của doanh nghiệp 11 Luan van 1.
Nhân tố thuộc về môi trường Các nhân tố thuộc về môi trường bên ngoài ảnh hưởng tới quá trình tuyển dụng như: - Đặc điểm thị trường lao động chung và thị trường lao động của ngành mà doanh nghiệp đang hoạt động. - Tình hình kinh tế, xã hội đất nước cũng như sự phát triển của từng ngành nghề cũng có ảnh hưởng đến công tác tuyển dụng nhân sự một cách gián tiếp thông qua việc thu hẹp hay mở rộng thị trường lao động của ngành, nghề.