Chương 1: Cơ sở lý luận của việc tổ chức giáo dục trẻ em lang thang thông qua hoạt động giáo dục sức khoẻ sinh sản vị thành niên (từ trang 10 đến trang 60). Chương 2: Cơ sở thực tiễn của việc tổ chức giáo dục trẻ em lang thang thông qua hoạt động giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên trong hoàn cảnh hiện nay: Phân tích tình hình tại thành phố Hồ Chí Minh (từ trang 61 đến trang 119). Chương 3: Giải pháp tổ chức giáo dục trẻ em lang thang thông qua hoạt động giáo dục sức khoẻ sinh sản vị thành niên (từ trang 120 đến trang 167). Kết luận và khuyến nghị (từ trang 168 đến trang 172).
15 z Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC TỔ CHỨC GIÁO DỤC TRẺ EM LANG THANG THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC SỨC KHOẺ SINH SẢN VỊ THÀNH NIÊN 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Trẻ em lang thang và tệ nạn xã hội tác động đến trẻ em lang thang ở một số nước trên thế giới Ước tính trên toàn cầu tổng số trẻ em lang thang có khoảng 100 triệu em, một nửa số này ở châu Mỹ La Tinh. Con số này đang tăng lên nhanh chóng do quá trình đô thị hoá phát triển. Theo Quỹ Nhi đồng Liên hiệp quốc (UNICEF), trẻ em lang thang trên thế giới thường xuyên bị bóc lột.
70% tập trung ở châu Mỹ La tinh, châu Phi châu Á. Riêng tại châu Á, có khoảng 25 triệu đến 30 triệu trẻ em dưới 18 tuổi do thiếu hiểu biết đã bị đẩy vào tệ nạn xã hội như mại dâm, ma túy. Ở Châu Á, số trẻ em trai lang thang nhiều hơn em gái. Các em gái ít gặp trên đường phố hơn, bởi vì số em gái bỏ nhà ra đi hoặc bị gia đình ruồng bỏ ít hơn; cũng có nguyên nhân các em gái được các nhà chức trách thu gom nhanh hơn [69, tr.
Một khảo sát khác của UNICEF, trẻ em và nhóm vị thành niên ở Đông Nam Á và Thái Bình Dương về tình trạng thất học và nguyên nhân cho biết: 19% trẻ em trả lời rằng các em không thích đi học, không thích trường học. Khoảng 22% đã bỏ học để đi làm kiếm sống, trong số này có nhiều em cho biết là không đi học vì thiếu tiền, có 21% đưa ra lý do là cần phải giúp công việc nhà cho cha mẹ, 4% nêu lý do là không có trường để đi học. 16 z Ở vùng Hạ Xa-ha-ra, Châu Phi, ước tính có khoảng 11 triệu trẻ em bị mồ côi do dịch bệnh AIDS. Đối với những trẻ em bị mồ côi cả cha lẫn mẹ cơ hội đi học còn ít hơn nhiều.
Các em gái thậm chí còn ít có cơ hội học hành hơn nữa so với các em trai vì chúng thường phải gánh vác trách nhiệm nặng nề trong việc chăm sóc những người thân bị ốm. Trong rất nhiều gia đình, những người có liên quan đến HIV thu nhập của họ lại rất kém không thể cho con đến trường. Các trường học cũng chịu nhiều tổn thất do giáo viên bị ốm và chết vì HIV/AIDS. Mỗi năm, có hàng triệu trẻ em bị bóc lột, lao động kiếm sống từ rất nhỏ không được bảo vệ.
Một khảo sát gần đây của UNICEF về các hộ gia đình, được thực hiện ở 25 nước châu Phi thuộc vùng Hạ Xa-ha-ra cho thấy: 31% trẻ em từ 5-14 tuổi lao động trong những điều kiện tồi tệ nhất, chẳng hạn như làm nô lệ, buôn lậu và bị tuyển mộ bắt buộc cho những mục đích xung đột vũ trang, mại dâm, 9% tham gia vào các công việc độc hại, nặng nhọc như làm việc hơn 43 giờ một tuần đe doạ tình trạng sức khoẻ, trong số này trẻ gái thường gắn vào các công việc độc hại nhiều hơn trẻ trai. Tại Philippines, năm 1991 có trên 200 ngàn trẻ em lang thang đường phố và năm 1999 con số đã lên đến hàng triệu em. Hiện nay, một số các nước đang phát triển trẻ chỉ mới lên 8 tuổi đã lang thang, trong khi các nước phát triển, trẻ em lang thang lớn hơn 12 tuổi. Theo nghiên cứu của Võ Trung Tâm, riêng thủ đô Manila, có 80.000 trẻ em lang thang.
Hoạt động xã hội chăm sóc trẻ em lang thang tại các mái ấm, nhà mở ở nước này có những thành công nhất định. Tại trung tâm lưu xá Shelter Tahanan thành phố Manila nhân viên xã hội đã trợ giúp cho 300 trẻ em từ 7 đến 17 tuổi về tư vấn tâm lý, trợ giúp, phục hồi và định hướng giáo dục cho các em. Tại Mông Cổ, thời gian gần đây gặp nhiều khó khăn về kinh tế, số trẻ em lang thang đường phố lên đến 3000 em. Tại Thành phố Ulanbator có trên 380 em.
Hầu hết các em này thường ca hát xin ăn trên đường phố hoặc dọc theo tàu 17 z hoả, một số khác lượm ve chai, lượm rác để kiếm tiền mua thức ăn. Nơi cư trú của các em là trên đường phố hoặc trong các căn hầm của hệ thống cống rãnh. Theo báo cáo của UNICEF Mông Cổ thì chính phủ đang cố gắng tìm mọi biện pháp ngăn chặn trẻ em phải sống trong các hệ thống hầm này. Ở Bangladesh, trẻ em lang thang trên đường phố gia tăng nhanh.8 triệu trẻ em, đến năm 2000 có trên 3 triệu.
Tổ chức hợp tác phi chính phủ về trẻ em đường phố tại Bangladesh cho biết 30% trẻ em từ 10- 14 tuổi phải lao động kiếm sống nhiều em trở thành TELT; tại thành phố Dhaka, trẻ em lang thang đường phố là 215.000 là trẻ em gái [43, tr. Tại Nhật Bản, theo số liệu năm 2000 của Bộ Xã hội và Bộ Y tế Nhật Bản thì số trẻ em lang thang cũng có chiều hướng gia tăng, nguyên nhân do sự xung đột trong quan hệ gia đình các em buồn chán đi lang thang. Theo Tổ chức Lao động Quốc tế, hàng năm có khoảng 12 triệu trẻ em bị buôn bán để trở thành lao động bắt buộc hoặc làm mại dâm. Có nhiều lý do khác nhau khiến cho trẻ em ở tuổi vị thành niên phải kiếm sống và nương thân ngoài đường phố, như nhà cửa đổ nát, gia đình ly tán do bất hòa hay chiến tranh hoặc tình trạng khẩn cấp quân sự.
Trẻ em có thể bị đẩy ra đường do đói nghèo cùng cực, bạo lực hoặc bị ngược đãi trong gia đình, hoặc mâu thuẫn với họ hàng. Các em phải tìm cách trốn khỏi sự ngược đãi về thể xác lẫn tinh thần. Một số các em do học hành thất bại, sức khỏe tâm thần suy giảm, buồn chán, quan hệ bạn bè không vừa ý cũng rơi vào tình trạng lang thang. Từ cuộc sống lang thang, thất học lại phải lao động sớm, trẻ em lang thang đường phố do thiếu hiểu biết bị ảnh hưởng bởi những thói hư, tật xấu, bị lôi kéo vào các tệ nạn xã hội, như sử dụng, buôn bán ma túy rồi đưa đến nhiễm HIV/AIDS.
18 z Do hoàn cảnh kinh tế, chỗ ở bấp bênh, thiếu khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội, nên thanh thiếu niên không nhà, không cửa thường bị thiếu ăn, sức khỏe kém, nghiện ma túy, bị lạm dụng tình dục và nhiễm HIV/AIDS. Trẻ em lang thang thường bị coi là mối đe doạ đối với trật tự. Thanh thiếu niên lang thang đường phố là mục tiêu để những tệ nạn xã hội tấn công và gây ảnh hưởng đến cộng đồng. Trước nguy cơ này lực lượng gìn giữ, trật tự xã hội thường đối xử khắt khe với các em [87, tr.
Trẻ em lang thang và tệ nạn xã hội tác động đến các em Trẻ em lang thang tại Việt Nam không phải đến nay mới xuất hiện. Tình hình này đã có từ lâu, nhưng chưa là vấn đề lớn gây bức xúc cho xã hội. Từ khi phát triển kinh tế thị trường trong xã hội có sự phân hóa giàu nghèo, nhóm trẻ em lang thang xuất thân từ nhóm dân cư vùng nông thôn khó khăn, ít có cơ hội tiếp cận giáo dục và nghề nghiệp có thu nhập cao nên nhóm người nghèo khó ngày càng gia tăng. Theo nghiên cứu của Timothy W.
Bon “Nghiên cứu về trẻ em bụi đời tại Hà Nội” cho thấy: Ở hầu hết các quốc gia tại các đô thị đều có trẻ bụi đời hay trẻ em lang thang. Chính quyền các nước này thường xem đó là vấn đề xã hội cần phải giải quyết nhanh chóng. Với mục tiêu là làm sao cho tình trạng này không còn hoặc giảm đi đáng kể họ thường dùng biện pháp hành chính thu gom trẻ em lang thang ra khỏi đường phố, bất kể trẻ em thuộc thành phần nào, phần lớn là đưa các em vào các trường trại, tách với môi trường xã hội và cộng đồng. Trẻ em lang thang là những đối tượng đặc biệt chịu nhiều thiệt thòi, Công ước Quốc tế về quyền trẻ em do Liên Hiệp Quốc thông qua ngày 20/11/1989 (chính phủ Việt Nam phê chuẩn ngày 20/2/1990) đã quy định rõ quyền của các em, việc bảo vệ, chống lại sự lạm dụng và sao nhãng (Điều 19), bảo vệ trẻ em không gia đình (Điều 20).
19 z Mặc dầu rất được quan tâm, nhưng vẫn tồn tại số trẻ em lang thang đường phố bị thờ ơ, xua đuổi và gạt ra ngoài các lợi ích. Trẻ em lang thang đường phố do vậy ít có cơ hội được hưởng những dịch vụ xã hội thiết yếu như giáo dục, y tế. Tại Việt Nam theo Báo cáo của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội năm 1999 cả nước hiện có khoảng trên 23.000 trẻ em lang thang. Sau 3 năm thực hiện quyết định của 134/1999/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính Phủ, số trẻ em lang thang còn 22.000 em và đến tháng 2 năm 2003 theo Báo cáo của Uỷ ban Dân số Gia đình Trẻ em 58 tỉnh, thành phố số TELT giảm còn 20.540 em, với: 4 tỉnh, thành phố có trên 1.000 em: Hà Nội 1.600 em, Thành phố Hồ Chí Minh 6.563 em, Hà Nam 1.771 em và Kiên Giang 1.
6 tỉnh, thành phố còn trên 500 em gồm: Hải Phòng 640 em, Hưng Yên 510 em, Thanh Hoá 766 em, Thừa Thiên Huế 538 em, Bà Rịa – Vũng Tàu 700 em, Quảng Ngãi 504 em. 13 tỉnh, thành phố trên 200 gồm: Nam Định 420 em, Quảng Ninh 287 em, Quảng Trị 200 em, Đà Nẵng 213 em, Quảng Nam 235 em, Khánh Hoà 381 em, Ninh Thuận 200 em, Lâm Đồng 320 em, Đồng Tháp 203 em, An Giang 300 em, Sóc Trăng 213 em, Bạc Liêu 450 em, Nghệ An 290 em.