Luận văn một số phương hướng và giải pháp nhằm thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế tỉnh bắc kạn từ nay đến năm 2010

Tỉnh Bắc Kạn, một tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc thúc đẩy tăng… 81 trang · Trường Đại Học Kinh Tế · 2000.

• Tác giả: Hoàng Văn Khởi
• Người hướng dẫn: T.S Phan Kim Chiến
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Giải Pháp Thúc Đẩy Tăng Trưởng Kinh Tế Tỉnh Bắc Kạn Đến Năm 2010
• Loại tài liệu: Chuyên Đề Thực Tập Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2000
• Địa điểm: Bắc Kạn

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. PHẦN I: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI
• 1.1. TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ
• 1.1.1. Khái niệm phát triển và tăng trưởng kinh tế
• 1.1.1.1. Tăng trưởng kinh tế
• 1.1.1.2. Phát triển kinh tế (PTKT)
• 1.1.1.3. Phát triển kinh tế bền vững
• 1.1.2. Những quan điểm cơ bản về tăng trưởng kinh tế và phát triển kinh tế
• 1.1.2.1. Quan niệm nhấn mạnh vào tăng trưởng
• 1.1.2.2. Quan điểm nhấn mạnh vào sự bình đẳng và bất bình đẳng trong xã hội
• 1.1.2.3. Quan điểm phát triển toàn diện
• 1.2. CÁC ĐẠI LƯỢNG ĐO LƯỜNG SỰ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 1.2.1. Tổng sản phẩm trong nước (GDP)
• 1.2.2. Tổng sản phẩm quốc dân (GNP)
• 1.2.3. Sản phẩm quốc dân thuần tuý (NNP)
• 1.2.4. Thu nhập quốc dân sử dụng (NDI)
• 1.2.5. Thu nhập bình quân đầu người
• 1.3. CÁC CHỈ SỐ PHẢN ÁNH SỰ BIẾN ĐỔI CƠ CẤU KINH TẾ - XÃ HỘI
• 1.3.1. Các chỉ số xã hội của sự phát triển
• 1.3.1.1. Tuổi thọ bình quân trong dân số
• 1.3.1.2. Mức tăng dân số hàng năm
• 1.3.1.3. Số calo/người/ngày
• 1.3.1.4. Tỉ lệ người biết chữ trong dân số
• 1.3.1.5. Các chỉ số về phát triển kinh tế - xã hội
• 1.3.2. Các chỉ số về cơ cấu kinh tế
• 1.3.2.1. Chỉ số cơ cấu ngành trong tổng sản phẩm quốc nội
• 1.3.2.2. Chỉ số về cơ cấu hoạt động ngoại thương (X - M)

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Bắc Kạn

Tỉnh Bắc Kạn, một tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Để đạt được mục tiêu phát triển bền vững đến năm 2010, cần có những giải pháp cụ thể và khả thi. Việc áp dụng các chính sách kinh tế phù hợp sẽ giúp tỉnh này khai thác tối đa tiềm năng và lợi thế của mình.

1.1. Tình hình kinh tế hiện tại của tỉnh Bắc Kạn

Bắc Kạn hiện đang gặp khó khăn trong việc thu hút đầu tư và phát triển các ngành kinh tế chủ lực. Tốc độ tăng trưởng kinh tế chưa đạt yêu cầu, với nhiều lĩnh vực còn yếu kém.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế

Nhiều yếu tố như cơ sở hạ tầng kém phát triển, chính sách đầu tư chưa hiệu quả và sự thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao đang cản trở sự phát triển của tỉnh.

II. Vấn đề và thách thức trong phát triển kinh tế Bắc Kạn

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng Bắc Kạn vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc phát triển kinh tế. Sự chênh lệch giữa các khu vực và sự thiếu đồng bộ trong các chính sách phát triển là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Sự chênh lệch phát triển giữa các khu vực

Sự phát triển không đồng đều giữa các khu vực đồng bằng và miền núi đã tạo ra những bất công trong phân phối tài nguyên và cơ hội phát triển.

2.2. Thiếu hụt nguồn lực và đầu tư

Việc thiếu hụt nguồn lực tài chính và nhân lực chất lượng cao đã làm giảm khả năng cạnh tranh của tỉnh trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu.

III. Phương pháp phát triển kinh tế bền vững cho Bắc Kạn

Để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Bắc Kạn, cần áp dụng các phương pháp phát triển bền vững. Điều này bao gồm việc cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển các ngành kinh tế chủ lực.

3.1. Cải thiện cơ sở hạ tầng

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng giao thông và năng lượng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút đầu tư và phát triển kinh tế.

3.2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh.

3.3. Phát triển các ngành kinh tế chủ lực

Tập trung vào phát triển nông nghiệp, du lịch và khai thác tài nguyên thiên nhiên một cách bền vững sẽ giúp tỉnh Bắc Kạn đạt được mục tiêu tăng trưởng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Bắc Kạn

Các giải pháp đã được áp dụng tại Bắc Kạn trong thời gian qua đã cho thấy những kết quả tích cực. Việc áp dụng các chính sách phát triển kinh tế đã giúp tỉnh từng bước cải thiện tình hình kinh tế xã hội.

4.1. Kết quả từ các chính sách phát triển

Nhiều chính sách đã được triển khai, giúp tăng cường đầu tư và phát triển các ngành kinh tế chủ lực, từ đó nâng cao đời sống người dân.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học từ thực tiễn cho thấy rằng việc phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và doanh nghiệp là rất quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

V. Kết luận và triển vọng phát triển kinh tế Bắc Kạn đến năm 2010

Tỉnh Bắc Kạn cần tiếp tục nỗ lực trong việc thực hiện các giải pháp phát triển kinh tế bền vững. Với những chính sách đúng đắn và sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị, Bắc Kạn hoàn toàn có thể đạt được mục tiêu tăng trưởng đề ra.

5.1. Triển vọng phát triển kinh tế

Nếu các giải pháp được thực hiện hiệu quả, Bắc Kạn có thể trở thành một trong những tỉnh phát triển mạnh mẽ trong khu vực miền núi phía Bắc.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Định hướng phát triển kinh tế bền vững sẽ là chìa khóa để Bắc Kạn không chỉ tăng trưởng mà còn phát triển một cách toàn diện và bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sau khi thực hiện chính sách cải cách và đổi mới toàn diện nền kinh tế quốc dân, Việt Nam đã đạt được những bước phát triển quan trọng, bảo đảm an ninh lương thực và từng bước hội nhập kinh tế quốc tế. Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân cả nước trong giai đoạn 1991 - 1995 đạt 8,2%/năm, năm 1996 đạt 9,3%, năm 1997 đạt 8,2%, dù có sự sụt giảm vào năm 1998 (5,8%) và 1999 (4,8%) do ảnh hưởng của khủng hoảng tài chính - tiền tệ khu vực, nhưng đã phục hồi lên mức 6,7% vào năm 2000. Tuy nhiên, khoảng cách phát triển giữa các vùng miền ngày càng gia tăng, đặc biệt là sự tụt hậu của các tỉnh miền núi so với vùng đồng bằng do dòng vốn đầu tư tập trung chủ yếu vào các đô thị và trung tâm kinh tế lớn.

Bắc Kạn là tỉnh miền núi được tái lập trên cơ sở tách ra từ tỉnh Bắc Thái và Cao Bằng. Do xuất phát điểm kinh tế - xã hội rất thấp, quy mô sản xuất nhỏ bé và cơ sở hạ tầng thiếu thốn, tỉnh phải đối mặt với yêu cầu cấp thiết về việc xác định đường lối, phương hướng phát triển kinh tế phù hợp với đặc thù địa phương.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hoàng Văn Khởi (lớp QLKT 39B, Khoa Quản lý Kinh tế) với đề tài "Một số phương hướng và giải pháp nhằm thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế tỉnh Bắc Kạn từ nay đến năm 2010" được thực hiện nhằm giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu sau:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và các quan điểm khoa học về tăng trưởng kinh tế, phát triển kinh tế bền vững, các đại lượng đo lường và các mô hình kinh tế tiêu biểu.
2. Khảo sát, thu thập số liệu và đánh giá thực trạng tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu ngành, thu chi ngân sách và tình hình sản xuất các ngành nông - lâm nghiệp, công nghiệp, xây dựng cơ bản, thương mại - dịch vụ tại tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 1997 - 2000.
3. Phân tích các nguồn lực tự nhiên, kinh tế, xã hội và tiềm năng phát triển của tỉnh Bắc Kạn.
4. Đề xuất các phương hướng và hệ thống giải pháp kinh tế - xã hội thiết thực nhằm hỗ trợ tỉnh đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân hàng năm 7,2% theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đề ra.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Quá trình tăng trưởng và phát triển kinh tế, cơ cấu kinh tế và các nhân tố tác động đến sự phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh.
• Phạm vi không gian: Tỉnh Bắc Kạn (bao gồm 6 huyện: Ba Bể, Bạch Thông, Chợ Đồn, Chợ Mới, Na Rỳ, Ngân Sơn và thị xã Bắc Kạn).
• Phạm vi thời gian: Đánh giá dữ liệu thực trạng giai đoạn 1997 - 2000 và định hướng giải pháp phát triển đến năm 2010.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống lý thuyết kinh tế học phát triển toàn diện, làm căn cứ luận giải cho việc phân tích thực trạng kinh tế địa phương:

1. Khung lý thuyết và khái niệm kinh tế

• Tăng trưởng kinh tế: Biến đổi kinh tế theo chiều hướng tiến bộ, mở rộng quy mô về mặt số lượng của các yếu tố trong nền kinh tế qua một thời kỳ nhất định nhưng giữ nguyên cơ cấu và chất lượng. Biểu thị qua mức tăng tuyệt đối ($\Delta Y = Y_1 - Y_0$) và mức tăng tương đối ($y = Y_1 / Y_0$).
• Phát triển kinh tế: Sự biến đổi tích cực dựa trên cả số lượng, chất lượng và cơ cấu kinh tế; bao hàm sự vượt trội về tiến bộ khoa học công nghệ, năng suất lao động xã hội và cơ cấu kinh tế hợp lý.
• Phát triển bền vững: Trích dẫn định nghĩa của Hội đồng Thế giới về Môi trường và Phát triển, nhấn mạnh phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai, bảo đảm 3 yêu cầu: phát triển liên tục, tốc độ cao và bảo vệ tài nguyên sinh thái.
• Các quan điểm phát triển: Phân tích 3 trường phái tư duy gồm quan niệm nhấn mạnh tăng trưởng (tập trung tăng thu nhập làm đầu tàu nhưng dễ gây bất bình đẳng và cạn kiệt tài nguyên), quan điểm nhấn mạnh bình đẳng xã hội (dễ dẫn đến phân phối dàn trải, triệt tiêu động lực) và quan điểm phát triển toàn diện (kết hợp hài hòa giữa số lượng tăng trưởng và chất lượng xã hội).
• Hệ thống thước đo tăng trưởng: GDP (tiếp cận theo 3 phương diện: sản xuất $GDP = GO - IC$, tiêu dùng $GDP = C + I + G + X - M$, thu nhập $GDP = C_p + I_p + T$), GNP ($GNP = GDP + \text{Thu nhập tài sản ròng từ nước ngoài}$), NNP ($NNP = GNP - D_p$), NDI ($NDI = NNP - (T_i + T_d) + S_d$) và thu nhập bình quân đầu người.
• Hệ thống chỉ số kinh tế - xã hội: Tuổi thọ bình quân, tỷ lệ tăng dân số tự nhiên, mức cung cấp calo/người/ngày, tỷ lệ người biết chữ, mạng lưới y tế - giáo dục, đường cong Lorenz và hệ số Gini ($Gini = A/B$, chạy từ 0 đến 1; phân tích dải biến thiên thực tế 0,2 - 0,6 theo Ngân hàng Thế giới).
• Hàm sản xuất và mô hình kinh tế: Khảo sát hàm sản xuất Cobb-Douglas $Y = T \cdot K^\alpha L^\beta R^\gamma$; phân tích các nhân tố vốn (vốn sản xuất gồm 9 nhóm tài sản; vốn đầu tư; phương thức đầu tư trực tiếp, gián tiếp, BTO, BOT, BT; các nguồn ODA, NGO, FDI), nhân tố lao động (dân số, tỷ lệ tham gia lực lượng lao động, thất nghiệp trá hình), tài nguyên thiên nhiên và khoa học công nghệ.
• Các mô hình tăng trưởng cổ điển và hiện đại: Mô hình cổ điển của Adam Smith (Của cải của các quốc gia với thuyết giá trị lao động, bàn tay vô hình, phân phối thu nhập) và David Ricardo (nông nghiệp và đất đai là giới hạn của tăng trưởng); mô hình tái sản xuất và giá trị thặng dư của Karl Marx ($C+V+m$, phân chia sản xuất vật chất và phi vật chất); mô hình tân cổ điển của Alfred Marshall (Các nguyên lý của kinh tế học - 1890, tính thay thế của vốn và vai trò công nghệ).

2. Phương pháp nghiên cứu

Tác giả kết hợp các phương pháp nghiên cứu lý luận và phân tích thực chứng:

• Phương pháp duy vật biện chứng, lịch sử và lôgíc.
• Phương pháp phân tích và tổng hợp, diễn dịch và quy nạp.
• Phương pháp tư duy cụ thể và trừu tượng, quan sát và thực nghiệm.
• Phương pháp đánh giá hoạt động kinh tế và phân tích thống kê mô tả, so sánh liên ngành, liên vùng.

3. Nguồn dữ liệu

• Niên giám Thống kê tỉnh Bắc Kạn năm 1999.
• Niên giám Thống kê Việt Nam (Tổng cục Thống kê).
• Báo cáo thống kê năm 2000 của Sở Địa chính tỉnh Bắc Kạn.
• Báo cáo và tư liệu điều tra của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bắc Kạn.
• Báo cáo về tình hình phát triển thế giới của Ngân hàng Thế giới (World Bank - 1998).

---

Nội dung chính theo từng chương

Bố cục của khóa luận gồm 3 phần chính phản ánh tuần tự từ lý luận đến thực tiễn địa phương:

Phần I: Những vấn đề cơ bản về tăng trưởng và phát triển kinh tế

Chương này dành trọn vẹn dung lượng để làm rõ các khái niệm cốt lõi, hệ thống chỉ tiêu đo lường kinh tế - xã hội, các nhân tố ảnh hưởng (kinh tế và phi kinh tế như cơ cấu dân tộc, tôn giáo, văn hóa, thể chế chính trị) cùng các mô hình lý thuyết kinh tế.

Tác giả đưa ra bảng so sánh quy mô dân số và GNP năm 1997 của một số quốc gia dựa trên báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB 1998) nhằm chứng minh vai trò của chỉ số thu nhập bình quân đầu người:

Quốc gia	Dân số (triệu người)	GNP (tỷ USD)	GNP/người (USD)
Anh	59	1.220,2	20.710
Pháp	59	1.526,0	26.050
Thái Lan	61	169,6	2.800
Ai Cập	60	71,2	1.180
Êtiôpia	60	6,5	110
Việt Nam	77	24,5	320

Phần II: Phân tích thực trạng tình hình tăng trưởng và phát triển kinh tế tỉnh Bắc Kạn từ năm 1997 đến năm 2000

Chương này tập trung mổ xẻ toàn diện các chỉ tiêu kinh tế - xã hội của tỉnh Bắc Kạn từ khi tái lập (1997) đến năm 2000:

1. Tổng quan các chỉ tiêu kinh tế - xã hội và tăng trưởng GDP

• Quy mô và dân số: Diện tích tự nhiên toàn tỉnh là 479.554 ha; dân số trung bình năm 1997 là 265.718 người, mật độ 55,29 người/km²; đến năm 2000 dân số bình quân đạt 282.000 người. Tỷ lệ gia tăng dân số tự nhiên bình quân giai đoạn 1997 - 2000 ở mức cao: 2,15%/năm (so với cả nước là 1,7% và thế giới là 1,4%).
• Tăng trưởng GDP: Năm 1997 đạt 16,87% (hoặc 16,67%); năm 1998 đạt 6,7%; năm 1999 đạt 7,2%; năm 2000 đạt 8,12% (tính theo giá thực tế năm 1999 đạt 382.092 triệu đồng, chiếm 0,15% GDP cả nước). Mức tăng trưởng này cao hơn bình quân cả nước nhưng do quy mô nền kinh tế quá nhỏ nên mức tăng tuyệt đối chưa lớn.
• GDP bình quân đầu người: Năm 1997 đạt 1.351 ngàn đồng/người, năm 1999 đạt 1.616 ngàn đồng/người, thấp hơn rất nhiều so với mức bình quân cả nước năm 1999 (khoảng 5.000 ngàn đồng/người).

Chỉ tiêu kinh tế - xã hội chủ yếu	Đơn vị	Năm 1997	Năm 1998	Năm 1999
Dân số trung bình	Người	265.718	-	-
Mật độ dân số	Người/km²	55,29	56,49	57,70
Lương thực quy thóc bình quân đầu người	kg/người	308,9	313,6	321,65
Diện tích rừng trồng tập trung	ha	2.874	-	-
GDP tính theo giá thực tế	Triệu đồng	358.187	-	382.092
GDP bình quân đầu người	Ngàn đồng	1.351	-	1.616
Tổng thu ngân sách Nhà nước	Triệu đồng	16.352	-	-
Tỷ lệ huy động ngân sách	%	4,71	5,54	6,67
Tổng chi ngân sách Nhà nước	Triệu đồng	183.294	211.201	306.000
Số học sinh phổ thông	Học sinh	-	-	69.683
Số y, bác sĩ / 1 vạn dân	Người	16,79	19,02	19,73
Số giường bệnh / 1 vạn dân	Giường	31,45	32,08	31,80

2. Cơ cấu kinh tế và thành phần kinh tế

• Cơ cấu ngành trong GDP (năm 1999): Nông - lâm nghiệp - thủy sản chiếm 60,16% (cả nước là 25,43%); Công nghiệp - XDCB chiếm 9,91% (cả nước là 34,49%); Dịch vụ chiếm 29,93% (cả nước là 40,08%). Cơ cấu phản ánh nền kinh tế thuần nông lạc hậu, chuyển dịch cơ cấu ngành còn chậm chạp.
• Cơ cấu thành phần kinh tế trong GDP (năm 1999): Kinh tế cá thể giữ vai trò chủ đạo chiếm 73,08%; Kinh tế Nhà nước chiếm 24,73%; Kinh tế tư nhân chiếm 1,10%; Kinh tế tập thể chiếm 0,21%; khu vực kinh tế hỗn hợp và có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) chưa phát sinh đóng góp (0%).
• Thu - chi ngân sách: Tình trạng thu không đủ chi diễn ra liên tục, mức huy động ngân sách từ kinh tế nội tại thấp (4,71% - 6,67%). Năm 1997 thu đạt 16.352 triệu đồng nhưng chi lên tới 183.294 triệu đồng; năm 1999 chi ngân sách lên tới 306.000 triệu đồng (trong đó chi xây dựng cơ bản tập trung chiếm 119.839 triệu đồng). Tỉnh phụ thuộc hơn 90% vào nguồn trợ cấp cân đối từ ngân sách Trung ương.

Cơ cấu GDP theo ngành (Giá hiện hành)	Bắc Kạn 1997 (%)	Bắc Kạn 1999 (%)	Cả nước 1997 (%)	Cả nước 1999 (%)
Nông - lâm nghiệp - thủy sản	61,60	60,16	25,77	25,43
Công nghiệp - Xây dựng cơ bản	9,60	9,91	32,07	34,49
Dịch vụ	28,80	29,93	42,16	40,08

3. Thực trạng các ngành sản xuất cụ thể

• Nông - lâm nghiệp - thủy sản: Tính đến 01/7/1999 có 47.660 hộ nông nghiệp với 238.262 nhân khẩu (chiếm 86,1% toàn tỉnh) và 121.000 lao động. Trồng trọt chiếm trên 60% giá trị sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi chiếm trên 30%, dịch vụ dưới 1%. Sản lượng lương thực tăng đều trên 3.000 tấn/năm, trong đó lúa chiếm 72,03%, hoa màu chiếm 27,97%. Huyện Ba Bể có diện tích gieo trồng (7.651 ha) và sản lượng quy thóc lớn nhất (22.892 tấn). Năng suất lúa năm 1999 đạt 36,05 tạ/ha (thấp hơn bình quân cả nước là 41,00 tạ/ha). Lâm nghiệp năm 1999 đạt 86.000 triệu đồng, chủ yếu khai thác gỗ, củi, tre nứa. Thủy sản quy mô rất nhỏ (năm 1997 đạt 2.000 triệu đồng).
• Công nghiệp và Xây dựng cơ bản: Tỷ trọng công nghiệp trong GDP dưới 10%. Năm 1999 có 860 cơ sở công nghiệp địa phương (6 cơ sở quốc doanh với 657 lao động; 854 cơ sở ngoài quốc doanh với 2.463 lao động). Ngành chế biến tăng trưởng nhanh, đạt 30.000 triệu đồng năm 1999 (riêng chế biến gỗ, tre nứa đạt 11.365 triệu đồng). Vốn xây dựng cơ bản tăng từ 122.217 triệu đồng (1997) lên 223.000 triệu đồng (1999), tập trung chủ yếu vào giao thông, thủy lợi, lưới điện, trường học và trụ sở hành chính.
• Thương mại, dịch vụ, văn hóa - xã hội: Năm 1999 có 1.655 hộ đăng ký kinh doanh dịch vụ, tổng mức bán lẻ hàng hóa đạt 272.983 triệu đồng. Hạ tầng y tế đạt 546 y bác sĩ (19,73 người/vạn dân) và 879 giường bệnh (31,80 giường/vạn dân), cao hơn mức bình quân cả nước. Giáo dục có 192 trường học (122 trường cụm xã, 7 trường cấp III, 5 trường phổ thông dân tộc nội trú).

4. Tiềm năng và các nguồn lực phát triển

• Vị trí địa lý: Nằm trên trục Quốc lộ 3 nối Thái Nguyên - Cao Bằng đến cửa khẩu biên giới Trung Quốc; 80% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số (thuộc 7 dân tộc).
• Đất đai (năm 2000): Tổng diện tích tự nhiên 479.773 ha (đất nông nghiệp: 23.686 ha - chiếm 4,94%; đất lâm nghiệp: 264.128 ha - chiếm 55,1%; đất chưa sử dụng còn rất lớn: 180.733 ha - chiếm 37,7%, tập trung tại Chợ Đồn, Na Rỳ, Ba Bể).
• Tài nguyên rừng và khoáng sản: Rừng tự nhiên lớn nhất vùng Đông Bắc, trữ lượng khai thác gỗ ước đạt 300.000 m³/năm (mới khai thác 1/10); 826 loài thực vật (300 loài gỗ, 300 cây thuốc, 52 loài sách đỏ); 366 loài động vật (72 thú, 169 chim). Khoáng sản giàu tiềm năng chì, kẽm, đá, cát sỏi làm vật liệu xây dựng. Cảnh quan hồ Ba Bể là thế mạnh du lịch sinh thái.

Phần III: Một số phương hướng và giải pháp nhằm thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế tỉnh Bắc Kạn từ nay đến năm 2010

Dựa trên các phân tích thực trạng và tiềm năng, phần này định hình các quan điểm chỉ đạo, mục tiêu kinh tế - xã hội và nhóm chính sách, giải pháp cụ thể: đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu cây trồng - vật nuôi, khai thác quỹ đất trống đồi trọc, phát triển công nghiệp chế biến lâm sản và khai thác khoáng sản tinh chế, huy động các nguồn vốn đầu tư hạ tầng, mở rộng kinh tế thương mại - du lịch hồ Ba Bể, và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực vùng đồng bào dân tộc.

---

Kết quả và đóng góp

1. Khái quát bức tranh kinh tế thời kỳ đầu tái lập tỉnh: Công trình đã thu thập, tổng hợp và phân tích một hệ thống số liệu kinh tế toàn diện của tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 1997 - 2000, chỉ rõ mức tăng trưởng GDP khá cao (đạt đỉnh 16,87% năm 1997 và duy trì 7,2% - 8,12% giai đoạn 1999 - 2000) nhưng quy mô tuyệt đối còn nhỏ và thu nhập bình quân đầu người rất thấp (1.616 ngàn đồng năm 1999).
2. Nhận diện điểm nghẽn cơ cấu: Tác giả chứng minh cơ cấu kinh tế của tỉnh mất cân đối nghiêm trọng với tỷ trọng nông lâm nghiệp chiếm tới 60,16%, công nghiệp chỉ chiếm 9,91% GDP; khu vực kinh tế cá thể chiếm 73,08% và nguồn thu ngân sách địa phương chỉ đáp ứng chưa đến 10% nhu cầu chi, phải dựa vào hỗ trợ từ Trung ương.
3. Định lượng tiềm năng nguồn lực: Đề tài đã hệ thống hóa các lợi thế so sánh về quỹ đất chưa sử dụng (180.733 ha), tài nguyên rừng (55,1% diện tích tự nhiên, trữ lượng gỗ 300.000 m³/năm) và tiềm năng khoáng sản kim loại màu chì - kẽm làm luận cứ cho chiến lược phát triển dài hạn đến 2010.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Theo lời tự nhận định của tác giả, đề tài được thực hiện trong thời gian thực tập ngắn, nguồn tư liệu thống kê của một tỉnh mới tái lập còn phân tán và năng lực nghiên cứu ban đầu còn nhiều hạn chế, do đó một số nội dung đánh giá chuyên sâu về hiệu quả vốn đầu tư và phân tích chuỗi giá trị ngành hàng chưa thể hoàn thiện trọn vẹn.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục theo dõi biến động cơ cấu kinh tế giai đoạn 2001 - 2010, xây dựng mô hình định lượng đánh giá tác động của các dự án giao thông trọng điểm (Quốc lộ 3) và đề xuất cơ chế liên kết kinh tế vùng với các tỉnh lân cận như Thái Nguyên, Cao Bằng, Lạng Sơn.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo: Sinh viên và học viên chuyên ngành Quản lý Kinh tế, Kinh tế Phát triển, Kinh tế Địa phương; các nhà nghiên cứu lịch sử kinh tế Việt Nam thời kỳ Đổi mới.
• Nội dung giá trị: Khung lý thuyết tổng hợp về các chỉ số phát triển kinh tế - xã hội (hệ số Gini, đường cong Lorenz, hàm Cobb-Douglas) và tập dữ liệu thống kê nguyên bản về kinh tế - xã hội tỉnh Bắc Kạn giai đoạn bản lề 1997 - 2000 ngay sau khi chia tách địa giới hành chính.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mục tiêu tăng trưởng kinh tế cụ thể mà khóa luận hướng tới đóng góp giải pháp là bao nhiêu?

Khóa luận hướng tới mục tiêu đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm góp phần thực hiện thành công chỉ tiêu do Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đề ra là đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân hàng năm 7,2% cho giai đoạn đến năm 2010.

2. Tốc độ tăng trưởng GDP và cơ cấu kinh tế ngành của tỉnh Bắc Kạn năm 1999 đạt mức nào?

Năm 1999, tốc độ tăng trưởng GDP của tỉnh Bắc Kạn đạt 7,2% (cao hơn mức 4,77% của cả nước). Cơ cấu kinh tế phân theo ngành gồm: Nông - lâm nghiệp - thủy sản chiếm 60,16%, Dịch vụ chiếm 29,93% và Công nghiệp - Xây dựng cơ bản chiếm 9,91%.

3. Thực trạng ngân sách Nhà nước tại tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 1997 - 1999 diễn ra như thế nào?

Bắc Kạn rơi vào tình trạng bội chi ngân sách nghiêm trọng do nguồn thu tại chỗ rất hạn chế (năm 1997 thu 16.352 triệu đồng, tỷ lệ huy động ngân sách đạt 4,71% - 6,67%), trong khi nhu cầu chi đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng tăng nhanh (chi ngân sách năm 1999 lên tới 306.000 triệu đồng). Hơn 90% chi ngân sách địa phương phải nhờ Trung ương cấp bù cân đối.

4. Tiềm năng đất đai và tài nguyên rừng của tỉnh Bắc Kạn được thống kê ra sao?

Tính đến năm 2000, tổng diện tích tự nhiên của tỉnh là 479.773 ha; trong đó đất lâm nghiệp chiếm 264.128 ha (55,1%), đất nông nghiệp là 23.686 ha (4,94%), và đất chưa sử dụng còn tới 180.733 ha (37,7%). Trữ lượng gỗ có thể khai thác ước tính khoảng 300.000 m³/năm nhưng tại thời điểm nghiên cứu mới chỉ khai thác khoảng 1/10 trữ lượng.

5. Tác giả sử dụng các mô hình lý thuyết kinh tế kinh điển nào trong chương cơ sở lý luận?

Tác giả đã hệ thống hóa mô hình kinh tế cổ điển của Adam Smith (học thuyết giá trị lao động, bàn tay vô hình) và David Ricardo (nông nghiệp và đất đai là giới hạn tăng trưởng); học thuyết tái sản xuất và giá trị thặng dư của Karl Marx; mô hình cân bằng tân cổ điển của Alfred Marshall; cùng hàm sản xuất hiện đại Cobb-Douglas ($Y = T \cdot K^\alpha L^\beta R^\gamma$).

---

Kết luận

Chuyên đề thực tập tốt nghiệp của tác giả Hoàng Văn Khởi đã hệ thống hóa sâu sắc các lý thuyết phát triển kinh tế học và cung cấp bức tranh dữ liệu xác thực về kinh tế tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 1997 - 2000. Công trình đã làm nổi bật những đặc trưng của một tỉnh miền núi mới tái lập với xuất phát điểm thấp, kinh tế nông nghiệp tự cung tự cấp chiếm ưu thế và ngân sách phụ thuộc Trung ương. Các định hướng và giải pháp được xây dựng bám sát tiềm năng đất lâm nghiệp, khoáng sản và du lịch sinh thái, tạo nền tảng tư liệu hữu ích cho việc hoạch định chính sách phát triển kinh tế địa phương đến năm 2010.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Hoàng Văn Khởi lớp QLKT 39B ____________________________________________________________________________________________ Lời nói đầu Trong những năm qua, Chính phủ Việt nam đã từng bước thực hiện chính sách cải cách và đổi mới toàn diện nèn kinh tế quốc dân. Theo nhận xét chung của các chuyên gia kinh tế thì Việt Nam đã có bước phát triển khởi đầu tốt đẹp, thành công lớn nhất là chúng ta đã bảo đảm được an ninh lương thực, từng bước hội nhập vào kinh tế khu vực và thế giới. Tốc độ tăng trưởng bình quân đạt được rất đáng kể trong kế hoạch năm năm 1991- 1995 là 8,2% một năm, năm 1996 là 9,3%, năm 1997 là 8.2%, tuy có sự giảm xuống 5,8% vào năm 1998 và 4,8% năm 1999, nhưng lại có xu tăng lên trong năm 2000 là 6,7%. Mặc dù vậy, sư phát triển kinh tế diễn ra không đồng đều giữa các klhu vực và các tỉnh thành trong cả nước, đặc biệt là sự phát triển chênh lệch giữa đồng bằng và miền núi.

Đầu tư nước ngoài tập trung chủ yếu ở các tỉnh đồng bằng và các thành phố lớn, do đó sự tụt hậu của các tỉnh miền núi ngày lớn. Trong số các tỉnh miền núi thì Bắc Kạn là một tỉnh vừa được tách ra từ hai tỉnh Cao Bằng và Bắc Thái, cho nên để bắt nhịp với tốc độ tănh trưởng và phát triển của cả nước thì Bắc Kạn cần phải có sự lựa chọn đường lối phát triển kinh tế thích hợp. Với mong muốn góp phần nhỏ bé của mình nhằm thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế tỉnh Bắc Kạn em đã mạnh dạn lựa chọn đề tài: "Một số phương hướng và giải pháp nhằm thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế tỉnh Bắc Kạn từ nay đến năm 2010". Mục đích nghiên cứu của đề tài là nhằm đưa ra những phương hướng cụ thể phù hợp với điều kiện và hòan cảnh của một tỉnh miền núi, để từ đó có những giải pháp thiết thực góp phần thực hiện thành công mục tiêu mà Đại hội Đảng IX đề ra là tăng trưởng bình quân hàng năm 7,2%.

Đề tài được nghiên cứu dựa trên phương pháp như qui biện chứng, phân tích và tổng hợp, diễn dịch và qui nạp, lịch sử và lôgíc, tư duy cụ thể và trừu tượng, quan sát và thực nghiệm cùng với phương pháp đánh giá hoạt động kinh tế và phân tích thống kê. Nội dung chủ yếu của đề tài bao gồm 3 phần: Phần I: Những vấn đề cơ bản về tăng trưởng và phát triển kinh tế. Phần II: Phân tích thực trạng tình hình tăng trưởng và phát triển kinh tế tỉnh Bắc Kạn từ năm 1997 đến năm 2000. Phần III: Một số phương hướng và giải pháp nhằm thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế tỉnh Bắc Kạn từ nay đến năm 2010.

1 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Hoàng Văn Khởi lớp QLKT 39B ____________________________________________________________________________________________ Đề tài này đựơc hoàn thiện trong một thời gian ngắn, hơn nữa trình độ và năng lực bản thân còn nhiều hạn chế cho nên đề tài không tránh khỏi những thiếu sót. Kính mong sự đóng góp ý kiến quý báu của các thầy cô và bạn đọc. Qua đây em xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo T.S Phan Kim Chiến và tập thể anh chị em cán bộ viên chức sở KH - ĐT tỉnh Bắc Kạn đã tận tuỵ quan tâm giúp đỡ và tạo điều kiện cho em hoàn thành đề tài này. 2 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Hoàng Văn Khởi lớp QLKT 39B ____________________________________________________________________________________________ PHẦN I NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI I.

TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ 1/ Khái niệm phát triển và tăng trưởng kinh tế: a/ Tăng trưởng kinh tế: Là sự biến đổi kinh tế theo chiều hướng tiến bộ, mở rộng qui mô về mặt số lượng của các yếu tố của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định nhưng trong khuôn khổ giữ nguyên về mặt cơ cấu và chất lượng. Tăng trưởng kinh tế thực chất là sự lớn mạnh của nền kinh tế chỉ đơn thuần về mặt số lượng; đây là sự biến đổi có ý nghĩa tích cực, mặc dù nó cũng giúp cho xã hội có thêm các điều kiện vật chất cụ thể để đáp ứng các nhu cầu đặt ra của công dân, của xã hội. Để biểu thị sự tăng trưởng kinh tế, người ta dùng mức tăng thêm của tổng sản lượng nền kinh tế của thời kì sau so với thời kì trước: Yo: Tổng sản lượng thời kì trước Y1: Tổng sản lượng thời kì sau Mức tăng trưởng tuyệt đổi :  = Y1 - Yo. Mức Tăng trưởng tương đổi: = Y1/ Yo.

b/ Phát triển kinh tế (PTKT): Là sự biến đổi kinh tế theo chiều hướng tích cực dựa trên sự biến đổi cả về số lượng, chất lượng và cơ cấu của các yếu tố cấu thành của nền kinh tế. Như vậy, đã có phát triển kinh tế là bao hàm nội dung của sự tăng trưởng kinh tế, nhưng nó được tăng trưởng theo một cách vượt trội so sự đổi mới về khoa học công nghệ, do năng suất xã hội cao hơn hẳn và có cơ cấu kinh tế hợp lí và hiệu quả hơn hẳn. Do đó, khái niệm phát triển kinh tế bao gồm : + Trước hết là sự tăng thêm về khối lượng của cải vật chất, dịch vụ và sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế và đời sống xã hội. + Tăng thêm qui mô sản lượng và tiến bộ về cơ cấu kinh tế xã hội là hai mặt vừa phụ thuộc lại vừa độc lập tương đối của lượng và chất.

+ Sự phát triển là một quá trình tiến hóa theo thời gian do những nhân tố nội tại của nền kinh tế quyết định. Có nghĩa là người dân của quốc gia đó phải là những thành viên chủ yếu tác động đến sự biến đổi kinh tế của đất nước. + Kết quả của sự phát triển kinh tế - xã hội là kết quả của một quá trình vận động khách quan, còn mục tiêu kinh tế xã hội đề ra là thể hiện sự tiếp cận tới các kết quả đó. 3 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Hoàng Văn Khởi lớp QLKT 39B ____________________________________________________________________________________________ Tăng trưởng kinh tế và phát triển kinh tế gắn liền với quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa của mỗi quốc gia, là bước đi tất yếu của mọi sự biến đổi kinh tế từ thấp đến cao, theo xu hướng biến đổi không ngừng.

c/ Phát triển kinh tế bền vững: Đây là khái niệm đang còn tiếp tục tranh cãi, tuy nhiên theo Hội đồng thế giới về môi trờng và phát triển thì: Phát triển kinh tế bền vững là phát triển đáp ứng các nhu cầu của hiện tại mà không làm tổn thương đến các nhu cầu của các thế hệ tương lai. Về mặt nội dung, phát triển kinh tế bền vững là sự phát triển kinh tế phải đáp ứng yêu cầu sau: + Kinh tế phải phát triển liên tục + Kinh tế phải phát triển với tốc độ cao + Đáp ứng các nhu cầu hiện tại nhưng không làm tổn thương đến các thế hệ tương lai. 2/ Những quan điểm cơ bản về tăng trưởng kinh tế và phát triển kinh tế: a/ Quan niệm nhấn mạnh vào tăng trưởng: Quan điểm này cho rằng tăng thu nhập là quan trọng nhất, nó như đầu tàu, kéo theo việc giải quyết vấn đề cơ cấu kinh tế và xã hội. Thực tế cho thấy những nước theo quan điểm này đã đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, không ngừng tăng thu nhập.

Song cũng cho thấy những hạn chế cơ bản sau: + Sự tăng trưởng kinh tế quá mức nhanh chóng vì những động cơ có lợi ích cục bộ trước mắt đã dẫn đến sự khai thác bừa bãi không chỉ trong phạm vi quốc gia mà còn trên phạm vi quốc tế, khiến cho nguồn tài nguyên bị kiệt quệ và môi trường sinh thái bị phá huỷ nặng nề. + Cùng với sự tăng trưởng là sự bất bình đẳng về kinh tế và chính trị xuất hiện, tạo ra những mâu thuẫn và xung đột găy gắt: Xung đột giữa khu vực sản xuất công nghiệp và nông nghiệp; xung đột giữa giai cấp chủ và thợ; gắn với nạn thất nghiệp tràn lan; xung đột giữa các dân tộc, sắc tộc, tôn giáo; xảy ra mâu thuẫn về lợi ích kinh tế - xã hội, do quá trình phát triển kinh tế không đều tạo nên. +Tăng trưởng đưa lại những giá trị mới, song nó cũng phá huỷ và hạ thấp một số giá trị truyền thống tốt đẹp cần phải bảo tồn và phát huy như: nền giáo dục gia đình, các giá trị tinh thần, đạo đức, thuần phong mỹ tục, chuẩn mực của dân tộc. Đồng thời với việc làm giàu bằng bất cứ giá nào thì tội ác cũng phát triển; các băng đảng lũng đoạn, sản xuất hàng giả, buôn lậu chất ma tuý với qui mô quốc tế sẽ gia tăng.

4 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Hoàng Văn Khởi lớp QLKT 39B ____________________________________________________________________________________________ +Sự tăng trưởng và phát triển kinh tế nhanh chóng còn đưa lại những diễn biến khó lường trước, cả mặt tốt và không tốt, nên đời sống kinh tế xã hội thường bị đảo lộn, mất ổn định, khó có thể lường trước được hậu quả. b/ Quan điểm nhấn mạnh vào sự bình đẳng và bất bình đẳng trong xã hội: Sự phát triển kinh tế đựợc đầu tư dàn đều cho các ngành, các vùng và sự phân phối được tiến hành theo nguyên tắc bình quân. Đại bộ phận dân cư đều được chăm sóc về văn hóa, giáo dục, y tế của Nhà nước, hạn chế tối đa sự bất bình đẳng trong xã hội. Hạn chế của việc lựa chọn quan điểm này là nguồn lực hạn chế lại bị phân phối dàn trải nên không thể tạo ra được tốc độ tăng trưởng cao và việc phân phối đồng đều cũng không tạo ra được động lực thúc đẩy người lao động.

c/ Quan điểm phát triển toàn diện: Đây là sự lựa chọn trung gian giữa hai quan điểm trên, vừa nhấn mạnh về số lượng vừa chú ý về chất lượng của sự phát triển. Theo quan điểm này tuy tốc độ tăng trưởng kinh tế có hạn chế nhưng các vấn đề xã hội được quan tâm giải quyết. CÁC ĐẠI LƯỢNG ĐO LƯỜNG SỰ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Tăng trưởng kinh tế được biểu hiện ở sự tăng lên về sản lượng hằng năm do nền kinh tế tạo ra. Do vậy thước đo của sự tăng trưởng là các đại lượng sau: Tổng sản phẩm trong nước (GDP); tổng sản phẩm quốc dân (GNP); sản phẩm quốc dân thuần tuý (NNP); thu nhập quốc dân sản xuất (NI) và thu nhập quốc dân sử dụng (NDI).