LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nhìn lại lịch sử phát triển của Việt Nam, nông nghiệp luôn là ngành sản xuất chủ lực, giữ vai trò quan trọng.NN Việt Nam sản xuất lương thực, thực phẩm cho xã hội, sản xuất nguyên liệu cho ngành công nghiệp và các ngành khác. Bước sang thế kỷ XXI, với những thách thức về an ninh lương thực, dân số, môi trường sinh thái, NN được dự báo vẫn tiếp tục giữ vai trò quan trong đối với Viêt Nam nói chung, cũng như tỉnh Hà Tĩnh nói riêng. Hiện nay, trên 70% người dân Hà Tĩnh vẫn sống ở khu vực nông thôn và dựa vào sản xuất NN là chính.
Đứng trước giai đoạn công nghiệp hóa – hiện đại hóa và hội nhập ngày càng sâu rộng, chủ trương phát triển kinh tế của Tỉnh nhà là thúc đẩy công nghiệp dịch vụ nhưng chủ chốt vẫn là phát triển NN. Với tính chất khí hậu khắc nghiệt, đất đai khô cằn, nguồn vốn hẹp, ngành NN phải tập trung huy động mọi nguồn lực, và nguồn lực đầu tiên là vốn đầu tư. Ở giai đoạn hiện nay, nguồn vốn trong nước Tỉnh nhà huy động được dành cho NN không đủ để bù đắp cơn khát vốn mà ngành NN yêu cầu. Do đó đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là một điểm sáng trong định hướng thu hút vốn cho NN thời gian tới.
Những năm vừa qua, FDI bổ sung nguồn vốn đáng kể cho tăng trưởng, chuyển giao công nghệ, tăng cường khả năng xuất khẩu các sản phẩm NN cũng như tạo thêm nhiều việc làm và nâng cao mức sống cho người dân Hà Tĩnh. Tuy nhiên, trong khi nguồn đầu tư nước ngoài FDI của tỉnh có xu hướng tăng, thì dòng vốn FDI vào lĩnh vực NN lại quá nhỏ về quy mô dự án và tỷ trọng vốn. So với cầu về vốn đầu tư NN, con số mà Hà Tĩnh thu hút được những năm vừa qua chỉ chiếm một phẩn “nhỏ giọt” với nhu cầu thực tế và có dấu hiệu bị sụt giảm. Tỉnh nhà đã tiến hành đẩy mạnh các hoạt động hợp tác quốc tế, chính sách thu hút đầu tư nước ngoài vào NN.
Nhưng vì nhiều lý do, kết quả đạt được chưa đáp ứng kỳ vọng. Ngoài những nguyên nhân khách quan về tiềm năng thị trường, các yếu tố về tài nguyên thiên nhiên, nguồn lực sở tại yếu kém thì công tác thu hút đầu tư nước ngoài cho phát triển NN còn bộc lộ rất nhiều hạn chế và khó khăn cần được tháo gỡ. 2 Đó là việc chưa quy hoạch được nguồn vốn FDI cũng như các dự án cụ thể cần ưu tiên trong lĩnh vực NN, cơ chế hành lang pháp lý chưa thật sự thông thoáng, thủ tục đầu tư rườm rà, gây trở ngại, việc thực hiện các chính sách thu hút vốn còn kém hiệu quả, việc phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt của các địa phương khác trong thu hút vốn, và hệ lụy về vấn đề môi trường …Tất cả những điều đó khiến các nhà đầu tư còn e ngại đầu tư vào lĩnh vực NN. Do vậy, việc nghiên cứu thực tiễn và đề xuất giải pháp nhằm thu hút đầu tư FDI vào NN trên địa bàn Hà Tĩnh là vấn đề có ý nghĩa cấp bách cả về lý luận và thực tiễn.
Với lý do đó, tác giả lựa chọn đề tài “Giải pháp thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FD vào ngành nông nghiệp trên địa bàn Tỉnh Hà Tĩnh’’ làm luận văn Thạc sĩ chuyên ngành kinh tế phát triển. Tổng quan nghiên cứu về thu hút FDI cho nông nghiệp Lĩnh vực thu hút đầu tư, đặc biệt là đầu tư nước ngoài đã và đang được nhiều tác giả nghiên cứu trong thời gian gần đây, khi mà đất nước ngày càng tiến sâu vào môi trường kinh tế toàn cầu. Một loạt những công trình đã nghiên cứu về lĩnh vực này. Có thể kể ra các công trình đã nghiên cứu gần đây nhất đó là: - “Các giải pháp tài chính nhằm tăng cường thu hút và quản lý FDI tại Việt Nam” của NCS Lê Công Toàn năm 2001.
Trong luận án này tác giả đã hệ thống các lý luận về vai trò của các giải pháp tài chính trong quản lý và thu hút FDI, kinh nghiệm của một số nước châu Á trong việc sử dụng các công cụ tài chính để thu hút FDI, đánh giá thực trạng sử dụng các giải pháp tài chính trong thu hút và quản lý FDI ở Việt Nam giai đoạn 1998 –2000 đã đề ra về các giải pháp cụ thể về tiền tệ, chi ngân sách, thuế …và cũng đề ra các điều kiện cần thiết để thu hút và tăng cường quản lý FDI giai đoạn 2001 -2010. -“Một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động FDI tại Thành phố HCM”, của NCS Trần Đăng Long năm 2002, nội dung của luận án này tác giả đã tiến hành nghiên cứu công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động FDI về lý thuyết và thực trạng tại Thành phố HCM, để ra các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động FDI. 3 -“Giải pháp tăng cường thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) ở Việt Nam”, của NCS Nguyễn Thị Kim Nhã năm 2005, đã mô tả bức tranh toàn cảnh về thu hút FDI ở Việt Nam năm 1988 đến 2005, đánh giá các mặt thành công và hạn chế các hoạt động thu hút FDI tại Việt Nam, phân tích các nguyên nhân ảnh hưởng đến thành công và hạn chế đó. Từ đó nêu rõ các vấn đề cần tiếp tục xử lý để tăng cường thu hút FDI trong thời gian tới.
Điểm mới của luận án này là khi tính lượng vốn FDI vào Việt Nam thì chỉ tính phần vốn đưa từ bên ngoài vào và cũng đã luận giải một cách khoa học khái niệm “Hiệu quả các dự án FDI đã triển khai” là một nhân tố tác động đến thu hút FDI của một quốcgia. -“Một số biện pháp thúc đẩy việc triển khai thực hiện các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại Việt Nam”, năm 2006 của NCS Bùi Huy Nhượng. Tác giả của luận án ngoài việc hệ thống hóa những vấn đề lý luận chung về đầu tư trực tiếp nước ngoài, đã có những đóng góp mới về mặt lý luận liên quan đến triển khai và thúc đẩy triển khai thực hiện dự án FDI điều này có ý nghĩa rất quan trọng trong công tác quản lý nhà nước đối với các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài sau khi cấp phép đầu tư. Luận án cũng phân tích và đánh giá khá toàn diện bức tranh về tình hình đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam theo sự vận động của nguồn vốn này, từ việc thu hút đến triển khai hoạt động thực hiện các dự án đây được coi là cơ sở quan trọng cho việc hoạch định chính sách về FDI trong thời gian sắptới.
-“Thu hút và sử dụng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên địa bàn duyên hải miền trung”, năm 2007 của NCS Hà Thanh Việt, cũng đã phân tích luận giải về các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng thu hút và sử dụng hiệu quả vốn FDI trên một vùng kinh tế của một quốc gia, khái quát được bối cảnh kinh tế - xã hội của vùng duyên hải miền trung và nhấn mạnh đến tầm quan trọng của vốn FDI trên cơ sở phân tích đánh giá thực trạng về hiệu quả của thu hút và sử dụng vốn FDI tại vùng duyên hải miền trung và những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng trên. Từ đó đề ra 3 nhóm giải pháp và có những giải pháp đặc thù áp dụng riêng cho vùng duyên hải miền trung. 4 - Luận văn tiến sỹ “Tăng cường thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào tỉnh Nghệ An của nhà nghiên cứu Đặng Thành Cương. Luận án nêu bật rõ được các ưu nhược điểm, phân tích kỹ các yếu tố đặc thù ảnh hưởng đến hiệu quả thu hút FDI vào Nghệ An, từ đó có góc nhìn liên hệ trực tiếp đến Hà Tĩnh khi Nghệ An và Hà Tĩnh có những nét chung về kinh tế, khí hậu,.
- Luận án “Môi trường đầu tư với hoạt động thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam”, của NCS Nguyễn Thị Ái Liên, năm 2011. Trong đó, luận án đã đưa ra bức tranh tổng thể lý luận về môi trường đầu tư gồm khái niệm, đặc điểm, phân loại, các yếu tố của môi trường đầu tư các chỉ số môi trường đầu tư mà các nghiên cứu khác chỉ đề cập phần nào và chưa đầy đủ. Và gần đây nhất là bài viết“Thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào ngành nông nghiệp Việt Nam của nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Mai Hương (Trường đại học Nông nghiệp Việt Nam) đăng trên tạp chí khoa học và công nghệ Lâm Nghiệp số tháng 3 năm 2017. Bài viết nêu rõ những khó khăn và thách thức mà nền nông nghiêp Việt Nam gặp phải, nêu bật những nguyên nhân của hạn chế đó và từ đó định hướng những biện pháp xử lý.
Trong các công trình nghiên cứu trên, ở khía cạnh này hay khía cạnh khác, các tác giả đã đề cập đến những vấn đề cần thiết để thu hút vốn đầu tư phát triển kinh tế. Tuy nhiên, do góc độ tiếp cận và quan điểm khác nhau nên các tác giả đều có hướng đi riêng của mình nhằm đạt được mục đích nghiên cứu. Có công trình nghiên cứu hướng về thu hút vốn đầu tư trong tổng thể nền kinh tế trên bình diện quốc gia; có công trình nghiên cứu về một khía cạnh trong thu hút vốn đầu tư tại một địa phương, một khu vực hay trên toàn đất nước; có công trình lại đi sâu nghiên cứu vốn đầu tư phát triển một ngành như công nghiệp, nông nghiệp. Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào phát triển NN một cách cơ bản, có hệ thống, phù hợp với điều kiện cụ thể của tỉnh Hà Tĩnh.
Vì vậy, khi nghiên cứu đề này này, tác giả có tiếp thu, vận dụng những nghiên cứu của các nhà khoa học trước để tiến hành áp dụng vào nghiên cứu quá trình thu hút, sử dụng vốn FDI vào NN trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh. Mục đích nghiên cứu Mục tiêu tổng quát - Luận văn được nghiên cứu với mục đích tìm hiểu và làm rõ những tồn tại của tỉnh Hà Tĩnh và nguyên nhân trong việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực NN thời gian qua. Qua đó đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thu hút nguồn vốn FDI vào NN Hà Tĩnh.