Đặt vấn đề Xử lý nước thải sinh hoạt là một vấn đề rất đáng quan tâm trong quá trình phát triển của xã hội. Nước thải sinh hoạt có thành phần chất hữu cơ, vô cơ không quá cao nhưng có số lượng các vi sinh vật gây bệnh tương đối lớn, lưu lượng phát sinh liên tục. Quá trình phát triển của các thành phố, khu dân cư, khu đô thị… nếu không có các biện pháp thu gom, xử lý giảm thiểu đây sẽ là nguồn gây ô nhiễm môi trường rất đáng lo ngại. Thành phố Buôn Ma Thuột là trung tâm chính trị, hành chính, văn hóa và đầu mối giao lưu kinh tế quan trọng của tỉnh Đắk Lắk cũng như trong khu vực Tây Nguyên.
Buôn Ma Thuột là thành phố đã có hệ thống thoát nước và vệ sinh được Chính phủ Đan Mạch và Việt Nam đồng tài trợ với tổng vốn đầu tư khoảng 265 tỷ đồng (giai đoạn I). Hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt được triển khai từ tháng 04 năm 2001 và đưa vào hoạt động từ 12/2007 [1]. Hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt về cơ bản đã giải quyết được tình trạng thoát nước mưa, nước thải tại các khu vực trọng điểm thành phố Buôn Ma Thuột. Tuy nhiên, các khu vực ngoài phạm vi bao gồm khu vực Đông Bắc và các khu vực chiếm diện tích nhỏ hơn thuộc các phường Tân Tiến, Thắng Lợi, Tân Thành và Tự An, Tân An vẫn chưa có hệ thống thoát nước mưa và thoát nước thải.
Tại đây chỉ có một số ít tuyến ống thoát nước trên một số đường phố chính. Hệ thống thoát nước ở đây là hệ thống mương cống chung dùng để cho thoát cả nước mưa và nước thải, song việc xây dựng không đồng bộ nên không có tác dụng thoát nước. Tình trạng ô nhiễm môi trường do nước thải đang là vấn đề gây bức xúc cho dân cư khu vực [2]. Kết quả điều tra cho thấy úng ngập xảy ra nhiều nơi trong thành phố.
Các tuyến thoát nước hiện có rất ít, số tuyến đã lắp đặt đang xuống cấp và hư hỏng nặng, phần bị tắc, phần bị biến thành chỗ đổ rác và một phần bị sạt lở, hư hỏng, khi mưa to, các mương cống thoát nước thường bị quá tải, nước chảy tràn ra đường và gây ngập úng, điều kiện sống và môi trường của nhân dân tại các khu vực thấp trũng hết sức khó khăn [2]. Để hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt, thoát nước và vệ sinh Thành phố Buôn Ma Thuột, phát huy tối đa quy mô công suất của Hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt hiện có, đáp ứng được nhu cầu về thoát nước mưa, nước thải của thành phố trước mắt và lâu dài, đảm bảo tính đồng bộ trong đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng và tạo dựng một không gian đô thị xanh, sạch, đẹp, hiện đại và văn minh. UBND thành phố Buôn Ma Thuột đã triển khai dự án mở rộng hệ thống thoát nước mưa và nước thải sinh hoạt đã được triển khai năm 2017. Để có đánh giá thiết thực về tình hình quản lý, xử lý nước thải sinh hoạt thành phố Buôn Ma Thuột, cần thiết phải có một nghiên cứu tổng quát về hiện trạng hệ thống xử lý nước thải, hiện trạng công tác quản lý.
Trên cơ sở điều tra, phân tích và đánh giá hiện trạng hệ thống thoát nước, công tác quản lý nước thải sinh hoạt trên địa bàn thành phố Buôn Ma Thuột nghiên cứu sẽ nhằm mục đích xây dựng các giải pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý nước thải sinh hoạt tại thành phố Buôn Ma Thuột. 1 Đề tài Đánh giá và đề xuất các giải pháp quản lý nước thải sinh hoạt trên địa bàn TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk đem lại cái nhìn tổng quan về công tác quản lý nước thải sinh hoạt và từ đó đưa ra các biện pháp mang tính chiến lược lâu dài vừa đáp ứng được yêu cầu trước mắt trong công tác quản lý, xử lý nước thải sinh hoạt TP Buôn Ma Thuột và trong tương lai. Mục tiêu nghiên cứu Đề tài đánh giá và đề xuất các giải pháp quản lý nước thải sinh hoạt trên địa bàn TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk được thực hiện với mục tiêu sau: - Đáng giá hiện trạng hệ thống thu gom xử lý nước thải sinh hoạt; - Đánh giá hiện trạng quản lý, xử lý nước thải sinh hoạt; - Phân tích các bên liên quan trong việc quản lý nước thải sinh hoạt. Đánh giá hiệu quả của các chính sách quản lý nước thải sinh hoạt TP Buôn Ma Thuột.
- Dự báo khối lượng phát sinh nước thải sinh hoạt trên địa bàn TP Buôn Ma Thuột. - Đề xuất các giải pháp nâng cao quản lý nước thải sinh hoạt tại TP Buôn Ma Thuột. Nội dung nghiên cứu của đề tài Để đạt được các mục tiêu trên đề tài triển khai thực hiện các nội dung sau: a. Nội dung 1: Tim hiểu nghiên cứu các văn bản quy phạm pháp lý liên quan - Các chương trình, đề tài trong và ngoài nước có liên quan; - Các đề tài nghiên cứu trên địa bàn tỉnh; - Tìm hiểu các văn bản pháp luật liên quan đến Hệ thống thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt; - Một số văn bản pháp lý trong công tác quản lý nước thải sinh hoạt.
Nội dung 2: Điều tra khảo sát và đánh giá hiện trạng quản lý nước thải sinh hoạt - Khảo sát thực địa toàn bộ hệ thống xử lý nước thải; - Thu thập số liệu, các văn bản liên quan đến công tác quản lý nước thải sinh hoạt; c. Nội dung 3: Tiến hành lấy mẫu, thu thập các số liệu môi trường trong công tác quản lý nước thải sinh hoạt - Lấy mẫu, phân tích chất lượng nước thải, nước mặt liên quan đến Hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt; - Thu thập các số liệu quan trắc liên quan quản lý nước thải sinh hoạt; - So sánh, nhận x t, đánh giá kết quả phân tích theo các Quy chu n, Tiêu chu n Việt Nam hiện hành. Điều tra, tham vấn ý kiến người dân, chính quyền địa phương, các bên liên quan đến công tác quản lý nước thải sinh hoạt trên địa bàn - Tiến hành xây dựng phiếu điều tra, tham vấn ý kiến người dân trên địa bàn để biết hiện trạng quản lý nước thải các hộ gia đình, hiện trạng hệ thống thoát nước mưa, nước thải; 2 - Triển khai thu thập ý kiến (bằng hình thức phỏng vấn sâu) các cấp chính quyền, cơ quan quản lý, đơn vị vận hành, quản lý hệ thống thoát nước mưa, thu gom và xử lý nước thải để biết hiện trạng, những ưu điểm, nhược điểm, cơ hội và thách thức hiện tại và trong tương lai đối với vấn đề thoát nước mưa, nước thải của thành phố. - Tổng hợp, xử lý số liệu.
Nội dung 4: Xây dựng biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý nước thải sinh hoạt trên địa bàn TP Buôn Ma Thuột - Đề xuất các giải pháp kỹ thuật và quản lý để nâng cao hiệu quả công tác quản lý nước thải sinh hoạt. - Phân tích tính khả thi các giải pháp quản lý dựa trên lợi ích kinh tế, xã hội và môi trường từ đó xây dựng các chương trình hành động cụ thể. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu a. Đối tượng nghiên cứu - Hệ thống thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt; - Công tác quản lý nước thải sinh hoạt trên địa bàn TP Buôn Ma Thuột.
- Đánh giá yếu tố kinh tế - xã hội để dự báo khối lượng phát sinh nước thải sinh hoạt. Phạm vi nghiên cứu Đề tài được thực hiện trên địa bàn TP. Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk. Tính khoa học và thực tế của đề tài a.
Tính khoa h c Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở khoa học đáng tin cậy cho các đơn vị chức năng tham khảo phục vụ xây dựng chính sách quản lý hiệu quả nước thải sinh hoạt trên địa thành phố. Tính thực ti n Kết quả của đề tài là những chính sách quản lý chất lượng môi trường phù hợp thực tiễn, kết hợp việc tham khảo những giải pháp quản lý môi trường chất lượng hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt một số địa phương, có thể áp dụng trong thực tế cho địa phương TP Buôn Ma Thuột. Tính mới c a đề tài Với đặc điểm khí hậu của vùng Tây Nguyên Mùa mưa bắt đầu từ tháng 5 đến hết tháng 11, lượng mưa trong các tháng này tập trung tới 80% - 90% lượng mưa cả năm, mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau, lượng mưa chỉ chiếm 10% - 20% lượng mưa cả năm. Khu vực nghiên cứu có địa hình đồi núi dốc, diện tích đất đai còn nhiều việc xây dựng hệ thống thu gom, xây dựng nhà máy xử lý nước thải tận dụng địa hình tự nhiên để bố trí tự chảy và kết hợp xây dựng phương án xử lý sinh học để xử lý nước thải sinh hoạt đã mang lại hiệu quả cao về kinh tế và đảm bảo môi trường.
Đề tài là cái nhìn tổng quan về mô hình xử lý nước thải sinh hoạt tại khu vực Tây Nguyên với đặc điểm khí hậu, khí tượng, địa hình đặc trưng khu vực. 3 Đánh giá và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý liên quan đến nước thải sinh hoạt đã có rất nhiều dự án đánh giá trong nước cũng như quốc tế. Tuy nhiên, nét mới của đề tài là cách tiếp cận với vấn đề quản lý nước thải sinh hoạt trên địa bàn TP Buôn Ma Thuột là đánh giá toàn diện về quá trình thu gom, xử lý và công tác quản lý nước thải sinh hoạt tại khu vực đặc trưng để từ đó tạo nền tảng quan trọng, là cơ sở thực tiễn tin cậy để xây dựng và triển khai các giải pháp quản lý nước thải sinh hoạt trên địa bàn TP Buôn Ma Thuột và nhiều vùng khác trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk cũng như 5 tỉnh Tây Nguyên. Phƣơng pháp nghiên cứu 6.
Phƣơng pháp luận Xây dựng biện pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý là quá trình xây dựng, đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thu gom, xử lý và công tác quản lý nước thải sinh hoạt trên nền tảng hiện trạng và những đánh giá khách quan.
