BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO UBND THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG LÊ THỊ NHƯ QUỲNH GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG ĐÔNG BẮC Á LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ HỌC HẢI PHÒNG – 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO UBND THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG LÊ THỊ NHƯ QUỲNH GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG ĐÔNG BẮC Á LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ HỌC CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ MÃ SỐ NGÀNH: 9.10 Người hướng dẫn khoa học: 1. NGUYỄN HOÀI NAM Hải Phòng - 2023 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được công bố ở bất kỳ nghiên cứu nào khác ngoài các bài báo/bài viết hội thảo của tôi hoặc các bài báo/bài viết hội thảo của tôi và đồng tác giả được nêu trong danh mục công trình khoa học có liên quan đến luận án. Các thông tin, dữ liệu được sử dụng trong luận án được thu thập từ thực tế, có nguồn gốc trích dẫn rõ ràng, được xử lý trung thực và khách quan. Hải Phòng, ngày tháng năm 2023 Nghiên cứu sinh Lê Thị Như Quỳnh ii LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian thực hiện luận án này, tôi đã nhận được sự quan tâm giúp đỡ, hỗ trợ nhiệt tình và những lời động viên chân thành, quý báu từ Quý Thầy, Cô cùng Gia Đình, người thân, bạn bè. Với lòng biết ơn sâu sắc, trước tiên tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Cha, Mẹ tôi – Người đã không ngại khó khăn, gian nan vất vả để tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian học tập, là Người tiếp thêm sức mạnh hỗ trợ tôi vượt qua khó khăn để hoàn thành luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo, Quý Thầy, Cô trong khoa Kinh tế và Quản trị kinh doanh, Phòng Quản lý Sau đại học, các Khoa của trường Đại học Hải Phòng đã truyền đạt nhiều kiến thức bổ ích, hỗ trợ các thông tin tài liệu giúp tôi hoàn thành khóa học. Với sự giảng dạy tận tình của Quý Thầy, Cô, tôi đã được đào tạo một cách hệ thống từ kiến thức đến kỹ năng trong suốt thời gian học tập. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn và gửi lời cảm ơn chân thành, sâu sắc đến PGS. Phạm Văn Cương, PGS.TS Nguyễn Hoài Nam đã tận tình hướng dẫn, truyền đạt những kiến thức quý báu và động viên cho tôi trong suốt thời gian thực hiện luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn các bạn Nghiên cứu sinh ngành Quản lý kinh tế của Trường Đại học Hải Phòng đã ủng hộ tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận án này. Kính chúc tất cả nhiều sức khỏe và thành công! iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN . i DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU . x DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ. xi PHẦN MỞ ĐẦU . Tính cấp thiết của đề tài . Mục đích, nhiệm vụ và câu hỏi nghiên cứu . Mục đích nghiên cứu . Nhiệm vụ nghiên cứu . Câu hỏi nghiên cứu . Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài . Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp luận và quy trình thực hiện nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu cụ thể . Phương pháp nghiên cứu dữ liệu thứ cấp. Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu sơ cấp . Những điểm mới của luận án và ý nghĩa thực tiễn của đề tài luận án . Kết cấu đề tài . 13 TỔNG QUAN VỀ CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ Ở TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN . Tổng quan các công trình nghiên cứu ở ngoài nước . Các công trình nghiên cứu về di dân hay di cư lao động quốc tế . Nghiên cứu về xuất khẩu lao động . Tổng quan các nghiên cứu về phát triển xuất khẩu lao động . Tổng quan các công trình nghiên cứu ở trong nước . Nghiên cứu về di cư và di chuyển lao động quốc tế . Nghiên cứu về xuất khẩu lao động . Các nghiên cứu về phát triển xuất khẩu lao động . Những khoảng trống nghiên cứu. 28 Tiểu kết chương 1. 31 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ BÀI HỌC THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG CỦA MỘT QUỐC GIA . Cơ sở lý luận về di chuyển lao động và xuất khẩu lao động . Một số vấn đề về di dân và di chuyển lao động quốc tế . Khái niệm và đặc điểm của xuất khẩu lao động . Các hình thức và vai trò của xuất khẩu lao động .4 Các tác nhân của hoạt động xuất khẩu lao động theo tiếp cận lý thuyết các bên tham gia . Quá trình thực hiện hoạt động xuất khẩu lao động của các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ xuất khẩu lao động và vai trò của các bên tham gia . Cơ sở lý thuyết về phát triển xuất khẩu lao động. Khái niệm về phát triển xuất khẩu lao động . Phạm vi và yêu cầu phát triển xuất khẩu lao động. Các tiêu chí đánh giá hoạt động xuất khẩu lao động và phát triển xuất khẩu lao động . Các yếu tố chủ yếu tác động đến phát triển xuất khẩu lao động theo lý thuyết các bên tham gia và mô hình nghiên cứu . Nhóm các yếu tố thuộc về thị trường nhập khẩu lao động nước ngoài . Nhóm yếu tố thuộc các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ xuất khẩu lao động tác động đến phát triển xuất khẩu lao động của quốc gia . Nhóm yếu tố thuộc năng lực và hành vi của người đi xuất khẩu lao động tác động đến phát triển xuất khẩu lao động của quốc gia . Nhóm yếu tố thuộc về quản lý Nhà nước tác động đến phát triển xuất khẩu lao động của quốc gia . Mối quan hệ giữa Nhà nước - Doanh nghiệp xuất khẩu lao động - người lao động trong phát triển xuất khẩu lao động . Mô hình nghiên cứu về các yếu tố tác động đến phát triển xuất khẩu lao động của một quốc gia . Bài học tham khảo rút ra cho Việt Nam từ thực tiễn phát triển xuất khẩu lao động của một số quốc gia điển hình . Kinh nghiệm của Philippines . Kinh nghiệm của Thái Lan . Kinh nghiệm của Indonesia . Bài học cho Việt Nam . 68 Tiểu kết chương 2. 72 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG ĐÔNG BẮC Á . Khái quát thực trạng xuất khẩu lao động của Việt Nam từ năm 2000-2022 . Đặc điểm thị trường và nhu cầu lao động nước ngoài của các quốc gia Đông Bắc Á . Thị trường Nhật Bản . Thị trường Đài Loan . Thị trường Hàn Quốc . Đánh giá về sức hấp dẫn của khu vực thị trường Đông Bắc Á đối với hoạt động xuất khẩu lao động của Việt Nam . Thực trạng phát triển xuất khẩu lao động Việt Nam sang thị trường Đông Bắc Á 83 3.1 Kết quả phát triển xuất khẩu lao động sang thị trường Đông Bắc Á . Thực trạng kết quả xuất khẩu lao động sang các thị trường ở khu vực Đông Bắc Á . Đánh giá các yếu tố tác động đến phát triển xuất khẩu lao động sang thị trường Đông Bắc Á theo mô hình lý thuyết các bên tham gia . Đánh giá tác động của các yếu tố thuộc về các doanh nghiệp xuất khẩu lao động tới phát triển xuất khẩu lao động sang thị trường Đông Bắc Á . Đánh giá tác động của các yếu tố thuộc người lao động - Nguồn lao động tới phát triển xuất khẩu lao động sang thị trường khu vực Đông Bắc Á . Đánh giá tác động của các yếu tố thuộc Quản lý Nhà nước đến phát triển xuất khẩu lao động sang thị trường Đông Bắc Á . Đánh giá tác động của các yếu tố thuộc về thị trường nhập khẩu lao động đến phát triển hoạt động xuất khẩu lao động . Đánh giá tác động của một số yếu tố khách quan khác trong 3 năm vừa qua . Đánh giá chung về các yếu tố tác động đến phát triển xuất khẩu lao động của Việt Nam sang thị trường Đông Bắc Á . Những yếu tố tác động tích cực . Những yếu tố đang là rào cản phát triển xuất khẩu lao động sang thị trường Đông Bắc Á . Sự tương tác giữa các yếu tố tác động đến phát triển xuất khẩu lao động Việt Nam sang Đông Bắc Á . 114 Tiểu kết chương 3. 119 vii MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG ĐÔNG BẮC Á. Bối cảnh quốc tế và trong nước tác động đến hoạt động xuất khẩu lao động của Việt Nam sang thị trường Đông Bắc Á trong thời gian 10 năm tới . Bối cảnh quốc tế . Bối cảnh trong nước . Cơ hội và thách thức đối với Việt Nam . Điểm mạnh và điểm yếu của lao động Việt Nam . Quan điểm và định hướng phát triển xuất khẩu lao động của Việt Nam sang thị trường Đông Bắc Á tới năm 2030 . Quan điểm phát triển xuất khẩu lao động trong thời gian tới . Định hướng phát triển xuất khẩu lao động trong thời gian tới . Giải pháp phát triển xuất khẩu lao động của Việt Nam sang thị trường Đông Bắc Á . Nhóm giải pháp đối với Nhà nước về xuất khẩu lao động . Nhóm giải pháp đối với các doanh nghiệp xuất khẩu lao động . Nhóm giải pháp đối với người lao động đi xuất khẩu lao động . Nhóm giải pháp phối hợp giữa Nhà nước và doanh nghiệp trong đào tạo nhân lực phục vụ xuất khẩu lao động sang thị trường Đông Bắc Á . Kiến nghị về tổ chức bộ máy quản lý Nhà nước nhằm phát triển xuất khẩu lao động . Kiến nghị với các cấp chính quyền ở địa phương . 144 Tiểu kết chương 4. 146 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO . 167 viii PHỤ LỤC 4 . 173 ix DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Giải thích CNH Công nghiệp hoá CMKT Chuyên môn kỹ thuật DNNN Doanh nghiệp Nhà nước DNNNN Doanh nghiệp ngoài Nhà nước HĐH Hiện đại hoá HNKT Hội nhập kinh tế NCS Nghiên cứu sinh NHTM Ngân hàng thương mại NKLĐ Nhập khẩu lao động NLĐ Người lao động LĐTBXH Lao động Thương binh Xã hội TTLĐ Thị trường lao động THPT Trung học phổ thông XHCN Xã hội chủ nghĩa XK Xuất khẩu XKLĐ Xuất khẩu lao động QLLĐNN Quản lý lao động ngoài nước x DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Số Hiệu Tên bảng Trang bảng Tỷ trọng số lượng người đi xuất khẩu lao động theo từng khu vực 75 3.
