Khóa luận giải pháp phát triển tín dụng DNNVV tại Ngân hàng Hàng Hải Hải Phòng

Khóa luận phân tích giải pháp phát triển tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng thương mại cổ phần hàng hải chi nhánh Hải Phòng.

• Tác giả: Lê Thị Hà Thu
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Thị Kim Hảo
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Tín Dụng Đối Với Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Hàng Hải Chi Nhánh Hải Phòng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Cơ sở lý luận về tín dụng ngân hàng đối với DNNVV
• 1.2. Khái niệm và đặc điểm tín dụng ngân hàng
• 1.3. Khái niệm, đặc điểm của DNNVV
• 1.4. Phát triển tín dụng DNNVV
• 1.5. Quan niệm phát triển tín dụng của ngân hàng đối với DNNVV
• 1.6. Ý nghĩa của việc phát triển tín dụng đối với DNNVV
• 1.7. Các chỉ tiêu đánh giá sự phát triển tín dụng ngân hàng đối với DNNVV
• 1.8. Các nhân tố tác động đến việc phát triển tín dụng đối với DNNVV
• 1.9. Kinh nghiệm của các NHTM khác trên địa bàn thành phố Hải Phòng trong việc phát triển tín dụng cho các DNNVV
• 1.10. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI CHI NHÁNH NGÂN HÀNG TMCP HÀNG HẢI HẢI PHÒNG
• 2.1. Thực trạng của các DNNVV tại Hải Phòng hiện nay
• 2.2. Khái quát hoạt động kinh doanh tại Ngân hàng TMCP Hàng Hải – chi nhánh Hải Phòng
• 2.3. Sơ lược quá trình hình thành và phát triển của Maritime Bank Hải Phòng
• 2.4. Hoạt động kinh doanh của Maritime Bank Hải Phòng giai đoạn 2014-2017
• 2.5. Thực trạng phát triển tín dụng đối với DNNVV tại Maritime Bank Hải Phòng
• 2.6. Nhóm chỉ tiêu định tính
• 2.7. Nhóm chỉ tiêu định lượng
• 2.8. Đánh giá chung
• 2.9. Kết quả đạt được
• 2.10. Những hạn chế và nguyên nhân hạn chế khả năng phát triển tín dụng đối với DNNVV tại Maritime Bank
• 2.11. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI CHI NHÁNH NGÂN HÀNG TMCP HÀNG HẢI VIỆT NAM – CHI NHÁNH HẢI PHÒNG
• 3.1. Định hướng về hoạt động tín dụng đối với DNNVV tại ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam – Chi nhánh Hải Phòng
• 3.2. Các giải pháp phát triển tín dụng đối với DNNVV
• 3.3. Ngân hàng Nhà nước
• 3.4. Kiến nghị đối với các quan, ban ngành, tổ chức đoàn thể
• 3.5. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về tín dụng doanh nghiệp

Tín dụng doanh nghiệp là một phần quan trọng trong hệ thống tài chính, đặc biệt là đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV). Theo thống kê, DNNVV chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam, đóng góp hơn 40% vào tổng sản phẩm quốc nội. Tuy nhiên, việc tiếp cận tín dụng ngân hàng vẫn gặp nhiều khó khăn. Ngân hàng Hàng Hải Hải Phòng đã có những chính sách hỗ trợ, nhưng vẫn cần cải thiện để đáp ứng nhu cầu vốn của DNNVV. Việc phát triển tín dụng không chỉ giúp DNNVV mở rộng sản xuất mà còn tạo ra nhiều việc làm, góp phần vào sự phát triển kinh tế địa phương.

1.1. Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa

DNNVV thường có quy mô nhỏ, ít vốn và chi phí quản lý hạn chế. Họ thường hoạt động trong các lĩnh vực phục vụ đời sống, sản phẩm có sức mua cao. Tuy nhiên, DNNVV cũng gặp khó khăn trong việc tiếp cận công nghệ hiện đại và thị trường. Đặc biệt, trình độ quản lý và công nghệ của DNNVV còn hạn chế, điều này ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của họ trên thị trường. Việc hỗ trợ từ ngân hàng là rất cần thiết để giúp DNNVV nâng cao năng lực sản xuất và quản lý.

II. Thực trạng tín dụng tại Ngân hàng Hàng Hải Hải Phòng

Ngân hàng Hàng Hải Hải Phòng đã có những nỗ lực trong việc phát triển tín dụng doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực trạng cho thấy rằng tỷ lệ cho vay đối với DNNVV vẫn còn thấp so với nhu cầu thực tế. Các chỉ tiêu đánh giá sự phát triển tín dụng cho thấy rằng ngân hàng cần cải thiện quy trình cho vay, giảm thiểu thủ tục hành chính để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho DNNVV. Hơn nữa, việc nâng cao chất lượng dịch vụ và đào tạo nhân viên cũng là yếu tố quan trọng để thu hút khách hàng từ nhóm doanh nghiệp này.

2.1. Đánh giá kết quả cho vay

Kết quả cho vay tại Ngân hàng Hàng Hải Hải Phòng cho thấy sự tăng trưởng nhất định trong giai đoạn 2014-2017. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong việc tiếp cận vốn của DNNVV. Các chỉ tiêu định lượng cho thấy rằng ngân hàng cần có những chính sách ưu đãi hơn để khuyến khích DNNVV vay vốn. Việc cải thiện quy trình thẩm định và cho vay sẽ giúp ngân hàng tăng cường mối quan hệ với khách hàng, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng.

III. Giải pháp phát triển tín dụng cho DNNVV

Để phát triển tín dụng cho DNNVV, Ngân hàng Hàng Hải Hải Phòng cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, ngân hàng cần cải thiện chính sách cho vay, giảm thiểu thủ tục hành chính và tăng cường hỗ trợ tư vấn cho DNNVV. Thứ hai, việc đào tạo nhân viên ngân hàng về nhu cầu và đặc điểm của DNNVV là rất quan trọng. Cuối cùng, ngân hàng cần tăng cường hợp tác với các tổ chức, hiệp hội doanh nghiệp để nắm bắt nhu cầu và xu hướng phát triển của DNNVV, từ đó đưa ra các sản phẩm tín dụng phù hợp.

3.1. Đề xuất chính sách tín dụng

Ngân hàng cần xây dựng các chính sách tín dụng ưu đãi cho DNNVV, bao gồm lãi suất thấp hơn và thời gian vay dài hơn. Bên cạnh đó, ngân hàng cũng nên xem xét việc cung cấp các dịch vụ tài chính bổ sung như bảo lãnh ngân hàng, tư vấn tài chính để hỗ trợ DNNVV trong việc quản lý tài chính. Việc này không chỉ giúp DNNVV tiếp cận vốn dễ dàng hơn mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh của họ trên thị trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) giữ vị trí then chốt trong nền kinh tế Việt Nam, chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, đóng góp trên 40% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và tạo việc làm cho hơn 1 triệu lao động mỗi năm. Mặc dù nhận được nhiều chính sách khuyến khích từ Chính phủ và các tổ chức kinh tế, phần lớn DNNVV vẫn đối mặt với các rào cản nội tại như công nghệ sản xuất lạc hậu, trình độ quản trị hạn chế và năng lực tài chính yếu kém. Nhu cầu bổ sung vốn lưu động, đổi mới máy móc thiết bị và mở rộng quy mô kinh doanh của các DNNVV là rất lớn, tạo dư địa phát triển dịch vụ cho các ngân hàng thương mại. Tuy nhiên, mối liên kết cung - cầu vốn giữa ngân hàng thương mại và khối DNNVV vẫn còn nhiều điểm nghẽn.

Tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Hàng Hải Việt Nam (Maritime Bank - MSB), định hướng mở rộng tín dụng cho khối DNNVV đã được xác lập trên toàn hệ thống. Mặc dù vậy, kết quả triển khai thực tế giữa các đơn vị mạng lưới chưa đồng đều; một số chi nhánh còn gặp vướng mắc trong việc tiếp cận, thẩm định và mở rộng thị phần đối với nhóm khách hàng này. Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Thị Hà Thu tập trung giải quyết yêu cầu thực tiễn về phát triển tín dụng DNNVV tại một địa bàn kinh tế trọng điểm thông qua nghiên cứu trường hợp tại MSB Chi nhánh Hải Phòng.

Nhiệm vụ và mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể gồm:

1. Làm rõ hệ thống cơ sở lý luận về tín dụng ngân hàng đối với DNNVV, vai trò của nguồn vốn tín dụng và khảo cứu kinh nghiệm phát triển tín dụng DNNVV của một số ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn thành phố Hải Phòng.
2. Đánh giá toàn diện thực trạng phát triển hoạt động tín dụng đối với DNNVV tại Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam – Chi nhánh Hải Phòng trong giai đoạn 2014–2017 thông qua nhóm chỉ tiêu định lượng và định tính.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị cụ thể nhằm thúc đẩy phát triển tín dụng DNNVV tại Chi nhánh MSB Hải Phòng trong giai đoạn tiếp theo.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là phương thức tài trợ vốn cho DNNVV dưới hình thức cấp tín dụng ngân hàng. Phạm vi nghiên cứu về không gian tập trung vào các DNNVV có quan hệ tín dụng với MSB Chi nhánh Hải Phòng; phạm vi thời gian thu thập dữ liệu và phân tích thực trạng bao quát giai đoạn 2014–2017.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng phân tích dựa trên các chuẩn mực lý luận về tín dụng ngân hàng và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động doanh nghiệp và ngân hàng tại Việt Nam.

Về cơ sở lý luận, tác giả vận dụng khái niệm tín dụng của TS. Nguyễn Thùy Dương (2016) và quy định pháp lý tại Luật Các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 để làm rõ bản chất của quan hệ cấp tín dụng qua ba giai đoạn: cấp tín dụng, chuyển giao vốn tín dụng và hoàn trả gốc cùng lãi vay. Khái niệm và tiêu chí nhận diện DNNVV được đối chiếu qua các thời kỳ: Công văn số 681/CP-KTN ngày 20/06/1998, Nghị định số 90/2001/NĐ-CP ngày 23/11/2001 và chuẩn hóa theo Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30/06/2009 của Chính phủ.

Khu vực	DN siêu nhỏ (Số LĐ)	DN siêu nhỏ (Tổng nguồn vốn)	DN nhỏ (Số LĐ)	DN nhỏ (Tổng nguồn vốn)	DN vừa (Số LĐ)	DN vừa (Tổng nguồn vốn)
I. Nông, lâm nghiệp và thủy sản	$\le 10$ người	$\le 20$ tỷ đồng	Từ $> 10$ đến $200$ người	Từ $> 20$ đến $100$ tỷ đồng	Từ $> 200$ đến $300$ người	Từ $> 100$ đến $200$ tỷ đồng
II. Công nghiệp và xây dựng	$\le 10$ người	$\le 20$ tỷ đồng	Từ $> 10$ đến $200$ người	Từ $> 20$ đến $100$ tỷ đồng	Từ $> 200$ đến $300$ người	Từ $> 100$ đến $200$ tỷ đồng
III. Thương mại và dịch vụ	$\le 10$ người	$\le 10$ tỷ đồng	Từ $> 10$ đến $50$ người	Từ $> 10$ đến $50$ tỷ đồng	Từ $> 50$ đến $100$ người	Từ $> 50$ đến $100$ tỷ đồng

Khung đánh giá sự phát triển tín dụng được tác giả chia thành hai chiều hướng: phát triển theo chiều rộng (gia tăng số lượng khách hàng, quy mô dư nợ, thị phần) và phát triển theo chiều sâu (nâng cao doanh số cho vay trên khách hàng hiện hữu, đa dạng hóa gói sản phẩm, cải thiện chất lượng dịch vụ và quản trị rủi ro nợ xấu).

Hệ thống chỉ tiêu đo lường bao gồm:

• Tốc độ tăng trưởng khách hàng: $\frac{\text{Số lượng DNNVV}{(n)} - \text{Số lượng DNNVV}{(n-1)}}{\text{Số lượng DNNVV}_{(n-1)}} \times 100%$
• Tỷ trọng dư nợ DNNVV: $\frac{\text{Dư nợ cho vay DNNVV}}{\text{Tổng dư nợ}} \times 100%$
• Tỷ lệ nợ quá hạn: $\frac{\text{Tổng dư nợ quá hạn DNNVV}}{\text{Tổng dư nợ DNNVV}} \times 100%$
• Tỷ lệ nợ xấu (Nhóm 3 đến Nhóm 5): $\frac{\text{Tổng dư nợ nhóm III, IV, V đối với DNNVV}}{\text{Tổng dư nợ DNNVV}} \times 100%$
• Tỷ lệ cho vay có tài sản bảo đảm (TSBĐ): $\frac{\text{Dư nợ có TSBĐ đối với DNNVV}}{\text{Tổng dư nợ DNNVV}} \times 100%$
• Các chỉ tiêu cơ cấu dư nợ theo kỳ hạn vay và theo ngành nghề kinh doanh.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa phân tích dữ liệu thống kê thứ cấp và điều tra sơ cấp:

• Phương pháp định tính và thống kê mô tả: Thu thập, tổng hợp dữ liệu từ báo cáo tài chính nội bộ của MSB Chi nhánh Hải Phòng giai đoạn 2014–2017, số liệu thống kê doanh nghiệp từ Cục Thống kê thành phố Hải Phòng và các văn bản điều hành của Ngân hàng Nhà nước (Quyết định số 286/2002/QĐ-NHNN về quy chế đồng tài trợ).
• Phương pháp điều tra, khảo sát ý kiến: Tiến hành phát phiếu khảo sát thực tế trên mẫu $n = 40$ khách hàng DNNVV đang duy trì dư nợ tại MSB Chi nhánh Hải Phòng để đánh giá mức độ hài lòng theo thang điểm từ 1 (Rất không hài lòng) đến 5 (Rất hài lòng) trên 5 phương diện: chính sách tín dụng, thủ tục hồ sơ, sản phẩm tín dụng, chi phí vay vốn và cán bộ ngân hàng.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng thương mại

Chương 1 hệ thống hóa các vấn đề lý luận căn bản về quan hệ tín dụng giữa ngân hàng thương mại và DNNVV. Tác giả phân tích các đặc thù tín dụng xuất phát từ hạn chế nội tại của khối doanh nghiệp này: món vay thường có giá trị nhỏ lẻ dẫn đến chi phí quản lý trên từng món vay cao; tổ chức kế toán giản đơn, thiếu minh bạch thông tin dẫn đến rủi ro đạo đức và rủi ro mất vốn; năng lực tài chính yếu và phụ thuộc nhiều vào tài sản thế chấp cá nhân của chủ sở hữu. Tuy nhiên, phân khúc này cho phép ngân hàng phân tán rủi ro danh mục, áp dụng mức biên lãi suất phù hợp và tạo cơ hội bán chéo các dịch vụ giá trị gia tăng như huy động tiền gửi thanh toán, mua bán ngoại tệ, thanh toán quốc tế và bảo lãnh.

Tác giả phân tích các sản phẩm cấp tín dụng chủ yếu cho DNNVV gồm: cho vay đầu tư phát triển (trung, dài hạn), cho vay tài trợ vốn lưu động (từng lần hoặc theo hạn mức), cho vay đồng tài trợ và nghiệp vụ bao thanh toán. Khung nhân tố tác động đến phát triển tín dụng được phân loại theo ba nhóm:

• Nhóm nhân tố từ phía ngân hàng: Quy mô vốn tự có và vốn huy động, chính sách tín dụng, quy trình thẩm định, chính sách lãi suất, chất lượng cán bộ tín dụng, mạng lưới chi nhánh, hoạt động marketing và hạ tầng công nghệ.
• Nhóm nhân tố từ phía doanh nghiệp: Tài sản bảo đảm, tính khả thi và sinh lời của phương án kinh doanh, năng lực tài chính và độ tin cậy của thông tin kế toán cung cấp.
• Nhóm nhân tố môi trường bên ngoài: Môi trường kinh tế vĩ mô, môi trường văn hóa - xã hội, hành lang pháp lý và điều kiện công nghệ.

Bên cạnh đó, chương 1 tổng hợp kinh nghiệm thực tiễn từ ba ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn thành phố Hải Phòng:

• Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB): Tập trung vào cạnh tranh lãi suất thông qua gói vay ưu đãi quy mô 10.000 tỷ đồng với lãi suất từ 6,8%/năm và kéo dài thời hạn cấp hạn mức vốn lưu động lên tối đa 5 năm.
• Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín (Sacombank): Tạo sự khác biệt về sản phẩm bằng Thẻ tín dụng quốc tế doanh nghiệp, miễn lãi tối đa 55 ngày không cần TSBĐ và ưu đãi phí giao dịch ngoại tệ ở mức 2%.
• Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank): Thiết kế các chương trình cho vay tín chấp linh hoạt, hướng trọng tâm vào nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ và doanh nghiệp mới thành lập (nhóm chiếm 96% tổng số doanh nghiệp).

Chương 2: Thực trạng phát triển tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại chi nhánh Ngân hàng TMCP Hàng Hải Hải Phòng

Chương 2 mô tả bối cảnh kinh tế địa bàn và phân tích kết quả kinh doanh của MSB Chi nhánh Hải Phòng. Về bối cảnh địa bàn, đến cuối năm 2017, Hải Phòng có 17.617 doanh nghiệp (tăng 11,5% so với năm 2016), trong đó DNNVV chiếm khoảng 80%, bao gồm 1.106 doanh nghiệp tư nhân, 7.978 công ty TNHH từ hai thành viên trở lên, hơn 5.000 công ty cổ phần và 140 doanh nghiệp nhà nước. Tốc độ thành lập doanh nghiệp mới tại địa phương năm 2017 tăng 34%.

Về tổng thể hoạt động kinh doanh giai đoạn 2014–2017, MSB Chi nhánh Hải Phòng ghi nhận sự tăng trưởng liên tục về lợi nhuận và quy mô tín dụng, đi kèm với sự cải thiện về kiểm soát rủi ro nợ quá hạn:

Chỉ tiêu (ĐVT: triệu đồng)	Năm 2014	Năm 2015	Năm 2016	Năm 2017
Tổng thu nhập	35.951	38.365	39.219	40.787
Lợi nhuận sau thuế	5.196	5.532	5.664	6.156
Tổng huy động vốn	798.065	776.958	843.076	944.160
Tổng dư nợ cho vay	354.792	432.174	456.023	538.107
Tỷ lệ nợ quá hạn	1,75%	1,12%	0,85%	0,65%

Về sản phẩm tín dụng DNNVV, MSB đã triển khai các gói sản phẩm:

• Tín dụng toàn diện: Cấp hạn mức lên đến 3 lần giá trị tài sản thế chấp (bất động sản, ô tô, máy móc thiết bị, nhà xưởng) cho doanh nghiệp có doanh thu năm gần nhất trên 17 tỷ đồng và hoạt động tối thiểu 3 năm.
• Tín dụng dự phòng: Cấp hạn mức không tài sản bảo đảm tối đa 4 tỷ đồng cho doanh nghiệp có doanh thu trên 17 tỷ đồng và hoạt động từ 2 năm trở lên.
• Tín dụng cho doanh nghiệp vi mô: Cho vay tối đa 96% giá trị tài sản bảo đảm, hạn mức tối đa 6 tỷ đồng đối với doanh nghiệp có doanh thu từ 3 đến 20 tỷ đồng.
• Sản phẩm phái sinh và tài trợ chuyên biệt: Gói Mfloat (tài trợ nhập khẩu kết hợp ưu đãi lãi suất, khách hàng chịu rủi ro tỷ giá, kỳ hạn tối đa 6 tháng), Mreset (vay VND lãi suất thả nổi điều chỉnh định kỳ, kỳ hạn tối đa 6 tháng) và Mfine (vay lãi suất linh hoạt có trần khống chế tối đa nhằm phòng ngừa rủi ro tỷ giá).

Kết quả khảo sát mức độ hài lòng của 40 khách hàng DNNVV tại Chi nhánh ghi nhận sự chênh lệch rõ rệt giữa các tiêu chí:

Chỉ tiêu khảo sát	Điểm 1	Điểm 2	Điểm 3	Điểm 4	Điểm 5	Điểm trung bình
1. Hạn mức tối đa được cấp	0	0	8	18	14	4,15
2. Mức độ đa dạng của TSBĐ	0	6	31	3	0	2,90
3. Thời hạn cho vay	0	6	17	15	2	3,30
4. Kỳ hạn và phương thức trả nợ	0	8	10	21	1	3,40
5. Các chính sách xử phạt	0	5	27	8	0	3,00
6. Thủ tục vay vốn	0	4	29	7	0	3,00
7. Thời gian xét duyệt và giải ngân	0	3	32	5	0	3,00
8. Hồ sơ vay vốn	0	6	27	7	0	3,00

Phân tích định tính chỉ ra rằng khách hàng đánh giá cao nhất chỉ tiêu hạn mức tín dụng (4,15 điểm) do chính sách của MSB cho phép cấp thêm hạn mức tín chấp lên đến 30% giá trị cho vay đối với doanh nghiệp có doanh thu từ 17 tỷ đồng trở lên (giúp nâng tổng mức cấp vốn lên sát 100% giá trị định giá tài sản). Ngược lại, chỉ tiêu mức độ đa dạng của TSBĐ nhận điểm thấp nhất (2,90 điểm). Nguyên nhân là các doanh nghiệp có doanh thu dưới 17 tỷ đồng chỉ được phép thế chấp bằng bất động sản, không được thế chấp máy móc thiết bị hay phương tiện vận tải; đồng thời MSB chưa chấp nhận tài sản bảo đảm là hàng hóa tồn kho. Nhóm chỉ tiêu về thủ tục, hồ sơ và thời gian phê duyệt chỉ đạt mức trung bình (3,00 điểm).

Chương 3: Giải pháp phát triển tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại chi nhánh Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam – Chi nhánh Hải Phòng

Trên cơ sở nhận diện các hạn chế ở chương 2, chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp phát triển tín dụng DNNVV tại Chi nhánh Hải Phòng gồm các nhóm nội dung:

• Điều chỉnh và hoàn thiện chính sách tài sản bảo đảm: Mở rộng danh mục tài sản thế chấp đối với nhóm doanh nghiệp có quy mô doanh thu dưới 17 tỷ đồng; linh hoạt chấp nhận bảo đảm bằng máy móc thiết bị, phương tiện vận tải và nghiên cứu áp dụng cơ chế quản lý tài sản bảo đảm bằng hàng hóa luân chuyển hoặc khoản phải thu.
• Tinh giản quy trình và rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ: Chuẩn hóa quy trình thẩm định tín dụng phân tán theo phân khúc khách hàng, giảm bớt các bước kiểm soát trung gian không cần thiết để rút ngắn thời gian xét duyệt giải ngân.
• Đa dạng hóa gói sản phẩm: Thiết kế các sản phẩm cấp hạn mức chuyên biệt cho doanh nghiệp vi mô, kết hợp các tiện ích thanh toán và bảo lãnh thương mại.
• Nâng cao năng lực chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của cán bộ tín dụng: Tổ chức đào tạo cập nhật kiến thức ngành, kỹ năng thẩm định phương án kinh doanh phi chính thức của DNNVV và hoàn thiện phong cách giao tiếp khách hàng.
• Nhóm kiến nghị bên ngoài: Kiến nghị Ngân hàng Nhà nước tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý về giao dịch bảo đảm, tái cấp vốn; kiến nghị chính quyền địa phương và các ban ngành đẩy mạnh hiệu quả hoạt động của Quỹ bảo lãnh tín dụng DNNVV tại Hải Phòng và hỗ trợ cung cấp thông tin tài chính minh bạch của doanh nghiệp địa phương.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp các dữ liệu cụ thể về hoạt động của MSB Chi nhánh Hải Phòng trong giai đoạn 2014–2017:

• Tổng dư nợ tín dụng của Chi nhánh tăng trưởng từ 354.792 triệu đồng (năm 2014) lên 432.174 triệu đồng (năm 2015, tăng 21,8%), đạt 456.023 triệu đồng (năm 2016) và chạm mức 538.107 triệu đồng (năm 2017, tăng 18% so với 2016).
• Tỷ lệ nợ quá hạn được kiểm soát và giảm liên tục từ 1,75% (năm 2014) xuống 1,12% (năm 2015), 0,85% (năm 2016) và 0,65% (năm 2017).
• Quy mô huy động vốn tăng từ 798.065 triệu đồng (năm 2014) lên 944.160 triệu đồng (năm 2017).
• Thị phần dư nợ cho vay của Chi nhánh chiếm khoảng 5% tổng dư nợ toàn địa bàn thành phố Hải Phòng trong năm 2015.
• Đánh giá thực nghiệm khảo sát 40 khách hàng chỉ ra nút thắt lớn nhất kìm hãm tiếp cận tín dụng là yêu cầu khắt khe về tài sản bảo đảm (điểm hài lòng 2,90/5,00), trong khi lợi thế cạnh tranh cốt lõi của ngân hàng nằm ở tỷ lệ cấp hạn mức tín dụng phụ trội (điểm hài lòng 4,15/5,00).

So với các công trình nghiên cứu đi trước được tác giả tổng quan (gồm luận văn của Vũ Thị Phương Thanh, 2013; luận án của Nghiêm Văn Bảy, 2010; luận văn của Đặng Thị Thu Hường, 2017; luận án của Nguyễn Minh Tuấn, 2011; luận văn của Nguyễn Hà Linh, 2015; luận văn của Nguyễn Văn Đức, 2015), khóa luận của Lê Thị Hà Thu mang lại đóng góp thực tiễn thông qua việc cập nhật số liệu giai đoạn 2014–2017 tại một chi nhánh ngân hàng TMCP cụ thể gắn với địa bàn đô thị cảng Hải Phòng. Đề tài kết hợp khảo sát đo lường định tính 5 khía cạnh dịch vụ để làm căn cứ đề xuất các giải pháp kỹ thuật cụ thể về chính sách TSBĐ và thiết kế sản phẩm phái sinh (Mfloat, Mreset, Mfine).

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số giới hạn nghiên cứu được rút ra từ phạm vi tiếp cận của văn bản:

• Quy mô mẫu khảo sát định tính còn hạn chế ($n = 40$), chỉ thực hiện đối với các khách hàng DNNVV hiện hữu đang có dư nợ tại Chi nhánh, chưa khảo sát nhóm khách hàng bị từ chối cấp tín dụng hoặc nhóm doanh nghiệp đã chuyển sang giao dịch tại ngân hàng khác để có góc nhìn so sánh đa chiều.
• Phương pháp xử lý dữ liệu khảo sát chủ yếu dừng ở mức thống kê mô tả (tính điểm trung bình cộng), chưa sử dụng các mô hình hồi quy đa biến hay kiểm định định lượng nâng cao để xác định mức độ tác động của từng yếu tố dịch vụ đến quyết định vay vốn của doanh nghiệp.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát trên diện rộng toàn bộ hệ thống các chi nhánh ngân hàng thương mại tại Hải Phòng, tăng kích thước mẫu điều tra và ứng dụng mô hình định lượng (Logit/Probit hoặc SEM) nhằm đo lường các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn vay của DNNVV.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo chuyên môn cho các đối tượng sau:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Cung cấp khung lý thuyết về phân loại DNNVV theo quy định pháp luật Việt Nam, hệ thống chỉ tiêu đo lường phát triển tín dụng theo chiều rộng và chiều sâu, cùng mẫu phiếu điều tra khảo sát chất lượng dịch vụ ngân hàng.
• Cán bộ tín dụng và quản lý chi nhánh ngân hàng thương mại: Tham khảo bài học thực tế về việc thiết kế các gói sản phẩm tín dụng phân tầng theo quy mô doanh thu (Tín dụng toàn diện, Tín dụng dự phòng, Tín dụng vi mô) và các giải pháp xử lý nút thắt tài sản thế chấp đối với DNNVV tại địa bàn đô thị loại I.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Lịch sử hình thành và cơ cấu cổ đông sáng lập ban đầu của Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam được văn bản ghi nhận như thế nào?
Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam được thành lập theo Giấy phép số 0001/NH-GP ngày 08/06/1991 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước và chính thức khai trương hoạt động ngày 12/07/1991 tại thành phố Hải Phòng. Các cổ đông sáng lập ban đầu bao gồm Cục Hàng Hải Việt Nam, Tổng Công ty Bưu chính Viễn thông Việt Nam và Cục Hàng không Dân dụng Việt Nam. Chi nhánh Hải Phòng là một trong những chi nhánh được thành lập đầu tiên của hệ thống MSB.

2. Điểm khác biệt căn bản trong chính sách tài sản bảo đảm giữa doanh nghiệp có doanh thu trên 17 tỷ đồng và dưới 17 tỷ đồng tại MSB Hải Phòng là gì?
Doanh nghiệp có doanh thu năm gần nhất từ 17 tỷ đồng trở lên được áp dụng chính sách nhận thế chấp đa dạng gồm bất động sản, máy móc thiết bị, phương tiện vận tải và được xem xét cấp thêm hạn mức không có tài sản bảo đảm lên đến 30% giá trị cho vay (hoặc tối đa 4 tỷ đồng với gói Tín dụng dự phòng). Ngược lại, doanh nghiệp có doanh thu dưới 17 tỷ đồng chỉ được thế chấp bằng bất động sản, không được thế chấp bằng phương tiện vận tải hay máy móc thiết bị và không có cơ chế cấp hạn mức tín chấp đi kèm.

3. Đặc điểm kỹ thuật của ba gói sản phẩm tín dụng phái sinh Mfloat, Mreset và Mfine tại MSB là gì?

• Mfloat: Dành cho doanh nghiệp nhập khẩu vay vốn ngắn hạn (tối đa 6 tháng) kết hợp giữa lãi suất ưu đãi và lãi suất thông thường; khách hàng chịu toàn bộ rủi ro biến động tỷ giá ngoại hối.
• Mreset: Cho vay ngắn hạn bằng VND (tối đa 6 tháng) phục vụ sản xuất kinh doanh với lãi suất thả nổi điều chỉnh định kỳ; khách hàng chấp nhận rủi ro biến động lãi suất trong ngắn hạn.
• Mfine: Cho vay vốn ngắn hạn bằng VND với lãi suất thả nổi nhưng có quy định mức lãi suất trần tối đa, giúp khách hàng hưởng ưu đãi lãi suất đồng thời phòng ngừa được rủi ro biến động tỷ giá ngoại tệ.

4. Dư nợ tín dụng và tỷ lệ nợ quá hạn của MSB Chi nhánh Hải Phòng đã biến động như thế nào qua các năm từ 2014 đến 2017?
Dư nợ tín dụng tăng đều qua các năm: 354.792 triệu đồng (2014), 432.174 triệu đồng (2015), 456.023 triệu đồng (2016) và 538.107 triệu đồng (2017). Song song với việc tăng trưởng dư nợ, tỷ lệ nợ quá hạn giảm liên tục qua từng năm: từ 1,75% (2014) xuống 1,12% (2015), tiếp tục giảm về 0,85% (2016) và đạt mức 0,65% vào năm 2017.

5. Khách hàng DNNVV tại Hải Phòng đánh giá mức độ hài lòng cao nhất và thấp nhất đối với những tiêu chí nào của MSB?
Qua kết quả khảo sát 40 doanh nghiệp, chỉ tiêu nhận được điểm đánh giá trung bình cao nhất là "Hạn mức tối đa được cấp" đạt 4,15/5,00 điểm (có 14/40 khách hàng chấm điểm 5 tuyệt đối). Chỉ tiêu nhận điểm đánh giá thấp nhất là "Mức độ đa dạng của TSBĐ được thế chấp" đạt 2,90/5,00 điểm (có 6/40 khách hàng chấm mức 2 và không có khách hàng nào chấm điểm 5) do sự khống chế loại hình tài sản thế chấp đối với nhóm doanh nghiệp quy mô nhỏ.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Thị Hà Thu đã phân tích toàn diện thực trạng phát triển tín dụng đối với khối doanh nghiệp nhỏ và vừa tại MSB Chi nhánh Hải Phòng giai đoạn 2014–2017 dựa trên sự kết hợp giữa số liệu hoạt động kinh doanh nội bộ và kết quả khảo sát thực tế 40 khách hàng. Tác phẩm làm rõ được sự tăng trưởng tích cực về quy mô dư nợ, kiểm soát nợ quá hạn và xác định chính xác các điểm nghẽn trong chính sách tài sản bảo đảm đối với nhóm doanh nghiệp có doanh thu dưới 17 tỷ đồng. Hệ thống giải pháp được đề xuất tập trung vào việc linh hoạt hóa tài sản bảo đảm, hoàn thiện quy trình thẩm định và phát triển các sản phẩm tín dụng chuyên biệt, đóng góp giá trị thực tiễn cho hoạt động tín dụng ngân hàng thương mại trên địa bàn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Cơ sở lý luận về tín dụng ngân hàng đối với DNNVV 1. Khái niệm và đặc điểm tín dụng ngân hàng Theo TS. Nguyễn Thùy Dương (2016), “Tín dụng nói chung được định nghĩa là quan hệ kinh tế trong đó có sự chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị (dưới hình thức giá trị hoặc hiện vật) từ người sở hữu sang người sử dụng để sau một thời gian nhất định thu về một lượng giá trị lớn hơn giá trị ban đầu.” Nếu xem xét ở một góc độ hẹp hơn: “Tín dụng ngân hàng là một giao dịch về tài sản (tiền hoặc hàng hóa) giữa ngân hàng và bên đi vay (cá nhân, doanh nghiệp và các chủ thể khác), trong đó, ngân hàng chuyển giao tài sản cho bên di vay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho ngân hàng khi đến hạn thanh toán.” Theo luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12, “Cấp tín dụng là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một tài khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác.” Bản chất của tín dụng ngân hàng là việc ngân hàng thỏa thuận để khách hàng sử dụng một lượng tài sản hay uy tín với nguyên tắc hoàn trả đầy đủ dưới các hình thức cho vay, chiết khấu cho thuê tài chính, bảo lãnh và các dịch vụ tài chính khác.

Hoạt động tín dụng thường được chia làm ba giai đoạn sau: - Giai đoạn cấp tín dụng: là giai đoạn người cho vay chuyển giao vốn tín dụng cho người đi vay dưới hình thức bằng tiền hoặc hiện vật. - Giai đoạn chuyển giao vốn tín dụng: đây là giai đoạn bên đi vay sử dụng vốn vay vào mục đích kinh doanh, tiêu dùng hoặc các nhu cầu giao giao dịch khác như đã thỏa thuận với bên cho vay. - Giai đoạn hoàn trả tín dụng: là giai đoạn bên vay hoàn trả vốn gốc và lãi cho người cho vay khi đến hạn. Tín dụng là sự chuyển nhượng một lượng giá trị có thời hạn.

Đặc trưng của tín dụng xuất phát từ tính chuyển nhượng tạm thời. Để đảm bảo thu hồi nợ đúng hạn, ngân hàng xác định thời hạn cho vay dựa vào quá trình luân chuyển vốn của khách hàng và tính chất vốn của ngân hàng. Nếu ngân hàng định kỳ hạn nợ một cách phù hợp với khách hàng thì khả năng trả nợ đúng hạn càng cao và ngược lại. Tín dụng dựa trên nguyên tắc hoàn trả gốc và lãi, sở dĩ như vậy là vì vốn hoạt động của ngân hàng chủ yếu là huy động từ bên ngoài, vốn chủ sở hữu ít khi được sử dụng để sản xuất kinh doanh mà được sử dụng chủ yếu để đầu tư vào tài sản cố định.

Chính vì vậy, sau một thời gian nhất định ngân hàng phải trả lãi cho người gửi ngân hàng. Mặt khác ngân hàng cần phải có nguồn bù đắp chi phí như lương, khấu hao… Do đó người vay ngoài việc phải trả gốc còn phải trả cho ngân hàng một khoản lãi. Đó là nguồn thu nhập chính của ngân hàng, là cơ sở để ngân hàng tồn tại và phát triển. Khi cho vay, cái mà ngân hàng thu được là lợi nhuận sau khi đã trừ đi tất cả các khoản phí.

Đồng thời đi kèm với lợi nhuận dự kiến có rủi ro, rủi ro tín dụng sẽ xảy ra khi khách hàng không thực hiện đầy đủ những cam kết trong hợp đồng tín dụng như không trả đúng hạn hoặc không có khả năng trả. Ngân hàng luôn phải xem xét mối quan hệ giữa lợi nhuận và rủi ro để định ra một mức lãi suất phù hợp. Rõ ràng, với một dự án có độ rủi ro cao hợ thì chi phí nợ của doanh nghiệp đó cao hơn và ngược lại. Khái niệm, đặc điểm của DNNVV 1.

Khái niệm và đặc điểm của DNNVV Ở Việt Nam, khái niệm DNNVV được biết đến từ những năm 1990, theo công văn số 681/CP-KTN ngày 20/6/1998 của Chính phủ quy định tiêu chí xác định DNNVV ở Việt Nam là những doanh nghiệp có vốn điều lệ dưới 5 tỷ đồng và có số lao động trung bình hàng năm là 200 người. Ngày 23/11/2001, Chính phủ ban hành nghị định số 90/2001/NĐ-CP về trợ giúp phát triển DNNVV. Nghị định này định nghĩa: “Doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở sản xuất, kinh doanh độc lập, đã đăng ký kinh doanh theo pháp luật hiện hành, có vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng hoặc số lao động trung bình hàng năm không quá 300 người”. Hiện nay, căn cứ vào đặc điểm, tình hình thực tế của đất nước cùng với yêu cầu bức thiết trong vấn đề hỗ trợ phát triển đối với các DNNVV, Chính phủ đã ban hành nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30/6/2009 về trợ giúp phát triển DNNVV.

Theo đó DNNVV được định nghĩa như sau: “Doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên), cụ thể như sau: Bảng 1.1: Phân loại DNNVV tại Việt Nam Quy mô DN siêu Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa nhỏ Số lao Tổng Số lao động Tổng nguồn Số lao động động nguồn vốn I. Nông, lâm 10 người 20 tỷ Từ trên 10 Từ trên 20 Từ trên 200 vốn nghiệp và thủy trở xuống đồng trở người đến 200 tỷ đồng đến người đến Khu vực sản xuống người 100 tỷ đồng 300 người II. Công nghiệp 10 người 20 tỷ Từ trên 10 Từ trên 20 Từ trên 200 và xây dựng trở xuống đồng trở người đến 200 tỷ đồng đến người đến 300 xuống người 100 tỷ đồng người III. Thương mại 10 người 10 tỷ Từ trên 10 Từ trên 20 Từ trên 50 và dịch vụ trở xuống đồng trở người đến 50 tỷ đồng đến người đến 100 xuống người 50 tỷ đồng người Nguồn: Nghị định 56/2009/NĐ-CP của Chính phủ ngày 30/6/09 về trợ giúp phát triển DNNVV Nghị định cũng nêu rõ “Tùy theo tính chất, mục tiêu của từng chính sách, chương trình trợ giúp mà cơ quan chủ trì có thể cụ thể hóa các tiêu chí nêu trên cho phù hợp”.

Đặc điểm của DNNVV - Quy mô sản xuất nhỏ, ít vốn, chi phí quản lý, đào tạo hạn chế, thường hướng vào những lĩnh vực phục vụ trực tiếp đời sống, những sản phẩm có sức mua cao, dung lượng thị trường lớn nên huy động được các nguồn lực xã hội, các nguồn vốn còn tiềm ẩn trong dân, tận dụng được các nguồn nguyên vật liệu, nhân lực tại chỗ. - Nhạy cảm với những biến động của thị trường, chuyển đổi mặt hàng nhanh, phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng. Song các sản phẩm sản xuất thường không được coi trọng về mặt chất lượng, tuổi đời. - Số lượng và chất lượng lao động thấp.

Đặc biệt trong các doanh nghiệp nhỏ nhân công thường là những người trong gia đình làm việc theo kinh nghiệm, thói quen, không được đào tạo bài bản. Giám đốc doanh nghiệp thường là kỹ sư hoặc kỹ thuật viên, người có kinh nghiệm đứng ra thành lập và quản lý doanh nghiệp nên thường phải đảm nhiệm nhiều công việc như điều hành, nhân sự, kỹ thuật, marketing, bán hàng. Phần lớn chủ doanh nghiệp không được đào tạo về quản lý. - Trình độ công nghệ hạn chế do tình hình tài chính yếu, tuy nhiên DNNVV rất linh hoạt trong việc thay đổi công nghệ sản xuất do máy móc thiết bị thường có giá trị thấp, nhỏ, đơn giản, dễ lắp đặt, vận hành, họ thường có những sáng kiến đổi mới công nghệ phù hợp với quy mô của mình từ những công nghệ cũ và lạc hậu.

Điều này thể hiện tính linh hoạt trong đổi mới công nghệ và tạo nên sự khác biệt về sản phẩm để DNNVV có thể tồn tại trên thị trường, tuy nhiên mức độ đổi mới rất hạn chế. - Khả năng tiếp cận thị trường kém, đặc biệt đối với thị trường nước ngoài do DNNVV thường là doanh nghiệp mới hình thành, uy tín chưa cao, hoạt động marketing còn hạn chế, chưa có nhiều khách hàng, quy mô thị trường thường bó hẹp trong phạm vi địa phương, việc mở rộng ra các thị trường mới rất khó khăn. Vai trò của DNNVV ➢ Có khả năng huy động mọi nguồn lực xã hội, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế: Các DNNVV mang tính tư hữu cao, chủ yếu do các cá nhân có vốn tự đầu tư hoặc góp vốn cùng nhau kinh doanh ở bất kỳ nơi đâu, bất kỳ lĩnh vực hoạt động nào mà pháp luật không cấm với quy mô tùy ý nên có khả năng huy động mọi nguồn lực cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Việc phát triển trải rộng trên cả nước, từ thành thị đến nông thôn, từ những khu vực có điều kiện thuận lợi đến các địa bàn vùng sâu vùng xa, vì vậy có thể tận dụng được nguồn lao động ở mọi lứa tuổi, mọi trình độ phù hợp với công việc và nguồn nguyên liệu tại chỗ,… từ đó góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giúp địa phương phát triển toàn diện.

➢ Tạo việc làm và thu nhập cho người lao động: DNNVV có thể tạo ra nhiều công ăn việc làm cho số lượng lớn người lao động bảo đảm đời sống và do đó góp phần đáng kể cho việc ổn định xã hội và tăng trưởng GDP. Ở những quốc gia khác, các DNNVV là đơn vị tạo ra nhiều công ăn việc làm nhất. Đa số DNNVV không đòi hỏi nhân công có trình độ chuyên môn cao mà tận dụng nguồn nhân lực tại địa phương với chi phí lao động thấp, đây là lợi thế mà cũng là nhược điểm của DNNVV. Nhìn chung, DNNVV góp phần làm giảm tỷ lệ thất nghiệp trong dân cư, đặc biệt là lao động thiếu trình độ chuyên môn.

➢ Tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh: Môi trường kinh doanh thật sự mang lại tính cạnh tranh cao diễn ra không chỉ giữa các DNNVV mà các doanh nghiệp lớn cũng phải chịu sức ép cạnh tranh từ DNNVV. Các DNNVV đã làm tăng tính mềm dẻo, linh hoạt cho các doanh nghiệp khác, buộc các doanh nghiệp phải tự nâng cao năng lực cạnh tranh của mình.