CHƯƠNG 1 NHŨNG VẤN ĐỀ C ơ BẢN VỀ PHÁT TRIEN t h ư ơ n g m ạ i t r ê n VÙNG LÃNH THỔ CỦA Qưốc GIA 1. Vai trò của thương mại trong hệ thông kinh tê xã hội của vùng lãnh thổ 1.1 Khái niệm thương mại Để tồn tại và phát triển, bất cứ một cá nhân, một gia đình, một tổ chức hay một quốc gia hoặc toàn thể xã hội đều luôn có và phải thoả mãn các nhu cầu đa dạng, phức tạp của mình. Người ta có thể lao động để tự thoả mãn nhu cầu. Nhưng cách thức đó không cho phép thoả mãn toàn diện với chất lượng cao nhu cầu của từng thành viên và không có hiệu quả đối với từng thành viên cũng như toàn xã hội.
Sự xuất hiện của phân công lao động xã hội và chuyên môn hoá cho phép con người có thể thoả mãn nhu cầu riêng và chung tốt hơn với chất lượng ngày càng cao và hiệu quả hơn. Trong điều kiện này, dể thoá mãn nhu cầu riêng của từng thành viên cũng như nhu cầu chung của toàn xã hội, người ta phải thực hiện việc trao đổi hoạt động cho nhau - trao đổi kết quả lao động với nhau. Có thể dùng thuật ngữ “sản phẩm” để mô tả chung cho kết quả lao động của con người Một sản phẩm có thể biểu hiện dưới dạng một quyết định của quản lý, một lời khuyên, một công trình nghiên cứu, một văn bản pháp lý, một hiện vật cụ thể. Đặc điểm cụ thể của sản phẩm có ảnh hưởng lớn đến cách thức trao dổi sản phẩm trong xã hội.
Có nhiều cách thức khác nhau để trao đổi sản phẩm trong cộng đổng xã hội như - Cho không: cung cấp sản phẩm cho các bộ phận thành viên để đáp ứng nhu cầu của họ mà không dòi hỏi sự hoàn trả ngược lại dưới bất kỳ hình thức nào. - Cung ứng cho lợi ích xã hội: Cung cấp sản phẩm nhằm dáp ứng nhu cầu chung của toàn xã hội. Tất cả các thành viên trong xã hội đều có nghĩa vụ và trách nhiệm đóng góp dể chi trả chung 7 - Trao đổi thông qua mua bán hàng hoá trên thị trường: Đa số các sản phẩm trong xã hội được trao đổi thông qua mua bán bằng đổng tiền trên thị trường. Chính trong quá trình trao đổi này thương mại đã xuất hiện và phát triển Thương mại là sự trao đổi hàng hoá thông qua mua bán bằng đồng tiền trong nền kinh tế xã hội.
ớ dâu có mua bán, ở đó có thương mại Thương mại có thể là một hành vi làm phát sinh quyền và nghĩa vụ với nhau giữa bên bán và bên mua hàng Thương mại có thể là một hoạt động. Hoạt động thương mại bao gồm một, một số hoặc toàn thể các hành vi thương mại của inộl cá nhân, một tổ chức hoặc toàn xã hội. Tuy nhiên trong thực tế và trong hệ thống lý thuyết hiện nay thương mại thường được hiểu, nghiên cứu và giải quyết ở một góc độ khác, ở góc độ này, thương mại không bao gồm tất cả các hoạt động mua bán các loại sản phẩm, hàng hoá khác nhau trên thị trường. Nhiều loại sản phẩm hàng hoá mặc dù được trao đổi thông qua mua bán nhưng không được xem xét, nghiên cứu như là dối tượng của hệ thống thương mại trong nền kinh tế.
Với giới hạn phạm vi xác định, thương mại được hiểu là một phạm trù, một lĩnh vực hoạt động của con người liên quan đến các hành vi mua - bán các hàng hoá hiện vật, các dịch vụ gắn với việc mua bán hàng hoá và các hoạt động xúc tiến thương mại.2 Vai trò của thưong mại trong hệ thông kinh tế xã hội của vùng lcĩnh thổ - Tạo điều kiện cơ bản cần thiết cho sản xuất và thúc đẩy hoạt động sản xuất của vùng lãnh thổ Hoạt động thương mại cung cấp dịch vụ và yếu tố đầu vào của sản xuất, đảm bảo cho các quá trình sản xuất và tái sản xuất có thể diễn ra thường xuyên, liên tục. Như việc cung cấp vật tư, phân bón, giống cho sản 8 xuất nông - lâm nghiệp hoặc nguyên vật liệu, phương tiện và thiết bị công nghệ - kỹ thuật cho các hoạt dộng sản xuất kinh doanh khác của vùng lãnh thổ Đảm bảo đầu ra của sản xuất kinh doanh như bảo quản cất giữ, vận chuyển và tiêu thụ sản phẩm, hàng hoá của vùng. Đồng thời phục vụ cho các hoạt động giao lưu, trao đổi hàng hoá nói chung. Sự tác động tổng hợp và dồng bộ của hoạt dộng thương mại trong việc cung cấp dịch vụ đầu vào, đầu ra của sản xuất không chỉ đảm bảo cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong vùng diễn ra một cách thuận lợi và không bị ách tắc mà còn dẫn tới sự tăng cường và mở rộng của hoạt động sản xuất kinh doanh với qui mô, năng suất và hiệu quả cao hơn.
Trong điều kiện công nghiệp hoá và cách mạng khoa học kỹ thuật hiện đại thì vai trò của thương mại trong vùng lãnh thổ càng trở nên quan trọng hơn. Chúng vừa là tiền đề vừa là cầu nối cho việc triển khai các thành tựu khoa học- kỹ thuật và công nghệ hiện đại. Điều đó không những làm tăng năng suất lao động, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của vùng mà còn dẫn tới những thay đổi trong cơ cấu, tính chất và trình độ phát triển của nền sản xuất xã hội ở vùng lãnh thổ. - Tác động mạnh m ẽ và tích cực đến quá trình thay đổi cơ cấu sản xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế xã hội của vùng Thông qua việc đảm bảo các điều kiện cơ bản cần thiết cho sản xuất và thúc đẩy sản xuất phát triển thì thương mại cũng đồng thời tác động mạnh mẽ đến quá trình làm thay đổi cơ cấu sản xuất và cơ cấu kinh tế xã hội của vùng.
Trước hết việc mở rộng hoạt động thương mại, không chỉ tạo điều kiện cho việc thâm canh mở rộng diện tích và tăng năng suất sản lượng cây trồng mà còn dẫn tới quá trình đa dạng hoá nền nông nghiệp, với những thay đổi rất lớn về cơ cấu sử dụng đất đai, mùa vụ, cơ cấu các loại cây trồng cũng như 9 cơ cấu lao động và sự phân bố các nguồn lực khác trong nông nghiệp của vùng. ở phần lớn những nước nông nghiệp lạc hậu hoặc trong giai đoạn đầu quá độ nông, công nghiệp. Trong điều kiện có sự tác động của thị trường thì nói chung các loại cây trồng và vật nuôi có giá trị cao hơn đã thay thế cho các loại có giá trị thấp hơn. Đây cũng là thực tế đang diễn ra trên nhiều vùng lãnh thổ ở nước ta hiện nay.
Hai là thương mại tác động mạnh mẽ đến sự phát triển của các ngành, các lĩnh vực sản xuất khác (ngoài nông nghiệp) như công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, khai thác, chế biến, vận tải. Hoạt động thương mại tạo điều kiện cho Thị trường đầu vào và đầu ra của các lĩnh vực hoạt động trên được đảm bảo tốt hơn. Thông qua hoạt động xuất nhập khẩu cho phép nhiều cơ sở sản xuất, dịch vụ đổi mới công nghệ kỹ thuật, mở rộng qui mô và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh. Do vậy nguồn vốn, vật tư, lao động đầu tư vào lĩnh vực phi nông nghiệp cũng như thư nhập từ các hoạt động này ngày càng gia lăng.
Mặt khác trong quá trình hoạt động kết cấu hạ tầng cơ sở kinh doanh cũng đòi hỏi phải dầu tư ngaỳ càng nhiều để đảm bảo cho hoạt động thương mại được thông suốt. Tất cả những tác động đó dẫn tới sự thay đổi đáng kể trong cơ cấu kinh tế của vùng. Trong đó sự dịch chuyển theo xu hướng công nghiệp hoá thể hiện khá rõ nét và phổ biến. - Tạo điều kiện cho việc mở rộng thị trường vùng, thúc đẩy sản xuất và lưu thông hàng hoá phát triển Trong khi cung cấp các yếu tô đầu vào và tổ chức tốt đầu ra cho sản xuất trong vùng thì thương mại cũng đồng thời làm quan hệ giao lưu trao đổi trong vùng được mở rộng.
Sự phát triển của hệ thống chợ, trung tâm thương mại và mạng lưới thương nghiệp làm cho khả năng trao đổi thực tế của hàng hoá tăng lên. Một mặt sản phẩm từ các cơ sở sản xuất của vùng có thể nhanh chóng đưa ra thị trường. Mặt khác các loại vật tư, nguyên liệu, hàng công nghiệp, hàng tiêu 10 dùng 0 các vùng khác có điều kiện thuận lợi hơn sẽ vươn tới làm thay đổi tập quán và nhu cầu tiêu dùng của dân cư trong vùng. Ớ dây những tác động có tính lan toả của thương mại cũng thực sự đóng vai trò tích cực.
Chẳng hạn khi sản xuất hàng hoá trong vùng phát triển thì nhu cầu hàng hoá các loại có thể gia tăng nhanh chóng. Nó cũng làm xuất hiện và mở rộng về các dịch vụ khác như lắp đặt, sửa chữa và hàng loạt nhu cầư thông tin thị trường (Makcting) về hàng hoá và dịch vụ Nói tóm lại vai trò của thương mại trong hệ thống kinh tế xã hội của vùng lãnh thổ nói riêng và của cả nước nói chung là hết sức quan trọng, có ý nghĩa to lớn đối vói sự tăng trương kinh tế và phát triển toàn diện nền kinh tế xã hội của vùng. Vai trò của chúng càng thể hiện đầy đủ sâu sắc hơn trong điều kiện công nghiệp hoá, chuyển nền kinh tế sản xuất nhỏ sang sản xuất hàng hoá và kinh tế thị trường. Các nội dung co bản của vấn đề phát triển thuong mại trên vùng lãnh thổ 1.1 Xác định mục tiêu, định hướng phát triển thương mại trên vùng lãnh thổ ỉ .11 Các quan điểm cơ bản phát triển thương mại trên vùng lãnh thổ - Phát triển thương mại trên vùng lãnh thổ với nhiều thành phần kinh tê tham gia, vận hành bằng cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng Xã hội chủ nghĩa Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII đã khẳng định “Tiếp tục phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng Xã hội chủ nghĩa”.
Vận dụng đường lối đó vào lĩnh vực thương mại, Đảng ta đã khẳng định chủ trương phát triển nền thương mại với nhiều thành phần kinh tế tham gia. Việc khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia hoạt động thương mại là cần thiết nhằm khai thác lợi thế và sức mạnh tổng hợp của tất cả các thành phần kinh tế, tạo ra sức cạnh tranh, thúc đẩy lưu thông hàng hoá, góp phần phục vụ sản xuất và tiêu dùng tốt hơn.