Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam gia tăng nhanh chóng, kéo theo nhu cầu tài trợ vốn và các phương thức thanh toán quốc tế an toàn, hiệu quả. Doanh nghiệp nhập khẩu thường xuyên đối mặt với sức ép thiếu hụt nguồn vốn ngoại tệ để thanh toán tiền hàng cho đối tác nước ngoài. Tuy nhiên, căn cứ theo các quy định quản lý ngoại hối của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (khởi đầu từ Thông tư số 03/2012/TT-NHNN, sau đó được kế thừa và duy trì qua Thông tư 37/2012/TT-NHNN, Thông tư 29/2013/TT-NHNN, Thông tư 43/2014/TT-NHNN và Thông tư 24/2015/TT-NHNN có hiệu lực từ ngày 01/01/2016), tổ chức tín dụng chỉ được xem xét cho vay ngoại tệ ngắn, trung và dài hạn để thanh toán tiền nhập khẩu khi khách hàng chứng minh có đủ nguồn ngoại tệ từ hoạt động sản xuất kinh doanh để trả nợ. Quy định này khiến các doanh nghiệp nhập khẩu phục vụ thị trường nội địa hoặc không có nguồn thu ngoại tệ tái tạo không thể tiếp cận các khoản vay bằng USD với lãi suất thấp (vốn chỉ bằng khoảng một nửa so với lãi suất vay VND).
Để giải quyết bài toán tài chính này, sản phẩm Thư tín dụng trả chậm có điều khoản thanh toán ngay (Usance Letter of Credit Payable at Sight - UPAS L/C) được các ngân hàng thương mại đưa vào triển khai. UPAS L/C cho phép nhà xuất khẩu nhận tiền thanh toán ngay khi xuất trình bộ chứng từ hợp lệ tại ngân hàng chiết khấu/ngân hàng đại lý, trong khi nhà nhập khẩu được hưởng thời hạn trả chậm tối đa lên đến 360 ngày mà không phải chịu chi phí lãi vay VND cao. Dù đã xuất hiện tại Việt Nam trong khoảng 5 năm tính đến thời điểm nghiên cứu (2018), UPAS L/C vẫn là sản phẩm mới và mức độ tiếp cận của doanh nghiệp tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn – Chi nhánh Hà Thành còn dè dặt, kết quả thực hiện chưa tương xứng với tiềm năng.
Khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:
- Nghiên cứu hệ thống hóa cơ sở lý luận về đặc điểm, quy trình giao dịch, lợi ích và rủi ro của sản phẩm UPAS L/C đối với các bên tham gia (nhà nhập khẩu, nhà xuất khẩu, ngân hàng phát hành và ngân hàng đại lý).
- Phân tích và đánh giá thực trạng phát triển sản phẩm UPAS L/C tại Agribank – Chi nhánh Hà Thành trong giai đoạn 2015 – 2017 thông qua hệ thống chỉ tiêu định tính và định lượng.
- Đề xuất hệ thống giải pháp nghiệp vụ tại chi nhánh cùng các kiến nghị đối với Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước nhằm mở rộng và hoàn thiện sản phẩm UPAS L/C.
- Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề thực tiễn về sự phát triển của sản phẩm Thư tín dụng trả chậm có điều khoản thanh toán ngay (UPAS L/C) tại Agribank – Chi nhánh Hà Thành.
- Phạm vi nghiên cứu:
- Về không gian: Hoạt động kinh doanh và dịch vụ thanh toán quốc tế tại Agribank – Chi nhánh Hà Thành.
- Về thời gian: Dữ liệu thực tiễn và số liệu hoạt động kinh doanh giai đoạn 2015 – 2017.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên Quy tắc và Thực hành Thống nhất về Tín dụng Chứng từ (UCP 600) do Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) ban hành, đặc biệt là Điều 2 về khái niệm cam kết không hủy ngang của ngân hàng phát hành. Trên cơ sở đó, tác giả làm rõ bản chất của UPAS L/C: là sản phẩm tài trợ thương mại kết hợp giữa L/C trả ngay (at sight L/C) và L/C trả chậm (usance L/C), vận hành dựa trên nguồn vốn tài trợ của ngân hàng đại lý (ngân hàng chiết khấu nước ngoài) thay vì vốn trực tiếp của ngân hàng phát hành. Doanh nghiệp nhập khẩu không phát sinh dư nợ tín dụng trực tiếp tại ngân hàng phát hành vào thời điểm giao nhận chứng từ mà nhận nợ theo kỳ hạn hối phiếu.
Về phương diện quản trị ngân hàng, tác giả xây dựng khung đánh giá sự phát triển sản phẩm UPAS L/C theo hai chiều hướng:
- Phát triển theo chiều rộng: Mở rộng quy mô doanh số, gia tăng số lượng giao dịch, số lượng khách hàng và mạng lưới ngân hàng đại lý.
- Phát triển theo chiều sâu: Nâng cao chất lượng dịch vụ, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, gia tăng mức độ hài lòng của khách hàng và tối ưu hóa chính sách phí.
Phương pháp nghiên cứu được triển khai bao gồm:
- Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết: Hệ thống hóa tài liệu học thuật trong và ngoài nước, các văn bản quy phạm pháp luật của Ngân hàng Nhà nước (Thông tư 03/2012/TT-NHNN, Thông tư 37/2012/TT-NHNN, Thông tư 39/2016/TT-NHNN...).
- Phương pháp thống kê, so sánh và xử lý số liệu: Đánh giá biến động quy mô nguồn vốn, dư nợ tín dụng, doanh thu, chi phí, lợi nhuận và doanh số sản phẩm UPAS L/C qua chuỗi số liệu 3 năm (2015, 2016, 2017).
- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế: Sử dụng bảng câu hỏi thăm dò ý kiến khách hàng sử dụng dịch vụ UPAS L/C tại Chi nhánh Hà Thành nhằm đo lường mức độ hài lòng về quy trình, thủ tục, chi phí và chất lượng tư vấn của cán bộ ngân hàng.
Nguồn dữ liệu nghiên cứu:
- Báo cáo tổng kết hoạt động kinh doanh thường niên các năm 2015, 2016, 2017 của Agribank – Chi nhánh Hà Thành.
- Báo cáo tài chính và dữ liệu thống kê từ Hội sở Agribank, các ấn phẩm của Vietnam Report (Bảng xếp hạng Top 10 NHTM uy tín năm 2017), Tạp chí The Banker và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Tổng quan nghiên cứu về phát triển sản phẩm Thư tín dụng trả chậm có điều khoản thanh toán ngay (UPAS L/C)
Chương này trình bày tính cấp thiết của đề tài và tổng hợp các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước. Các nghiên cứu quốc tế tiêu biểu gồm bài viết của Hasan Murad ("UPAS L/C: An Innovative payment scheme for international trade") phân tích nguyên nhân ra đời và quy trình UPAS L/C xuất phát từ sự xung đột lợi ích về thời hạn thanh toán giữa bên mua và bên bán; Alan K. ("Demystifying UPAS L/C") làm rõ cơ chế tài trợ ngoại tệ USD chi phí thấp thông qua ngân hàng đại lý cho các nhà đầu tư tại các quốc gia có chi phí vay ngoại tệ đắt đỏ.
Tại Việt Nam, tác giả điểm qua các nghiên cứu của Lê Thị Hà Thanh (2014) tại Sacombank, Nguyễn Thị Ngọc Minh (2017) tại Techcombank và Bùi Tiến Lâm (2017) tại BIDV. Tác giả chỉ ra khoảng trống nghiên cứu: phần lớn các nghiên cứu trước đây chỉ khảo sát tại các ngân hàng áp dụng mô hình thanh toán quốc tế tập trung. Trong khi đó, Agribank là ngân hàng thương mại duy nhất tại Việt Nam áp dụng mô hình thanh toán phân tán. Do đó, việc nghiên cứu cơ chế vận hành, đánh giá thực trạng phát triển sản phẩm UPAS L/C tại một chi nhánh của Agribank mang tính đặc thù và có ý nghĩa thực tiễn cao.
Chương 2: Lý luận chung về phát triển sản phẩm Thư tín dụng trả chậm có điều khoản thanh toán ngay (UPAS L/C)
Tác giả hệ thống hóa các khái niệm nền tảng về tín dụng chứng từ, các điều khoản bắt buộc trong thư tín dụng (số hiệu, địa điểm/ngày phát hành, chủ thể liên quan, giá trị, thời hạn hiệu lực, thời hạn giao hàng, quy định bộ chứng từ) và phân loại L/C phổ biến (hủy ngang, không hủy ngang, có xác nhận, chuyển nhượng, giáp lưng, điều khoản đỏ).
Trọng tâm của chương tập trung vào cơ chế UPAS L/C:
- Bản chất và lợi ích: Nhà nhập khẩu đàm phán được giá mua thuận lợi như phương thức trả ngay, tiết kiệm chi phí thuế do trị giá tính thuế trên hóa đơn trả ngay thấp hơn hóa đơn trả chậm, tối ưu hóa cơ cấu nợ và cải thiện dòng tiền. Nhà xuất khẩu bảo toàn thanh khoản nhờ được thanh toán ngay sau khi giao hàng. Ngân hàng phát hành gia tăng thu nhập từ phí dịch vụ mà không cần ứng vốn, giữ chân khách hàng xuất nhập khẩu không đủ điều kiện vay ngoại tệ.
- Các rủi ro chủ yếu:
- Rủi ro tín dụng: Phát sinh khi ngân hàng phát hành đã cam kết thanh toán vô điều kiện cho ngân hàng đại lý lúc đáo hạn nhưng doanh nghiệp nhập khẩu mất khả năng thanh toán hoặc cố tình trì hoãn.
- Rủi ro tỷ giá: Xảy ra khi tỷ giá hối đoái tăng mạnh tại thời điểm đáo hạn khiến tài sản bảo đảm ban đầu không còn đủ trang trải nghĩa vụ thanh toán.
- Rủi ro lãi suất: Xuất hiện do độ lệch giữa lãi suất cố định thu từ khách hàng và lãi suất thả nổi (thường tính bằng Libor cộng biên độ) mà ngân hàng phát hành phải trả cho ngân hàng đại lý nước ngoài.
- Quy trình giao dịch chuẩn hóa gồm 8 bước tác nghiệp giữa các chủ thể: Nhà nhập khẩu, Nhà xuất khẩu, Ngân hàng phát hành, Ngân hàng thông báo/chiết khấu và Ngân hàng hoàn trả.
- Khung tiêu chí đánh giá: Thiết lập 4 chỉ tiêu định tính (thương hiệu/uy tín, quy trình cung cấp, mức độ hài lòng của khách hàng, khả năng bán chéo sản phẩm) và 6 chỉ tiêu định lượng (doanh số giao dịch, doanh thu phí, số lượng khách hàng, thời gian xử lý hồ sơ, mức phí dịch vụ, số lượng ngân hàng đại lý hợp tác).
Chương 3: Thực trạng phát triển sản phẩm UPAS L/C tại ngân hàng Agribank – Chi nhánh Hà Thành
Chương 3 bắt đầu bằng tổng quan về Agribank (thành lập ngày 26/3/1988) và Agribank – Chi nhánh Hà Thành (thành lập ngày 01/01/2008 theo Quyết định số 1291/QĐ/HĐQT-TCCB ngày 29/11/2007, đặt trụ sở tại số 75 Phương Mai, Đống Đa, Hà Nội). Khóa luận tổng hợp kết quả kinh doanh chung của chi nhánh giai đoạn 2015 – 2017 qua các bảng dữ liệu:
Bảng 1: Tình hình huy động vốn tại Agribank – Chi nhánh Hà Thành giai đoạn 2015 – 2017
(Đơn vị: Tỷ đồng)
| Chỉ tiêu |
Năm 2015 |
Năm 2016 |
Năm 2017 |
| Tiền gửi của cá nhân |
2.067 |
2.865 |
3.949 |
| Tiền gửi của tổ chức kinh tế |
3.174 |
4.176 |
5.074 |
| Tiền gửi, tiền vay của TCTD khác |
3.282 |
4.151 |
4.292 |
| Tổng nguồn vốn huy động |
8.523 |
11.192 |
13.315 |
| Tốc độ tăng trưởng so với năm trước (%) |
+16,69% |
+31,32% |
+18,97% |
Bảng 2: Tình hình hoạt động tín dụng tại Agribank – Chi nhánh Hà Thành giai đoạn 2015 – 2017
(Đơn vị: Tỷ đồng)
| Chỉ tiêu |
Năm 2015 |
Năm 2016 |
Năm 2017 |
| Tổng dư nợ tín dụng |
2.409 |
2.712 |
3.183 |
| Chênh lệch so với năm trước |
+224 |
+303 |
+471 |
| Tốc độ tăng trưởng tín dụng (%) |
- |
+12,58% |
+17,37% |
Bảng 3: Kết quả hoạt động kinh doanh tại Agribank – Chi nhánh Hà Thành giai đoạn 2015 – 2017
(Đơn vị: Tỷ đồng)
| Chỉ tiêu |
Năm 2015 |
Năm 2016 |
Tăng trưởng (%) |
Năm 2017 |
Tăng trưởng (%) |
| Doanh thu |
357,16 |
403,21 |
+12,89% |
471,76 |
+17,00% |
| Chi phí |
231,66 |
252,51 |
+9,00% |
280,79 |
+11,20% |
| Lợi nhuận trước thuế |
125,50 |
150,70 |
+20,10% |
190,97 |
+26,72% |
Về thực trạng triển khai UPAS L/C:
- Chỉ tiêu định tính: Agribank duy trì uy tín cao (đứng đầu khối NHTM trong VNR500 năm 2016, xếp hạng 446/1000 ngân hàng lớn nhất thế giới theo The Banker, thuộc Top 10 NHTM uy tín năm 2017 theo Vietnam Report). Ngân hàng thiết lập mạng lưới đối tác tài trợ quốc tế với các định chế tài chính lớn như Wells Fargo, BNY Mellon, ICBC, Maybank, CTBC, JP Morgan. Tuy nhiên, quy trình thực hiện UPAS L/C tại chi nhánh còn nhiều tầng nấc phê duyệt do đặc thù mô hình phân tán, công tác marketing trực tiếp chưa sâu rộng khiến phần lớn khách hàng chưa hiểu rõ cơ chế sản phẩm.
- Chỉ tiêu định lượng: Mặc dù doanh số và doanh thu phí dịch vụ UPAS L/C có sự tăng trưởng trong giai đoạn 2015 – 2017, tỷ trọng đóng góp của sản phẩm vào tổng thu dịch vụ thanh toán quốc tế tại chi nhánh vẫn còn khiêm tốn. Biểu phí dịch vụ kỳ hạn 6 tháng tại chi nhánh năm 2017 còn cứng nhắc và chưa có tính cạnh tranh cao khi so sánh tương quan với một số ngân hàng cổ phần trên địa bàn.
- Đánh giá hạn chế: Thủ tục thẩm định và luân chuyển chứng từ còn chậm; chính sách khách hàng chưa linh hoạt; biểu phí thiếu cơ chế phân tầng theo phân khúc khách hàng; đội ngũ cán bộ thanh toán quốc tế chưa được đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật xử lý tranh chấp L/C trả chậm; rào cản từ nguồn cung ngoại tệ tại chi nhánh vào những thời điểm thị trường biến động.
Chương 4: Giải pháp phát triển sản phẩm UPAS L/C tại Agribank – Chi nhánh Hà Thành
Trên cơ sở định hướng phát triển thanh toán quốc tế của Agribank, tác giả đề xuất 9 nhóm giải pháp cụ thể cho Chi nhánh Hà Thành:
- Đơn giản hóa thủ tục, hoàn thiện và cụ thể hóa quy trình nghiệp vụ: Chuẩn hóa bộ hồ sơ mở L/C, rút ngắn thời gian xử lý và phân định rõ trách nhiệm giữa phòng Tín dụng và phòng Dịch vụ - Marketing.
- Thiết kế biểu phí tại chi nhánh chi tiết và linh động hơn: Ban hành khung phí theo bậc thang tương ứng với doanh số giao dịch và thời hạn trả chậm nhằm nâng cao tính cạnh tranh.
- Bổ sung các chương trình ưu đãi kèm theo: Miễn giảm phí chuyển tiền hoặc hỗ trợ tỷ giá bán ngoại tệ cho khách hàng nhập khẩu truyền thống.
- Đẩy mạnh công tác marketing và tiếp thị sản phẩm: Chủ động tiếp cận các doanh nghiệp có kim ngạch nhập khẩu lớn trên địa bàn Hà Nội, tổ chức hội thảo hướng dẫn kỹ thuật mở UPAS L/C.
- Chú trọng đào tạo và bồi dưỡng cán bộ nhân viên: Nâng cao năng lực thẩm định chứng từ thương mại, cập nhật các quy tắc quốc tế (UCP 600, ISBP) và kỹ năng phòng ngừa rủi ro cho cán bộ thanh toán quốc tế.
- Tăng cường kiểm tra, kiểm soát nội bộ nhằm hạn chế rủi ro: Giám sát chặt chẽ biến động tỷ giá và tình hình tài chính của khách hàng để kịp thời yêu cầu ký quỹ bổ sung.
- Nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin và cơ sở vật chất: Đảm bảo đường truyền SWIFT thông suốt và tăng cường bảo mật dữ liệu giao dịch.
- Củng cố, mở rộng quan hệ và tăng cường số lượng ngân hàng đại lý: Đàm phán mở rộng hạn mức chiết khấu với các ngân hàng đối tác quốc tế có chi phí tài trợ cạnh tranh.
- Tăng cường và chủ động nguồn thu ngoại tệ: Xây dựng các gói sản phẩm khuyến khích doanh nghiệp xuất khẩu bán lại ngoại tệ cho chi nhánh để cân đối nguồn thanh toán.
Đồng thời, khóa luận nêu các kiến nghị vĩ mô:
- Với Chính phủ: Tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý điều chỉnh hoạt động thương mại quốc tế và các biện pháp hỗ trợ xúc tiến xuất nhập khẩu.
- Với Ngân hàng Nhà nước: Cần có văn bản hướng dẫn nghiệp vụ cụ thể đối với sản phẩm UPAS L/C nhằm tạo hành lang pháp lý thống nhất; điều hành linh hoạt chính sách quản lý ngoại hối và tỷ giá nhằm giảm bớt biến động bất lợi cho các tổ chức tín dụng.
Kết quả và đóng góp
Kết quả nghiên cứu chính
- Khóa luận làm rõ bức tranh hoạt động kinh doanh tổng thể của Agribank – Chi nhánh Hà Thành giai đoạn 2015 – 2017: Tổng nguồn vốn huy động tăng từ 8.523 tỷ đồng (2015) lên 13.315 tỷ đồng (2017); dư nợ tín dụng tăng đều từ 2.409 tỷ đồng (2015) lên 3.183 tỷ đồng (2017); lợi nhuận trước thuế tăng trưởng ổn định từ 125,50 tỷ đồng (2015) lên 190,97 tỷ đồng (2017).
- Khảo sát và phân tích các chỉ tiêu định tính, định lượng thực tế của sản phẩm UPAS L/C tại chi nhánh, phản ánh được nhận thức của khách hàng, các kênh tiếp cận thông tin và mức độ thỏa mãn đối với chất lượng cung ứng dịch vụ của ngân hàng.
- Chỉ ra các điểm nghẽn tác nghiệp trong việc thực hiện UPAS L/C tại Agribank do áp dụng cơ chế thanh toán phân tán và biểu phí chưa thực sự linh hoạt trong bối cảnh cạnh tranh với các NHTM cổ phần.
Hệ thống giải pháp và kiến nghị
- Đưa ra 9 nhóm giải pháp nghiệp vụ nội bộ tại chi nhánh mang tính đồng bộ: từ tái cấu trúc quy trình, điều chỉnh biểu phí, đào tạo nhân sự, kiểm soát rủi ro tỷ giá đến mở rộng mạng lưới ngân hàng đại lý nước ngoài.
- Đề xuất các kiến nghị pháp lý thực tế lên Ngân hàng Nhà nước về khung pháp lý điều chỉnh sản phẩm tài trợ thương mại mới.
Đóng góp về mặt học thuật và thực tiễn
Khóa luận đã bổ sung dữ liệu thực nghiệm về việc phát triển UPAS L/C tại một chi nhánh thuộc ngân hàng thương mại 100% vốn nhà nước hoạt động theo mô hình thanh toán phân tán (Agribank), khắc phục hạn chế của các đề tài trước đây vốn chỉ tập trung vào các ngân hàng vận hành mô hình thanh toán tập trung.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế nghiên cứu:
- Phạm vi dữ liệu thực tế tại Agribank – Chi nhánh Hà Thành giới hạn trong giai đoạn 2015 – 2017, chưa phản ánh các biến động kinh tế và thay đổi chính sách tín dụng ngoại tệ sau thời điểm tháng 5/2018.
- Quy mô mẫu khảo sát khách hàng còn hạn chế do số lượng doanh nghiệp sử dụng UPAS L/C tại chi nhánh trong giai đoạn này chưa nhiều; các phân tích chủ yếu mang tính thống kê mô tả, chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng để đo lường định lượng các nhân tố tác động đến quyết định sử dụng UPAS L/C của doanh nghiệp.
- Hướng nghiên cứu tiếp:
- Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang toàn hệ thống Agribank hoặc so sánh đối chiếu đa chi nhánh giữa các vùng kinh tế trọng điểm.
- Áp dụng các mô hình hồi quy để phân tích tác động của chi phí, thời gian xử lý và uy tín ngân hàng đến mức độ chấp nhận sản phẩm UPAS L/C của nhóm khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME).
Giá trị tham khảo
- Đối tượng thụ hưởng:
- Sinh viên, học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế đối ngoại, Thương mại quốc tế cần tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về tài trợ thương mại và thanh toán quốc tế.
- Chuyên viên thanh toán quốc tế và cán bộ tín dụng tại các ngân hàng thương mại có định hướng thiết kế, hoàn thiện quy trình nghiệp vụ UPAS L/C.
- Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nhập khẩu hàng hóa cần giải pháp tối ưu hóa chi phí ngoại tệ và cải thiện thanh khoản.
- Nội dung tham khảo hữu ích:
- Mô hình vận hành 8 bước của UPAS L/C và phân tích so sánh quyền lợi, nghĩa vụ giữa các chủ thể tại Chương 2.
- Hệ thống dữ liệu hoạt động kinh doanh giai đoạn 2015 – 2017 và hệ thống chỉ tiêu định tính, định lượng đánh giá sản phẩm tài trợ thương mại tại Chương 3.
Câu hỏi thường gặp
1. UPAS L/C mang lại lợi ích khác biệt gì cho doanh nghiệp nhập khẩu so với L/C trả ngay và L/C trả chậm thông thường?
Theo phân tích trong khóa luận, UPAS L/C giúp nhà nhập khẩu đàm phán được giá mua hàng tốt từ nhà xuất khẩu (vì nhà xuất khẩu vẫn được thanh toán tiền ngay từ ngân hàng đại lý), đồng thời nhà nhập khẩu được hưởng thời hạn trả chậm tối đa lên đến 360 ngày với chi phí phí dịch vụ và phí chấp nhận hối phiếu thấp hơn nhiều so với việc phải vay VND từ ngân hàng để thanh toán L/C trả ngay. Ngoài ra, việc sử dụng UPAS L/C giúp doanh nghiệp không phát sinh dư nợ tín dụng trực tiếp tại ngân hàng phát hành vào thời điểm giao nhận chứng từ, góp phần làm sạch bảng cân đối kế toán.
2. Rào cản pháp lý nào của Ngân hàng Nhà nước khiến sản phẩm UPAS L/C trở thành giải pháp tài trợ ngoại tệ quan trọng?
Căn cứ Thông tư số 03/2012/TT-NHNN và các thông tư tiếp theo (gần nhất là Thông tư 24/2015/TT-NHNN), Ngân hàng Nhà nước thắt chặt đối tượng được vay vốn bằng ngoại tệ: chỉ những khách hàng có đủ nguồn thu ngoại tệ từ hoạt động sản xuất kinh doanh để trả nợ mới được vay USD. Các doanh nghiệp nhập khẩu phục vụ nhu cầu nội địa không có nguồn thu ngoại tệ tái tạo sẽ không đủ điều kiện vay ngoại tệ với lãi suất thấp. UPAS L/C giúp tháo gỡ điểm nghẽn này vì nguồn vốn thanh toán trước cho bên bán là do ngân hàng đại lý nước ngoài tài trợ, ngân hàng trong nước chỉ đóng vai trò bảo lãnh thanh toán trả chậm.
3. Mô hình thanh toán quốc tế của Agribank có điểm gì khác biệt so với các NHTM khác được nêu trong khóa luận?
Các công trình nghiên cứu trước đây tại Sacombank, Techcombank hay BIDV đều nghiên cứu trên các ngân hàng vận hành theo mô hình thanh toán tập trung (mọi giao dịch thanh toán quốc tế được xử lý tập trung tại Hội sở chính hoặc Trung tâm thanh toán). Ngược lại, Agribank là ngân hàng thương mại duy nhất tại Việt Nam áp dụng mô hình thanh toán phân tán, trao quyền xử lý và hạch toán nghiệp vụ thanh toán quốc tế cho các chi nhánh cấp 1 như Chi nhánh Hà Thành, dẫn đến các đặc thù riêng về thẩm quyền phê duyệt, kiểm soát rủi ro và quản lý hạn mức ngân hàng đại lý.
4. Kết quả kinh doanh tổng thể của Agribank – Chi nhánh Hà Thành giai đoạn 2015 – 2017 biến động ra sao?
Trong giai đoạn 2015 – 2017, chi nhánh đạt mức tăng trưởng tích cực ở tất cả các chỉ tiêu tài chính:
- Nguồn vốn huy động tăng từ 8.523 tỷ đồng (2015) lên 11.192 tỷ đồng (2016) và đạt 13.315 tỷ đồng (2017).
- Tổng dư nợ tín dụng tăng đều từ 2.409 tỷ đồng (2015) lên 2.712 tỷ đồng (2016) và đạt 3.183 tỷ đồng (2017).
- Lợi nhuận trước thuế tăng từ 125,50 tỷ đồng (2015) lên 150,70 tỷ đồng (2016, tăng 20,10%) và đạt 190,97 tỷ đồng (2017, tăng 26,72%).
5. Những rủi ro chính mà ngân hàng phát hành phải đối mặt khi cung cấp sản phẩm UPAS L/C là gì?
Tác giả xác định ba rủi ro trọng yếu đối với ngân hàng phát hành:
- Rủi ro tín dụng: Ngân hàng phát hành chịu cam kết không hủy ngang phải trả tiền cho ngân hàng chiết khấu nước ngoài khi hối phiếu đáo hạn, kể cả khi doanh nghiệp nhập khẩu trong nước mất khả năng thanh toán.
- Rủi ro tỷ giá: Khi đồng nội tệ mất giá mạnh tại thời điểm đáo hạn L/C, giá trị tài sản bảo đảm hoặc tiền ký quỹ ban đầu của khách hàng không còn đủ bù đắp giá trị khoản thanh toán ngoại tệ.
- Rủi ro lãi suất: Ngân hàng phát hành thu phí cố định từ khách hàng nhưng phải chịu lãi suất chiết khấu thả nổi (thường dựa trên Libor cộng biên độ) từ ngân hàng đại lý nước ngoài.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đoàn Ngọc Anh đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về phương thức tín dụng chứng từ nói chung và sản phẩm UPAS L/C nói riêng, đồng thời làm rõ cơ chế tài trợ thương mại quốc tế trong bối cảnh các quy định cho vay ngoại tệ tại Việt Nam bị thắt chặt. Nghiên cứu cung cấp bức tranh thực nghiệm chi tiết về thực trạng kinh doanh cũng như mức độ triển khai sản phẩm UPAS L/C tại Agribank – Chi nhánh Hà Thành giai đoạn 2015 – 2017 theo mô hình thanh toán phân tán. Hệ sinh thái 9 giải pháp nghiệp vụ và các kiến nghị vĩ mô được xây dựng bám sát thực tiễn hoạt động của chi nhánh, mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho công tác phát triển sản phẩm tài trợ xuất nhập khẩu tại các tổ chức tín dụng.
