ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM LÊ THỊ DIEM SUONG NGHIÊN CỨU HIỆN TRẠNG VÀ ĐÈ XUẤT GIẢI PHÁP. PHÁT TRIÊN QUẦN THÊ DỪA NƯỚC TẠI XÃ TAM NGHĨA, HUYỆN NÚI THÀNH, TỈNH QUẢNG NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC ĐÀ NẴNG, NĂM 2017 ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM LÊ THỊ DIEM SUONG NGHIÊN CỨU HIỆN TRẠNG VÀ ĐÈ XUẤT GIẢI PHÁP. PHÁT TRIÊN QUẦN THÊ DỪA NƯỚC TẠI XÃ TAM NGHĨA, HUYỆN NÚI THÀNH, TỈNH QUẢNG NAM Chuyên ngành: Sinh thái học Mã số: 6.20 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. VÕ VĂN MINH ĐÀ NẴNG, NĂM 2017 LOI CAM DOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.
Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bồ trong bắt kỳ công trình nào khác. Tác giả luận văn (Ký và ghỉ rõ họ tên) Lê Thị Điểm Sương MỤC LỤC LỜI CAM DOAN DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TÁT DANH MỤC CÁC BẰNG DANH MỤC CÁC HÌNH MO DAU 1. Tính cấp thiết của đề tài 1 2. Mục tiêu nghiên cứu.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3 4. Bố cục đề tài. 3 CHUONG 1: TONG QUAN TÀI LIỆU. Sự phân bố của dừa nước trên thế giới và ở Việt Nam.
Sự phân bố dừa nước trên thế giới 4 1. Sự phân bố dừa nước ở Việt Nam 6 1. Đặc điểm và vai trò của dừa nước. Đặc điểm của dừa nước (Nippa /?wetieans Wurmb) 7 1.
Vai trò của dừa nước 9 1. Tình hình khai thác, sử dụng và quản lý, phục hồi dừa nước trên thế giới và ở Việt Nam 17 1. Tình hình khai thác, sử dụng nguồn lợi dừa nước trên thế giới và Việt Nam 17 1. Tình hình quản lý, phục hồi dừa nước trên thế giới và Việt Nam.
Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Tam Nghĩa, huyện Núi Thành. Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế - xã hội 36 CHƯƠNG 2: ĐÓI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
Nội dung nghiên cứu 38 2. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu 39 2. Phương pháp tông hợp và thống kê số liệu 4I CHƯƠNG 3: KET QUA VA BAN LUAN.
Hiện trạng phân bố và biến động diện tích quần thê dừa nước tại xã Tam Nghĩa 42 3. Hiện trạng phân bó quần thể dừa nước tại xã Tam Nghĩa. Sự biến động diện tích quần thể dừa nước ở xã Tam Nghĩa 50 3. Các yếu tố tự nhiên tác động đến quần thể dừa nước xã Tam Nghĩa 52 3.
Đặc điểm môi trường nước và trầm tích. Hiện trạng khai thác, sử dụng và các tác động nhân sinh đến quần thể dừa nước tại xã Tam Nghĩa 69 3. Hiện trạng khai thác, sử dụng nguồn lợi dừa nước tại xã Tam Nghĩa 69 3. Tác động áp lực nhân sinh đến quần thê dừa nước tại Tam Nghĩa 74 3.
Đề xuất giải pháp phát triển quần thể dừa nước tại Tam Nghĩa 80 3. Phân tích hiện trạng, áp lực và đáp ứng. Dé xuat cdc giải pháp phát triển quần thể dừa nước tại Tam Nghĩa 84 KẾT LUẬN VA KIÊN NGHỊ 91 DANH MUC TAI LIEU THAM KHAO. QUYET DINH GIAO DE TAI LUAN VAN (Ban sao) PHU LUC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CÁC CHỮ VIÊT TÁT BD Bén Dinh CNM Cây ngặp mặn HST Hệ sinh thái KTXH Kinh tế xã hội NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ÔTC Ô tiêu chuẩn RNM Rừng ngập mặn ST Sông Trầu TN&MT Tài nguyên và Môi trường.
UBND Ủy ban nhân dân DANH MUC CAC BANG Số hiệu Tên bảng Trang bang 1. | Giá trị kinh t6 tong s6 ciia dira nude (Nipa fruticans Wurmb.) 10 12 | Các yêu tô đặc trưng chế độ khí hậu ở huyện Núi Thành 30 13 | Hiện trạng sử dụng đất của xã Tam Nghĩa năm 2015 34 1ị_ | Vi tí và một độ quân thể dừa nước ở các ÖTC tại khu vục sông Ben | Đình 2. | Vĩ trí và mật độ quân thê dừa nước ở các OTC tại khu vực sông Trâu |_ 47 3.3 | Biển động diện tích rừng dừa nước tại xã Tam Nghĩa 50 + | Nhiệt độ không khí trung bình các tháng trong năm tại huyện Núi | Thanh 3. | Luong mua cdc tháng trong năm của huyện Núi Thành 35 3.6 | Độ mặn tại các điểm nghiên cứu trên sông Bến Dinh 58 3.
| Độ mặn tại các điểm nghiên cứu trên sông Trâu s9 3.8 [ Hàm lượng đạm (N,) trên lưu vực sông Bến Đình và sông Trâu 6 3.9 | Hàm lượng lân (P:O;„„) trên lưu vực sông Bến Đình và sông Trâu 66 3.10 | Tan xuat khai thác ở các hộ gia đình ở xã Tam Nghĩa 72 3.11 | Phương thức khai thác thủy sản của các hộ gia đình tại xã Tam Nghĩa |_ 72 3.12 | Nhận thức của người dân về tâm quan trọng của quân thê dừa nước T4 3. | Các nguyên nhân làm suy giảm diện tích rừng dừa nước ở Tam Nghĩa |_ 78 3. | Phân tích hiện trạng, áp lực và đáp ứng 80 3.15 [ Tiêu chí đáp ứng yêu câu về phát triển dừa nước 84 DANH MỤC CÁC HÌNH Số hiệu Tên hình Trang hình I Bản đồ vị trí xã Tam Nghĩa 28 2 Lưu vực sông Trâu và sông Bên Đình xã Tam Nghĩa 38 3.1 | Bản đỗ hiện trạng phân bỗ dừa nước tại xã Tam Nghĩa 42 3.2 _ | Biêu đỗ biển động dừa nước xã Tam Nghĩa 50 3.3 | Biển động nhiệt độ của huyện Núi Thành qua các năm 2011-2015 |_ 54 3.4___ | Biến động lượng mưa huyện Núi Thành qua các năm 2011- 2015 56 3.5 | Độ mặn tại các điềm nghiên cứu trên sông Bến Đình 59 3.6 | DO man tại các điềm nghiên cứu trên sông Trâu 60 3.7 _ | Hàm lượng (N,) trên sông Bên Đình 64 3.8 | Hàm lượng (N,,) trên sông Trâu 65 3.9 | Ham lượng lân (P;O;„,) trên sông Bến Đình 67 3.10 | Ham lượng lân (PO:,,) trên sông Trầu 67 3 ¡¡_ | Phương thức khai thác thủy sản của các hộ gia đình tại xã Tam 1 Nghia 3.12 | Nhận thức của người dân về tâm quan trọng của quân thê dừa nước | 75 3¡a_| Cếc "guyên nhân làm suy giảm diện tích rừng dita nước ở Tam |__ Nghĩa 314 Khu vực đề xuất quy hoạch bảo tồn, phục hồi dừa nước tại xã Tam 86 Nghĩa MO DAU 1. TINH CAP THIET CUA DE TAI Dừa nước (Mipa /iuicans Wurmb,) là loài thực vật sống ở các bãi lầy vùng cửa sông, ven các kênh rạch nước lợ, ven biển nơi có độ mặn thấp và quần tụ thành rừng [13], [24] Dừa nước có giá trị rất lớn trong việc chống xói mòn, sạt lở đắt, giữ đất bồi bảo vệ bờ sông, kênh rạch, là bức tường xanh bảo vệ vùng cửa sông, ven biển [13], [21].
Hệ sinh thái dừa nước có vai trò quan trọng trong việc giảm nhẹ thiên tai thể hiện ở chức năng điều hòa khí hậu, chống xâm nhiễm mặn, hạn chế bão, gia tăng kết chặt trầm tích và hoạt động như một máy lọc sinh học, nâng cao chất lượng môi trường, duy trì cân bằng sinh thái. Lá và mùn chất hữu cơ do dừa nước tạo ra là nguồn thức ăn không thể thiếu cho các loài thủy hải sản, bãi sinh sản của các loài động vật [15], [21]. Hệ sinh thái dừa nước có sự đa dạng sinh học rất cao, nhất là các loài tôm, cua, ghẹ, động vật thân mềm và là nơi trú ngụ của các loài chim di cư giúp duy trì đa dạng sinh học thủy vực và trên cạn [13], [21]. Ngoài ra, hệ sinh thái dừa nước còn mang đến cho con người nhiều nguồn lợi kinh tế từ các bộ phận của cây dừa nước, là nơi phục vụ cho các hoạt động vui chơi, giải trí, du lịch sinh thái [12], [14] Quảng Nam thuộc khu vực Trung Trung bộ, là nơi có diện tích đất ngập.
nước lớn, nhưng diệt tích có rừng che phủ lại thấp và phân tán. Tuy nhiên, vẫn còn tổn tại một số điểm phân bó loài cây đừa nước. Đây là loài cây có tiềm năng phát triển mạnh trên các vùng đất ngập nước có ảnh hưởng của thủy triều và độ nhiễm mặn của biển như Câm Thanh, Hội An và một số xã thuộc huyện Duy Xuyên, Núi Thành của tỉnh [9], [26] Tam Nghĩa là xã duy nhất của huyện Núi Thành có diện tích dừa nước khá lớn. Nơi đây đặc trưng bởi dừa nước phân bố dọc theo hai bờ sông Trầu.
và sông Bến Đình, thuộc địa phận thôn Tịch Tây. Khu vực này là một trong số ít các địa phương của tỉnh Quảng Nam có dừa nước còn sót lại [9], [19], [26]. Vì vậy, vai trò kiểm soát ô nhiễm, chống sạt lở bảo vệ bờ sông, chống nhiễm mặn và ôn định môi trường sinh thái ở Tam Nghĩa chính là cây dừa nước. Hệ sinh thái dừa nước nơi đây cũng tạo ra nhiều nguồn lợi cho cộng đồng địa phương như nguồn lợi thủy sản, nguồn lợi từ cây dừa nước.
Tuy nhiên, những năm gần đây, quá trình phát triển kinh tế - xã hội diễn ra nhanh chóng ở địa phương như nuôi trồng thủy sản, khai hoang đất nông nghiệp, nước thải công nghiệp, đánh bắt thủy sản bằng phương tiện hủy diệt và gia tăng cường độ khai thác làm suy giảm đa dạng sinh học trong vùng. dừa nước, gây những tác động làm suy thoái hệ sinh thái dừa nước trong khu vực [9], [19], [26], [31]. Đồng thời, tác động của biến đổi khí hậu đang diễn ra từng ngày ảnh hưởng rất lớn đến sinh kế của người dân. Thế nhưng, cho.
đến nay hệ sinh thái dừa nước tại xã Tam Nghĩa vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ. Xuất phát từ những diễn biến thực tế đang diễn ra và xu thế phát triển tại vùng bờ trên địa bàn huyện Núi Thành, chúng tôi thực hiện đề tài: *Nghiên cứu hiện trạng và đề xuất giải pháp phát triển quân thể dừa nước tại xã Tam Nghĩa, huyện Núi Thành, tính Quảng Nam” nhằm làm cơ sở khoa học cho việc quy hoạch, bảo tồn phát triển tài nguyên dừa nước trong điều kiện biến đổi khí hậu, góp phần vào xây dựng chính sách phát triển các vùng ven biển huyện Núi Thành gắn với phục hồi và bảo vệ rừng ngập mặn dựa vào cộng đồng ở huyện Núi Thành. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU - Đánh giá được thực trạng phân bố cũng như các yếu tố tác động đến quần thể dừa nước tại xã Tam Nghĩa, huyện Núi Thành.