CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TY CHỨNG KHOÁN VÀ NGHIỆP VỤ TƯVẤN TÀI CHÍNH DN CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN. TỔNG QUAN VỀ CÔNG TY CHỨNG KHOÁN. Khái niệm và nguyên tắc hoạt động của công ty chứng khoán. Khái niệm công ty chứng khoán.
Thị trường chứng khoán là nơi diễn ra các giao dịch, mua bán, trao đổi các loại chứng khoán. Để hình thành và phát triển thị trường chứng khoán, một yếu tố không thể thiếu được là các chủ thể tham gia trên thị trường. Các chủ thể này bao gồm cả công chúng đầu tư, các doanh nghiệp, các tổ chức và chính quyền. Mục tiêu của việc hình thành thị trường chứng khoán là thu hút vốn đầu tư trung và dài hạn cho việc phát triển kinh tế và tạo ra tính thanh khoản cho các loại chứng khoán.
Do vậy, để thúc đẩy thị trường chứng khoán hoạt động một cách có trật tự, công bằng và hiệu quả cần phải có sự ra đời của các công ty chứng khoán. “Công ty chứng khoán là tổ chức kinh doanh trong lĩnh vực chứng khoán thông qua việc thực hiện một hoặc vài dịch vụ chứng khoán với mục đích tìm kiếm lợi nhuận.” Theo Luật chứng khoán 2006 và NĐ số 14/2007/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều luật của chứng khoán thì: Công ty chứng khoán được tổ chức dưới hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần theo quy định của Luật Doanh Nghiệp và được thực hiện một hoặc một số hoặc toàn bộ các nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán sau ( điều 60/luật chứng khoán 2006): + Môi giới chứng khoán Bùi Cát Trường CQ 46/17.01 Luận văn tốt nghiệp Học viện tài chính + Tự doanh chứng khoán + Bảo lãnh phát hành chứng khoán + Tư vấn đầu tư chứng khoán Công ty chứng khoán chỉ được phép thực hiện nghiệp vụ bảo lãnh phát hành chứng khoán khi thực hiện nghiệp vụ tự doanh chứng khoán. Ngoài các nghiệp vụ kinh doanh quy định trên, công ty chứng khoán được cung cấp dịch vụ tư vấn tài chính và các dịch vụ tài chính khác. Không phải CTCK nào cũng được thực hiện tất cả các nghiệp vụ trên.
Để có thể được thực hiện mỗi nghiệp vụ, CTCK phải đảm bảo được một số vốn nhất định và phải được phép của cơ quan có thẩm quyền. Nguyên tắc hoạt động của công ty chứng khoán. Công ty chứng khoán hoạt đông theo hai nhóm nguyên tắc cơ bản: nhóm nguyên tắc tài chính và nhóm nguyên tắc đạo đức. Nhóm nguyên tắc tài chính.
+ Có năng lực tài chính (có đủ vốn theo quy định của pháp luật, cơ cấu vốn hợp lý), đảm bảo nguồn tài chính trong cam kết với khách hàng đủ năng lực tài chính để giải quyết những rủi ro có thể phát sinh trong quá trình kinh doanh. + Cơ cấu tài sản hợp lý, có khả năng thanh khoản và có chất lượng tốt để thực hiện kinh doanh với hiệu quả cao. + Thực hiện chế độ tài chính theo quy định của nhà nước. + Phải tách bạch tài sản của mình và tài sản của khách hàng, không được dùng vốn, tài sản của khách hàng để làm nguồn tài chính phục vụ kinh doanh của công ty.
Nhóm nguyên tắc đạo đức. + Công ty chứng khoán phải hoạt động theo đúng theo quy định của pháp luật, chấp hành nghiêm các quy chế, tiêu chuẩn hành nghề liên quan. Bùi Cát Trường CQ 46/17.01 Luận văn tốt nghiệp Học viện tài chính + Kinh doanh có kỹ năng, tận tụy, có tinh thần trách nhiệm cao. + Giao dịch trung thực công bằng, vì lợi ích khách hàng, đặt lợi ích khách hàng lên trên lợi ích công ty.
Trong trường hợp có sự xung đột giữa lợi ích của công ty với lợi ích của khách hàng phải ưu tiên lợi ích của khách hàng. + Cung cấp đầy đủ, chính xác các thông tin cần thiết cho khách hàng, bảo vệ tài sản của khách hàng, bí mật các thông tin về tài khoản của khách hàng trừ trường hợp khách hàng đồng ý bằng văn bản hoặc theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước. + Không được sử dụng các lợi thế của mình làm tổn hại đến khách hàng và ảnh hưởng xấu đến hoạt động chung của thị trường, không được thực hiện các hoạt động có thể làm khách hàng và công chúng đầu tư hiểu nhầm về giá cả, giá trị và bản chất của chứng khoán. + Không được làm các công việc có cam kết nhận hay trả những khoản thù lao ngoài khoản thu nhập thông thường.
+ Nghiêm cấm thực hiện các giao dịch nội gián, các công ty chứng khoán không được sử dụng các thông tin nội bộ để mua bán chứng khoán cho chính mình, gây thiệt hại cho khách hàng. + Ở nhiều nước, CTCK phải đóng góp quỹ bảo vệ nhà đầu tư chứng khoán để bảo vệ lợi ích khách hàng trong trường hợp CTCK mất khả năng thanh toán. Vai trò của công ty chứng khoán Công ty chứng khoán là một nhân tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế nói chung và của thị trường chứng khoán nói riêng. Với mỗi chủ thể khác nhau trên thị trường chứng khoán thì vai trò của CTCK là khác nhau: Đối với tổ chức phát hành.
Bùi Cát Trường CQ 46/17.01 Luận văn tốt nghiệp Học viện tài chính Các tổ chức phát hành khi tham gia vào thị trường chứng khoán đều với mục đích là huy động vốn từ việc phát hành chứng khoán. Mặc dù, các ngân hàng, các quỹ đầu tư… đều là các trung gian tài chính với vai trò huy động vốn nhưng CTCK với các nghiệp vụ của mình như môi giới, bảo lãnh phát hành chứng khoán đã tạo ra chiếc cầu nối, đồng thời là kênh dẫn cho vốn chảy từ nơi thừa vốn của nền kinh tế đến nơi thiếu vốn mà độ an toàn cao hơn. Công ty chứng khoán còn giúp bình ổn giá của những chứng khoán mới phát hành qua việc mua vào hay bán ra chứng khoán. Đối với nhà đầu tư trên thị trường.
Các công ty chứng khoán đảm nhận chức năng chuyển đổi chứng khoán có giá thành tiền mặt và ngược lại trong môi trường ổn định, giúp cho nhà đầu tư ít chịu thiệt hại nhất khi tiến hành đầu tư. CTCK với đầy đủ các dịch vụ tiện ích không chỉ nhận lệnh mà còn tư vấn, nghiên cứu, phân tích thị trường rồi cung cấp thông tin để khách hàng biết mà có quyết định đúng trong đầu tư,đánh giá chính xác giá trị của các khoản đầu tư; giảm thiểu rủi ro, nâng cao lợi nhuận; làm giảm chi phí, thời gian giao dịch từ đó nâng cao hiệu quả đầu tư. Với nghiệp vụ lưu ký chứng khoán của mình, CTCK đã giúp đỡ nhà đầu tư rất nhiều trong việc nắm giữ và bảo quản chứng khoán. Nhà đầu tư đã giảm thiểu được những khả năng như bị mất cắp, mối mọt, rách nát hay cháy xém,… Chứng khoán được cất giữ an toàn, tiện lợi cho nhà đầu tư.
CTCK cũng cung cấp cho thị trường cơ chế xác lập giá thông qua hệ thống khớp giá hoặc khớp lệnh giúp nhà đầu tư hoàn toàn có thể chủ động đặt giá một cách khách quan. Đối với thị trường chứng khoán. Thị trường chứng khoán hoạt động theo nguyên tắc trung gian, người mua và người bán không được gặp nhau trực tiếp để trao đổi về giá cả, hàng Bùi Cát Trường CQ 46/17.01 Luận văn tốt nghiệp Học viện tài chính hóa mà phải tiến hành giao dịch thông qua CTCK. Do đó, giá cả chứng khoán là do thị trường quyết định.
CTCK là thành viên của thị trường cũng sẽ góp phần tạo lập giá cả. Đôi khi để bảo vệ quyền lợi cho khách hàng, cho các nhà đầu tư hay cho chính bản thân mình, CTCK dành ra một phần vốn của mình theo tỷ lệ nhất định để tiến hành giao dịch với mục đích là để bình ổn thị trường như khi giá chứng khoán giảm quá nhiều có thể gây ảnh hưởng xấu tới thị trường thì công ty mua vào và bán chứng khoán ra khi giá chứng khoán lên quá cao. Ngoài ra, CTCK còn có vai trò làm tăng tính thanh khoản cho các tài sản tài chính. Dựa vào hoạt động bảo lãnh phát hành trên thị trường sơ cấp, CTCK đã đưa vào thị trường lượng chứng khoán lớn và nó sẽ được giao dịch trên thị trường thứ cấp, chuyển đổi chứng khoán thành tiền mặt và ngược lại nhờ hoạt động mua đi bán lại của nhà đầu tư, tổ chức.
Điều này làm giảm rủi ro, tạo tâm lý yên tâm cho nhà đầu tư. Đối với các cơ quan quản lý thị trường. Công ty chứng khoán có vai trò cung cấp đầy đủ thông tin về thị trường chứng khoán cho cơ quan quản lý thị trường để thực hiện mục tiêu quản lý. Việc cung cấp thông tin này là theo quy định của pháp luật, vừa là nguyên tắc nghề nghiệp của công ty chứng khoán vì công ty chứng khoán cần hoạt động minh bạch.
Dựa vào thông tin do CTCK cung cấp, các cơ quan quản lý thị trường có thể kiểm soát, chống hiện tượng thao túng, lũng đoạn, bóp méo thị trường. Các công ty chứng khoán giúp nhà nước thực thi tính các chính sách kinh tế vĩ mô. Thông qua ban hành các quy đinh, luật điều chỉnh hoạt động của các CTCK, Chính phủ có thể kiểm soát các hoạt động của thị trường. Mô hình hoạt động của công ty chứng khoán.
Hoạt động của các CTCK rất đa dạng và phức tạp, khác hẳn với các doanh nghiệp sản xuất hay thương mại dịch vụ thông thường vì CTCK là một Bùi Cát Trường CQ 46/17.01 Luận văn tốt nghiệp Học viện tài chính loại hình định chế tài chính đặc biệt nên vấn đề xác định mô hình tổ chức kinh doanh của nó cũng có nhiều điểm khác nhau ở các nước. Hiện nay trên thế giới tồn tại phổ biến hai mô hình tổ chức CTCK : Mô hình công ty chứng khoán đa năng và mô hình công ty chứng khoán chuyên doanh Mô hình công ty chứng khoán đa năng. Mô hình công ty đa năng, theo mô hình này CTCK là một bộ phận cấu thành của ngân hàng thương mại, được tổ chức dưới hình thức một tổ hợp dịch vụ tài chính tổng hợp bao gồm kinh doanh chứng khoán, kinh doanh tiền tệ và các dịch vụ tài chính. Hay nói cách khác, ngân hàng thương mại kinh doanh trên cả hai lĩnh vực là tiền tệ và chứng khoán.
Mô hình này được biểu hiện dưới 2 hình thức sau: + Mô hình công ty chứng khoán đa năng một phần: theo mô hình này, các ngân hàng muốn kinh doanh chứng khoán, kinh doanh bảo hiểm phải thành lập công ty con, hạch toán độc lập và hoạt động tách rời với hoạt động kinh doanh tiền tệ.