Giải Pháp Phát Triển Nghiệp Vụ Bảo Lãnh Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Kỹ Thương Việt Nam

Nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong hệ thống tài chính, đặc biệt tại các ngân hàng thương mại cổ… 82 trang · Học viện Ngân hàng · 2016.

• Tác giả: Nguyễn Hương Nhung
• Người hướng dẫn: ThS. Vũ Hải Yến
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Nghiệp Vụ Bảo Lãnh Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Kỹ Thương Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG I: NHỮNG VẪN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN NGHIỆP VỤ BẢO LÃNH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Những vấn đề cơ bản về bảo lãnh ngân hàng
• 1.2. Khái niệm bảo lãnh ngân hàng và các bên tham gia
• 1.3. Chức năng và vai trò của bảo lãnh ngân hàng
• 1.4. Rủi ro trong bảo lãnh ngân hàng
• 1.5. Phân loại bảo lãnh ngân hàng
• 1.6. Văn bản pháp lý điều chỉnh hoạt động bảo lãnh
• 1.7. Phát triển nghiệp vụ bảo lãnh của ngân hàng thương mại
• 1.7.1. Khái niệm về phát triển bảo lãnh ngân hàng
• 1.7.2. Các chỉ tiêu đánh giá sự phát triển của nghiệp vụ bảo lãnh
• 1.7.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển bảo lãnh ngân hàng
• 1.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG I
• 2. CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NGHIỆP VỤ BẢO LÃNH TẠI NGÂN HÀNG TMCP KỸ THƯƠNG VIỆT NAM
• 2.1. Khái quát về Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam
• 2.2. Quá trình hình thành và phát triển. Mô hình tổ chức và tình hình hoạt động
• 2.3. Cơ sở pháp lý điều chỉnh hoạt động bảo lãnh
• 2.4. Thực trạng phát triển nghiệp vụ bảo lãnh tại Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam
• 2.5. Thực trạng phát triển nghiệp vụ bảo lãnh qua một số chỉ tiêu định lượng
• 2.6. Thực trạng phát triển nghiệp vụ bảo lãnh qua một số chỉ tiêu định tính
• 2.7. Đánh giá thực trạng phát triển nghiệp vụ bảo lãnh tại Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam
• 2.7.1. Kết quả đạt được
• 2.7.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 2.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG II
• 3. CHƯƠNG III: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NGHIỆP VỤ BẢO LÃNH TẠI NGÂN HÀNG TMCP KỸ THƯƠNG VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng phát triển của Ngân hàng Kỹ thương Việt Nam
• 3.1.1. Định hướng phát triển chung
• 3.1.2. Định hướng phát triển nghiệp vụ bảo lãnh
• 3.2. Giải pháp phát triển nghiệp vụ bảo lãnh tại Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam
• 3.2.1. Xây dựng chiến lược phát triển nghiệp vụ bảo lãnh phù hợp với từng giai đoạn, từng thời kỳ
• 3.2.2. Tăng cường công tác Marketing cho hoạt động bảo lãnh
• 3.2.3. Đa dạng hóa danh mục sản phẩm. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Nâng cao chất lượng thẩm định khách hàng và công tác kiểm tra, giám sát sau khi phát hành bảo lãnh
• 3.2.4. Học hỏi kinh nghiệm phát triển nghiệp vụ bảo lãnh từ các ngân hàng quốc tế và các ngân hàng nội địa
• 3.2.5. Một số giải pháp khác
• 3.3. Một số kiến nghị
• 3.3.1. Kiến nghị với Chính phủ và cơ quan nhà nước có liên quan
• 3.3.2. Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước
• 3.3.3. Kiến nghị với Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG III

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiệp Vụ Bảo Lãnh Ngân Hàng Techcombank Định Nghĩa

Nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong hệ thống tài chính, đặc biệt tại các ngân hàng thương mại cổ phần như Techcombank. Theo định nghĩa, bảo lãnh ngân hàng là cam kết của ngân hàng với bên nhận bảo lãnh, về việc thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho khách hàng (bên được bảo lãnh), khi khách hàng không thể thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của mình. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro bảo lãnh ngân hàng cho các bên liên quan và thúc đẩy các hoạt động kinh tế. Techcombank cần khai thác tối đa lợi thế của nghiệp vụ này. Theo Luật các tổ chức tín dụng Việt Nam 2010, bảo lãnh ngân hàng là một hình thức cấp tín dụng. Chính vì vậy, nó đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển nghiệp vụ ngân hàng. Bảo lãnh ngân hàng không chỉ là công cụ đảm bảo mà còn là công cụ tài trợ, đôn đốc thực hiện nghĩa vụ.

1.1. Các Bên Tham Gia Nghiệp Vụ Bảo Lãnh Techcombank

Trong nghiệp vụ bảo lãnh, có ba bên chính: Bên bảo lãnh (ngân hàng), bên được bảo lãnh (khách hàng), và bên nhận bảo lãnh (người thụ hưởng). Mối quan hệ giữa các bên được thể hiện qua hợp đồng gốc, đơn yêu cầu phát hành bảo lãnh, và cam kết bảo lãnh. Techcombank cần quản lý chặt chẽ mối quan hệ này. Bên bảo lãnh có trách nhiệm thanh toán cho bên thụ hưởng khi bên được bảo lãnh vi phạm các nghĩa vụ đã cam kết. Bên được bảo lãnh phải hoàn trả cho bên bảo lãnh số tiền đã thanh toán. Bên thụ hưởng có quyền yêu cầu Techcombank thanh toán khi bên được bảo lãnh vi phạm.

1.2. Chức Năng và Vai Trò Của Bảo Lãnh Ngân Hàng

Bảo lãnh ngân hàng có ba chức năng chính: công cụ bảo đảm, công cụ tài trợ và công cụ đôn đốc thực hiện nghĩa vụ. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy thương mại, tăng cường nguồn vốn cho doanh nghiệp và giảm thiểu rủi ro. Bảo lãnh giúp các doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn nước ngoài và tăng cường mối quan hệ kinh tế quốc tế. Ngân hàng cũng có được nguồn thu nhập từ phí bảo lãnh, đồng thời nâng cao uy tín của mình. Vì vậy, Techcombank cần chú trọng vào hiệu quả nghiệp vụ bảo lãnh để tối ưu hóa lợi nhuận.

II. Thách Thức Vấn Đề Phát Triển Bảo Lãnh Ngân Hàng Hiện Nay

Mặc dù có nhiều lợi ích, nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Sự cạnh tranh gay gắt giữa các ngân hàng thương mại đòi hỏi Techcombank phải tìm ra các giải pháp sáng tạo để phát triển nghiệp vụ này. Đồng thời, việc quản lý rủi ro trong bảo lãnh cũng là một vấn đề quan trọng. Các yếu tố kinh tế vĩ mô và quy định pháp luật cũng ảnh hưởng đến sự tăng trưởng bảo lãnh. Techcombank cần đánh giá kỹ lưỡng các yếu tố này để đưa ra các quyết định phù hợp. Theo nghiên cứu, sự phát triển của bảo lãnh ngân hàng phụ thuộc vào nhiều yếu tố cả bên trong và bên ngoài ngân hàng.

2.1. Rủi Ro Tiềm Ẩn Trong Nghiệp Vụ Bảo Lãnh Ngân Hàng

Nghiệp vụ bảo lãnh tiềm ẩn nhiều loại rủi ro, bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro hoạt động, rủi ro pháp lý và rủi ro thị trường. Rủi ro tín dụng xảy ra khi khách hàng không có khả năng hoàn trả tiền cho ngân hàng. Rủi ro hoạt động phát sinh từ quy trình nghiệp vụ không hiệu quả. Rủi ro pháp lý liên quan đến các vấn đề pháp luật. Rủi ro thị trường ảnh hưởng bởi biến động kinh tế. Techcombank cần xây dựng hệ thống quản lý rủi ro bảo lãnh toàn diện.

2.2. Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Phát Triển Bảo Lãnh Ngân Hàng

Nhiều nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển bảo lãnh ngân hàng, bao gồm môi trường kinh tế, chính sách pháp luật, năng lực cạnh tranh của ngân hàng và nhu cầu thị trường. Môi trường kinh tế ổn định tạo điều kiện cho sự tăng trưởng của bảo lãnh. Chính sách pháp luật minh bạch và hiệu quả thúc đẩy hoạt động bảo lãnh. Năng lực cạnh tranh của ngân hàng giúp thu hút khách hàng. Nhu cầu thị trường phản ánh tiềm năng phát triển của bảo lãnh. Techcombank cần phân tích và đánh giá các nhân tố này để đưa ra chiến lược phù hợp.

III. Giải Pháp then chốt Phát Triển Nghiệp Vụ Bảo Lãnh Tại TCB

Để phát triển nghiệp vụ bảo lãnh tại Techcombank, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Xây dựng chiến lược phát triển phù hợp với từng giai đoạn, tăng cường công tác marketing, đa dạng hóa danh mục sản phẩm, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và cải thiện quy trình thẩm định khách hàng là những yếu tố quan trọng. Đồng thời, cần học hỏi kinh nghiệm từ các ngân hàng quốc tế và các ngân hàng nội địa khác. Techcombank cần đầu tư vào công nghệ và nâng cao hiệu quả nghiệp vụ bảo lãnh. Các giải pháp phải tập trung vào tăng trưởng bảo lãnh bền vững.

3.1. Xây Dựng Chiến Lược Phát Triển Nghiệp Vụ Bảo Lãnh Phù Hợp

Chiến lược phát triển nghiệp vụ bảo lãnh cần phù hợp với mục tiêu kinh doanh của Techcombank và điều kiện thị trường. Chiến lược cần xác định rõ mục tiêu, phạm vi, nguồn lực và các biện pháp thực hiện. Cần phân tích SWOT để xác định điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức. Chiến lược cần linh hoạt để thích ứng với sự thay đổi của thị trường. Techcombank cần xây dựng các chỉ số KPI để theo dõi và đánh giá hiệu quả của chiến lược. Cần có kế hoạch triển khai chi tiết và phân công trách nhiệm rõ ràng.

3.2. Đa Dạng Hóa Danh Mục Sản Phẩm Bảo Lãnh Techcombank

Techcombank cần đa dạng hóa danh mục sản phẩm bảo lãnh để đáp ứng nhu cầu khác nhau của khách hàng. Các sản phẩm bảo lãnh có thể bao gồm bảo lãnh dự thầu, bảo lãnh thực hiện hợp đồng, bảo lãnh thanh toán, bảo lãnh hoàn trả tiền ứng trước. Cần nghiên cứu thị trường để xác định các sản phẩm mới có tiềm năng. Cần thiết kế các sản phẩm phù hợp với từng phân khúc khách hàng. Cần đơn giản hóa quy trình cấp bảo lãnh để thu hút khách hàng. Các sản phẩm phải cạnh tranh về giá và điều kiện.

IV. Nâng Cao Hiệu Quả Quản Lý Rủi Ro Bảo Lãnh Techcombank

Một trong những yếu tố then chốt để phát triển nghiệp vụ bảo lãnh là nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro. Techcombank cần xây dựng hệ thống quản lý rủi ro toàn diện, bao gồm nhận diện, đánh giá, kiểm soát và giảm thiểu rủi ro. Cần tăng cường công tác thẩm định khách hàng, kiểm tra, giám sát sau khi phát hành bảo lãnh. Cần xây dựng các quy trình xử lý rủi ro hiệu quả. Quản lý rủi ro tốt giúp bảo vệ vốn và uy tín của ngân hàng. Techcombank cần tuân thủ các quy định về quản lý rủi ro của Ngân hàng Nhà nước.

4.1. Nâng Cao Chất Lượng Thẩm Định Khách Hàng

Thẩm định khách hàng là khâu quan trọng trong quy trình bảo lãnh. Techcombank cần nâng cao chất lượng thẩm định khách hàng bằng cách thu thập thông tin đầy đủ, chính xác và kịp thời. Cần phân tích kỹ lưỡng tình hình tài chính, năng lực quản lý, uy tín và ngành nghề của khách hàng. Cần sử dụng các công cụ và phương pháp thẩm định hiện đại. Cần đào tạo nâng cao trình độ cho cán bộ thẩm định. Kết quả thẩm định phải là cơ sở quan trọng để ra quyết định cấp bảo lãnh.

4.2. Tăng Cường Kiểm Tra Giám Sát Sau Khi Phát Hành Bảo Lãnh

Kiểm tra, giám sát sau khi phát hành bảo lãnh giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và ngăn chặn rủi ro xảy ra. Techcombank cần xây dựng quy trình kiểm tra, giám sát định kỳ và đột xuất. Cần theo dõi chặt chẽ tình hình thực hiện hợp đồng của khách hàng. Cần thu thập thông tin phản hồi từ bên nhận bảo lãnh. Cần có biện pháp xử lý kịp thời khi phát hiện vi phạm. Kết quả kiểm tra, giám sát phải được báo cáo đầy đủ và kịp thời cho cấp quản lý.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Quy Trình Bảo Lãnh Techcombank Tối Ưu

Việc áp dụng các giải pháp trên vào thực tiễn đòi hỏi Techcombank phải tối ưu hóa quy trình bảo lãnh. Cần rà soát và cải tiến các bước trong quy trình, từ tiếp nhận hồ sơ, thẩm định, phê duyệt, phát hành bảo lãnh đến kiểm tra, giám sát và xử lý rủi ro. Cần ứng dụng công nghệ thông tin để tự động hóa các công đoạn. Cần rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ. Quy trình phải rõ ràng, minh bạch và dễ thực hiện. Techcombank cần đào tạo nhân viên để nắm vững quy trình bảo lãnh mới.

5.1. Tối Ưu Hóa Quy Trình Bảo Lãnh Trực Tiếp

Quy trình bảo lãnh trực tiếp là quy trình mà Techcombank trực tiếp phát hành bảo lãnh cho khách hàng. Cần tối ưu hóa quy trình này bằng cách đơn giản hóa các thủ tục, giảm thiểu thời gian xử lý và tăng cường tính minh bạch. Cần xây dựng các biểu mẫu chuẩn và hướng dẫn chi tiết. Cần phân công trách nhiệm rõ ràng cho từng bộ phận. Cần có hệ thống theo dõi và đánh giá hiệu quả của quy trình.

5.2. Áp Dụng Công Nghệ Vào Quy Trình Bảo Lãnh

Ứng dụng công nghệ thông tin giúp nâng cao hiệu quả và giảm thiểu rủi ro trong quy trình bảo lãnh. Techcombank có thể sử dụng các phần mềm quản lý bảo lãnh, hệ thống chấm điểm tín dụng tự động, các công cụ phân tích dữ liệu và các kênh giao tiếp trực tuyến. Cần đảm bảo an toàn và bảo mật thông tin. Cần đào tạo nhân viên để sử dụng thành thạo các công nghệ mới. Cần đầu tư vào hạ tầng công nghệ hiện đại.

VI. Kết Luận Tương Lai Nghiệp Vụ Bảo Lãnh Techcombank

Nghiệp vụ bảo lãnh có vai trò quan trọng trong hoạt động của Techcombank. Để phát triển nghiệp vụ này bền vững, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ phận, sự ủng hộ từ cấp quản lý và sự nỗ lực của toàn thể nhân viên. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các giải pháp mới để nâng cao hiệu quả và giảm thiểu rủi ro. Tương lai của nghiệp vụ bảo lãnh tại Techcombank phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của ngân hàng. Techcombank cần xây dựng thương hiệu mạnh và uy tín trong lĩnh vực bảo lãnh.

6.1. Lợi Ích Bảo Lãnh Ngân Hàng Cho Doanh Nghiệp Techcombank

Bảo lãnh ngân hàng mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp và Techcombank. Doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn, giảm thiểu rủi ro trong giao dịch và tăng cường uy tín trên thị trường. Techcombank có thể tăng doanh thu từ phí bảo lãnh, mở rộng quan hệ khách hàng và nâng cao vị thế cạnh tranh. Cần truyền thông rộng rãi về các lợi ích này để thu hút khách hàng.

6.2. Đề Xuất Phát Triển Thị Trường Bảo Lãnh Ngân Hàng Việt Nam

Để thị trường bảo lãnh ngân hàng Việt Nam phát triển bền vững, cần có sự hỗ trợ từ Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước. Cần hoàn thiện khung pháp lý, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh và nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về bảo lãnh ngân hàng. Cần khuyến khích các ngân hàng đầu tư vào công nghệ và phát triển các sản phẩm bảo lãnh mới. Cần tăng cường hợp tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm và thu hút đầu tư. Techcombank có thể đóng vai trò tiên phong trong quá trình này.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, các giao dịch thương mại trong nước và xuyên biên giới ngày càng gia tăng về cả quy mô lẫn mức độ phức tạp. Sự mở rộng của thị trường đồng thời kéo theo nhiều rủi ro đối với các chủ thể tham gia hợp đồng, điển hình như nguy cơ bên mua chậm trễ hoặc từ chối thanh toán khi đã nhận hàng, bên bán vi phạm nghĩa vụ giao hàng hoặc cố tình không bàn giao sản phẩm dù đã nhận tiền tạm ứng. Bên cạnh các hành vi vi phạm có chủ đích, các biến cố khách quan như khủng hoảng kinh tế, bất ổn chính trị - xã hội hay thiên tai, dịch bệnh cũng tạo ra các tình huống bất khả kháng khiến các bên không thể thực hiện đúng cam kết hợp đồng.

Trước thực tế đó, nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng đóng vai trò là một công cụ tài chính và pháp lý thiết yếu nhằm phòng ngừa rủi ro, bảo đảm quyền lợi hợp pháp giữa các bên, đồng thời đóng vai trò làm chất xúc tác giúp các hoạt động thương mại, đầu tư diễn ra thuận lợi. Hoạt động bảo lãnh không chỉ tạo nguồn thu phí dịch vụ cho các ngân hàng thương mại mà còn giúp nâng cao uy tín, vị thế của tổ chức tín dụng mà không đòi hỏi ngân hàng phải xuất quỹ ngay từ ban đầu. Tuy nhiên, sự cạnh tranh gay gắt giữa các ngân hàng thương mại cổ phần trên thị trường tài chính Việt Nam đặt ra yêu cầu phải không ngừng đổi mới, nâng cao chất lượng và quy mô dịch vụ bảo lãnh.

Xuất phát từ bối cảnh đó, khóa luận của tác giả Nguyễn Hương Nhung tập trung giải quyết bài toán phát triển hoạt động bảo lãnh tại một trong những ngân hàng thương mại cổ phần lớn của Việt Nam. Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể qua ba nhiệm vụ:

1. Tổng hợp và làm rõ những vấn đề cơ bản về nghiệp vụ bảo lãnh và phát triển nghiệp vụ bảo lãnh của ngân hàng thương mại.
2. Phân tích và đánh giá thực trạng phát triển nghiệp vụ bảo lãnh tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Kỹ thương Việt Nam (Techcombank) giai đoạn 2012 – 2015.
3. Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm phát triển nghiệp vụ bảo lãnh tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Kỹ thương Việt Nam trong giai đoạn tiếp theo.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là nghiệp vụ bảo lãnh tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Kỹ thương Việt Nam. Về phạm vi nghiên cứu, khóa luận giới hạn không gian tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Kỹ thương Việt Nam và phạm vi thời gian từ năm 2012 đến năm 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng dưới cả hai giác độ kinh tế học và pháp lý:

• Về bản chất kinh tế, bảo lãnh ngân hàng được xem như một hình thức cấp tín dụng gián tiếp bằng chữ ký, sử dụng uy tín và tiềm lực tài chính của ngân hàng để bảo đảm cho việc thực hiện nghĩa vụ của khách hàng mà không phải bỏ vốn ra ngay từ thời điểm phát hành.
• Về cơ sở pháp lý, tác giả căn cứ trên quy định tại Điều 361 Bộ luật Dân sự 2005, Luật các Tổ chức tín dụng năm 2010 và Thông tư số 07/2015/TT-NHNN ngày 25/06/2015 của Ngân hàng Nhà nước quy định về bảo lãnh ngân hàng (thay thế Thông tư số 28/2012/TT-NHNN).

Khóa luận xác định quan hệ bảo lãnh bao gồm ba chủ thể chính:

• Bên bảo lãnh (The Guarantor): Ngân hàng phát hành cam kết bảo lãnh.
• Bên được bảo lãnh (The Principal): Khách hàng của ngân hàng, có nghĩa vụ trong hợp đồng cơ sở.
• Bên nhận bảo lãnh hay bên thụ hưởng (The Beneficiary): Bên được bảo đảm bồi hoàn khi có vi phạm hợp đồng xảy ra.

Nghiệp vụ bảo lãnh đảm nhận ba chức năng cơ bản: công cụ bảo đảm nghĩa vụ hợp đồng, công cụ tài trợ tài chính (giúp doanh nghiệp không phải ứng vốn tiền mặt) và công cụ đôn đốc thực hiện nghĩa vụ. Các hình thức bảo lãnh được phân loại chi tiết:

• Theo phương thức phát hành: Bảo lãnh trực tiếp (Direct Guarantee), bảo lãnh gián tiếp hay bảo lãnh đối ứng (Indirect Guarantee), xác nhận bảo lãnh, bảo lãnh có đảm bảo và đồng bảo lãnh.
• Theo mục đích phát hành: Bảo lãnh dự thầu (Tender Guarantee/Bid Bond), bảo lãnh thực hiện hợp đồng (Performance Guarantee, tỷ lệ bảo lãnh thường từ 10% - 15% giá trị hợp đồng), bảo lãnh vay vốn (Loan Guarantee), bảo lãnh thanh toán (Payment Guarantee, thường tương đương 100% giá trị hợp đồng), bảo lãnh tiền đặt cọc hoặc tiền ứng trước (Advanced Payment Guarantee, giá trị dao động từ 5% - 20% giá trị hợp đồng).

Hệ thống điều chỉnh pháp lý quốc tế được tác giả dẫn chiếu bao gồm:

• Quy tắc thống nhất về bảo lãnh theo yêu cầu (URDG 458 - ICC 1992).
• Công ước của Liên hiệp quốc về Bảo lãnh độc lập và Tín dụng thư dự phòng (Công ước UNCITRAL năm 2000).
• Bản sửa đổi URDG 758 (ICC 2010).

Các văn bản pháp luật quốc gia điều chỉnh hoạt động này gồm có Thông tư 07/2015/TT-NHNN, Thông tư 36/2014/TT-NHNN về tỷ lệ bảo đảm an toàn, Thông tư 128/2013/TT-BTC về thủ tục hải quan và thuế, Thông tư 37/2013/TT-NHNN về quản lý ngoại hối, và Nghị định 207/2013/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 48/2010/NĐ-CP về hợp đồng xây dựng.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng, phương pháp tiếp cận lịch sử - lôgic, phương pháp nghiên cứu tài liệu và phân tích - tổng hợp - hệ thống hóa. Dữ liệu thực nghiệm được trích xuất từ báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán, báo cáo thường niên giai đoạn 2012 – 2015 của Techcombank và các ngân hàng thương mại so sánh (Ngân hàng TMCP Quân đội - MB, Ngân hàng TMCP Á Châu - ACB, Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội - SHB), cùng các quy trình nghiệp vụ nội bộ của Techcombank.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Những vấn đề cơ bản về phát triển nghiệp vụ bảo lãnh của ngân hàng thương mại

Chương đầu tiên khái quát khung lý luận về bảo lãnh và định nghĩa khái niệm phát triển nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng. Theo tác giả, phát triển bảo lãnh là sự gia tăng đồng thời cả về chiều rộng (mặt lượng: mở rộng quy mô, doanh số, số dư, số món bảo lãnh và số lượng khách hàng) lẫn chiều sâu (mặt chất: nâng cao chất lượng bảo lãnh, hoàn thiện quy trình thẩm định, biểu phí hợp lý, bảo đảm an toàn tín dụng và hạn chế rủi ro phải trả thay).

Hệ thống chỉ tiêu đánh giá sự phát triển nghiệp vụ bảo lãnh được phân định thành hai nhóm:

1. Nhóm chỉ tiêu định lượng: Doanh số bảo lãnh, số dư bảo lãnh tại thời điểm 31/12, doanh thu từ hoạt động bảo lãnh (theo Thông tư 49/2014/TT-NHNN đã được hạch toán chuyển từ thu nhập dịch vụ sang thu nhập lãi và các khoản tương tự), tỷ trọng doanh thu bảo lãnh trong tổng thu nhập từ lãi và trong tổng doanh thu, số lượng khách hàng sử dụng dịch vụ và số món bảo lãnh phát hành.
2. Nhóm chỉ tiêu định tính: Mức độ đa dạng của danh mục sản phẩm bảo lãnh, mạng lưới ngân hàng đại lý phục vụ bảo lãnh quốc tế, và tính linh hoạt, chặt chẽ của quy trình phát hành bảo lãnh.

Chương này cũng phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển bảo lãnh, bao gồm nhân tố khách quan (môi trường chính trị - xã hội, hành lang pháp lý, tình hình tài chính của bên được bảo lãnh và sự trung thực của bên nhận bảo lãnh) và nhân tố chủ quan (chiến lược kinh doanh, danh tiếng uy tín của ngân hàng, năng lực cán bộ nghiệp vụ, quy trình vận hành và nền tảng hạ tầng công nghệ).

Chương II: Thực trạng phát triển nghiệp vụ bảo lãnh tại Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam

Chương II đi sâu phân tích thực trạng hoạt động kinh doanh tổng thể và nghiệp vụ bảo lãnh tại Techcombank từ năm 2012 đến năm 2015.

Về tình hình chung của Techcombank:

• Thành lập ngày 27/09/1993 với vốn điều lệ ban đầu 20 tỷ đồng, đến năm 2015 ngân hàng có sự tham gia của cổ đông chiến lược HSBC, tổng tài sản đạt trên 191 nghìn tỷ đồng, sở hữu 315 chi nhánh và 1.231 máy ATM tại 63 tỉnh/thành phố, đội ngũ nhân sự trên 7.000 người, phục vụ 3,7 triệu khách hàng cá nhân và 48.739 khách hàng doanh nghiệp.
• Cơ cấu tổ chức được chuyên môn hóa cao với các cơ quan quản trị như HĐQT, Ban Điều hành, Ban Kiểm soát, các ủy ban chuyên trách (UBTT HĐQT, NORCO, ARCO, Hội đồng Chuyển đổi) cùng các khối chức năng (Khối Bán hàng và Kênh phân phối - S&D, Khối Khách hàng doanh nghiệp - KHDN, Khối Ngân hàng bán buôn - WB).
• Nguồn vốn huy động đạt 150.536 tỷ đồng năm 2012, giảm 10,24% vào năm 2013 (do sụt giảm tiền gửi từ các TCTD khác 61,13%), sau đó tăng trở lại 11,80% năm 2014 và tăng 7,82% năm 2015 đạt 162.536 tỷ đồng; trong đó huy động từ cá nhân năm 2015 chiếm 57,43%.
• Dư nợ tín dụng tăng trưởng liên tục: 68.772 tỷ đồng (2012), 70.919 tỷ đồng (2013, tăng 2,95%), 80.567 tỷ đồng (2014, tăng 14,28%) và 111.977 tỷ đồng (2015, tăng 39,00%). Lợi nhuận trước thuế năm 2012 đạt 1.205 tỷ đồng, năm 2013 đạt 878.206 triệu đồng, năm 2014 tăng lên 1.021 tỷ đồng và năm 2015 đạt trên 2.000 tỷ đồng (tăng 43,77%).

Về cơ sở pháp lý nội bộ, Techcombank ban hành các văn bản vận hành cụ thể:

• Hướng dẫn số 0027/2016/HD ngày 02/02/2016 về nghiệp vụ bảo lãnh cho khách hàng doanh nghiệp.
• Quy trình số 0228/2015/QT ngày 09/10/2015 về cho vay và bảo lãnh KHDN tại Khối WB.
• Hướng dẫn số 0271/2015/HD ngày 01/12/2015 về nhận cam kết bảo lãnh của TCTD.
• Quy trình số 0007/2015/QT ngày 09/01/2015 về kiểm tra, kiểm soát sau vay/bảo lãnh khối KHDN.
• Quy định số 0125/2014/SP ngày 13/05/2014 về bảo lãnh điện tử thanh toán thuế xuất nhập khẩu.

Phân tích số liệu thực trạng nghiệp vụ bảo lãnh giai đoạn 2012 – 2015:

• Doanh số bảo lãnh: Năm 2012 đạt 11.982 tỷ đồng; năm 2013 giảm 8,93% (giảm 1.532 tỷ đồng) do thị trường bất động sản đóng băng và tâm lý e dè của thị trường sau các sự việc phát hành thư bảo lãnh sai phạm tại Agribank; năm 2014 giảm tiếp 5,81% xuống 9.878 tỷ đồng do áp lực cạnh tranh phí và tài sản bảo đảm từ các ngân hàng đối thủ (như gói "Trao bảo lãnh – Nối thành công" của SCB); năm 2015 doanh số bật tăng 48,08% lên 14.628 tỷ đồng nhờ sự phục hồi chung của nền kinh tế. So với nhóm ngân hàng cùng quy mô, MB có doanh số bảo lãnh vượt trội, ACB duy trì ở mức cao hơn Techcombank, trong khi SHB có doanh số tương đương nhưng tăng trưởng đều hơn.
• Số dư bảo lãnh tại thời điểm 31/12: Năm 2012 ghi nhận 7.781 tỷ đồng; năm 2013 tăng 52,68% (tăng 3.910 tỷ đồng) đạt 11.691 tỷ đồng do lượng lớn cam kết dài hạn chưa đến hạn tất toán; năm 2014 giảm 35,26% xuống 7.568 tỷ đồng; năm 2015 tăng 25,60% lên 9.506 tỷ đồng. Về cơ cấu số dư năm 2015: bảo lãnh khác chiếm tỷ trọng lớn nhất với 42,18% (năm 2013 từng chiếm tới 63,75%), tiếp đến là bảo lãnh thanh toán chiếm 30,29%, bảo lãnh thực hiện hợp đồng chiếm 25,07%, bảo lãnh dự thầu chiếm dưới 3%, và bảo lãnh vay vốn chiếm tỷ trọng rất nhỏ chỉ 0,06% (giảm từ 0,19% năm 2012).
• Doanh thu từ hoạt động bảo lãnh: Năm 2012 đạt 106.065 triệu đồng; năm 2013 giảm 5,33% xuống 100.525 triệu đồng; năm 2014 giảm tiếp 1,81% xuống 98.705 triệu đồng; năm 2015 tăng mạnh 51,01% đạt 149.055 triệu đồng. Tỷ trọng doanh thu bảo lãnh trong tổng thu nhập từ lãi lần lượt đạt 0,60% (2012), 0,75% (2013), 0,66% (2014) và 1,09% (2015); trong tổng doanh thu đạt 0,56% (2012), 0,66% (2013), 0,63% (2014) và 0,90% (2015). Doanh thu này thấp hơn nhiều so với MB (năm 2015 đạt 614 tỷ đồng) và ACB (211.306 triệu đồng).
• Khách hàng và số món bảo lãnh: Số lượng khách hàng giảm từ 2.346 khách (2012) xuống 2.198 khách (2013, giảm 6,31%) và 2.005 khách (2014, giảm 8,78%), nhưng năm 2015 đã tăng trở lại 21,34% lên 2.433 khách hàng. Trái lại, số món bảo lãnh liên tục tăng: từ 19.732 món (2012) lên 23.170 món (2013, tăng 18,07%), 27.241 món (2014, tăng 17,57%) và đạt 35.731 món (2015, tăng 31,17%).

Tác giả chỉ ra hạn chế: Cơ cấu loại hình bảo lãnh mất cân đối nghiêm trọng; tỷ trọng thu từ bảo lãnh trong tổng nguồn thu từ lãi còn thấp (khoảng 1%); quy mô doanh số biến động thiếu ổn định; chính sách phí và yêu cầu tài sản bảo đảm chưa đủ linh hoạt để cạnh tranh.

Chương III: Giải pháp phát triển nghiệp vụ bảo lãnh tại Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam

Trên cơ sở định hướng phát triển tổng thể của Techcombank và mục tiêu gia tăng thị phần bảo lãnh, tác giả xây dựng 7 nhóm giải pháp nội bộ và 3 nhóm kiến nghị đối với các cơ quan quản lý:

Nhóm giải pháp nội bộ:

1. Xây dựng chiến lược phát triển nghiệp vụ bảo lãnh theo từng giai đoạn cụ thể, gắn liền với phân khúc khách hàng mục tiêu và các ngành kinh tế trọng điểm.
2. Đẩy mạnh công tác tiếp thị, Marketing chuyên sâu cho sản phẩm bảo lãnh, chuyển từ thế tiếp nhận thụ động sang chủ động tiếp cận các doanh nghiệp có nhu cầu đấu thầu, thi công xây lắp.
3. Đa dạng hóa danh mục sản phẩm, kết hợp bảo lãnh thành chuỗi dịch vụ trọn gói (từ bảo lãnh dự thầu, bảo lãnh tạm ứng đến bảo lãnh thực hiện hợp đồng và bảo hành).
4. Nâng cao trình độ nghiệp vụ, kiến thức pháp lý và kỹ năng thẩm định thương mại cho đội ngũ nhân sự trực tiếp (Chuyên viên Khách hàng - RM, Chuyên viên phân tích tín dụng - CA, Chuyên viên vận hành tín dụng - CO).
5. Nâng cao chất lượng thẩm định năng lực thực hiện hợp đồng của khách hàng và siết chặt công tác kiểm tra, kiểm soát sau khi phát hành cam kết bảo lãnh thông qua vai trò của bộ phận Tái thẩm định (TTĐ) và Khối Quản trị rủi ro.
6. Tích cực học hỏi kinh nghiệm quản trị và thiết kế sản phẩm từ đối tác chiến lược HSBC và các ngân hàng lớn trong nước.
7. Đổi mới hạ tầng công nghệ ngân hàng lõi, chuẩn hóa và điện tử hóa quy trình phát hành bảo lãnh (tiếp tục phát huy mô hình bảo lãnh điện tử thanh toán thuế XNK).

Nhóm kiến nghị:

• Với Chính phủ và các cơ quan nhà nước: Ổn định kinh tế vĩ mô, nâng cao tính minh bạch của hệ thống thông tin tài chính doanh nghiệp, hoàn thiện hành lang pháp lý điều chỉnh hoạt động đấu thầu và bảo lãnh xây dựng.
• Với Ngân hàng Nhà nước: Hoàn thiện và ban hành kịp thời văn bản hướng dẫn thực hiện Thông tư 07/2015/TT-NHNN; thiết lập cổng tra cứu thông tin bảo lãnh tập trung toàn ngành nhằm ngăn chặn tình trạng phát hành thư bảo lãnh giả mạo hoặc cấp vượt giới hạn an toàn.
• Với Techcombank: Cải tiến phân cấp ủy quyền phê duyệt hạn mức bảo lãnh theo hướng linh hoạt hơn tại các HUB WB và chi nhánh; chuẩn hóa các biểu mẫu hợp đồng bảo lãnh theo chuẩn mực quốc tế URDG 758.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa chi tiết toàn bộ các chỉ tiêu phát triển nghiệp vụ bảo lãnh tại Techcombank trong giai đoạn 2012 – 2015:

Chỉ tiêu theo dõi	Năm 2012	Năm 2013	Năm 2014	Năm 2015
Doanh số bảo lãnh (tỷ đồng)	11.982	10.912	9.878	14.628
Tốc độ tăng trưởng doanh số (%)	-	-8,93	-5,81	+48,08
Số dư bảo lãnh tại 31/12 (tỷ đồng)	7.781	11.691	7.568	9.506
Tốc độ tăng trưởng số dư (%)	-	+52,68	-35,26	+25,60
Doanh thu từ bảo lãnh (triệu đồng)	106.065	100.525	98.705	149.055
Tỷ trọng trong doanh thu từ lãi (%)	0,60	0,75	0,66	1,09
Tỷ trọng trong tổng doanh thu (%)	0,56	0,66	0,63	0,90
Số lượng khách hàng (khách)	2.346	2.198	2.005	2.433
Số món bảo lãnh phát hành (món)	19.732	23.170	27.241	35.731
Tỷ trọng bảo lãnh khác cuối kỳ (%)	-	63,75	-	42,18
Tỷ trọng bảo lãnh thanh toán (%)	-	-	-	30,29
Tỷ trọng BL thực hiện hợp đồng (%)	-	-	-	25,07
Tỷ trọng bảo lãnh vay vốn (%)	0,19	-	-	0,06

Về mặt đóng góp:

• Về mặt học thuật: Khóa luận hệ thống hóa toàn diện các căn cứ lý thuyết về nghiệp vụ bảo lãnh, phân định rõ ràng các góc độ tiếp cận (kinh tế, pháp lý trong nước và thông lệ quốc tế như URDG 458, URDG 758, UNCITRAL).
• Về mặt thực tiễn: Công trình cung cấp bức tranh thực nghiệm chân thực về biến động nghiệp vụ bảo lãnh của một ngân hàng thương mại cổ phần qua giai đoạn kinh tế phục hồi sau khủng hoảng; chỉ rõ nghịch lý giữa việc sụt giảm số lượng khách hàng nhưng số lượng món phát hành lại tăng đều; đồng thời chỉ ra vị thế thực tế của Techcombank khi đặt trong tương quan so sánh với các ngân hàng đối thủ như MB, ACB, SHB. Các giải pháp đề xuất bám sát cơ chế vận hành nội bộ của Khối KHDN và Khối WB tại Techcombank.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn xuất phát từ phạm vi nghiên cứu được xác định:

• Dữ liệu nghiên cứu chỉ dừng lại ở mốc thời gian năm 2015, chưa phản ánh được đầy đủ tác động dài hạn của Thông tư số 07/2015/TT-NHNN sau khi văn bản này chính thức đi vào thực tiễn trong các năm tiếp theo.
• Khóa luận tập trung nghiên cứu hoạt động bảo lãnh đối với khối khách hàng doanh nghiệp và ngân hàng bán buôn, chưa đi sâu khai thác mảng bảo lãnh cho khách hàng cá nhân.
• Số liệu trích xuất từ các báo cáo công khai nên chưa thể hiện chi tiết tỷ lệ bảo lãnh phát sinh nghĩa vụ bồi hoàn thực tế hoặc tỷ nợ quá hạn chi tiết theo từng loại bảo lãnh do tính chất bảo mật thông tin nội bộ của ngân hàng.

Hướng nghiên cứu tiếp theo của đề tài bao gồm việc mở rộng chuỗi dữ liệu trong giai đoạn 2016 – 2020; đánh giá tác động của quy định bắt buộc bảo lãnh nhà ở hình thành trong tương lai theo Luật Kinh doanh Bất động sản; và nghiên cứu sâu hơn về tự động hóa, số hóa quy trình thẩm định bảo lãnh trực tuyến.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng tham khảo phương pháp tiếp cận phân tích thực trạng hoạt động nghiệp vụ bảo lãnh theo hệ thống chỉ tiêu định lượng và định tính.
• Cán bộ tín dụng, chuyên viên khách hàng doanh nghiệp (RM), chuyên viên phân tích tín dụng (CA) tại các ngân hàng thương mại trong việc nắm bắt các quy trình cấp bảo lãnh và quản trị rủi ro hợp đồng.
• Cán bộ làm công tác pháp chế, quản trị rủi ro ngân hàng khi cần đối chiếu các quy định của pháp luật Việt Nam (Thông tư 07/2015/TT-NHNN) với tập quán thương mại quốc tế (URDG 758).

Nội dung đáng tham khảo nhất của công trình là phần phân tích cơ cấu các loại hình bảo lãnh và chuỗi số liệu so sánh hoạt động bảo lãnh giữa 4 ngân hàng thương mại (MB, ACB, SHB, Techcombank) giai đoạn 2012 – 2015 tại Chương II.

Câu hỏi thường gặp

1. Doanh số bảo lãnh của Techcombank giai đoạn 2012 – 2014 sụt giảm vì những nguyên nhân nào?
Doanh số bảo lãnh giảm 8,93% vào năm 2013 và giảm tiếp 5,81% vào năm 2014 do thị trường bất động sản thời kỳ này trầm lắng làm giảm nhu cầu bảo lãnh xây dựng; tác động từ các vụ việc làm giả cam kết bảo lãnh tại một số chi nhánh Agribank gây tâm lý lo ngại cho bên thụ hưởng; cùng với sự cạnh tranh khốc liệt về phí bảo lãnh và điều kiện ký quỹ từ các ngân hàng đối thủ (điển hình như chương trình giảm phí đến 25% của SCB).

2. Tại sao số lượng khách hàng sử dụng dịch vụ bảo lãnh tại Techcombank giảm trong hai năm 2013–2014 nhưng số lượng món bảo lãnh lại tăng liên tục?
Trong giai đoạn này, số lượng khách hàng giảm (giảm 6,31% năm 2013 và 8,78% năm 2014) do nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ gặp khó khăn giải thể hoặc thu hẹp kinh doanh. Tuy nhiên, số món bảo lãnh vẫn tăng (tăng 18,07% năm 2013 và 17,57% năm 2014) do các khách hàng truyền thống có uy tín gia tăng tần suất giao dịch và chia nhỏ các gói thầu, hợp đồng để phòng ngừa rủi ro đối tác trong điều kiện kinh tế biến động.

3. Cơ cấu số dư bảo lãnh theo loại hình của Techcombank năm 2015 có đặc điểm gì?
Tại thời điểm 31/12/2015, nhóm bảo lãnh khác (gồm hoàn trả tiền ứng trước, bảo đảm chất lượng sản phẩm...) chiếm tỷ trọng cao nhất với 42,18%. Đứng thứ hai là bảo lãnh thanh toán (30,29%) và thứ ba là bảo lãnh thực hiện hợp đồng (25,07%). Hai loại hình có tỷ trọng rất thấp là bảo lãnh dự thầu (dưới 3%) và bảo lãnh vay vốn (chỉ chiếm 0,06%).

4. Đóng góp của doanh thu bảo lãnh vào cơ cấu thu nhập của Techcombank giai đoạn 2012 – 2015 như thế nào?
Doanh thu từ hoạt động bảo lãnh chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong tổng thu nhập của ngân hàng. Dù doanh thu bảo lãnh năm 2015 tăng mạnh 51,01% đạt 149.055 triệu đồng, tỷ trọng của nguồn thu này trong tổng doanh thu từ lãi mới đạt 1,09%, và trong tổng doanh thu toàn hệ thống chỉ đạt 0,90%. Nguồn thu chủ lực của Techcombank trong giai đoạn này vẫn đến từ hoạt động cấp tín dụng cho vay truyền thống.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Hương Nhung đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu nghiên cứu thông qua việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về bảo lãnh ngân hàng, đồng thời phân tích chi tiết thực trạng hoạt động bảo lãnh tại Techcombank giai đoạn 2012 – 2015 qua hệ thống dữ liệu định lượng cụ thể. Nghiên cứu chỉ ra sự phục hồi rõ nét về doanh số và số món bảo lãnh vào năm 2015, nhưng cũng làm rõ những hạn chế về sự mất cân đối trong cơ cấu sản phẩm và tỷ trọng đóng góp khiêm tốn vào nguồn thu. Trên cơ sở đó, hệ thống giải pháp nội bộ và kiến nghị hoàn thiện thể chế được xây dựng logic, bám sát thực tiễn hoạt động của ngân hàng thương mại trong môi trường pháp lý giai đoạn nghiên cứu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: NHỮNG VẪN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN NGHIỆP VỤ BẢO LÃNH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Những vấn đề cơ bản về bảo lãnh ngân hàng 1. Khái niệm bảo lãnh ngân hàng và các bên tham gia 1. Khái niệm Dưới góc độ kinh tế học, bảo lãnh ngân hàng thường được quan niệm như nghiệp vụ cấp tín dụng, bởi lẽ thông qua nghiệp vụ bảo lãnh, tổ chức tín dụng có thể giúp khách hàng thỏa mãn nhu cầu về vốn trong kinh doanh hoặc tiêu dùng.

Dưới góc độ pháp lý, khái niệm bảo lãnh ngân hàng được quy định thông qua các văn bản pháp luật như: Theo Điều 361, Luật Dân sự Việt Nam 2005: “Bảo lãnh là việc người thứ ba (sau đây gọi là bên bảo lãnh) cam kết với bên có quyền (sau đây gọi là bên nhận bảo lãnh) sẽ thực hiện nghĩa vụ thay cho bên có nghĩa vụ (sau đây được gọi là bên được bảo lãnh), nếu khi đến thời hạn mà bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ. Các bên cũng có thể thỏa thuận về việc bên bảo lãnh phải thực hiện nghĩa vụ khi bên được bảo lãnh không có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình”. Theo Luật các tổ chức tín dụng Việt Nam 2010 quy định: “Bảo lãnh ngân hàng là hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng cam kết với bên nhận bảo lãnh về việc tổ chức tín dụng sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho khách hàng khi khách hàng không thực hiệnhoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết; khách hàng phải nhận nợ và hoàn trả cho tổ chức tín dụng theo thỏa thuận”. Theo thông tư số 07/2015/TT-NHNN ngày 25/6/2015 quy định về bảo lãnh ngân hàng: “Bảo lãnh ngân hàng là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên bảo lãnh cam kết với bên nhận bảo lãnh về việc sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho bên được bảo lãnh khi bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết với bên nhận bảo lãnh; bên được bảo lãnh phải nhận nợ và hoàn trả cho bên bảo lãnh”.

Mặc dù có nhiều định nghĩa khác nhau, song về bản chất, bảo lãnh ngân hàng được hiểu là một loại hình tín dụng của ngân hàng, sử dụng uy tín và tài chính của ngân hàng để bảo đảm cho một hoạt động nào đó của khách hàng trong trường hợp 3 khách hàng chưa nhận được sự tin tưởng từ phía đối tác. Việc bảo lãnh của ngân hàng cho phép đối tác của khách hàng có được một chứng từ đảm bảo thanh toán và khách hàng được ngân hàng bảo lãnh phải trả phí cho ngân hàng theo những cam kết đã được các bên thỏa thuận từ trước. Các bên tham gia trong bảo lãnh ngân hàng: Trong nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng có ít nhất ba chủ thể tham gia sau: Bên bảo lãnh – The Guarantor: Là bên phát hành thư bảo lãnh (ngân hàng) theo yêu cầu của khách hàng. Bên bảo lãnh thường là NHTM có uy tín, có khả năng tài chính, có chức năng phát hành cam kết bảo lãnh và được bên thụ hưởng chấp nhận.

Có thể có một hoặc nhiều NHTM tham gia phục vụ bên được bảo lãnh. Ngân hàng bảo lãnh có khi chỉ là ngân hàng phục vụ bên được bảo lãnh (trong trường hợp phát hành bảo lãnh trực tiếp), cũng có khi là hai ngân hàng, trong đó một ngân hàng phục vụ bên được bảo lãnh, một ngân hàng phục vụ bên thụ hưởng (trong trường hợp phát hành bảo lãnh gián tiếp). Bên được bảo lãnh – The Principal: Là bên đề nghị ngân hàng phát hành thư bảo lãnh, là khách hàng của ngân hàng. Bên được bảo lãnh là tổ chức (bao gồm cả tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức tín dụng ở nước ngoài), cá nhân có đủ điều kiện để được ngân hàng bảo lãnh.

Bên nhận bảo lãnh (hay còn được gọi là Bên thụ hưởng) – The Beneficiary: Là bên được ngân hàng bồi thường khi bên được bảo lãnh vi phạm hợp đồng. Đây là bên sẽ được đảm bảo quyền lợi khi những vi phạm hợp đồng xảy ra. Bên nhận bảo lãnh là tổ chức (bao gồm cả tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức tín dụng ở nước ngoài), cá nhân có quyền thụ hưởng bảo lãnh do bên bảo lãnh, bên xác nhận bảo lãnh phát hành. Ngoài ra còn có các bên liên quan khác như: Bên xác nhận bảo lãnh, Bên bảo lãnh đối ứng,.

Mối quan hệ giữa các bên chính trong bảo lãnh ngân hàng được thể hiện qua sơ đồ sau: 4 Sơ đồ 1. Mối quan hệ giữa các bên trong bảo lãnh Bên bảo lãnh (Guarantor) (2) (3) Bên được bảo lãnh (1) Bên thụ hưởng (Principal) (Guarantor) Trong đó: (1): Quan hệ giữa bên được bảo lãnh và bên thụ hưởng bảo lãnh: là mối quan hệ gốc, là cơ sở phát sinh yêu cầu bảo lãnh. Mối quan hệ này được thể hiện bằng một hợp đồng gốc: hợp đồng mua bán, hợp đồng thi công, hồ sơ mời thầu, đơn dự thầu,… Trong mối quan hệ này, bên được bảo lãnh có nghĩa vụ bắt buộc phải thực hiện cam kết với bên thụ hưởng bảo lãnh. (2): Quan hệ giữa bên bảo lãnh và bên được bảo lãnh: Bên được bảo lãnh yêu cầu ngân hàng phát hành thư bảo lãnh cho người thụ hưởng bảo lãnh.

Mối quan hệ này được được thể hiện thông qua Đơn yêu cầu phát hành thư bảo lãnh (Thỏa thuận cấp bảo lãnh). Đây là văn bản thỏa thuận giữa bên bảo lãnh với khách hàng và các bên liên quan khác (nếu có) về việc phát hành bảo lãnh cho khách hàng. Trong trường hợp bên được bảo lãnh vi phạm các điều khoản được bảo lãnh và bên thụ hưởng đòi bên bảo lãnh thì bên được bảo lãnh có nghĩa vụ hoàn trả cho bên bảo lãnh số tiền mà bên bảo lãnh phải thanh toán cho bên thụ hưởng theo cam kết bảo lãnh. (3): Quan hệ giữa bên bảo lãnh và bên thụ hưởng bảo lãnh: Bên bảo lãnh có trách nhiệm thanh toán cho bên thụ hưởng khi bên được bảo lãnh vi phạm các nghĩa vụ đã cam kết với bên thụ hưởng.

Mối quan hệ này được thể hiện thông qua Cam kết bảo lãnh. Cam kết bảo lãnh là văn bản do bên bảo lãnh phát hành theo một trong các hình thức: Thư bảo lãnh hoặc Hợp đồng bảo lãnh. Chức năng và vai trò của bảo lãnh ngân hàng Bảo lãnh không chỉ hỗ trợ cho các hợp đồng thương mại mà cả các giao dịch phi thương mại, tài chính cũng như phi tài chính, không chỉ là một hoạt động tạo nên sự phát triển của ngân hàng mà còn có vai trò quan trọng đối với các doanh nghiệp nói 5 riêng và nền kinh tế nói chung. Chức năng của bảo lãnh ngân hàng: a.

Chức năng là công cụ bảo đảm Đây là chức năng quan trọng nhất của bảo lãnh ngân hàng. Chức năng này được thể hiện trước hết là việc bảo đảm sự công bằng về quyền lợi và nghĩa vụ giữa bên được bảo lãnh và bên nhận bảo lãnh trong việc thực hiện các cam kết. Ngoài ra, bằng việc cam kết chi trả khi bên được bảo lãnh vi phạm nghĩa vụ, ngân hàng bảo lãnh tạo ra sự bảo đảm cho bên nhận bảo lãnh. Bởi lẽ các ngân hàng phát hành bảo lãnh thường là các trung gian tài chính có khả năng tài chính đảm bảo, có uy tín trong kinh doanh tiền tệ.

Với sự cam kết của ngân hàng đã tạo nên sự tin tưởng của bên nhận bảo lãnh, tạo điều kiện cho hợp đồng được ký kết thuận lợi, nhanh chóng. Chức năng là công cụ tài trợ Bảo lãnh ngân hàng còn là công cụ tài trợ về mặt tài chính cho bên được bảo lãnh. Trong nhiều trường hợp, thông qua bảo lãnh ngân hàng, bên được bảo lãnh không phải xuất quỹ, được thu hồi vốn nhanh chóng, được vay nợ hoặc được kéo dài thời gian thanh toán tiền hàng hóa, dịch vụ, tiền nộp thuế,… Vì vậy không trực tiếp cấp vốn, nhưng với việc phát hành bảo lãnh, ngân hàng bảo lãnh đã đem lại những thuận lợi về mặt ngân quỹ như khi được vay vốn. Với ý nghĩa này, bảo lãnh ngân hàng được coi là một trong những dịch vụ ngân hàng có ý nghĩa quan trọng, đáp ứng kịp thời các yêu cầu phát triển và mở rộng sản xuất kinh doanh, làm giảm bớt căng thẳng về nguồn vốn trong hoạt động của các doanh nghiệp.

Chức năng là công cụ đôn đốc việc thực hiện nghĩa vụ Chức năng này được thể hiện thông qua việc tạo áp lực đối với bên được bảo lãnh trong việc nỗ lực thực hiện các cam kết. Với việc phát hành bảo lãnh của ngân hàng bảo lãnh, bên nhận bảo lãnh có được sự yên tâm, còn bên được bảo lãnh luôn bị hối thúc bởi trách nhiệm trong việc thực hiện nghĩa vụ, bởi nếu vi phạm thì bên được bảo lãnh không chỉ mất quyền lợi từ các cam kết, mà còn phải chịu nghĩa vụ tài chính phát sinh từ bảo lãnh được phát hành theo yêu cầu của họ. Trong suốt thời hạn bảo lãnh, bên nhận bảo lãnh luôn có quyền yêu cầu ngân hàng thanh toán bảo lãnh khi bên được bảo lãnh vi phạm các cam kết với mọi mức độ vi phạm và thiệt hại. Vì thế, bên được bảo lãnh luôn đứng trước áp lực của việc phải bổi hoàn bảo lãnh, từ đó đốc thúc 6 họ thực hiện đúng các cam kết đã đưa ra.

Ba chức năng trên của bảo lãnh có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, vì bảo lãnh có chức năng đôn đốc bên được bảo lãnh thực hiện đúng nghĩa vụ của mình, làm tăng thêm sự đảm bảo cho bên nhận bảo lãnh. Vai trò của bảo lãnh ngân hàng a. Đối với nền kinh tế: Bảo lãnh ngân hàng đóng vai trò là chất xúc tác thương mại, giúp cho việc thực hiện hợp đồng, vay vốn mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh, giao dịch hàng hóa nội địa và ngoại thương,… được tiến hành thuận lợi và nhanh chóng hơn. Hơn nữa, bảo lãnh ngân hàng còn đóng vai trò trong việc tăng thêm nguồn vốn cho các doanh nghiệp, thu hút vốn đầu tư cho nền kinh tế.

Do nhu cầu về vốn luôn là nhu cầu cấp thiết, nhất là trong xu thế toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, việc vay vốn nước ngoài trở nên phổ biến và đóng vai trò rất quan trọng. Tuy nhiên, các doanh nghiệp Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận với nguồn vốn nước ngoài, chưa tạo dựng được lòng tin với các bạn hàng trên thị trường quốc tế.