Thực Trạng và Giải Pháp Phát Triển Kinh Tế Hộ Xã Khang Ninh, Huyện Ba Bể, Tỉnh Bắc Kạn

Kinh tế hộ đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, đặc biệt ở các nước đang phát triển như Việt Nam. 86 trang · Đại học Thái Nguyên · 2014.

• Tác giả: Lục Lăng Mẫn
• Người hướng dẫn: KS. Tống Thị Thùy Dung
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Thực Trạng Và Một Số Giải Pháp Chủ Yếu Phát Triển Kinh Tế Hộ Xã Khang Ninh - Huyện Ba Bể Tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu đề tài
• 0.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý luận về hộ, kinh tế hộ
• 1.1.1. Một số khái niệm về hộ
• 1.1.2. Một số khái niệm về hộ nông dân
• 1.1.3. Một số khái niệm về kinh tế hộ nông dân
• 1.2. Vai trò của kinh tế hộ
• 1.3. Các đặc trưng của kinh tế hộ
• 1.4. Phân loại hộ nông dân
• 1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của kinh tế hộ
• 1.5.1. Nhóm yếu tố thuộc điều kiện tự nhiên
• 1.5.2. Nhóm nhân tố thuộc kinh tế và tổ chức, quản lý
• 2. CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Phạm vi nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.4.1.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 2.4.1.2. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
• 2.4.2. Phương pháp điều tra chọn mẫu
• 2.4.3. Phương pháp xử lý thông tin số liệu
• 2.4.4. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.5. Hệ thống chỉ tiêu dùng trong nghiên cứu đề tài
• 2.5.1. Hệ thống chỉ tiêu phản ánh điều kiện sản xuất kinh doanh của nông hộ
• 2.5.2. Các chỉ tiêu phản ánh đời sống thu chi của nông hộ
• 2.5.3. Các chỉ tiêu phản ánh kết quả sản xuất và các công thức tính
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.1.2. Đặc điểm khí hậu
• 3.1.1.3. Các nguồn tài nguyên
• 3.1.2. Tình hình quản lý và sử dụng đất
• 3.1.3. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.1.3.1. Tình hình dân số, lao động
• 3.1.3.2. Cơ sở hạ tầng
• 3.2. Kết quả sản xuất và kinh doanh của xã qua 3 năm (2011 – 2013)
• 3.2.1. Đánh giá tình hình kinh tế hộ theo nhóm hộ điều tra
• 3.2.2. Thực trạng sản xuất kinh doanh của nông hộ
• 3.2.2.1. Điều kiện sản xuất kinh doanh của nông hộ
• 3.2.2.1.1. Điều kiện về đất đai
• 3.2.2.1.2. Điều kiện về vốn của nông hộ
• 3.2.2.2. Mức độ đầu tư chi phí cho sản xuất kinh doanh của các hộ điều tra
• 3.2.2.2.1. Đối với ngành trồng trọt
• 3.2.2.2.2. Đối với ngành chăn nuôi
• 3.2.2.3. Đối với hoạt động phi nông nghiệp
• 3.2.3. Kết quả sản xuất kinh doanh của nhóm hộ điều tra
• 3.2.3.1. Kết quả sản xuất ngành trồng trọt
• 3.2.3.2. Kết quả sản xuất ngành chăn nuôi
• 3.2.4. Tổng hợp và đánh giá thu nhập của nhóm hộ điều tra
• 3.2.5. Tình hình chi tiêu và tích luỹ của nhóm hộ điều tra
• 3.3. Những nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế hộ xã Khang Ninh
• 3.3.1. Các yếu tố về nguồn lực
• 3.3.1.1. Trình độ văn hóa của chủ hộ
• 3.3.1.2. Vốn đầu tư cho sản xuất
• 3.3.2. Về thị trường
• 3.3.3. Về khoa học công nghệ
• 3.3.4. Vấn đề cơ sở hạ tầng
• 3.4. Đánh giá chung về kinh tế hộ ở xã Khang Ninh
• 3.5. Khó khăn và thuận lợi trong phát triển kinh tế ở xã Khang Ninh
• 3.6. Những vấn đề đặt ra trong phát triển kinh tế hộ ở xã Khang Ninh
• 3.7. Định hướng và một số giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế hộ xã Khang Ninh
• 3.7.1. Định hướng phát triển kinh tế hộ ở xã Khang Ninh
• 3.7.2. Một số giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế hộ xã Khang Ninh
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 0.1. Đối với nhà nước
• 0.2. Đối với địa phương
• 0.3. Đối với hộ nông dân

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Kinh Tế Hộ Xã Khang Ninh

Kinh tế hộ đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, đặc biệt ở các nước đang phát triển như Việt Nam. Nông nghiệp và nông thôn luôn là vấn đề trọng yếu, đảm bảo việc làm và đời sống xã hội. Sau hơn 20 năm đổi mới, kinh tế Việt Nam đã có những chuyển biến mạnh mẽ, trong đó kinh tế hộ nông dân đóng vai trò quyết định. Kinh tế hộ đã chuyển từ sản xuất tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa, khẳng định vai trò không thể thiếu trong quá trình phát triển nông nghiệp nông thôn. Theo nghiên cứu của Lục Lăng Mẫn (2014), kinh tế hộ là đơn vị kinh tế đặc thù và phù hợp với thực trạng phát triển sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam hiện nay.

1.1. Khái niệm và đặc điểm kinh tế hộ gia đình

Kinh tế hộ là hình thức tổ chức kinh tế cơ sở của nền sản xuất xã hội, trong đó các nguồn lực như đất đai, tiền vốn và tư liệu sản xuất được coi là của chung để tiến hành sản xuất. Mọi quyết định trong sản xuất - kinh doanh và đời sống là tùy thuộc vào chủ hộ, được nhà nước thừa nhận, hỗ trợ và tạo điều kiện phát triển. Kinh tế hộ nông dân là một hình thức kinh tế cơ bản và tự chủ trong nông - lâm nghiệp được hình thành và tồn tại trên cơ sở sử dụng đất đai, sức lao động, tiền vốn của gia đình mình là chính.

1.2. Vai trò của kinh tế hộ trong phát triển nông thôn

Kinh tế hộ là hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp chủ yếu của nền sản xuất hàng hoá, vì vậy nó có vai trò hết sức to lớn trong việc sản xuất lương thực, thực phẩm cung cấp cho xã hội. Kinh tế hộ là tế bào quan trọng để phát triển nông nghiệp nông thôn, thực hiện sự phân công lao động của xã hội. Kinh tế hộ có vai trò quan trọng trong việc khôi phục, bảo vệ và phát triển môi trường, xây dựng và phát triển nông thôn mới.

II. Thực Trạng Phát Triển Kinh Tế Hộ Tại Xã Khang Ninh

Mặc dù kinh tế hộ đã đạt được những thành tựu to lớn, song vẫn còn tồn tại những mâu thuẫn cơ bản cần giải quyết. Sản xuất trong kinh tế hộ hiện nay chủ yếu là hoạt động sản xuất nông nghiệp, yêu cầu ứng dụng khoa học, kỹ thuật vào sản xuất bị kìm hãm bởi diện tích đất manh mún, quy mô nhỏ. Mâu thuẫn giữa tăng dân số và thiếu việc làm, kết hợp với tính thời vụ trong nông nghiệp tạo ra hiện tượng dư thừa lao động, dẫn đến năng suất lao động bình quân thấp. Tình trạng thiếu kiến thức, thiếu vốn đầu tư đang là tình trạng chung của các hộ gia đình. Khang Ninh là một xã thuộc huyện Ba Bể - tỉnh Bắc Kạn nền sản xuất của xã nói chung vẫn chủ yếu dựa vào nông nghiệp.

2.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội xã Khang Ninh

Điều kiện tự nhiên của xã Khang Ninh có ảnh hưởng lớn đến phát triển kinh tế hộ. Vị trí địa lý, khí hậu, tài nguyên đất, và nguồn nước đều đóng vai trò quan trọng. Bên cạnh đó, tình hình dân số, lao động, cơ sở hạ tầng cũng là những yếu tố cần xem xét. Theo số liệu thống kê, phần lớn người dân Khang Ninh sống dựa vào nông nghiệp, do đó, sự phát triển của kinh tế hộ có ý nghĩa then chốt đối với đời sống của họ.

2.2. Đánh giá thực trạng sản xuất kinh doanh của nông hộ

Thực trạng sản xuất kinh doanh của nông hộ ở Khang Ninh được đánh giá dựa trên các yếu tố như điều kiện đất đai, vốn, mức độ đầu tư chi phí cho sản xuất (trồng trọt, chăn nuôi, phi nông nghiệp), và kết quả sản xuất (trồng trọt, chăn nuôi). Tổng hợp và đánh giá thu nhập, tình hình chi tiêu và tích lũy của nhóm hộ điều tra cũng là một phần quan trọng trong việc đánh giá thực trạng này.

2.3. Những nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế hộ

Các yếu tố về nguồn lực (đất đai, vốn, lao động), trình độ văn hóa của chủ hộ, vốn đầu tư cho sản xuất, thị trường, khoa học công nghệ, và cơ sở hạ tầng đều ảnh hưởng đến phát triển kinh tế hộ ở Khang Ninh. Đánh giá chung về kinh tế hộ, khó khăn và thuận lợi, và những vấn đề đặt ra trong phát triển kinh tế hộ cũng cần được xem xét.

III. Giải Pháp Vay Vốn Phát Triển Kinh Tế Hộ Tại Khang Ninh

Vấn đề vốn luôn là một trong những yếu tố then chốt đối với sự phát triển của kinh tế hộ. Thiếu vốn đầu tư hạn chế khả năng mở rộng sản xuất, ứng dụng khoa học kỹ thuật và nâng cao năng suất. Do đó, các giải pháp liên quan đến vay vốn và tiếp cận nguồn vốn ưu đãi đóng vai trò quan trọng. Cần có các chính sách hỗ trợ vay vốn, tạo điều kiện cho các hộ nông dân tiếp cận nguồn vốn một cách dễ dàng và hiệu quả.

3.1. Tiếp cận nguồn vốn ưu đãi từ ngân hàng và quỹ tín dụng

Các hộ nông dân cần được tạo điều kiện tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi từ ngân hàng chính sách xã hội, quỹ tín dụng nhân dân và các tổ chức tài chính khác. Cần có các chương trình hỗ trợ lãi suất, thủ tục vay vốn đơn giản và thời gian vay linh hoạt để phù hợp với chu kỳ sản xuất nông nghiệp.

3.2. Xây dựng mô hình hợp tác xã để tăng khả năng vay vốn

Việc tham gia vào các hợp tác xã giúp các hộ nông dân tăng cường khả năng vay vốn. Hợp tác xã có thể đứng ra vay vốn cho các thành viên, đồng thời cung cấp các dịch vụ hỗ trợ như tư vấn tài chính, kỹ thuật sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

3.3. Khuyến khích các hình thức tiết kiệm và tích lũy vốn

Cần khuyến khích các hộ nông dân tham gia vào các hình thức tiết kiệm và tích lũy vốn như gửi tiết kiệm, mua bảo hiểm và đầu tư vào các dự án sản xuất kinh doanh nhỏ. Điều này giúp các hộ nông dân chủ động hơn trong việc tạo vốn cho phát triển sản xuất.

IV. Nâng Cao Kỹ Thuật Canh Tác Chăn Nuôi Tại Xã Khang Ninh

Ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất là yếu tố quan trọng để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Các hộ nông dân cần được trang bị kiến thức và kỹ năng canh tác, chăn nuôi tiên tiến, phù hợp với điều kiện địa phương. Cần có các chương trình đào tạo, tập huấn và chuyển giao công nghệ để giúp các hộ nông dân tiếp cận và áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất.

4.1. Đào tạo và tập huấn kỹ thuật canh tác tiên tiến

Tổ chức các lớp đào tạo, tập huấn về kỹ thuật canh tác tiên tiến như sử dụng giống mới, bón phân cân đối, phòng trừ sâu bệnh hiệu quả và áp dụng các biện pháp canh tác bền vững. Cần có sự tham gia của các chuyên gia nông nghiệp và cán bộ khuyến nông để đảm bảo chất lượng đào tạo.

4.2. Chuyển giao công nghệ chăn nuôi hiện đại

Chuyển giao các công nghệ chăn nuôi hiện đại như chuồng trại kín, hệ thống cho ăn tự động, và các biện pháp phòng bệnh hiệu quả. Cần có sự hỗ trợ về vốn và kỹ thuật để các hộ nông dân có thể đầu tư vào các mô hình chăn nuôi hiện đại.

4.3. Xây dựng mô hình trình diễn và nhân rộng

Xây dựng các mô hình trình diễn về canh tác và chăn nuôi hiệu quả để các hộ nông dân có thể tham quan, học hỏi và áp dụng. Cần có sự hỗ trợ về kỹ thuật và tài chính để các mô hình này hoạt động hiệu quả và có thể nhân rộng ra các địa phương khác.

V. Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Tiêu Thụ Sản Phẩm Khang Ninh

Phát triển du lịch cộng đồng là một hướng đi tiềm năng để tăng thu nhập cho người dân Khang Ninh. Du lịch cộng đồng không chỉ tạo ra việc làm mà còn giúp quảng bá các sản phẩm địa phương và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Cần có các chính sách hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ và sản phẩm du lịch.

5.1. Xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng

Xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng như du lịch sinh thái, du lịch văn hóa, và du lịch nông nghiệp. Cần có sự tham gia của cộng đồng địa phương trong việc xây dựng và phát triển các sản phẩm du lịch này.

5.2. Quảng bá và xúc tiến du lịch

Tăng cường quảng bá và xúc tiến du lịch thông qua các kênh truyền thông, hội chợ du lịch và các sự kiện văn hóa. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp du lịch và cộng đồng địa phương trong việc quảng bá du lịch.

5.3. Hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm địa phương thông qua du lịch

Tạo điều kiện cho các hộ nông dân tiêu thụ sản phẩm địa phương thông qua các kênh du lịch như bán hàng tại các điểm du lịch, cung cấp sản phẩm cho các nhà hàng, khách sạn và bán hàng trực tuyến. Cần có sự hỗ trợ về thiết kế bao bì, nhãn mác và quảng bá sản phẩm.

VI. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Kinh Tế Hộ Bền Vững

Để phát triển kinh tế hộ một cách bền vững, cần có các chính sách hỗ trợ từ nhà nước và địa phương. Các chính sách này cần tập trung vào việc tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, hỗ trợ tiếp cận nguồn lực, và nâng cao năng lực cạnh tranh cho các hộ nông dân. Cần có sự phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương trong việc xây dựng và thực hiện các chính sách này.

6.1. Tạo môi trường kinh doanh thuận lợi

Đơn giản hóa các thủ tục hành chính, giảm chi phí kinh doanh và tạo điều kiện cho các hộ nông dân tiếp cận các dịch vụ công. Cần có sự minh bạch và công bằng trong việc thực hiện các chính sách.

6.2. Hỗ trợ tiếp cận nguồn lực

Hỗ trợ các hộ nông dân tiếp cận các nguồn lực như đất đai, vốn, khoa học kỹ thuật và thông tin thị trường. Cần có các chương trình hỗ trợ đặc biệt cho các hộ nghèo và các hộ dân tộc thiểu số.

6.3. Nâng cao năng lực cạnh tranh

Hỗ trợ các hộ nông dân nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua đào tạo, tập huấn và tư vấn. Cần có sự liên kết giữa các hộ nông dân, doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu để tạo ra các sản phẩm có chất lượng cao và đáp ứng nhu cầu thị trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Nông nghiệp giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, là khu vực sản xuất chủ yếu đảm bảo sinh kế, an ninh lương thực và cung cấp nguyên liệu cho các ngành kinh tế. Sau hơn 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới, kinh tế hộ nông dân đã khẳng định vai trò là đơn vị kinh tế tự chủ, đặc thù và phù hợp với thực tiễn sản xuất nông nghiệp, đưa Việt Nam từ quốc gia thiếu lương thực trở thành nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, mô hình kinh tế hộ tại các địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa vẫn đang đối mặt với nhiều mâu thuẫn nội tại:

• Đất đai canh tác manh mún, quy mô nhỏ do phân chia đất bình quân, gây trở ngại cho việc áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và cơ giới hóa.
• Tốc độ tăng dân số kết hợp với tính thời vụ trong nông nghiệp tạo ra tình trạng dư thừa lao động lúc nông nhàn, dẫn tới năng suất lao động và thu nhập bình quân chưa cao.
• Trình độ học vấn của chủ hộ còn hạn chế, thiếu vốn đầu tư và thiếu kinh nghiệm quản lý, dẫn đến hiệu quả sử dụng nguồn vốn vay ưu đãi chưa đạt mức tối ưu.

Xã Khang Ninh là một xã vùng cao thuộc huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn, có nền kinh tế dựa chủ yếu vào nông nghiệp. Việc phân tích thực trạng tổ chức sản xuất của các nông hộ tại đây nhằm tìm ra các giải pháp thúc đẩy kinh tế hộ phát triển là yêu cầu cấp thiết.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Mục tiêu chung: Đánh giá thực trạng và tình hình phát triển kinh tế hộ nông dân tại xã Khang Ninh, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn; từ đó đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy kinh tế hộ phát triển trong thời gian tới.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế hộ nông dân.
   • Phân tích thực trạng kinh tế hộ tại xã Khang Ninh và xác định các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế nông hộ trên địa bàn.
   • Đề xuất các giải pháp kinh tế - kỹ thuật và quản lý nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh cho nông hộ tại địa phương.

Câu hỏi và nhiệm vụ nghiên cứu

• Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và tài nguyên đất đai của xã Khang Ninh tác động như thế nào đến sản xuất nông hộ?
• Thực trạng nguồn lực (đất đai, lao động, vốn, tư liệu sản xuất), chi phí đầu tư và kết quả sản xuất kinh doanh của các nhóm hộ (khá, trung bình, nghèo) diễn ra như thế nào?
• Những nhân tố thuận lợi và khó khăn nào đang chi phối trực tiếp đến kinh tế hộ nông dân tại xã?
• Cần thực hiện các giải pháp đồng bộ nào về đất đai, vốn, khoa học kỹ thuật và thị trường để hỗ trợ hộ nông dân nâng cao thu nhập?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Kinh tế hộ nông dân trên địa bàn xã Khang Ninh, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn.
• Phạm vi không gian: Thực hiện tại xã Khang Ninh, tập trung điều tra chọn mẫu tại 3 thôn đặc trưng đại diện: thôn Nà Làng, thôn Nà Mằm và thôn Nà Niểng.
• Phạm vi thời gian: Thu thập chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2011 - 2013; số liệu sơ cấp khảo sát nông hộ được thu thập trong đợt điều tra thực tế từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2014.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm

Khóa luận tổng quan các định nghĩa học thuật về hộ và hộ nông dân:

• Khái niệm về hộ: Theo định nghĩa của Liên Hợp Quốc, hộ là những người cùng sống dưới một mái nhà, ăn chung và có chung ngân quỹ. Hội thảo quốc tế về quản lý nông trại tại Hà Lan (1980), Raul Ituna và Gee (1989) tiếp tục khẳng định hộ là đơn vị cơ bản gắn kết trên quan hệ huyết thống hoặc cùng sinh hoạt kinh tế chung.
• Khái niệm về hộ nông dân: Tác giả trích dẫn các quan điểm của Đào Thế Tuấn (1997), Lê Đình Thắng (1993), Frank Ellis và Nguyễn Sinh Cúc (2011), xác định nông hộ là đơn vị kinh tế tự chủ cơ sở trong nông - lâm nghiệp, sử dụng chủ yếu đất đai và lao động gia đình để tạo ra tư liệu sinh hoạt và nông sản hàng hóa.
• 6 đặc trưng cơ bản của kinh tế hộ nông dân: (1) Đơn vị sản xuất quy mô nhỏ nhưng có tính hiệu quả và linh hoạt cao; (2) Sử dụng chủ yếu lao động và vốn tự có của hộ; (3) Có sự thống nhất chặt chẽ giữa quyền sở hữu, quản lý và sử dụng tư liệu sản xuất; (4) Thống nhất giữa lao động quản lý và lao động trực tiếp; (5) Khả năng tự điều chỉnh và thích ứng linh hoạt trước biến động tự nhiên - thị trường; (6) Kết quả sản xuất gắn liền trực tiếp với lợi ích vật chất của các thành viên.
• Phân loại hộ nông dân: Phân loại theo mục tiêu hoạt động (tự cấp tự túc, sản xuất hàng hóa); theo tính chất ngành nghề (thuần nông, chuyên nông, kiêm nông, buôn bán dịch vụ); và theo mức thu nhập (hộ khá, hộ trung bình, hộ nghèo).

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Kế thừa số liệu thống kê, báo cáo tổng kết tình hình kinh tế - xã hội, báo cáo kiểm kê đất đai giai đoạn 2011 - 2013 từ UBND xã Khang Ninh, Phòng Nông nghiệp & PTNT, Phòng Tài nguyên & Môi trường huyện Ba Bể.
• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp:
  • Quan sát thực địa: Khảo sát địa hình, điều kiện canh tác, hệ thống thủy lợi và giao thông.
  • Điều tra bảng hỏi và phỏng vấn bán cấu trúc: Khảo sát chọn mẫu 45 hộ gia đình tại 3 thôn đại diện cho 3 tiểu vùng đặc trưng của xã:
    • Thôn Nà Làng (15 hộ): Quy mô dân số đông nhất xã, nằm xa trung tâm, trình độ dân trí còn thấp, đời sống khó khăn, kinh tế thuần nông.
    • Thôn Nà Mằm (15 hộ): Quy mô dân số thấp nhất, nằm gần trung tâm xã, dân trí trung bình, hoạt động thương mại - dịch vụ và tiểu thủ công nghiệp chiếm tỷ trọng đáng kể.
    • Thôn Nà Niểng (15 hộ): Dân số khá đông, nằm xa trung tâm xã, mô hình kinh tế nông nghiệp kiêm ngành nghề phụ.
• Phương pháp phân loại mẫu điều tra theo thu nhập của xã:
  • Hộ khá: Thu nhập từ 600.000 đồng/người/tháng trở lên (mẫu điều tra có 5 hộ).
  • Hộ trung bình: Thu nhập từ 521.000 đến dưới 600.000 đồng/người/tháng (mẫu điều tra có 25 hộ).
  • Hộ nghèo: Thu nhập dưới 401.000 đồng/người/tháng (mẫu điều tra có 15 hộ).
• Phương pháp phân tích số liệu: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích dãy số thời gian, so sánh số tuyệt đối, số tương đối và số bình quân.
• Hệ thống chỉ tiêu kinh tế sử dụng:
  • Tổng giá trị sản xuất: $\text{GO} = \sum Q_i \cdot P_i$
  • Chi phí trung gian: $\text{IC} = \sum C_i$ (chi phí giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thức ăn chăn nuôi, thú y...)
  • Giá trị gia tăng: $\text{VA} = \text{GO} - \text{IC}$
  • Thu nhập hỗn hợp: $\text{MI} = \text{VA} - (A + T) - \text{Chi phí thuê lao động}$ (trong đó $A$ là khấu hao tài sản cố định, $T$ là thuế/lệ phí)
  • Tỷ suất hiệu quả: $T_{\text{VA}} = \text{VA} / \text{IC}$; $T_{\text{MI}} = \text{MI} / \text{IC}$

---

Nội dung chính theo từng chương

Mở đầu: Tính cấp thiết và mục tiêu nghiên cứu

Phần mở đầu xác định vị trí chiến lược của kinh tế hộ trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp vùng cao. Tác giả chỉ rõ các rào cản về điều kiện tự nhiên hiểm trở, hạ tầng yếu kém và thiếu hụt nguồn lực tại xã Khang Ninh, từ đó xác lập mục tiêu, đối tượng, phạm vi và ý nghĩa học thuật, thực tiễn của đề tài.

Chương I: Tổng quan về tài liệu và phương pháp nghiên cứu

Chương này tổng kết lý luận về hộ nông dân và bài học kinh nghiệm phát triển nông hộ:

• Kinh nghiệm quốc tế: Mô hình di dân và hỗ trợ đất đai, vốn ưu đãi của Indonesia; chính sách đầu tư thủy lợi, hạ tầng và doanh nghiệp hương trấn của Trung Quốc; chính sách đa dạng hóa cây trồng, tín dụng lãi suất thấp và trợ giá của Thái Lan; chiến lược khuyến nông và mở rộng thị trường xuất khẩu nông sản của Malaysia.
• Kinh nghiệm trong nước: Bài học về mở rộng tín dụng Agribank và phong trào nông dân sản xuất giỏi tại Bắc Ninh; mô hình kiên cố hóa giao thông nông thôn, chuyển dịch sang giống lúa lai năng suất cao (Nhị ưu 838, Nhị ưu 63, TH3-3) và chăn nuôi lợn tập trung có kiểm soát dịch bệnh, xử lý hầm biogas tại xã Mỹ Lương (huyện Yên Lập, Phú Thọ); kinh nghiệm phát triển mô hình kinh tế hộ liên kết gắn với hệ thống chợ đầu mối tiêu thụ nông - lâm sản tại huyện Bắc Quang (Hà Giang).

Chương II: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết khung phương pháp nghiên cứu, hệ thống các nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp, phương pháp phân tầng chọn mẫu 45 hộ nông dân tại 3 thôn (Nà Làng, Nà Mằm, Nà Niểng), tiêu chuẩn phân loại mức sống và công thức tính toán các chỉ tiêu tài chính nông hộ ($\text{GO}, \text{IC}, \text{VA}, \text{MI}$).

Chương III: Kết quả nghiên cứu

Chương III tập trung phân tích thực trạng địa bàn và dữ liệu điều tra thực tế:

• Điều kiện tự nhiên và tài nguyên: Xã Khang Ninh có diện tích tự nhiên 4.436,99 ha; địa hình đồi núi cao xen lẫn núi đá vôi; nhiệt độ trung bình năm 20°C, lượng mưa trung bình 800 mm, độ ẩm bình quân 75%. Đất lâm nghiệp chiếm 2.840,99 ha (64,06%), đất nông nghiệp chiếm 689,36 ha (15,55% năm 2013).
• Dân số và lao động: Năm 2013 toàn xã có 4.082 nhân khẩu với 916 hộ (trong đó hộ thuần nông chiếm 90,40%, hộ kiêm chiếm 9,60%). Tổng số lao động là 1.721 người, lao động nông nghiệp chiếm 75,25% (1.295 người), lao động phi nông nghiệp chiếm 24,75% (426 người).
• Cơ sở hạ tầng: Toàn xã có 13 tuyến đường liên thôn/trục thôn dài 37,5 km (mới cứng hóa được 17%), 28 tuyến đường nội thôn dài 42,2 km (cứng hóa 15%). Hệ thống kênh mương tưới tiêu có 61 tuyến dài 53,55 km nhưng mới kiên cố hóa được 6,1 km (27,9%), không có trạm bơm điện. Mạng lưới điện hạ thế 17,8 km đã xuống cấp; chợ trung tâm họp theo phiên định kỳ 5 ngày/lần và chưa có hệ thống ki-ốt kiên cố.
• Kết quả sản xuất kinh doanh toàn xã giai đoạn 2011 - 2013: Tổng giá trị sản xuất tăng bình quân 3,56%/năm. Năm 2013, ngành nông nghiệp chiếm 31,68% tổng giá trị sản xuất (782,85 triệu đồng), trong đó trồng trọt chiếm 497,07 triệu đồng và chăn nuôi chiếm 285,78 triệu đồng; ngành công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp chiếm 21,87% (540,21 triệu đồng); thương mại - dịch vụ chiếm 9,32% (230,37 triệu đồng).
• Phân tích thực trạng 45 hộ điều tra:
  • Trình độ văn hóa chủ hộ: Nhóm hộ khá có 60% đạt trình độ cấp III và 20% đạt trung cấp/cao đẳng/đại học; nhóm hộ trung bình có 36% cấp II và 24% cấp III; nhóm hộ nghèo có 86,67% chỉ dừng lại ở trình độ cấp I.
  • Tình trạng nhà ở: Hộ khá có 100% nhà kiên cố; hộ trung bình có 92% nhà kiên cố; hộ nghèo có 66,67% nhà bán kiên cố và 33,33% vẫn ở nhà tạm.
  • Quy mô đất đai bình quân/hộ: Bình quân diện tích đất tự nhiên là 4.512 m²/hộ (hộ khá: 4.507 m², hộ trung bình: 4.818 m², hộ nghèo: 2.920 m²). Đất sản xuất nông nghiệp bình quân là 3.250 m²/hộ (hộ khá: 3.420 m², hộ trung bình: 3.550 m², hộ nghèo: 2.100 m²).
  • Trang bị tư liệu sản xuất: Hộ khá và trung bình sở hữu hầu hết máy móc có giá trị cao (máy cày bừa, máy tuốt lúa, máy xay xát); nhóm hộ nghèo hoàn toàn không có máy cày bừa hay máy xay xát, chỉ có 3 máy tuốt lúa và chủ yếu dựa vào công cụ thủ công (cuốc, xẻng, liềm hái).
  • Chi phí sản xuất lúa và cây màu (tính trên 1 sào/năm): Chi phí sản xuất lúa của nhóm hộ khá đạt 1.050,3 nghìn đồng/sào, hộ trung bình đạt 903,5 nghìn đồng/sào, hộ nghèo đạt 739,0 nghìn đồng/sào. Chi phí trồng màu của nhóm hộ khá là 1.170,0 nghìn đồng/sào, hộ trung bình là 998,0 nghìn đồng/sào, hộ nghèo là 864,0 nghìn đồng/sào.

---

Kết quả và đóng góp của đề tài

Kết quả định lượng tổng hợp từ văn bản

Bảng 1: Tình hình sử dụng đất đai xã Khang Ninh qua 3 năm (2011 - 2013)

Chỉ tiêu	ĐVT	Năm 2011	Năm 2012	Năm 2013	So sánh 2013/2011 (%)
Tổng diện tích đất tự nhiên	Ha	4.436,99	4.436,99	4.436,99	100,00
I. Đất nông nghiệp	Ha	669,56	672,86	689,36	102,96
1. Đất trồng cây hàng năm	Ha	615,32	605,87	627,64	102,00
2. Đất trồng cây lâu năm	Ha	60,72	62,05	61,84	101,84
3. Ao, hồ nuôi thuỷ sản	Ha	10,54	9,75	11,45	108,63
II. Đất lâm nghiệp	Ha	2.840,99	2.840,99	2.840,99	100,00
III. Đất chuyên dùng	Ha	92,90	94,33	93,04	100,15
IV. Đất khu dân cư	Ha	74,85	75,23	76,09	101,66
V. Đất chưa sử dụng	Ha	73,33	70,33	34,00	46,37

Bảng 2: Kết quả sản xuất kinh doanh theo ngành của xã Khang Ninh (2011 - 2013)

Ngành sản xuất	Năm 2011 (Tr.đ)	Cơ cấu 2011 (%)	Năm 2012 (Tr.đ)	Cơ cấu 2012 (%)	Năm 2013 (Tr.đ)	Cơ cấu 2013 (%)	Tăng BQ/năm (%)
Tổng giá trị sản xuất	2.150,00	100,00	2.187,50	100,00	2.471,00	100,00	3,56
1. Nông nghiệp	653,24	30,38	665,47	30,42	782,85	31,68	9,72
- Trồng trọt	381,39	17,74	388,92	17,78	497,07	20,11	14,89
- Chăn nuôi	271,85	12,65	276,55	12,64	285,78	11,56	2,53
2. Lâm nghiệp	103,23	4,80	95,50	4,37	113,54	4,59	5,74
3. CN - Tiểu thủ công nghiệp	532,61	24,77	535,40	24,48	540,21	21,87	0,71
4. Thương mại - Dịch vụ	207,76	9,66	225,32	10,30	230,37	9,32	5,35

Bảng 3: Trang bị công cụ sản xuất và cơ cấu chi phí sản xuất lúa của các nhóm hộ

Chỉ tiêu so sánh	Đơn vị	Hộ khá (n=5)	Hộ trung bình (n=25)	Hộ nghèo (n=15)
Trang bị công cụ sản xuất:
- Máy cày bừa	Cái	5	20	0
- Máy tuốt lúa	Cái	5	20	3
- Máy xay xát	Cái	4	15	0
- Bình/máy phun thuốc	Cái	9	60	10
- Trâu, bò cày kéo	Con	2	8	1
Chi phí sản xuất lúa (1 sào/năm):
- Chi phí giống	1.000 đ	36,0 (2 kg)	36,0 (2 kg)	36,0 (2 kg)
- Chi phí phân tổng hợp	1.000 đ	262,5 (35 kg)	157,5 (21 kg)	135,0 (18 kg)
- Chi phí phân đạm	1.000 đ	480,0 (40 kg)	456,0 (38 kg)	432,0 (36 kg)
- Chi phí làm đất	1.000 đ	200,0 (2 công)	200,0 (2 công)	100,0 (1 công)
- Thuốc bảo vệ thực vật	1.000 đ	72,0 (4 gói)	54,0 (3 gói)	36,0 (2 gói)
Tổng chi phí trồng lúa/sào	1.000 đ	1.050,3	903,5	739,0
Diện tích lúa bình quân/hộ	Sào	5,0	4,4	2,6

Giải pháp và kiến nghị đề xuất

• Đối với Nhà nước: Cần tiếp tục hoàn thiện chính sách giao đất, giao rừng lâu dài; có chính sách trợ giá vật tư đầu vào nông nghiệp và hỗ trợ thông tin dự báo thị trường nông sản; tăng cường các gói tín dụng ưu đãi phục vụ sản xuất vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
• Đối với chính quyền địa phương (xã Khang Ninh):
  • Tăng cường đầu tư hạ tầng giao thông liên thôn và kiên cố hóa 61 tuyến kênh mương thủy lợi.
  • Đẩy mạnh công tác khuyến nông, chuyển giao kỹ thuật thâm canh giống lúa lai, mở rộng diện tích các cây màu có giá trị như ngô, đậu tương, dong riềng, hồng không hạt và chuối tây.
  • Quy hoạch phát triển chăn nuôi gia súc, gia cầm tập trung gắn với kiểm soát dịch bệnh và bảo vệ môi trường.
  • Xây dựng hệ thống ki-ốt chợ trung tâm xã để thúc đẩy giao thương, tiêu thụ nông sản.
• Đối với các hộ nông dân: Chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên các chân ruộng kém hiệu quả; tích cực tham gia các lớp tập huấn khuyến nông; đầu tư thâm canh phân bón hợp lý và đẩy mạnh cơ giới hóa khâu làm đất, thu hoạch.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

• Hạn chế: Dung lượng mẫu khảo sát trực tiếp dừng lại ở 45 hộ tại 3 thôn (chiếm tỷ lệ nhỏ so với tổng số 916 hộ toàn xã); số liệu thứ cấp của xã phản ánh trong phạm vi 3 năm (2011 - 2013); các chỉ tiêu định lượng chi tiết cho ngành lâm nghiệp và tiểu thủ công nghiệp ở cấp độ hộ gia đình chưa được phân tách sâu.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng quy mô điều tra trên toàn bộ 15 thôn của xã; đi sâu lượng hóa tác động của các mô hình kinh tế trang trại, kinh tế lâm nghiệp dưới tán rừng và đánh giá chuỗi giá trị các nông sản đặc sản (dong riềng, hồng không hạt) gắn với du lịch Vườn Quốc gia Ba Bể.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Phát triển nông thôn và Quản lý kinh tế trong việc xây dựng đề cương khảo sát kinh tế hộ tại các địa bàn miền núi. Cán bộ quản lý nông nghiệp cấp cơ sở có thể sử dụng các phát hiện thực chứng về chi phí đầu tư lúa, màu và mức độ phân hóa nguồn lực giữa các nhóm hộ để hoạch định chính sách khuyến nông và hỗ trợ vốn sát thực tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận khảo sát thực tế tại những thôn nào của xã Khang Ninh và quy mô mẫu là bao nhiêu?
Khóa luận tiến hành chọn mẫu khảo sát 45 hộ tại 3 thôn đại diện (mỗi thôn 15 hộ): thôn Nà Làng (vùng thuần nông khó khăn, xa trung tâm), thôn Nà Mằm (gần trung tâm, kinh doanh buôn bán) và thôn Nà Niểng (nông nghiệp kết hợp ngành nghề).

2. Tiêu chí phân loại hộ theo thu nhập áp dụng trong nghiên cứu này là gì?
Tiêu chuẩn phân loại của địa phương gồm 3 nhóm: Hộ khá có thu nhập từ 600.000 đồng/người/tháng trở lên; Hộ trung bình từ 521.000 đến dưới 600.000 đồng/người/tháng; Hộ nghèo dưới 401.000 đồng/người/tháng.

3. Tỷ lệ kiên cố hóa hệ thống giao thông và thủy lợi tại xã Khang Ninh đến năm 2013 đạt mức nào?
Đường liên thôn, trục thôn đạt tỷ lệ cứng hóa 17% (chủ yếu vẫn là đường đất); đường nội thôn cứng hóa đạt 15%. Hệ thống kênh mương có tổng chiều dài 53,55 km nhưng mới kiên cố hóa được 6,1 km (đạt 27,9%) và toàn xã chưa có trạm bơm điện.

4. Sự khác biệt về mức đầu tư chi phí trồng lúa giữa nhóm hộ khá và hộ nghèo là bao nhiêu?
Nhóm hộ khá đầu tư 1.050,3 nghìn đồng/sào/năm với mức bón 35 kg phân tổng hợp và 40 kg đạm; trong khi nhóm hộ nghèo chỉ đầu tư 739,0 nghìn đồng/sào/năm với 18 kg phân tổng hợp và 36 kg đạm.

5. Cơ cấu kinh tế xã Khang Ninh năm 2013 có tỷ trọng các ngành như thế nào?
Trong tổng giá trị sản xuất năm 2013 (2.471 triệu đồng): Ngành nông nghiệp chiếm 31,68% (782,85 triệu đồng), Công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp chiếm 21,87% (540,21 triệu đồng), Thương mại - Dịch vụ chiếm 9,32% (230,37 triệu đồng), và Lâm nghiệp chiếm 4,59% (113,54 triệu đồng).

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Lục Lăng Mẫn đã phản ánh toàn diện thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân tại xã Khang Ninh, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 2011 - 2013. Nghiên cứu chỉ ra sự phân hóa rõ rệt về trình độ học vấn, nguồn lực đất đai, tư liệu sản xuất và mức đầu tư chi phí giữa các nhóm hộ khá, trung bình và nghèo. Các giải pháp đề xuất tập trung vào hoàn thiện hạ tầng thủy lợi, giao thông, mở rộng tín dụng ưu đãi và chuyển giao khoa học kỹ thuật là cơ sở thực tiễn quan trọng nhằm thúc đẩy kinh tế hộ vùng cao phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU .Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. TỔNG QUAN VỀ TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Lý luận về hộ, kinh tế hộ. Một số khái niệm về hộ. Vai trò của kinh tế hộ. Các đặc trưng của kinh tế hộ.

Phân loại hộ nông dân. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của kinh tế hộ. Cơ sở thực tiễn. Tình hình phát triển kinh tế hộ nông dân ở các nước trên thế giới và những bài học kinh nghiệm.

Kinh nghiệm phát triển kinh tế hộ nông dân ở một số địa phương ở Việt Nam. Các bài học kinh nghiệm rút ra đối với phát triển kinh tế hộ nông dân ở Việt Nam nói chung và cho xã Khang Ninh nói riêng.19 CHƯƠNG II. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .Đối tượng nghiên cứu.Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp thu thập số liệu. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp. Phương pháp điều tra chọn mẫu.

Phương pháp xử lý thông tin số liệu. Phương pháp phân tích số liệu .Hệ thống chỉ tiêu dùng trong nghiên cứu đề tài. Hệ thống chỉ tiêu phản ánh điều kiện sản xuất kinh doanh của nông hộ. Các chỉ tiêu phản ánh đời sống thu chi của nông hộ.

Các chỉ tiêu phản ánh kết quả sản xuất và các công thức tính .25 CHƯƠNG III. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên.

Vị trí địa lý. Đặc điểm khí hậu. Các nguồn tài nguyên. Tình hình quản lý và sử dụng đất.

Điều kiện kinh tế - xã hội .Tình hình dân số, lao động .Cơ sở hạ tầng .Kết quả sản xuất và kinh doanh của xã qua 3 năm ( 2011 – 2013). Đánh giá tình hình kinh tế hộ theo nhóm hộ điều tra .Thực trạng sản xuất kinh doanh của nông hộ .Điều kiện sản xuất kinh doanh của nông hộ .Điều kiện về đất đai .Điều kiện về vốn của nông hộ. Mức độ đầu tư chi phí cho sản xuất kinh doanh của các hộ điều tra .Đối với ngành trồng trọt.Đối với ngành chăn nuôi. Đối với hoạt động phi nông nghiệp .Kết quả sản xuất kinh doanh của nhóm hộ điều tra .Kết quả sản xuất ngành trồng trọt .Kết quả sản xuất ngành chăn nuôi.

Tổng hợp và đánh giá thu nhập của nhóm hộ điều tra. Tình hình chi tiêu và tích luỹ của nhóm hộ điều tra .Những nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế hộ xã Khang Ninh. Các yếu tố về nguồn lực. Trình độ văn hóa của chủ hộ.

Vốn đầu tư cho sản xuất. Về thị trường. Về khoa học công nghệ. Vấn đề cơ sở hạ tầng.

Đánh giá chung về kinh tế hộ ở xã Khang Ninh. Khó khăn và thuận lợi trong phát triển kinh tế ở xã Khang Ninh. Những vấn đề đặt ra trong phát triển kinh tế hộ ở xã Khang Ninh. Định hướng và một số giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế hộ xã Khang Ninh.

Định hướng phát triển kinh tế hộ ở xã Khang Ninh. Một số giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế hộ xã Khang Ninh .62 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. Đối với nhà nước. Đối với địa phương.

Đối với hộ nông dân .Tính cấp thiết của đề tài Nông nghiệp giữ vai trò qua trọng trong phát triển kinh tế, đặc biệt với các nước đang phát triển và nhất là nước ta. Bởi vì các nước đang phát triển nói chung và nước ta nói riêng đa số người dân sống dựa vào nghề nông. Nông nghiệp nông thôn luôn là vấn đề trọng yếu của nỗi quốc gia, kể cả những nước đã đạt đến trình độ phát triển cao. Nó là khu vực sản xuất chủ yếu đảm bảo việc làm và đời sống xã hội, là thị trường rộng lớn cung cấp nguyên liệu và tiêu thụ sản phẩm của kinh tế, nguồn nhân lực và nguồn tích lũy cho công nghiệp hóa, phát triển kinh tế.

Sau hơn 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới, nền kinh tế nước ta đã có những chuyển biến mạnh mẽ. Cơ chế mới đã tạo ra động lực thúc đẩy kinh tế Việt Nam phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là nền kinh tế nông nghiệp đã có những bước nhảy vượt bậc mà kinh tế hộ nông dân đóng vai trò quyết định. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế đất nước, kinh tế hộ nông dân cũng có sự phát triển nhanh chóng, chuyển từ sản xuất tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa. Có thể khẳng định trong quá trình phát triển nông nghiệp nông thôn, kinh tế hộ gia đình giữ vai trò quan trọng không thể thiếu.

Nó là đơn vị kinh tế đặc thù và phù hợp với thực trạng phát triển sản xuất nông nghiệp ở nước ta hiện nay. Trong những năm qua, cùng với sự chuyển đổi mạnh mẽ về cơ cấu tổ chức quản lý kinh tế của Nhà nước, kinh tế hộ được coi trọng và nó đã thúc đẩy sự phát triển của ngành nông nghiệp nước ta, đưa nước ta từ chỗ thiếu lương thực thực phẩm trở thành nước có khối lượng gạo xuất khẩu đứng thứ hai trên thế giới. Như vậy kinh tế hộ đã tỏ ra là một đơn vị kinh tế phù hợp với đặc thù trong sản xuất nông nghiệp, nó góp phần giải quyết vấn đề việc làm và xây 4 dựng cuộc sống mới ở nông thôn, đáp ứng tốt nhu cầu ngày càng cao và phong phú của con người về lương thực, thực phẩm. Mặc dù trong những năm qua kinh tế hộ đã đạt được những thành tựu to lớn, song chính trong bản thân nó vẫn đang tồn tại những mâu thuẫn cơ bản cần giải quyết đó là: - Sản xuất trong kinh tế hộ hiện nay chủ yếu là hoạt động sản xuất nông nghiệp, yêu cầu ứng dụng khoa học, kỹ thuật vào sản xuất bị kìm hãm bởi diện tích đất manh mún, quy mô nhỏ do kết quả của việc chia đất bình quân.

- Mâu thuẫn giữa tăng dân số và thiếu việc làm, kết hợp với tính thời vụ trong nông nghiệp tạo ra hiện tượng dư thừa lao động, dẫn đến năng suất lao động bình quân thấp. - Tình trạng thiếu kiến thức, thiếu vốn đầu tư đang là tình trạng chung của các hộ gia đình nên khi có chính sách cho vay vốn hộ cũng không biết sử dụng sao cho có hiệu quả. Những khó khăn này tồn tại chủ yếu ở các tỉnh miền núi, các vùng dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa,… đã gây nhiều trở ngại cho tiến trình phát triển của đất nước. Khang Ninh là một xã thuộc huyện Ba bể - tỉnh Bắc Kạn nền sản xuất của xã nói chung vẫn chủ yếu dựa vào nông nghiệp.

Kinh tế nông nghiệp nói chung và kinh tế hộ của xã nói riêng đang dần phát triển theo đà phát triển chung của cả nước nhưng nó cũng không tránh khỏi những mâu thuẫn tồn tại cần được giải quyết. Xuất phát từ thực trạng đó em nghiên cứu đề tài : “Thực trạng và một số giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế hộ tại xã Khang Ninh, huyện Ba Bể, tinh Bắc Kạn” 5 2. Mục tiêu nghiên cứu đề tài 2.Mục tiêu chung Đánh giá thực trạng và tình hình phát triển kinh tế hộ nông dân tại xã từ đó đưa ra một số giải pháp chủ yếu nhằm giải quyết các vấn đề khó khăn, thúc đẩy phát triển kinh tế hộ tại xã trong thời gian tới.Mục tiêu cụ thể - Hệ thống hóa những lý luận và thực tiễn trong và ngoài nước về phát triển kinh tế hộ, từ đó giúp ta hiểu rõ và đầy đủ hơn về quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước. - Phân tích được thực trạng kinh tế hộ của địa phương nghiên cứu và tìm ra những nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế nông hộ ở địa bàn nghiên cứu.

- Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển kinh tế hộ tại địa bàn nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3.Ý nghĩa học tập và nghiên cứu - Giúp cho sinh viên phần nào thấy được những khó khăn cũng như tiềm năng, nguồn lực tại địa bàn nghiên cứu từ đó có những giải pháp nhằm phát triển kinh tế nông hộ tại địa phương. - Nâng cao kiến thức, kỹ năng và rút ra những bài học kinh nghiệm thục tế để phục vụ trong công tác sau này. - Vận dụng và phát huy được những kiến thức đã học tập và nghiên cứu.

- Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập và sử lý thông tin của sinh viên trong quá trình nghiên cứu.Ý nghĩa thực tiễn Đánh giá được đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân xã Khang ninh. Kết quả của đề tài là cơ sở để các nhà quản lý, các cấp lãnh đạo địa phương đưa ra những giải pháp phù hợp nhằm phát triển kinh tế hộ nông dân đồng thời nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân tại xã nói riêng và người dân nông thôn nói chung. TỔNG QUAN VỀ TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Lý luận về hộ, kinh tế hộ 1.

Một số khái niệm về hộ Hộ là một tổ chức kinh tế - xã hội ra đời từ rất lâu, trải qua các giai đoạn phát triển khác nhau của đất nước. Trong bất kỳ giai đoạn nào hộ luôn là đối tượng nghiên cứu của nhiều nhà khoa học trên thế giới theo đó cũng có những khái niệm khác nhau. Sau đây là một số khái niệm về hộ: Theo liên hợp quốc: “Hộ là những người cùng sống chung dưới một mái nhà, cùng ăn chung và có chung một ngân quỹ”[3]. Tại cuộc thảo luận quốc tế lần thứ tư về quản lý nông trại ở Hà Lan năm 1980 các đại biểu nhất trí rằng: “hộ là một đơn vị cơ bản của xã hội có liên quan đến sản xuất, đến tiêu dùng và các hoạt động xã hội khác”[3].

Theo Raul Ituna – (Giáo sư trường Đại học Tổng hợp Lioobon) khi nghiên cứu cộng đồng nông dân trong quá trình quá độ ở một số nươc Châu Á đã chứng minh: “ Hộ là tập hợp những người có chung huyết tộc có quan hệ mật thiết với nhau trong quá trình sáng tạo ra vật phẩm để bảo tồn chính bản thân của họ và cộng đồng”[3].Gee, 1989 “Hộ là một nhóm người cùng chung huyết tộc, hay không cùng chung huyết tộc, ở chung một mái nhà, ăn chung một mâm cơm và có chung một ngân quỹ”[3]. - Một số khái niệm về hộ nông dân.