mở đầu cho hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt với các tiện ích: an toàn, nhanh chóng, chính xác, tiết kiệm chi phí (chi phí in, đúc, bảo quản, vận chuyển tiền,.) a) Thanh toán trong nước Thanh toán trong nước là một sản phẩm dịch vụ trung gian mà NHTM thực hiện theo lệnh của khách hàng, chuyển tiền cho một người thụ hưởng nhất định và NHTM thu được một khoản phí như phí chuyển tiền, rút tiền, truy vấn số dư, sao kê tài khoản…Các công cụ thanh toán chủ yếu: - Séc: là phương tiện thanh toán do người ký phát lập dưới hình thức chứng từ theo mẫu in sẵn, lệnh cho NHTM trả vô điều kiện một số tiền nhất định bằng tiền mặt hay chuyển khoản cho người thụ hưởng có tên trên séc hay cho chính người cầm tờ séc, Séc bao gồm: séc ký danh, séc vô danh, séc tiền mặt, séc chuyển khoản, séc bảo chi,… - Thanh toán chuyển tiền: là phương thức thanh toán đơn giản nhất cho khách hàng cá nhân chuyển tiền cho người thân, cho phép một người dù có hay không có tài khoản tại Ngân hàng có thể chuyển tiền vào tài khoản của người khác. - Ủy nhiệm chi: là lệnh chi tiền của chủ tài khoản được lập theo mẫu in sẵn của Ngân hàng, yêu cầu Ngân hàng phục vụ mình trích tài khoản của mình để trả cho người thụ hưởng. 13 - Ủy nhiệm thu: là nghiệp vụ thu tiền mà trong đó người bản ủy thác cho Ngân hàng thu một khoản tiền của người mua theo Hợp đồng mua bán mà người mua và người bán ký. Ủy nhiệm thu là một văn thư do khách hàng lập để yêu cầu Ngân hàng thu một khoản tiền ở người mua trong trường hợp bên mua và bên bán có tài khoản ở hai Ngân hàng khác nhau.
- Thanh toán bằng thẻ: Chủ thẻ có thể thanh toán tiền mua hàng hóa qua máy đọc thẻ POS. Công nghệ thanh toán bằng thẻ với nhiều ưu việt nổi trội hơn bất cứ loại séc, ủy nhiệm chi hay ủy nhiệm thu nào về tốc độ thanh toán, an toán và chi phí cho cả khách hàng lẫn Ngân hàng. Khách hàng giao dịch nhanh chóng, trành được thủ tục phức tạp về mặt giấy tờ. b) Thanh toán Quốc tế Phương thức thanh toán Quốc tế là cách thức thực hiện chi trả một hợp đồng xuất khẩu thông qua trung gian là Ngân hàng bằng cách trích tiền từ tài khoản của người nhập khẩu chuyển vào tài khoản của người xuất khẩu căn cứ vào hợp đồng thương mại và chứng từ do hai bên cung cấp cho Ngân hàng.
Việc lựa chọn phương thức thanh toán Quốc tế nào tùy thuộc vào sự thương lượng giữa hai bên và phù hợp với tập quán cũng như thông lệ trong thanh toán và buôn bán quốc tế. Các công cụ thanh toán Quốc tế: - Thư tín dụng (L/C): là một sự thỏa thuận mà trong đó một Ngân hàng (Ngân hàng mở L/C) đáp ứng yêu cầu của khách hàng (người xin mở L/C) cam kết hay cho phép một đơn vị nhờ thu khác (Ngân hàng ở nước xuất khẩu) chi trả một số tiền nhất định hoặc chấp nhận những yêu cầu của nhà xuất khẩu (người hưởng lợi số tiền của L/C) khi nhà xuất khẩu này xuất trình cho Ngân hàng một bộ chứng từ thanh toán phù hợp với những quy định đề ra trong L/C. - Hối phiếu: là tờ mệnh lệnh vô điều kiện do một người ký phát để đòi tiền người khác bằng việc yêu cầu người này, khi nhìn thấy hối phiếu hoặc đến một ngày nhất định phải trả một số tiền nhất định cho người hưởng lợi quy định trên hối phiếu, hoặc theo lệnh của người này trả cho người khác; hoặc trả cho người cầm phiếu. 14 - Ủy thác thu (nhờ thu): là phương thức thanh toán mà qua đó người xuất khẩu sau khi hoàn thành nghĩa vụ giao hàng, gửi chứng từ hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ tiến hành ủy thác cho NHTM phục vụ mình thu hộ tiền từ người nhập khẩu dựa trên cơ sở hối phiếu và chứng từ, hợp đồng thương mại đã ký kết do người xuất khẩu lập ra.
Người nhập khẩu khi nhận được giấy báo nhờ thu của Ngân hàng, phải tiến hành ngay việc chi trả tiền để nhận lại chứng từ hàng hóa và đi nhận hàng. - Phương thức thanh toán chuyển tiền (SWIFT, TELEX): là phương thức thanh toán trong đó người chuyển tiền yêu cầu NHTM phục vụ mình thông qua Ngân hàng đại lý hay chi nhánh ở nước chuyển trả một số tiền nhất định cho người thụ hưởng theo quy định hiện hành về quản lý ngoại hối. Dịch vụ kinh doanh ngoại tệ Kinh doanh ngoại tệ bao gồm việc mua bán ngoại tệ, đảm bảo số dư ổn định kinh doanh ngoại tệ tại nước ngoài, và tìm cách thu lời thông qua chênh lệch tỷ giá và lãi suất giữa các đồng tiền khác nhau. Theo nghĩa hẹp, người ta hiểu khái niệm kinh doanh ngoại tệ chỉ đơn thuần là việc mua và bán số dư có trên tài khoản bằng ngoại tệ.
Về thực chất, kinh doanh ngoại tệ là hoạt động dịch vụ, để đảm bảo thực hiện thanh toán trôi chảy cho các khách hàng của Ngân hàng giữa các Quốc gia, tạo cho các Doanh nghiệp khả năng tránh rủi ro do thay đổi tỷ giá trong thanh toán bằng ngoại tệ. Các dịch vụ kinh doanh ngoại tệ chủ yếu gồm có: Giao dịch giao ngay: là giao dịch mua hay bán ngoại tệ có trên tài khoản Ngân hàng và các bên mua bán tiến hành thanh toán ngay sau khi thỏa thuận hoặc chậm nhất trong hai ngày làm việc kể từ khi ký kết hợp đồng mua bán. Giao dịch kỳ hạn: là giao dịch mua hay bán ngoại tệ mà việc chuyển giao ngoại tệ sẽ được thực hiện sau một thời gian nhất định kể từ khi ký kết hợp đồng. Tỷ giá kỳ hạn là tỷ giá được thỏa thuận ngay từ ngày hôm nay để làm cơ sở cho việc trao đổi tiền tệ tại một ngày xác định xa hơn ngày giá trị giao ngay.
Giao dịch hoán đổi: thực hiện đồng thời hai dịch vụ mua và bán cùng một lượng ngoại tệ (chỉ có hai đồng tiền được sử dụng trong giao dịch) trong đó ngày 15 giá trị mua vào và ngày giá trị bán ra là khác nhau. Kỳ hạn thanh toán của hai giao dịch khác nhau và tỷ giá của hai giao dịch được xác định tại thời điểm ký kết hợp đồng. Kỳ hạn giao dịch tối thiểu 03 ngày, tối đa 365 ngày. Giao dịch quyền chọn: là quyền được mua hoặc bán một lượng ngoại tệ trong một khoảng thời gian hoặc một thời điểm xác định trong tương lai với một tỷ giá thỏa thuận ấn định tại thời điểm giao dịch.
Dịch vụ thẻ Thẻ được xem là sản phẩm dịch vụ Ngân hàng hiện đại và phổ biến dành cho khách hàng cá nhân. Sản phẩm thẻ có nhiều tiện ích, an toàn dựa trên cơ sở công nghệ hiện đại, được sử dụng trong thanh toán mua hàng hóa, dịch vụ hoặc rút tiền mặt,…thông qua hệ thống ATM, POS của Ngân hàng. Dịch vụ thẻ góp phần hạn chế thanh toán bằng tiền mạt khi mà dân số ngày càng tăng, khối lượng giao dịch ngày càng lớn, tránh lãng phí vốn trong nền kinh tế, giảm thiểu rủi ro, thuận tiện cho khách hàng, đặc biệt là những người hay phải đi xa,…Vì vậy, thẻ thanh toán đã nhanh chóng đi vào cuộc sống hàng ngày và được mọi người quan tâm, sử dụng rộng rãi. Các NHTM hiện nay đang phát hành và thực hiện thanh toán các loại thẻ: - Thẻ thanh toán (Payment card): còn gọi là thẻ ATM là loại thẻ gắn liền với tài khoản tiền gửi thanh toán của khách hàng và được áp dụng rộng rãi cho mọi khách hàng trong nước và ngoài nước.
Khách hàng có thể sử dụng thẻ để thực hiện các giao dịch trên số dư tài khoản tại Ngân hàng. Những khách hàng (chủ thẻ) được Ngân hàng tin tưởng, được phép chi vượt số dư tài khoản của mình trong hạn mức cho phép (thấu chi), trường hợp này gọi là thẻ ghi nợ (Debit card). Đối với thẻ thanh toán Quốc tế thì phạm vi được sử dụng vượt ra khỏi lãnh thổ Quốc gia, nơi mà các Ngân hàng phát hành thẻ có liên kết với các điểm đọc thẻ trên Thế giới. Dịch vụ Ngân hàng điện tử (E-Banking) Cùng với sự bùng nổ của ngành công nghệ thông tin và viễn thông, các dịch vụ trực tuyến ngày càng trở lên phổ biến.
Chỉ cần một nhấp chuột trên máy tính với sự hỗ trợ của Internet là khách hàng có thể thực hiện thành công một giao dịch của mình. Internet đã nổi lên như một đấu trường cạnh tranh quan trọng cho tương lai 16 của ngành tài chính (Cronin, 1998), ngân hàng trực tuyến cung cấp cho khách hàng nhiều tính năng và chi phí thấp hơn các hoạt động ngân hàng truyền thống (Han & Beak, 2004). Ngày nay dịch vụ điện tử của ngân hàng rất đa dạng, các dịch vụ truyền thống cũng được số hóa và cung cấp trực tuyến cho khách hàng. Theo Trương Đức Bảo (2003): Ngân hàng điện tử là khả năng khách hàng có thể truy cập từ xa vào một ngân hàng nhằm: Thu thập thông tin, thực hiện các giao dịch thanh toán tài chính dựa trên các khoản lưu ký tại ngân hàng.
Theo Huỳnh Thị Như Trân (2007): Ngân hàng điện tử bao gồm tất cả các dạng của giao dịch giữa ngân hàng và khách hàng (bao gồm cả cá nhân và tổ chức) dựa trên quá trình xử lý và chuyển giao dữ liệu số hóa nhằm cung cấp sản phẩm dịch vụ ngân hàng. Các loại dịch vụ ngân hàng điện tử : Hiện nay các NHTM cung cấp các loại hình dịch vụ NHĐT chính sau: Ngân hàng trực tuyến (Internet banking), Ngân hàng tại nhà (Home banking), Ngân hàng tự động qua điện thoại (Phone banking); Ngân hàng qua mạng thông tin di động (Mobile banking)… đặc biệt dịch vụ thẻ thanh toán, thẻ ghi nợ đang rất phát triển. - Máy thanh toán tại điểm bán hàng: Máy thanh toán tại điểm bán hàng - POS (Point Of Sale) là một loại máy tính tiền cao cấp dùng để thanh toán tại quầy bán hàng và dùng để quản lý trong các ngành kinh doanh dịch vụ đặc biệt là kinh doanh bán lẻ như quầy tính tiền siêu thị, nhà hàng, khách sạn, shop.