CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ PHI TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. TỔNG QUAN VỀ DỊCH VỤ PHI TÍN DỤNG NGÂN HÀNG 1. Khái niệm về dịch vụ phi tín dụng ngân hàng Dịch vụ là một hoạt động bao gồm các nhân tố không hiện hữu, giải quyết các mối quan hệ giữa khách hàng hoặc tài sản của khách hàng với người cung cấp mà không chuyển giao quyền sở hữu. Theo từ điển Tiếng Việt thì Dịch vụ là một hành động có ích, giúp đỡ, trợ giúp hoặc cung cấp cho ai.
Là việc thực hiện bất kỳ một công việc hoặc phần việc nào cho một người khác; hoạt động có tính chất chuyên môn hoặc có ích lợi. Khái niệm về dịch vụ đã phức tạp nhưng khái niệm về dịch vụ ngân hàng còn phức tạp hơn. Hiện nay chưa có định nghĩa thống nhất về dịch vụ ngân hàng. Những đặc điểm của dịch vụ ngân hàng như tính vô hình, không ổn định làm cho việc thống nhất khái niệm dịch vụ ngân hàng trở nên khó khăn.
Do vậy trong Hiệp định chung về thương mại dịch vụ (GATS) của Tổ chức thương mại thế giới (WTO) cũng không đưa ra khái niệm về dịch vụ ngân hàng mà thay vào đó là sự liệt kê dịch vụ thành 12 ngành lớn gồm 155 phân ngành. Trong 12 ngành lớn mà GATS liệt kê có ngành dịch vụ tài chính, theo đó “Dịch vụ tài chính là bất kỳ dịch vụ nào có tính chất tài chính do một nhà cung cấp dịch vụ tài chính của một Thành viên thực hiện. Dịch vụ tài chính bao gồm mọi dịch vụ bảo hiểm và dịch vụ liên quan tới bảo hiểm, mọi dịch vụ ngân hàng và dịch vụ tài chính khác (trừ bảo hiểm)” [14]. Ở Việt Nam, trong Luật các TCTD năm 2010 cũng không nhắc tới dịch vụ ngân hàng mà chỉ quy định về hoạt động của NHTM.
Nói đến dịch vụ ngân hàng, người ta thường gắn nó với hai đặc điểm: thứ nhất đó là các dịch vụ mà chỉ có các ngân hàng với những ưu thế của nó mới có thể thực hiện được một cách trọn vẹn và đầy đủ; thứ hai đó là các dịch vụ gắn liền với hoạt động ngân hàng không những cho phép NHTM thực hiện tốt yêu cầu của khách hàng, mà còn hỗ trợ tích cực để NHTM thực hiện tốt hơn chức năng của NHTM [3,trang 39]. Một số ý kiến cho rằng hoạt động dịch vụ ngân hàng không bao gồm hoạt động tín dụng và huy động vốn. Theo quan điểm này cạnh tranh về dịch vụ giữa các NHTM sẽ không đề cập đến các hoạt động truyền thống như tín dụng và huy động vốn mà sẽ là các loại hình dịch vụ như thanh toán, dịch vụ thẻ, dịch vụ ngân hàng qua mạng… Tuy nhiên nhiều ý kiến cho rằng tất cả các hoạt động nghiệp vụ của NHTM (hoạt động tín dụng, tiền tệ, ngoại hối…) đều được coi là hoạt động dịch vụ. Quan điểm này được hình thành dựa trên quan điểm của thế giới khi dịch vụ ngân hàng được hiểu theo nghĩa rộng là toàn bộ hoạt động tiền tệ, dịch vụ, thanh toán, ngoại hối…của ngân hàng đối với doanh nghiệp và người dân.
Quan điểm này cũng phù hợp với cách phân ngành dịch vụ ngân hàng trong dịch vụ tài chính của GATS. Tóm lại, dịch vụ ngân hàng là toàn bộ các hoạt động mà một ngân hàng có thể tạo ra làm thỏa mãn nhu cầu khách hàng, góp phần trực tiếp hoặc gián tiếp làm tăng thu nhập của ngân hàng. Từ phân tích trên, cách tiếp cận của luận văn là quan niệm dịch vụ ngân hàng theo nghĩa rộng, tức là dịch vụ ngân hàng bao gồm tất cả các dịch vụ ngân hàng cung cấp cho khách hàng nhằm thỏa mãn nhu cầu hợp lý của khách hàng. Như vậy, khả năng cung ứng dịch vụ cho thị trường của ngân hàng hiện nay là rất lớn.
5 Như vậy, dịch vụ phi tín dụng ngân hàng là tất cả các dịch vụ mà ngân hàng cung cấp nhưng không bao gồm dịch vụ tín dụng. Dịch vụ phi tín dụng ngân hàng là dịch vụ được ngân hàng cung cấp tới khách hàng đáp ứng nhu cầu về tài chính, tiền tệ của khách hàng nhằm trực tiếp hoặc gián tiếp đem lại cho ngân hàng một khoản thu nhập nhất định, không bao gồm dịch vụ tín dụng. Đặc điểm dịch vụ phi tín dụng ngân hàng Dịch vụ phi tín dụng ngân hàng mang đầy đủ những đặc điểm cơ bản của các loại hình dịch vụ như tính vô hình, tính đồng thời, tính không ổn định và bao gồm cả những đặc điểm của dịch vụ ngân hàng như tính dễ bị sao chép, tính đa dạng phong phú, cạnh tranh cao… 1. Tính vô hình Đây là đặc điểm cơ bản của dịch vụ phi tín dụng ngân hàng.
Đặc điểm này giống như các loại dịch vụ khác nó không có hình thái vật chất cụ thể, dẫn đến việc khó xác định chất lượng dịch vụ. Khách hàng tiếp nhận và tiêu dùng dịch vụ phi tín dụng ngân hàng thông qua giao tiếp, tiếp nhận thông tin và kết quả là nhu cầu của khách hàng được đáp ứng. Ngoài ra, chất lượng dịch vụ phi tín dụng ngân hàng còn được cấu thành từ nhiều yếu tố như uy tín, thương hiệu, quy mô hình ảnh, công nghệ ngân hàng, trình độ cán bộ… Và cũng giống như các dịch vụ khác, khách hàng chỉ có thể đánh giá được chất lượng dịch vụ sau khi đã mua và sử dụng dịch vụ này. Dịch vụ phi tín dụng ngân hàng không có sản phẩm dở dang và không cất trữ được.
Tính đồng thời Dịch vụ phi tín dụng ngân hàng có đặc điểm này do việc cung ứng dịch vụ và tiêu dùng dịch vụ luôn xảy ra đồng thời hay không tách rời nhau. Dịch vụ phi tín dụng ngân hàng được cung cấp với một số điều kiện cụ thể khi khách hàng có nhu cầu sử dụng. Các dịch vụ này thường được bán rồi mới 6 được sản xuất và tiêu dùng. Điều này sẽ ảnh hưởng tới việc xác định giá cả dịch vụ nhằm đảm bảo lợi ích của cả hai bên.
Các ngân hàng luôn nghiên cứu để đáp ứng nhu cầu khách hàng tốt hơn, để khách hàng hài lòng với giá cả dịch vụ mà họ đã bỏ ra để mua dịch vụ. Điều này giúp các ngân hàng có nhiều khách hàng hơn kèm theo đó là thu nhập của ngân hàng tăng lên. Tính không ổn định Dịch vụ phi tín dụng ngân hàng là một loại hình dịch vụ tài chính, chịu rất nhiều tác động từ các yếu tố của môi trường kinh doanh. Trong điều kiện nền kinh tế đang phát triển theo xu hướng hội nhập quốc tế thì sự biến động của các yếu tố từ môi trường kinh doanh càng lớn và khó lường trước được.
Chính vì vậy chất lượng của các dịch vụ phi tín dụng chịu nhiều ảnh hưởng của các các yếu tố khách quan như trình độ thụ hưởng của khách hàng, thói quen, tập quán…đến những yếu tố chủ quan như trình độ cán bộ ngân hàng, chính sách marketing… Do vậy có thể nói dịch vụ phi tín dụng ngân hàng là loại dịch vụ không ổn định, khó xác định chất lượng dịch vụ. Tính dễ bị sao chép Dịch vụ phi tín dụng ngân hàng về tính chất và hình thức rất dễ bị sao chép do dịch vụ này chỉ là một kinh nghiệm hay một quá trình. Nếu một ngân hàng nào đó tổ chức thực hiện một loại dịch vụ nào đó có hiệu quả thì lập tức các ngân hàng khác có thể thực hiện ngay dịch vụ đó. Do vậy, để nâng cao khả năng thu hút khách hàng các NHTM phải thường xuyên nghiên cứu những tính năng mới để tạo tính khác biệt cho dịch vụ của mình nhằm cạnh tranh với các NHTM khác.
Dòng thông tin hai chiều Dịch vụ phi tín dụng ngân hàng không đơn giản là sự mua sắm một lần rồi kết thúc mà nó là một chuỗi các giao dịch thường xuyên trong khoảng thời gian nhất định. Như vậy, các ngân hàng sẽ thu thập được những thông tin quý 7 giá về khách hàng liên quan đến sở thích, nhu cầu hay các yêu cầu của khách hàng… để từ đó các NHTM có những điều chỉnh thích hợp trong việc cung cấp các dịch vụ của mình. Tính đa dạng phong phú và cạnh tranh cao Hiện này trên thế giới có rất nhiều loại dịch vụ phi tín dụng ngân hàng. Ngoài các dịch vụ truyền thống, các NHTM đang phát triển theo hướng dinh doanh đa năng với việc cung cấp một loạt các loại hình dịch vụ mới.
Cùng với sự hỗ trợ đắc lực của khoa học công nghệ, ngày càng nhiều các loại hình dịch vụ phi tín dụng ra đời đáp ứng đầy đủ nhu cầu của khách hàng. Không chỉ các dịch vụ hiện đại mới sử dụng công nghệ hiện đại mà các dịch vụ truyền thống cũng đang cải tiến với hàm lượng công nghệ thông tin cao. Việc đa dạng hóa các loại hình dịch vụ phi tín dụng giúp các NHTM đáp ứng được nhiều đối tượng khách hàng hơn và đó cũng là cơ sở để các NHTM cạnh tranh với nhau. NHTM nào có sản phẩm tiện ích hơn, đơn giản dễ sử dụng hay có tính ưu việt hơn sẽ thu hút được nhiều khách hàng hơn.
Tính hỗ trợ cao Các dịch vụ phi tín dụng ngân hàng có tính hỗ trợ cao vì chúng có mối liên hệ chặt chẽ với nhau và các ngân hàng cũng có liên kết với nhau trong việc cung ứng dịch vụ cho khách hàng. Với một dịch vụ ra đời sẽ là cơ sở, tiền đề cho một hay một số các dịch vụ mới khác. Ví dụ như để đẩy mạnh dịch vụ thanh toán thì các ngân hàng cung cấp thêm dịch vụ mua bán ngoại tệ, dịch vụ thẻ… hay liên kết thanh toán giữa các ngân hàng nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho khách hàng trong khi sử dụng dịch vụ của ngân hàng. Mối liên kết này tạo nên một hệ thống hỗ trợ giữa các dịch vụ trong sự phát triển dịch vụ ngân hàng nói chung và dịch vụ phi tín dụng ngân hàng nói riêng.
Nhờ khai thác đặc điểm này mà các ngân hàng thương mại hiện nay đang phát triển mạnh mẽ với hệ thống dịch vụ có thể cung cấp dịch vụ chọn gói cho khách hàng. Tính rủi ro cao Ngoài các đặc điểm trên, dịch vụ phi tín dụng ngân hàng còn mang tính rủi ro cao. Chất lượng dịch vụ phụ thuộc rất nhiều yếu tố bao gồm cả chủ quan và khách quan. Các yếu tố này thường không ổn định, có thể thay đổi theo thời gian và địa điểm vì thế rủi ro về uy tín là rất lớn.