Chương 1 TỔNG QUAN VỂ DỊCH v ụ NGÂN HÀNG Đ ố i NGOẠI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TRONG x u THÊ HỘI NHẬP KINH TÊ QUỐC TẾ 1. T Ổ N G Q U A N V Ể N G Â N H ÀNG TH Ư Ơ N G M ẠI Ngân hàng là một trong các tổ chức tài chính quan trọng, đóng vai trò “bà đỡ” của nền kinh tế. Sự hoạt động hiệu quả của Ngân hàng gắn liền với sự hung thịnh của nền kinh tế. Theo học thuyết kinh tế chính trị học của Mác- Lênin thì ngân hàng là bộ xương sống và là hệ thống tuần hoàn của nền kinh tế quốc dân.
Ngày nay, hoạt động của Ngân hàng đang không ngừng phát triển. Sự phát triển đó có thể được nhận thấy trên tất cả các phương diện, từ sự ra đời của sản phẩm dịch vụ mới cho tới sự xuất hiện của các tập đoàn ngân hàng có quy mô toàn cầu được tạo ra từ làn sóng sáp nhập. Ngân hàng là một ngành dịch vụ với các sản phẩm vô hình, sản phẩm giữa các ngân hàng là không hoàn toàn giống nhau bởi tính chính xác, độ thân thiện và chất lượng khác nhau. Mặc dù đang trong giai đoạn chuyên tiếp với nhiều thay đổi, ngân hàng vẫn đòi hỏi những con người làm việc trong lĩnh vực này phải hội tụ đầy đủ các phẩm chất đặc biệt, trong đó, sự trung thực, độ tin cậy, tính cẩn thận và tinh thần sẵn sàng tiếp thu những ý tưởng mới trong quá trình đáp ứng các nhu cầu về dịch vụ của khách hàng luôn là những nội dung quan trọng nhất.
K h ái n iệm v à v a i tr ò c ủ a n g â n h à n g tr o n g x u th ê hội n h ậ p kin h tê q u ố c tế Trong khi nghiên cứu có những cách tiếp cận khác nhau dẫn đến những khái niệm khác nhau về ngân hàng. Trong luận văn này, tôi xin trình bày một 5 khái niệm chung nhất: Ngân hàng là loại hình tổ chức tài chính trung gian cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất- đặc biệt là huy động và cung ứng nguồn vốn tín dụng cho nền kinh tế, thực hiện dịch vụ tiết kiệm, thanh toán- và nhiều chức năng tài chính khác trong nền kinh tế. Các ngân hàng ngày nay có những vai trò cơ bản sau: + Huy động và cung ứng vốn cho nền kinh tế: ngân hàng huy động nhiều loại tiền gửi với qui mô và thời hạn khác nhau, từ đó tạo thành nguồn vốn lớn và lâu dài để cho các thành phần kinh tế vay phục vụ nhu cầu sản xuất kinh doanh và các nhu cầu tiêu dùng khác. + Thay mặt khách hàng thực hiện thanh toán hộ việc mua bán hàng hóa và dịch vụ thông qua việc phát hành và bù trừ séc, cung cấp mạng lưới thanh toán điện tử, kết nối các quỹ và cung ứng tiền.
+ Thực hiện dịch vụ bảo lãnh nhằm đảm bảo quyền lợi của hai bên khách hàng. + Thay mặt cho khách hàng quản lý và bảo vệ tài sản, phát hành hoặc mua lại chứng khoán. + Cung cấp một số dịch vụ tài chính, tiền tệ, ngoại hối và thực hiện một số nghiệp vụ đầu tư trong các lĩnh vực được phép. + Thực hiện một số chính sách được cấp có thẩm quyền ủy thác: Thực hiện các chính sách kinh tế của Chính phủ, góp phần điều tiết sự tăng trưởng kinh tế và theo đuổi các mục tiêu xã hội.
C á c đ ặ c đ iể m và c h ứ c n ă n g c ủ a n g â n h à n g th ư ơ n g m ạ i Trong hệ thống ngân hàng của nền kinh tế, ngân hàng thương mại có vai trò đặc biệt quan trọng về quy mô và nghiệp vụ vì các đặc điểm và chức năng quan trọng của nó trong nền kinh tế. Các đặc điểm của ngân hàng thương mại + Thứ nhất, tổng tài sản Có (Assets) của ngân hàng thương mại luôn có khối lượng lớn nhất trong toàn bộ hệ thống ngân hàng trung gian. 6 + Thứ hai, bằng nguồn vốn huy động và các nguồn vốn khác, ngân hàng thương mại thực hiện cho vay đối với các thành phần kinh tế để phát triển sản xuất kinh doanh. + Thứ ba, ngân hàng thương mại là một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ.
ngân hàng thương mại vừa là người “cung cấp vốn” (đầu ra) vừa là người “huy động vốn” (đầu vào) thông qua một số công cụ và nghiệp vụ ngân hàng. + Thứ tư, một trong những mục đích kinh doanh của ngân hàng thương mại là lợi nhuận, do đó các hoạt động kinh doanh của ngân hàng phải đảm bảo lợi ích cho khách hàng và lợi ích cũng như sự an toàn cho ngân hàng. + Thứ năm, ngân hàng thương mại thực hiện các chức năng cung ứng vốn tín dụng, trung gian thanh toán và làm dịch vụ tiền tệ, tư vấn tài chính cho các khách hàng. Ngân hàng kinh doanh tiền tệ không chỉ bằng vốn tự có mà còn bằng vốn huy động từ nguồn vốn của nhũng người gửi tiền thông qua các dịch vụ của ngân hàng.
Các chức năng cơ bản của ngân hàng thương mại + Huy động vốn và thủ quỹ cho xã hội: ngân hàng thương mại nhận tiền gửi từ công chúng, các doanh nghiệp và các tổ chức. Khách hàng gửi tiền tại ngân hãng không những được đảm bảo an toàn về tài sản mà còn thu được một khoản lợi tức từ ngân hàng. + Cung ứng vốn tín dụng cho các thành phần kinh tế: Đây là chức năng đặc trưng và cơ bản nhất của ngân hàng thương mại. Ngân hàng thương mại huy dộng và tập trung các nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi để hình thành nguồn vốn cho vay.
Như vậy, ngân hàng thương mại vừa là người di vay vừa là người cho vay, hay nói cách khác, nghiệp vụ tín dụng của ngân hàng thương mại là đi vay đê cho vay. 7 Cùng với sự phát triển của thị trường tài chính, ngân hàng thương mại còn làm trung gian giữa người đầu tư và người cần vay vốn trên thị trường thông qua việc môi giới mua bán chứng khoán, trực tiếp mua bán chứng khoán. + Trung gian thanh toán và cung ứng các phương tiện thanh toán: Chức năng này là sự kế thừa và phát triển chức năng ngân hàng là thủ quỹ của các khách hàng. Ngân hàng nhập tiền vào tài khoản hay chi trả tiền theo lệnh của chủ tài khoản.
+ Cung ứng dịch vụ tài chính và các dịch vụ liên quan khác: Ngân hàng thực hiện nghiệp vụ tư vấn về tài chính và đẩu tư cho các doanh nghiệp, làm đại lý phát hành cổ phiếu, trái phiếu. Ngân hàng thương mại cung cấp các dịch vụ liên quan đến chứng khoán như lựa chọn loại chứng khoán phát hành, tư vấn các vấn đề kỹ thuật nghiệp vụ khác cho các doanh nghiệp muốn phát hành chứng khoán trên thị trường sơ cấp. Ngân hàng cung cấp dịch vụ lưu ký và quản lý chứng khoán cho khách hàng, làm dịch vụ thu lỗ lãi và chuyển lãi vào tài khoản cho khách hàng, hoặc thực hiện việc mua, bán chứng khoán cho khách hàng, thu hồi vốn chứng khoán đến hạn. Ngoài ra, ngân hàng còn cung cấp cho khách hàng các dịch vụ khác như dịch vụ bảo quản an toàn vật có giá của khách hàng, dịch vụ cho thuê két, dịch vụ tín thác hoặc ủy thác ngân hàng.
+ Tài trợ thương mại, thanh toán quốc tê, kinh doanh mua bán ngoại tệ và các dịch vụ hối đoái trên thị trường ngoại hối: Các ngân hàng thực hiện cho vay tài trợ các hoạt động xuất nhập khẩu; thực hiện nghiệp vụ thanh toán quốc tế; kinh doanh, chuyển đổi các loại ngoại tệ để tìm kiếm thu nhập; phát hành bảo lãnh nước ngoài; dịch vụ tư vấn đầu tư và bảo hiểm rủi ro trong thanh toán 8 1. CÁC DỊCH VỤ NGÂN HÀNG Đ ố i NGOẠI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm dịch vụ ngân hàng Tùy theo cách tiếp cận sẽ có những quan điểm khác nhau về dịch vụ ngân hàng. Trong luận văn này, tôi xin trình bày khái niệm chung nhất như sau: Dịch vụ ngân hàng là những dịch vụ thuộc lĩnh vực tài chính do ngân hàng cung cấp theo yêu cầu của khách hàng với một mức giá cạnh tranh.
Dịch vụ ngân hàng gồm các yếu tố không hiện hữu, giải quyết các mối quan hệ giữa khách hàng hoặc tài sản mà khách hàng sở hữu với ngân hàng mà không có sự chuyển giao quyền sở hữu. Phân định hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng Theo Luật các tổ chức tín dụng, tôn chỉ hoạt động của các ngân hàng là “đáp ứng nhu cầu vốn và dịch vụ cho nền kinh tế và dân cư”. Do đó, hoạt động ngân hàng được chia làm hai loại có tính chất hoàn toàn khác nhau nhưng lại liên quan với nhau là hoạt động kinh doanh tiền tệ và hoạt động dịch vụ ngân hàng. - Những hoạt động mà ngân hàng đi tìm kiếm vốn hoặc cung ứng vốn cho khách hàng, những hoạt động tìm kiếm lợi nhuận thông qua việc sử dụng vốn gọi chung là hoạt động kinh doanh tiền tệ.
Ngân hàng là một bên chủ thể trong quan hệ mua bán đó và chủ thể còn lại là khách hàng của ngân hàng. Quan hệ mua, bán quyền sử dụng vốn tiền tệ giữa hai bên là đặc trưng cơ bản của hoạt dộng kinh doanh tiền tệ ngân hàng. - Dịch vụ ngân hàng là dịch vụ được ngân hàng cung cấp cho khách hàng theo yêu cầu, không kinh doanh tiền tệ, không mua bán quyền sử dụng vốn. Các khách hàng giao dịch tài chính tiền tệ với nhau và là chủ thể của các giao dịch; còn ngân hàng làm dịch vụ (làm thuê), là bên thứ ba.
Khách hàng 9 sử dụng dịch vụ ngân hàng phải trả công cho ngân hàng dưới hình thức phí dịch vụ. Từng dịch vụ ngân hàng xét về bản chất chỉ là hành vi phục vụ nên tự nó bị tiêu hao trong quá trình thực hiện và cho tới lúc hoàn tất, nó tự triệt tiêu hết, không tiếp tục sử dụng được nữa và cũng không để lại hậu quả gì đối với ngân hàng thực hiện dịch vụ. Dịch vụ ngân hàng đối ngoại - Khái niệm và đặc điểm 1. Khái niệm Dịch vụ ngân hàng đối ngoại là dịch vụ ngân hàng mà một bên tham gia vào giao dịch là đối tác nước ngoài.