Khóa luận tốt nghiệp phát triển nông thôn khảo sát thực trạng và những giải pháp phát triển cây thanh long tại xã hàm hiệp huyện hàm thuận bắc tỉnh bình thuận

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp phát triển nông thôn khảo sát thực trạng và những giải pháp phát triển cây, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất

• Tác giả: Le Tran Thanh Tam
• Người hướng dẫn: Pham Thi Nhien
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Khảo sát thực trạng và những giải pháp phát triển cây thanh long tại xã Hàm Hiệp, huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM TẠ
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Cấu trúc luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN
• 2.1. Sơ lược về nguồn gốc cây thanh long
• 2.2. Đặc điểm sinh học của cây thanh long
• 2.3. Sơ lược về thị trường tiêu thụ
• 2.4. Tổng quan về xã Hàm Hiệp
• 2.4.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.4.2. Thực trạng phát triển kinh tế xã hội
• 2.4.2.1. Dân số, lao động và việc làm
• 2.4.2.2. Thực trạng phát triển các khu dân cư
• 2.4.2.3. Thực trạng phát triển cơ sở hạ tầng
• 2.4.2.4. Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Ý nghĩa của việc khảo sát thực tế
• 3.2. Các chỉ tiêu sử dụng để phân tích
• 3.2.1. Các chỉ tiêu về hộ có thu nhập thấp (hộ nghèo)
• 3.2.2. Các chỉ tiêu về hộ có thu nhập cao
• 3.2.3. Các chỉ tiêu về kết quả sản xuất
• 3.2.4. Các chỉ tiêu về hiệu quả kinh tế
• 3.2.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc nâng cao hiệu quả kinh tế
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Chọn điểm nghiên cứu
• 3.3.2. Thu thập số liệu
• 3.3.3. Phương pháp điều tra
• 3.3.4. Phương pháp phân tích
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Hiện trạng về việc canh tác cây thanh long tại xã Hàm Hiệp
• 4.2. Mô tả sơ lược về hai nhóm hộ
• 4.2.1. Nhóm hộ có thu nhập cao
• 4.2.2. Nhóm hộ có thu nhập thấp
• 4.3. Phân tích hình thức trồng thanh long của hai nhóm hộ
• 4.4. Tình hình tiêu thụ thanh long hiện nay
• 4.4.1. Kênh tiêu thụ thanh long hiện nay
• 4.4.2. Người bán sỉ
• 4.4.3. Người bán lẻ
• 4.4.4. Người tiêu dùng
• 4.5. Phân tích những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả trồng thanh long
• 4.5.1. Liên kết giữa điểm mạnh bên trong và cơ hội bên ngoài
• 4.5.2. Liên kết giữa điểm mạnh bên trong và đe dọa bên ngoài
• 4.5.3. Liên kết giữa điểm yếu bên trong và cơ hội bên ngoài
• 4.5.4. Liên kết giữa điểm yếu bên trong và đe dọa bên ngoài
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• 5.1. Kết luận
• 5.2. Đề nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Danh Sách Các Hộ Điều Tra
• Phụ lục 2. Bản Câu Hỏi Điều Tra Nông Hộ

Tóm tắt

I. Giới thiệu và mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào giải pháp phát triển cây thanh long tại xã Hàm Hiệp, huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận. Mục tiêu chính là phân tích sự khác biệt giữa hai nhóm hộ nông dân: nhóm có thu nhập cao và nhóm có thu nhập thấp từ việc trồng thanh long. Từ đó, đề xuất các giải pháp cụ thể để nâng cao thu nhập cho nhóm hộ có thu nhập thấp. Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả và phân tích SWOT để đánh giá hiệu quả kinh tế và đề xuất chiến lược phát triển bền vững.

1.1. Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại hai thôn Phú Nhang và Phú Điền, xã Hàm Hiệp. Đối tượng nghiên cứu là các hộ nông dân trồng thanh long, tập trung vào việc so sánh hiệu quả kinh tế giữa các nhóm hộ. Dữ liệu được thu thập từ tháng 4 đến tháng 5 năm 2007, bao gồm các chỉ tiêu về năng suất, chi phí, doanh thu và lợi nhuận.

1.2. Ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu cung cấp cái nhìn toàn diện về thực trạng trồng thanh long tại xã Hàm Hiệp, giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế. Các giải pháp đề xuất không chỉ hỗ trợ nhóm hộ có thu nhập thấp mà còn góp phần phát triển bền vững ngành thanh long tại địa phương.

II. Tổng quan về cây thanh long và thị trường

Cây thanh long có nguồn gốc từ vùng sa mạc Mexico và Colombia, được du nhập vào Việt Nam từ đầu thế kỷ 20. Tại Bình Thuận, thanh long trở thành cây trồng chủ lực từ những năm 1990, đóng góp lớn vào kinh tế địa phương. Nghiên cứu cung cấp thông tin về đặc điểm sinh học của cây thanh long, bao gồm sinh thái, thực vật học và quá trình sinh trưởng. Bên cạnh đó, thị trường tiêu thụ thanh long cũng được phân tích, với các thị trường xuất khẩu chính là Đài Loan, Hồng Kông và Trung Quốc.

2.1. Đặc điểm sinh học

Cây thanh long là loại cây nhiệt đới, chịu hạn tốt và thích hợp với điều kiện khí hậu nóng. Cây có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau, từ đất xám bạc màu đến đất phèn. Quá trình quang hợp của thanh long phụ thuộc vào ánh sáng, với thời gian chiếu sáng dài giúp cây ra hoa và kết trái tốt hơn.

2.2. Thị trường tiêu thụ

Thị trường xuất khẩu thanh long của Bình Thuận đạt kim ngạch 13,5 triệu USD vào năm 2006. Các thị trường chính bao gồm Đài Loan, Hồng Kông và Trung Quốc. Nghiên cứu cũng đề cập đến tiềm năng mở rộng thị trường sang Châu Âu và Nhật Bản, nếu đáp ứng được các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế.

III. Phương pháp nghiên cứu và kết quả

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra thực tế và phân tích dữ liệu từ các hộ nông dân tại xã Hàm Hiệp. Các chỉ tiêu được sử dụng bao gồm năng suất, giá bán, chi phí và lợi nhuận. Kết quả cho thấy nhóm hộ có thu nhập cao áp dụng kỹ thuật trồng trọt và đầu tư tốt hơn, dẫn đến năng suất và hiệu quả kinh tế cao hơn so với nhóm hộ có thu nhập thấp.

3.1. Phương pháp điều tra

Nghiên cứu tiến hành điều tra 100 hộ nông dân tại hai thôn Phú Nhang và Phú Điền. Dữ liệu được thu thập thông qua bảng câu hỏi và phỏng vấn trực tiếp, tập trung vào các chỉ tiêu kinh tế và kỹ thuật trồng thanh long.

3.2. Kết quả phân tích

Kết quả cho thấy sự chênh lệch rõ rệt về thu nhập giữa hai nhóm hộ. Nhóm hộ có thu nhập cao đạt năng suất trung bình 25-30 tấn/ha, trong khi nhóm hộ có thu nhập thấp chỉ đạt 15-20 tấn/ha. Nguyên nhân chính là sự khác biệt trong kỹ thuật trồng trọt và mức độ đầu tư.

IV. Giải pháp phát triển cây thanh long

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả kinh tế cho nhóm hộ có thu nhập thấp. Các giải pháp bao gồm cải thiện kỹ thuật trồng trọt, tăng cường liên kết thị trường và hỗ trợ tài chính cho nông dân. Bên cạnh đó, việc áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế như Eurepgap cũng được khuyến nghị để mở rộng thị trường xuất khẩu.

4.1. Cải thiện kỹ thuật trồng trọt

Nghiên cứu khuyến nghị các hộ nông dân áp dụng kỹ thuật trồng thanh long tiên tiến, bao gồm sử dụng phân bón hợp lý, tưới tiêu khoa học và kiểm soát sâu bệnh. Điều này giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm.

4.2. Liên kết thị trường

Việc xây dựng các hợp tác xã và liên kết với doanh nghiệp xuất khẩu sẽ giúp nông dân tiếp cận thị trường tốt hơn. Nghiên cứu cũng đề xuất tăng cường quảng bá thương hiệu thanh long Bình Thuận trên thị trường quốc tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Tỉnh Bình Thuận thuộc cực Nam duyên hải miền Trung, đặc trưng bởi khí hậu khô hạn khắc nghiệt, lượng mưa thấp và nguồn tài nguyên thiên nhiên bị khai thác mạnh. Trong bối cảnh đó, cây thanh long (Hylocereus undatus) đã trở thành cây trồng chủ lực, đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng, giải quyết việc làm vào mùa khô và xóa đói giảm nghèo cho người dân địa phương. Tại xã Hàm Hiệp, huyện Hàm Thuận Bắc — một trong những vùng chuyên canh thanh long lớn của tỉnh — thực tiễn sản xuất ghi nhận hiện tượng phân hóa kinh tế rõ rệt: bên cạnh các hộ nông dân đạt mức thu nhập cao và làm giàu, vẫn còn một bộ phận nông hộ canh tác thanh long nhưng chưa thoát khỏi ngưỡng nghèo. Xuất phát từ thực tế này, đề tài "Khảo sát thực trạng và những giải pháp phát triển cây thanh long tại xã Hàm Hiệp, huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận" được thực hiện nhằm làm rõ nguyên nhân của sự chênh lệch thu nhập và đề xuất các giải pháp kinh tế - kỹ thuật hỗ trợ nhóm hộ thu nhập thấp.

Mục tiêu chung của đề tài là xác định sự khác biệt về kết quả, hiệu quả sản xuất giữa nhóm hộ thu nhập cao và nhóm hộ thu nhập thấp từ canh tác thanh long, từ đó xây dựng các giải pháp nâng cao thu nhập cho nhóm hộ nghèo. Đề tài xác lập 4 nhiệm vụ/mục tiêu cụ thể:

1. Khảo sát thực trạng trồng cây thanh long tại xã Hàm Hiệp.
2. So sánh thu nhập giữa hai nhóm hộ nông dân: nhóm có thu nhập cao và nhóm có thu nhập thấp từ hoạt động sản xuất thanh long.
3. Tìm ra nguyên nhân dẫn tới sự chênh lệch về thu nhập giữa hai nhóm hộ này.
4. Đưa ra những giải pháp cụ thể, phù hợp để nâng cao thu nhập cho nhóm hộ có thu nhập thấp.

Phạm vi nghiên cứu được xác định cụ thể:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động sản xuất, chi phí, thu nhập và đời sống kinh tế của nhóm hộ nông dân có thu nhập cao tại thôn Phú Điền và nhóm hộ nông dân có thu nhập thấp tại thôn Phú Nhang.
• Không gian nghiên cứu: Địa bàn xã Hàm Hiệp, huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận.
• Thời gian nghiên cứu: Sử dụng chuỗi số liệu thống kê hiện trạng sản xuất, tiêu thụ năm 2006 của xã Hàm Hiệp và tỉnh Bình Thuận; thời gian tiến hành điều tra khảo sát thực địa từ ngày 10/04/2007 đến ngày 30/05/2007.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết kinh tế nông hộ, xem hộ nông dân là đơn vị kinh tế cơ sở vừa thực hiện chức năng sản xuất vừa là đơn vị tiêu dùng. Khóa luận sử dụng khung tiêu chí phân loại hộ và đánh giá hiệu quả kinh tế theo đặc thù địa phương:

• Chuẩn hộ thu nhập thấp (hộ nghèo): Căn cứ theo mặt bằng sinh hoạt tại xã Hàm Hiệp (tiếp giáp thành phố Phan Thiết) và nguồn thu nhập từ cây thanh long, hộ nghèo được xác định là hộ có thu nhập bình quân dưới 7.000.000 VNĐ/1.000 m²/năm.
• Chuẩn hộ thu nhập cao: Theo quy ước của UBND xã Hàm Hiệp, hộ thu nhập cao là những hộ có mức thu nhập bình quân đạt trên 9.000.000 VNĐ/1.000 m²/năm.
• Hệ thống chỉ tiêu kinh tế: Sử dụng các chỉ tiêu kết quả và hiệu quả sản xuất gồm: Tổng giá trị sản lượng, Tổng doanh thu (TDT), Chi phí vật chất (CPVC), Chi phí lao động (CPLĐ - gồm lao động gia đình và lao động thuê ngoài), Lợi nhuận (LN), Thu nhập (TN), Tỷ suất Lợi nhuận trên Tổng chi phí (LN/TCP) và Tỷ suất Thu nhập trên Tổng chi phí (TN/TCP).
• Khung phân tích phối hợp: Ma trận SWOT (Strengths - Weaknesses - Opportunities - Threats) dùng để liên kết các điều kiện nội tại của nông hộ với môi trường thị trường bên ngoài.

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ báo cáo quy hoạch sử dụng đất đai, báo cáo kinh tế - xã hội của UBND xã Hàm Hiệp, Hội Nông dân xã, Niên giám thống kê huyện Hàm Thuận Bắc, Sở Thương mại và Du lịch tỉnh Bình Thuận và các tài liệu chuyên khảo về cây thanh long (Nguyễn Văn Kế, 1997).
• Phương pháp chọn mẫu và điều tra sơ cấp: Tiến hành phương pháp điều tra chọn mẫu phân nhóm với quy mô $n = 90$ hộ. Cơ cấu mẫu khảo sát gồm:
  • Nhóm hộ thu nhập cao ($n = 60$ hộ tại thôn Phú Điền): Gồm 30 hộ canh tác có áp dụng kỹ thuật chong đèn kích thích ra hoa trái vụ và 30 hộ canh tác không chong đèn (chỉ thu chính vụ).
  • Nhóm hộ thu nhập thấp ($n = 30$ hộ tại thôn Phú Nhang): Toàn bộ canh tác theo hình thức truyền thống không chong đèn.
• Kỹ thuật thu thập: Thực hiện qua 5 bước: khảo sát thực địa, định tuyến điều tra điển hình, đánh giá nhanh nông thôn (PRA), điều tra thử để hoàn thiện công cụ, và tiến hành phỏng vấn trực tiếp chủ hộ bằng bảng câu hỏi cấu trúc đã mã hóa.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Sử dụng thống kê mô tả (tính số tuyệt đối, số tương đối, số bình quân, độ lệch chuẩn), phương pháp nghiên cứu lịch sử để theo dõi biến động diện tích - sản lượng qua các thời kỳ, phương pháp hạch toán kinh tế nông hộ so sánh chi phí - lợi nhuận giữa các nhóm, và phân tích chuỗi giá trị kênh tiêu thụ.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Mở đầu

Chương này thiết lập nền tảng đề tài thông qua việc phân tích bối cảnh khí hậu và kinh tế nông nghiệp tỉnh Bình Thuận. Tác giả chỉ rõ vai trò xóa đói giảm nghèo của cây thanh long, đồng thời nêu bật mâu thuẫn giữa mức độ mở rộng diện tích với tình trạng chênh lệch thu nhập giữa các hộ nông dân tại xã Hàm Hiệp. Chương 1 xác định rõ mục tiêu tổng quát, 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể, phạm vi không gian (thôn Phú Nhang và Phú Điền), thời gian khảo sát thực tế (tháng 4 đến tháng 5 năm 2007) và bố cục tổng thể gồm 5 chương của khóa luận.

Chương 2: Tổng quan

Chương 2 cung cấp hệ thống thông tin tổng quan về đặc tính sinh học cây thanh long, thị trường tiêu thụ và điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội địa bàn nghiên cứu:

• Đặc tính sinh học và giống: Phân tích đặc điểm thực vật học của loài Hylocereus undatus (rễ địa sinh, rễ khí sinh, thân cành tam giác, hoa lưỡng tính nở đêm tự thụ phấn). Thành phần sinh hóa trong 100g thịt quả gồm: Brix 13%, đường tổng số 11,50g, vitamin C 9,40mg, Canxi 134,50mg, Kali 212,20mg. Thanh long ra hoa tự nhiên từ tháng 4 đến tháng 9 (mùa thuận), từ tháng 10 đến tháng 2 năm sau phải xử lý chiếu sáng nhân tạo (chong đèn) để ra hoa trái vụ.
• Thị trường tiêu thụ: Năm 2006, toàn tỉnh Bình Thuận có 6.800 ha thanh long, sản lượng đạt 120.000 tấn, tập trung tại hai huyện Hàm Thuận Bắc và Hàm Thuận Nam. Xuất khẩu trực tiếp đạt 22.248 tấn, giá trị 13,5 triệu USD. Thị trường Châu Á chiếm hơn 90% sản lượng xuất khẩu (riêng Đài Loan và Hồng Kông chiếm trên 50-60%).
• Hiện trạng xã Hàm Hiệp: Diện tích tự nhiên 3.456,80 ha, dân số 10.555 người (năm 2006), phân bố ở 6 thôn với 2.218 hộ (lao động nông nghiệp chiếm 81%). Tổng diện tích đất nông nghiệp đạt 2.356,65 ha (chiếm 68,17% diện tích tự nhiên). Đất trồng cây lâu năm đạt 858,95 ha, trong đó thanh long chiếm tỷ trọng tuyệt đối 91% (hơn 460 ha), sản lượng bình quân hàng năm khoảng 8.118 tấn.

Chương 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày cơ sở lý luận về kinh tế nông hộ và chi tiết hóa các công cụ đo lường:

• Định nghĩa khái niệm nông hộ, phương thức sản xuất và bản chất các chỉ tiêu kinh tế: tổng doanh thu, chi phí vật chất, chi phí lao động, thu nhập, lợi nhuận ròng.
• Xác lập chuẩn thu nhập phân nhóm tại xã Hàm Hiệp: chuẩn nghèo (< 7 triệu VNĐ/1.000 m²/năm) và chuẩn thu nhập cao (> 9 triệu VNĐ/1.000 m²/năm).
• Trình bày quy trình chọn điểm nghiên cứu (Phú Điền là thôn có hạ tầng giao thông thuận lợi, khuyến nông tiếp cận tốt; Phú Nhang giao thông khó khăn, hạn chế khuyến nông) và cấu trúc chọn mẫu 90 hộ.
• Mô tả chi tiết phương pháp thống kê mô tả, phương pháp nghiên cứu lịch sử và phương pháp phân tích chi phí - thu nhập áp dụng trong việc xử lý số liệu sơ cấp và thứ cấp.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 là phần nội dung trọng tâm của khóa luận, phản ánh các phát hiện từ khảo sát thực địa:

• Đặc điểm giống canh tác: Giống thanh long ruột trắng vỏ đỏ chiếm ưu thế nhờ khối lượng quả trung bình đạt 550g (dao động 300 - 800g), thịt quả giòn cứng và người trồng tự sản xuất được nguồn hom giống. Trong khi đó, các giống ruột đỏ và ruột vàng chỉ đạt khối lượng bình quân 350g (dao động 200 - 500g), thịt mềm nhão và nông dân phải tốn chi phí mua hom.
• So sánh tài sản và năng lực sản xuất:
  • Nhóm hộ thu nhập cao: 10% hộ có máy cày, 61,67% có bình điện hạ thế, 90% có máy cắt cỏ, 100% có phương tiện liên lạc (điện thoại di động), 40% tham gia các tổ chức khuyến nông/hội ngành nghề.
  • Nhóm hộ thu nhập thấp: Hoàn toàn không sở hữu máy móc cơ giới hóa (0% máy cày, máy sới, bình hạ thế), sử dụng công cụ thủ công (xe rùa 56,7%, bình xịt tay 100%), 40% hộ phải nuôi trâu bò để tận dụng phân bón và sức kéo, chỉ có 6,67% hộ tham gia tổ chức khuyến nông.
• Hiệu quả kinh tế giữa các hình thức canh tác: Dữ liệu chuẩn hóa trên quy mô 1.000 m² cho thấy chênh lệch sâu sắc giữa các mô hình sản xuất. Nhóm hộ chong đèn đạt lợi nhuận và doanh thu vượt trội so với hộ không chong đèn. Khi so sánh trong cùng điều kiện sản xuất không chong đèn, hộ thu nhập cao vẫn đạt hiệu quả kinh tế cao hơn đáng kể so với hộ thu nhập thấp nhờ kỹ năng chăm sóc và điều tiết thời điểm thu hoạch.
• Phân tích kênh phân phối: Tồn tại hai kênh lưu thông chính:
  • Kênh truyền thống: Nông dân $\rightarrow$ Thương lái nhỏ $\rightarrow$ Thương lái lớn $\rightarrow$ Người bán sỉ $\rightarrow$ Người bán lẻ $\rightarrow$ Người tiêu dùng.
  • Kênh hợp tác xã: Nông dân $\rightarrow$ Hợp tác xã (HTX) $\rightarrow$ Người bán sỉ/Doanh nghiệp xuất khẩu.
• Rào cản xuất khẩu: Thanh long Bình Thuận gặp bất lợi lớn về logistics đường hàng không sang Châu Âu: cước vận chuyển của Việt Nam từ 3,6 - 3,7 USD/kg, cao hơn nhiều so với Thái Lan ($\le$ 2,5 USD/kg) và Israel ($\le$ 1,0 USD/kg).
• Phân tích ma trận SWOT: Tổng hợp điểm mạnh (kinh nghiệm canh tác, thổ nhưỡng phù hợp), điểm yếu (thiếu vốn, quy mô manh mún, chất lượng không đồng đều), cơ hội (thị trường quốc tế mở rộng, công nghệ kích thích trái vụ) và thách thức (cạnh tranh quốc tế, rào cản tiêu chuẩn EurepGAP, độc quyền ép giá của thương lái).

Chương 5: Kết luận và đề nghị

Chương 5 đúc kết các phát hiện nghiên cứu, khẳng định nguyên nhân nghèo là do thiếu hụt vốn đầu tư, trình độ kỹ thuật hạn chế, thiếu công nghệ chong đèn và tiếp cận thông tin thị trường kém. Chương này đưa ra hệ thống kiến nghị đồng bộ gửi đến chính quyền địa phương, các tổ chức tín dụng, cơ quan khuyến nông và bản thân các hộ nông dân nhằm tổ chức lại sản xuất theo hướng liên kết và chuẩn hóa chất lượng.

Kết quả và đóng góp

Kết quả hạch toán kinh tế cụ thể

Kết quả điều tra thực nghiệm trên diện tích chuẩn 1.000 m² giữa các nhóm nông hộ được tổng hợp qua bảng số liệu sau:

Chỉ tiêu kinh tế	Đơn vị tính	Hộ cao - Chong đèn (1)	Hộ cao - Không đèn (2)	Hộ thấp - Không đèn (3)	So sánh (1) với (2) (%)	So sánh (2) với (3) (%)
Năng suất chính vụ	kg	175	550	400	-68,18	+37,50
Tỷ lệ thiệt hại chính vụ	%	10	12	12	-16,67	0,00
Sản lượng thực thu chính vụ	kg	157,5	484	352	-67,49	+37,50
Giá bán chính vụ	VNĐ/kg	2.500	3.125	2.500	-20,00	+25,00
Số vụ chính	vụ	5	8	8	-37,50	0,00
Năng suất trái vụ	kg	850	-	-	-	-
Sản lượng thực thu trái vụ	kg	765	-	-	-	-
Giá bán trái vụ	VNĐ/kg	8.500	-	-	-	-
Số vụ nghịch (chong đèn)	vụ	2	-	-	-	-
Tổng doanh thu (TDT)	VNĐ	14.400.000	12.100.000	9.875.000	+19,75	+21,43
Chi phí vật chất (CPVC)	VNĐ	2.600.000	2.731.000	1.850.000	-4,80	+40,50
Chi phí phân chuồng	VNĐ	1.000.000	1.000.000	750.000	0,00	+50,00
Chi phí phân hóa học	VNĐ	360.000	400.000	400.000	-10,00	0,00
Chi phí thuốc BVTV	VNĐ	250.000	300.000	200.000	-16,66	+50,00
Chi phí chong đèn (bình hạ thế)	VNĐ	1.100.000	-	-	-	-
Tỷ suất Lợi nhuận/Tổng chi phí (LN/TCP)	%	207,69	197,88	136,77	+4,95	+44,68
Tỷ suất Thu nhập/Tổng chi phí (TN/TCP)	%	226,196	230,00	183,85	-1,65	+25,10

Giải pháp và kiến nghị đề xuất

1. Giải pháp về vốn và kỹ thuật cho hộ thu nhập thấp: Ngân hàng Nông nghiệp và Quỹ tín dụng nhân dân cần tạo điều kiện cho vay trung hạn với lãi suất ưu đãi, gắn việc giải ngân vốn với định hướng đầu tư cải tạo trụ, lắp đặt hệ thống điện hạ thế phục vụ chong đèn trái vụ.
2. Nâng cao năng lực khuyến nông: Đổi mới phương thức tập huấn kỹ thuật, vận động 93,33% số hộ nghèo chưa tham gia các tổ chức đoàn thể vào Hội Nông dân; phổ biến kỹ thuật sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hợp lý để "cầm trái" (giữ quả chín trên cây chờ giá cao) và phòng trừ ruồi đục quả, bọ xít.
3. Phát triển liên kết kinh tế và tiêu chuẩn chất lượng: Nhân rộng mô hình HTX sản xuất thanh long an toàn theo tiêu chuẩn EurepGAP (tương tự mô hình HTX Hàm Minh tại huyện Hàm Thuận Nam); giảm bớt các khâu trung gian của thương lái nhỏ nhằm hạn chế rủi ro ép giá.

Đóng góp của nghiên cứu

Khóa luận đã định lượng hóa một cách chi tiết bức tranh chênh lệch kinh tế giữa các phân nhóm nông hộ trồng thanh long ở cấp cơ sở (cấp xã/thôn). Nghiên cứu chỉ ra rằng sự chênh lệch thu nhập không chỉ phụ thuộc vào quy mô đất đai mà yếu tố quyết định nằm ở năng lực cơ giới hóa, kỹ thuật xử lý nghịch vụ (chong đèn), mức đầu tư phân bón hữu cơ và khả năng kết nối vào hệ thống khuyến nông địa phương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài:
  • Phạm vi khảo sát thực địa giới hạn tại 2 thôn (Phú Điền và Phú Nhang) của xã Hàm Hiệp với quy mô mẫu dừng lại ở 90 hộ.
  • Việc thu thập dữ liệu chi phí và doanh thu chủ yếu dựa vào phương pháp hồi tưởng và phỏng vấn trực tiếp nông dân qua bảng hỏi, do các nông hộ tại địa bàn không có thói quen ghi chép sổ sách kế toán nông trại định kỳ.
  • Đề tài tập trung phân tích số liệu tại thời điểm năm 2006-2007, chịu ảnh hưởng của các yếu tố mùa vụ và giá cả biến động ngắn hạn.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng phạm vi điều tra trên toàn huyện Hàm Thuận Bắc hoặc so sánh liên huyện (Hàm Thuận Bắc và Hàm Thuận Nam).
  • Nghiên cứu sâu về hiệu quả chuỗi cung ứng xuất khẩu chính ngạch, đánh giá chi phí - lợi ích khi chuyển đổi toàn diện sang quy trình canh tác đạt chuẩn VietGAP/EurepGAP và các công nghệ chế biến sản phẩm sau thu hoạch.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành: Ngành Phát triển nông thôn, Kinh tế nông nghiệp, Quản trị kinh doanh nông nghiệp khi thực hiện khóa luận tốt nghiệp hoặc đề tài nghiên cứu về kinh tế nông hộ và chuyển dịch cơ cấu cây trồng.
• Cán bộ quản lý và khuyến nông: Cán bộ Phòng Nông nghiệp & PTNT huyện, cán bộ khuyến nông xã và Ban quản lý các HTX nông nghiệp cần tư liệu thực chứng về phương pháp hạch toán kinh tế nông hộ, phân tích kênh tiêu thụ nông sản và thiết kế chính sách hỗ trợ giảm nghèo nông thôn.
• Phần giá trị nhất: Phương pháp thiết kế bảng hỏi và quy trình hạch toán chi tiết chi phí - doanh thu trên đơn vị diện tích 1.000 m² (Chương 3 và Chương 4).

Câu hỏi thường gặp

1. Tiêu chí phân nhóm hộ nghèo và hộ thu nhập cao trong nghiên cứu được xác định như thế nào?
Dựa trên mức giá sinh hoạt và đặc thù nguồn thu nhập chính từ thanh long tại xã Hàm Hiệp, nghiên cứu xác định: Hộ có thu nhập thấp (hộ nghèo) là hộ có thu nhập bình quân dưới 7.000.000 VNĐ/1.000 m²/năm. Hộ có thu nhập cao theo quy ước của UBND xã Hàm Hiệp là những hộ có thu nhập bình quân đạt trên 9.000.000 VNĐ/1.000 m²/năm.

2. Hiệu quả kinh tế của kỹ thuật chong đèn trái vụ vượt trội như thế nào so với canh tác chính vụ thông thường?
Trong nhóm hộ thu nhập cao, mô hình chong đèn mang lại tổng doanh thu 14.400.000 VNĐ/1.000 m² (cao hơn 19,75% so với mô hình không chong đèn đạt 12.100.000 VNĐ). Tỷ suất lợi nhuận trên tổng chi phí (LN/TCP) của hình thức chong đèn đạt 207,69%, trong khi hình thức không chong đèn đạt 197,88%. Yếu tố quyết định là giá bán thanh long trái vụ đạt bình quân 8.500 VNĐ/kg, cao gấp hơn 3,4 lần so với giá chính vụ (2.500 VNĐ/kg).

3. Vì sao các hộ thu nhập thấp tại thôn Phú Nhang không áp dụng kỹ thuật chong đèn trái vụ?
Nguyên nhân chủ yếu do nhóm hộ này thiếu vốn đầu tư ban đầu để mua bình điện hạ thế hoặc máy phát điện; giá dầu DO và vật tư nông nghiệp tăng cao; thiếu kiến thức kỹ thuật nên lo ngại rủi ro thanh long không ra hoa sau chu kỳ chiếu sáng; và tỷ lệ tiếp cận khuyến nông rất thấp (chỉ 6,67% hộ tham gia các tổ chức hội đoàn).

4. Kênh tiêu thụ thanh long xã Hàm Hiệp vận hành chủ yếu qua các khâu nào và khó khăn lớn nhất trong xuất khẩu là gì?
Thanh long tiêu thụ chủ yếu qua kênh truyền thống: Nông dân $\rightarrow$ Thương lái nhỏ $\rightarrow$ Thương lái lớn $\rightarrow$ Bán sỉ $\rightarrow$ Bán lẻ $\rightarrow$ Người tiêu dùng. Khó khăn lớn nhất trong xuất khẩu sang thị trường Châu Âu là chi phí vận chuyển hàng không của Việt Nam rất cao (3,6 - 3,7 USD/kg), trong khi Thái Lan dưới 2,5 USD/kg và Israel dưới 1 USD/kg, làm giảm khả năng cạnh tranh về giá.

5. Điểm khác biệt về đặc tính thương phẩm giữa giống thanh long ruột trắng và các giống ruột đỏ, ruột vàng tại địa phương là gì?
Giống thanh long vỏ đỏ ruột trắng có trọng lượng quả trung bình 550g (tối đa 800g), thịt quả cứng giòn, vị ngọt pha chua nhẹ và nông dân tự nhân giống được. Ngược lại, giống ruột đỏ và ruột vàng có trọng lượng quả nhỏ hơn (trung bình 350g, tối đa 500g), thịt quả mềm nhão và nông dân bắt buộc phải tốn chi phí mua hom giống từ bên ngoài.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Lê Trần Thanh Tâm đã hoàn thành việc khảo sát thực trạng canh tác và chuỗi tiêu thụ thanh long tại xã Hàm Hiệp, huyện Hàm Thuận Bắc vào giai đoạn 2006-2007. Bằng phương pháp điều tra chọn mẫu 90 nông hộ kết hợp hạch toán chi phí - thu nhập, công trình đã chứng minh khoảng cách thu nhập giữa các hộ bắt nguồn từ sự khác biệt về vốn đầu tư cơ giới hóa, kỹ thuật chong đèn trái vụ và mức độ tham gia vào mạng lưới khuyến nông. Các giải pháp đề xuất về tín dụng ưu đãi, chuyển giao quy trình kỹ thuật và xây dựng hợp tác xã tiêu chuẩn EurepGAP mang tính thực tiễn cao, đóng góp cơ sở dữ liệu quan trọng cho công tác phát triển nông nghiệp và giảm nghèo tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Chương 2: Tông quan Chương 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả và thảo luận Chương 5: Kết luận và đề nghị CHƯƠNG 2 TONG QUAN 2. Sơ lược về nguồn gốc cây thanh long 2. Nguén gốc Cây thanh long (tên tiếng Anh là Pitahaya hay còn gọi là (Dragon fruit) có nguồn gốc từ các vùng sa mạc thuộc Mehico va Colombia, trong các cánh rừng tự nhiên ở đây có nhiều giống xương rồng moc rất lâu đời. Có hai loại xương rồng ăn quả được: Xương rồng hình vot (Opuntia) và xương rồng hình cây nến (Cereus và Hylocereus).

Xương rồng bình vợt sản xuất ra những loại quả hình tròn không cân đối lắm, mật quả có những gai nhỏ, khối lượng quả trung bình từ 50 — 200 gram, thịt mềm trộn lẫn với hạt. Quả có hàm lượng Xenlulo, Đường cao và nhiều vitamin C. Quả xương rồng hình vợt (tiếng Pháp gọi là Figue De Barbarie) gốc ở vùng khô hạn nhất thế giới (sa mạc) trồng ở vùng Địa Trung Hải từ lâu nhưng không chịu được đất quá 4m. Ở Việt Nam chỉ có ở Ninh Thuận, Bình Thuận, nhất là xung quanh thị xã Phan Rang có loại xương rồng này mọc hoang đại, người dân lợi dụng để làm hàng rào, quả ăn được nhưng nhỏ, chất lượng kém, ngứa.

Xương rồng hình nến: ở Việt Nam không có loại trồng để lấy quả vì nó không chịu khí hậu ẩm. Các loại Hylocereus và Lemaireocereus chi khí hậu nhiệt đới ầm tốt hon cả. Loài Hylocereus Undatus (Cereus Triangularis) du nhập vào Việt Nam từ lâu, người dân gợi là thanh long. Riêng tại Bình thuận được biết đến từ đầu thế kỷ 20, Tuy nhiên thanh long chỉ thực sự phát triển thành sản phẩm hàng hoá và có ý nghĩa quan trọng đói với đời sống người dân Bình Thuận tir những năm 1990 tro lại đây.

Trước những năm 1990, cây thanh long được trồng như một loại cây cảnh và trồng để ăn trái trong các vườn tạp gia đình, qua thanh long chưa phải là sản phẩm hàng hoá. Sau này, khi hương vi quả được nhiều người biệt đền cùng với sự ưa chuộng loại quả dom trên ban "`. RE a a a a = sae thờ có mau đỏ đẹp, thanh cao, cùng với sự phát triển của nông sản hang hoá, sự chuyển dịch cơ cấu cây trồng vào khoảng năm 1993, cây thanh long được phát triển mạnh. Việc phát triển cây thanh long mang lại nhiều lợi ích cho nông nghiệp địa phương như sử dụng được triệt để sức lao động nhàn rỗi của nông dân vào các tháng mùa khô, góp phan giải quyết công ăn việc làm và thúc day các ngành nghề nông thôn, sử dụng ngày càng tốt hơn quỹ đất của hộ gia đình, đa dang hoá nguồn sản vật dia phương, tránh rủi ro trong sản xuất nông nghiệp thường gặp, đồng thời góp phần chuyển dich cơ cấu cây trồng và phát triển kinh tế nông nghiệp địa phương.

Về thanh long Việt Nam có giống chính là loại ruột trang vỏ đỏ hay hồng nỗi tiếng với dòng thanh long Bình Thuận và Chợ Gạo (Tiền Giang). Năm 1994, Viện nghiên cứu Cây Ăn Quả Miền Nam nhập từ Colobia hai loại thanh long ruột đỏ và ruột vàng, ngoài ra trên thế giới cón có loại ruột trắng vỏ vàng. Hiện giống ruột đỏ đã được thành thương phẩm, trái có màu đỏ hồng, gai cứng thẳng, ruột đỏ, hat đen, độ ngọt và hàm lượng vitamin C đều cao hơn thanh long Bình Thuận và thanh long Chợ Gạo, trọng lượng trung bình khoảng 0,5kg/ trai. Ngoài các giống trên, Viện nghiên cứu Cây Ăn Qua Miền Nam cón du nhập 6 giống thanh long từ Đài Loan là: Al , B1, VN, CIA 15, C1A6, ruột đỏ và đã được trồng khảo sát tại vườn tập đoàn Viện nghiên cứu Cây An Quả Miễn Nam.

Đặc điểm sinh học của cây thanh long a) Sinh thái Là cây có nguồn gốc nhiệt đới, chịu hạn giỏi nên được trồng ở những vùng nóng. Chúng thích hợp hơn khi trồng ở những nơi có cường độ ánh sáng mạnh, vì thé hé bị che nang thân cây sẽ ốm yếu và lâu cho quả. Cây mọc được trên nhiều loại đất khác nhau như: đất xám bạc màu (Bình Thuận), đất phèn (Thành phố Hồ Chí Minh), đất đỏ latosol (Long Khánh). Khi trồng thanh long nên chọn các chân đất có tầng canh tác day tối thiểu 30 — 50 cm, để có năng suất cao nên tưới và giữ âm cho cây vào mùa nẵng.

Thanh long có quá trình quang hợp đài, ánh sáng ban ngày càng dài thì càng tốt cho hoa, trong điều kiện đó, thanh long ra hoa từ tháng 4 đến tháng 9 dương lịch (mùa thuận) nhưng tập trung nhiều nhất vào tháng 5 đến tháng 7, khi ngày dài hơn đêm (từ 4 12,5 đến 13 giờ một ngày). Từ tháng 10 đến tháng 2 dương lịch, do ngày ngăn hơn nên nông dân thường dùng điện chiếu sáng vào cây để cho ra quả trái vụ. Thanh long cũng là loại cây mau cho thu hoạch, chỉ sau khoảng một năm rưỡi là cây có thể cho trái. Sản lượng trung bình khoảng 25 đến 30 tan/ ha (mùa thuận) va khoảng 15 đến 20 tan/ ha (mùa nghịch).

b) Thực vật học - _ Rễ cây: Có hai loại rễ: địa sinh và khí sinh. Rễ địa sinh phát triển từ phan lõi ở góc hom. Sau khi đặt hom từ 10 — 20 ngày thì từ gốc hom xuất hiện các rễ tơ màu trắng, số lượng rễ tăng dần và kích thước của chúng cũng tăng dần theo tuổi cây, những rể lớn đạt đường kính từ 1 — 2 cm. Ré địa sinh có nhiệm vụ bám vào đất và hút các chất đinh dưỡng nuôi cây.

Rễ phân bố chủ yếu ở tầng đất mặt (0 — 30 cm). Rễ khí sinh mọc dọc theo thân cây phần trên không, bám vào cây chống dé giúp cây leo lên giá đỡ. Những rễ khí sinh nằm gần đất sẽ di dần xuống dat. - Thân, cành: Thanh long có thân, cành trường bò trên trụ đỡ.

Thân, cành thường có 3 cánh dep, xanh, hiếm khi có bến cánh. Ở các nước khác có thứ 3, 4,5 cánh. Tiết diện ngang cho thấy có hai phan: bên ngoài là nhu mô chứa điệp lục, bên trong là lõi cứng hình trụ. Mỗi cánh chia ra làm nhiều thuỳ có chiều đài 3 - 4 cm.

Đáy mỗi thuỳ có từ 3 - 5 gai ngắn. Mỗi năm cây cho từ 3 - 4 đợt cành, đợt cành thứ nhất là cành mẹ của đợt cành thứ hai và cứ thế xếp thành từng lớp trên đầu trụ. Trong mùa ra cành, khoảng thời gian giữa hai đợt ra cành khoảng từ 40 - 50 ngày. Số lượng cảnh trên cây tăng theo tuổi cây, cây 1 tuổi trung bình có độ 30 cành, 2 tuổi 70 cành,3 tudi 100 cành và 4 tuôi 130 cành.

Ở cây 5 tuôi chi đuy trì độ 150 — 170 cành. Chiều Dài Canh Thanh Long Do ở Cuối Vụ Thu Hoạch Tuôi vườn Trung bình (em) Dài nhất (cm) Ngắn nhất (cm) | 73 119 42 2 82 140 52 3 98 180 49 4 108 160 45 5 103 140 53 Nguồn tin: Cây Thanh Long - Nguyễn Văn Kế - NXB Nông Nghiệp 1997 - Hoa: Hoa lưỡng tính, rất to, có chiều dài trung bình 25 — 35 cm, nhiều lá dài và cánh hoa dính nhau hình ống, nhiều tiểu nhị và một nhụy cái dài 18 —- 24cm, đường kính 5 — 8 mm, nuốm nhụy cái chia làm nhiều nhánh. Mặt ngoài của những cánh hoa phía ngoài có màu xanh vàng, mặt trong màu trắng, những cánh hoa bên trong có màu trắng, hoa có mùi thơm. Hoa thanh long ra từng bông xung quanh các cành, hoa tự thụ phan, hoa thường nở tập trung từ 20 — 23 giờ đêm và đồng loạt trong vườn.

Từ nở đến tàn kéo dài độ hai ngày. Ra hoa và kết trái phân bố yimg chu kỳ: tất cả những hoa cùng một cây cùng một lô cùng tiến triển trong một thời gian chia làm 3 giai đoạn: Xuất hiện mầm hoa: 15 — 16 ngày Nở hoa: 3 — 5 ngày Từ hoa đến quả chín: 30- 35 ngày Hoa xuất hiện sớm nhất vào trung tuần tháng 3 đương lịch và kéo dài đến khoảng tháng 9 dương lịch. - Quả và hạt: Sau khi hoa thụ, nó sẽ phát triển thành trái, trong 10 ngày đầu tốc độ tương đối chậm sau dé tăng rất nhanh về cả kích thước lẫn trọng lượng. quả thanh long hình bầu duc có nhiều tai lá xanh (do phiến hoa còn lại), khi còn non vỏ quả màu xanh, lúc chín chuyển qua đỏ tím rồi đỏ đậm.

Thịt quả phổ biến có màu trắng(đối với thanh long ruột trắng), màu trắng ngà (đối với thanh long ruột vàng), màu đỏ (đối với thanh long ruột đỏ). Thịt quả có nhiều hạt màu đen nhỏ hơn hạt mè. Quá thanh long có nhiều chất nhày và péctin. Thành Phần Sinh Hoá của Quả Thanh Long Thành phan Trong 100g ăn được Bnx 13 Đường khủ(g) 6,10 Đường tông s0(g) 11,50 Acid hữu co(g) 0,13 Protein(g) 0,53 K(mg) 212,20 P,0;(mg) 8,70 Ca(mg) 134,50 Mg(mg) 60,40 Vitamin C(mg) 9,40 Xo(g) 0,71 Nguồn tin: Cây thanh long - Nguyễn Văn Kê - NXB Nông Nghiệp 1997 2.

Sơ lược về thị trường tiêu thụ: Sản lượng thanh long tại Bình Thuận tăng đều trong những năm gần đây. Đến cuối năm 2006, diện tích trồng thanh long của tỉnh là 6,800 ha với sản lượng 120,000 tấn, trong đó chủ yếu tập trung ở hai huyện: Hàm Thuận Bắc và Hàm Thuận Nam. Xuất khẩu trực tiếp của các doanh nghiệp trong tỉnh năm 2006 đạt 22,248 tấn, đạt trị giá 13,5 triệu USD. Thị trường xuất khâu chính của thanh long chủ yếu là các nước Châu Á, trong đó nhiều nhất là Đài Loan, Hồng Kông chiếm 60%, còn lại là Singapore, Malaisia, Trung Quốc.

Tuy nhiên, qua các chương trình khảo sát, thị trường Trung Quốc tiêu thụ rất lớn sản lượng thanh long của Bình Thuận. Đối với thị trường Nhật Bản, thanh long Bình Thuận hiện nay chưa đăng ký tiêu chuẩn theo quy định của Nhật Bản nên chưa tiếp cận được thị trường này. Trong đó, thị trường Châu Âu ngày càng được mở rộng, nhất là thị trường Đức, Hà Lan. Kim Ngạch Xuất Khau Thanh Long Của Bình Thuận (2004 — 2006) (PVT: USD) TT Thị trường 2004 2005 2006 Tông sô 6.410 7 Các tiểu vương clic Ä Tiểu (ĐÁE) 200 9.400 Nguôn tin: Sở Thương Mại & Du Lịch Binh Thuận Tại Bình Thuận, HTX Thanh Long Hàm Minh đã được cấp chứng chỉ sản xuất Thanh Long sạch theo tiêu chuẩn Eurepgap (Thuy Si).

Nếu mô hình nay được nhân rộng, thị trường xuất khẩu của trái thanh long Bính Thuận sẽ tăng đáng kể, đặc biệt là tới các thị trường khó tính như: Châu Âu, Hoa Kỳ, Nhật Bản. Tổng quan về xã Hàm Hiệp 2.