Khóa luận: Nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại xã Đại Đồng, huyện Tràng Định, Lạng Sơn

Xã Đại Đồng, huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn, là một khu vực có tiềm năng lớn về đất nông nghiệp. 82 trang · Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Tâm
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Nhuận
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý Đất đai
• Đề tài: Đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại xã Đại Đồng, huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Yêu cầu của đề tài
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Đất và vai trò của đất đối với sản xuất nông nghiệp
• 2.2. Khái niệm và quá trình hình thành đất
• 2.3. Vai trò và ý nghĩa của đất đai trong nông nghiệp
• 2.4. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới và Việt Nam
• 2.4.1. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới
• 2.4.2. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp của Việt Nam
• 2.5. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 2.5.1. Khái quát về hiệu quả sử dụng đất
• 2.5.1.1. Bản chất của hiệu quả được hiểu như sau
• 2.5.2. Phân loại hiệu quả
• 2.5.3. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp theo hướng bền vững
• 2.5.3.1. Quan điểm sử dụng đất nông nghiệp bền vững
• 2.5.3.2. Tiêu chí đánh giá tính bền vững
• 2.5.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 2.5.4.1. Nhóm yếu tố về điều kiện tự nhiên
• 2.5.4.2. Nhóm các yếu tố kinh tế, kỹ thuật canh tác
• 2.5.4.3. Nhóm các yếu tố kinh tế tổ chức
• 2.5.4.4. Nhóm các yếu tố xã hội
• 2.5.5. Đặc điểm và phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 2.5.6. Đất nông nghiệp và quan điểm sử dụng đất nông nghiệp
• 2.5.6.1. Khái quát về đất nông nghiệp
• 2.5.6.2. Nguyên tắc và quan điểm sử dụng đất nông nghiệp
• 3. PHẦN 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp điều tra số liệu thứ cấp
• 3.3.2. Phương pháp điều tra số liệu sơ cấp
• 3.3.3. Phương pháp điều tra, thu thập số liệu bằng phiếu câu hỏi
• 3.3.4. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu bằng Excel
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội vùng nghiên cứu
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.1.1. Vị trí địa lý
• 4.1.1.2. Đặc điểm tài nguyên thiên nhiên
• 4.1.1.3. Đánh giá biến đổi khí hậu tác động đến việc sử dụng đất
• 4.1.2. Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội
• 4.1.2.1. Tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 4.1.2.2. Thực trạng phát triển các ngành kinh tế
• 4.1.2.3. Dân số, lao động, việc làm và thu nhập
• 4.1.2.4. Thực trạng phát triển khu dân cư nông thôn
• 4.1.2.5. Thực trạng phát triển cơ sở hạ tầng
• 4.1.2.6. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và môi trường
• 4.2. Tình hình quản lý và sử dụng đất đai trên địa bàn xã
• 4.2.1. Tình hình quản lý đất đai
• 4.2.1.1. Ban hành các văn bản về quản lý, sử dụng đất và tổ chức thực hiện
• 4.2.1.2. Xác định địa giới hành chính, lập và quản lý hồ sơ địa giới hành chính
• 4.2.1.3. Công tác khảo sát, đo đạc, đánh giá, phân hạng đất; lập bản đồ địa chính, bản đồ hiện trạng sử dụng đất và bản đồ quy hoạch sử dụng đất
• 4.2.1.4. Công tác quy hoạch sử dụng đất, kế hoạch sử dụng đất hàng năm
• 4.2.1.5. Công tác giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụng đất
• 4.2.1.6. Việc đăng ký quyền sử dụng đất, lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
• 4.2.1.7. Công tác thống kê, kiểm kê đất đai
• 4.2.1.8. Công tác quản lý tài chính về đất đai
• 4.2.1.9. Việc quản lý và phát triển thị trường quyền sử dụng đất trong thị trường bất động sản
• 4.2.1.10. Quản lý, giám sát việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất
• 4.2.1.11. Công tác thanh tra, kiểm tra việc chấp hành các quy định của pháp luật về đất đai và xử lý vi phạm pháp luật về đất đai
• 4.2.1.12. Công tác giải quyết tranh chấp về đất đai; giải quyết khiếu nại, tố cáo các vi phạm trong quản lý và sử dụng đất đai
• 4.2.1.13. Việc quản lý các hoạt động dịch vụ công về đất đai
• 4.3. Hiện trạng sử dụng đất và biến động các loại đất
• 4.3.1. Phân tích hiện trạng sử dụng các loại đất năm 2013
• 4.3.2. Thực trạng sử dụng đất và sản xuất nông nghiệp xã Đại Đồng
• 4.3.3. Biến động sử dụng đất nông nghiệp từ năm 2010-2013
• 4.4. Hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 4.4.1. Một số loại hình sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn xã Đại Đồng
• 4.4.2. Đánh giá hiệu quả kinh tế một số loại cây trồng chính
• 4.4.3. Đánh giá hiệu quả của các loại hình sử dụng đất
• 4.5. Các giải pháp sử dụng đất nông nghiệp theo hướng bền vững ở xã Đại Đồng
• 4.5.1. Cơ sở định hướng sử dụng đất nông nghiệp
• 4.5.2. Lựa chọn các loại hình sử dụng đất
• 4.5.3. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về tình hình sử dụng đất nông nghiệp tại xã Đại Đồng

Xã Đại Đồng, huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn, là một khu vực có tiềm năng lớn về đất nông nghiệp. Tuy nhiên, tình hình sử dụng đất tại đây đang gặp nhiều thách thức. Diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp do quá trình đô thị hóa và chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Theo số liệu thống kê, diện tích đất nông nghiệp đã giảm đáng kể trong những năm qua, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực của xã. Việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất là một yêu cầu cấp thiết nhằm đảm bảo phát triển bền vững cho xã. Để đạt được điều này, cần có những giải pháp cụ thể và khả thi nhằm cải thiện tình hình quản lý và sử dụng đất nông nghiệp tại địa phương.

1.1. Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp

Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp tại xã Đại Đồng cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Diện tích đất nông nghiệp chủ yếu được sử dụng cho trồng lúa và một số loại cây trồng khác. Tuy nhiên, hiệu quả sản xuất chưa cao do nhiều yếu tố như kỹ thuật canh tác lạc hậu, thiếu đầu tư vào công nghệ và cơ sở hạ tầng. Theo khảo sát, nhiều hộ nông dân vẫn sử dụng các phương pháp canh tác truyền thống, dẫn đến năng suất thấp và không ổn định. Việc quản lý đất nông nghiệp cũng chưa được thực hiện một cách đồng bộ, gây lãng phí tài nguyên và ảnh hưởng đến môi trường. Do đó, việc đánh giá và cải thiện thực trạng sử dụng đất nông nghiệp là rất cần thiết.

II. Các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất, cần thực hiện một số giải pháp đồng bộ. Đầu tiên, cần tăng cường công tác quản lý đất nông nghiệp thông qua việc ban hành các chính sách phù hợp và tổ chức thực hiện nghiêm túc. Việc áp dụng công nghệ mới vào sản xuất nông nghiệp cũng là một yếu tố quan trọng. Các mô hình canh tác hiện đại, như canh tác hữu cơ và ứng dụng công nghệ sinh học, cần được khuyến khích và hỗ trợ. Thứ hai, cần có các chương trình đào tạo cho nông dân về kỹ thuật canh tác và quản lý đất đai. Việc nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người dân sẽ giúp họ sử dụng đất một cách hiệu quả hơn. Cuối cùng, cần có sự phối hợp giữa các cấp chính quyền và các tổ chức xã hội trong việc bảo vệ và phát triển đất nông nghiệp bền vững.

2.1. Đầu tư vào công nghệ và kỹ thuật canh tác

Đầu tư vào công nghệ và kỹ thuật canh tác là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Việc áp dụng các công nghệ mới không chỉ giúp tăng năng suất mà còn giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Các mô hình canh tác thông minh, như canh tác theo hướng bền vững, cần được triển khai rộng rãi. Ngoài ra, việc sử dụng giống cây trồng chất lượng cao và phân bón hợp lý cũng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất. Các chương trình hỗ trợ tài chính cho nông dân trong việc đầu tư công nghệ cũng cần được xem xét để khuyến khích họ áp dụng các phương pháp canh tác hiện đại.

III. Đề xuất chính sách sử dụng đất nông nghiệp bền vững

Để đảm bảo sử dụng đất nông nghiệp bền vững, cần có các chính sách cụ thể từ chính quyền địa phương. Các chính sách này nên tập trung vào việc bảo vệ và phát triển đất nông nghiệp thông qua việc quy hoạch sử dụng đất hợp lý. Cần có các biện pháp khuyến khích nông dân tham gia vào các chương trình bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Đồng thời, việc xây dựng các cơ chế hỗ trợ tài chính cho nông dân trong việc cải tạo và bảo vệ đất cũng rất quan trọng. Các chính sách này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đất mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế xã hội tại địa phương.

3.1. Quy hoạch sử dụng đất hợp lý

Quy hoạch sử dụng đất hợp lý là một trong những yếu tố quyết định đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Cần có một kế hoạch chi tiết về việc phân bổ diện tích đất cho các loại cây trồng khác nhau, đảm bảo sự cân đối giữa sản xuất nông nghiệp và phát triển hạ tầng. Việc quy hoạch cũng cần tính đến yếu tố bảo vệ môi trường, tránh tình trạng lạm dụng và khai thác quá mức tài nguyên đất. Các cơ quan chức năng cần thường xuyên theo dõi và đánh giá tình hình sử dụng đất để kịp thời điều chỉnh quy hoạch cho phù hợp với thực tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đất đai là tài nguyên thiên nhiên đặc biệt, là tư liệu sản xuất chủ yếu và không thể thay thế trong ngành nông - lâm nghiệp nhờ thuộc tính độ phì nhiêu. Dưới sức ép của quá trình đô thị hóa, gia tăng dân số và sự phát triển kinh tế - xã hội, quỹ đất nông nghiệp trên thế giới cũng như tại Việt Nam đang có xu hướng bị thu hẹp, đồng thời đối mặt với tình trạng suy thoái, xói mòn và suy giảm chất lượng do tập quán thâm canh thiếu bền vững.

Xã Đại Đồng, huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn là một xã miền núi đang trong tiến trình đô thị hóa và xây dựng nông thôn mới. Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại địa phương dẫn đến tình trạng diện tích đất dùng trong sản xuất nông nghiệp bị thu hẹp để phục vụ phát triển cơ sở hạ tầng. Trong khi đó, đời sống của đa số người dân địa phương vẫn phụ thuộc chủ yếu vào hoạt động sản xuất nông - lâm nghiệp. Việc duy trì an ninh lương thực kết hợp với chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hướng sản xuất hàng hóa đòi hỏi địa phương phải khai thác hợp lý nguồn tài nguyên đất đai, áp dụng tiến bộ kỹ thuật để thâm canh tăng vụ và nâng cao hiệu quả kinh tế trên một đơn vị diện tích.

Mục tiêu nghiên cứu được tác giả xác định gồm hai nội dung chính:

1. Đánh giá hiện trạng công tác sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã và đưa ra phương hướng sử dụng có hiệu quả phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội.
2. Đề xuất việc sử dụng đất sản xuất nông nghiệp hiệu quả.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của địa phương; tài nguyên đất nông nghiệp và tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn xã Đại Đồng.
• Phạm vi không gian: Toàn bộ diện tích đất canh tác trên địa bàn xã Đại Đồng, huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn.
• Phạm vi thời gian: Thực hiện từ ngày 05/01/2015 đến ngày 05/04/2015 (sử dụng chuỗi dữ liệu thống kê và kiểm kê đất đai giai đoạn 2010 - 2013).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận thiết lập khung lý luận dựa trên các khái niệm pháp lý và lý thuyết kinh tế - sinh thái về sử dụng đất bền vững:

• Cơ sở pháp lý: Luật Đất đai 1993 (sửa đổi năm 1998), Luật Đất đai 2003 (quy định phân loại 3 nhóm đất chính gồm đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp, đất chưa sử dụng), Nghị định số 181/2004/NĐ-CP của Chính phủ về thi hành Luật Đất đai, Chỉ thị 364/CT-TTg về hoạch định ranh giới hành chính, Chỉ thị 31/CT-TTg về điều tra đất của các tổ chức được giao và thuê đất, Nghị định 89/CP về giải quyết khiếu nại, tố cáo.
• Cơ sở lý thuyết: Luận điểm kinh tế chính trị của C. Mác về đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt và nguồn gốc địa tô chênh lệch; quan điểm của Stenien, Hanau, Rusteruyer, Simmerman (1995) về chỉ tiêu hiệu quả kinh tế; lý thuyết của Frank Ellis và Douglass C. North về vai trò của công nghệ canh tác và thể chế; khung đánh giá quản lý đất bền vững của Hội thảo Nairobi (1991) và 5 nguyên tắc sử dụng đất bền vững của Smith A.J và Julian Dumanski (1993) (duy trì sản lượng, giảm thiểu rủi ro, bảo vệ tài nguyên, khả thi kinh tế, được xã hội chấp nhận).

Phương pháp nghiên cứu thực tế gồm:

• Phương pháp điều tra số liệu thứ cấp: Thu thập báo cáo, số liệu lưu trữ từ UBND xã Đại Đồng, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Tràng Định, Niên giám thống kê huyện Tràng Định năm 2013 và tài liệu kiểm kê đất đai địa phương.
• Phương pháp điều tra số liệu sơ cấp: Tiến hành phân vùng sinh thái nông nghiệp của xã thành 3 vùng đặc thù để chọn điểm điều tra:
  • Vùng 1 (Phía Bắc): Địa hình đồi núi, nguồn nước chủ động, canh tác 2 vụ lúa nước, 1 vụ màu, nương rẫy trồng sắn, cây ăn quả và cây lâm nghiệp; chọn mẫu tại thôn Phiêng Luông.
  • Vùng 2 (Trung tâm xã): Địa hình tương đối bằng phẳng, tập trung cánh đồng lớn, luân canh 2 vụ lúa nước, 1 vụ màu kết hợp cây công nghiệp ngắn ngày (thạch đen); chọn mẫu tại thôn Nà Phục.
  • Vùng 3 (Phía Nam): Địa hình đồi thấp xen kẽ thung lũng nhỏ, cơ cấu cây trồng đa dạng gồm lúa, màu, cây ăn quả và lâm nghiệp; chọn mẫu tại thôn Pò Bó.
• Phương pháp điều tra qua phiếu câu hỏi: Điều tra ngẫu nhiên 51 hộ nông dân (mỗi thôn chọn 17 hộ đại diện cho các nhóm hộ khá, trung bình, nghèo) để thu thập thông tin về năng suất, diện tích gieo trồng, giống cây, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, chi phí sản xuất và các yếu tố môi trường.
• Phương pháp phân tích và xử lý số liệu: Ứng dụng phần mềm Microsoft Excel 2010; áp dụng khung đánh giá của FAO để tính toán các chỉ tiêu:
  • Hiệu quả kinh tế: Giá trị sản xuất (GTSX), Chi phí trung gian (CPTG), Giá trị gia tăng (GTGT = GTSX - CPTG), Hiệu quả một đồng vốn CPTG (GTSX/CPTG), Hiệu quả ngày công lao động (GTSX/LĐ, GTGT/LĐ).
  • Hiệu quả xã hội: Thu nhập bình quân lao động, mức độ bảo đảm an ninh lương thực, khả năng giải quyết việc làm, định hướng sản xuất hàng hóa.
  • Hiệu quả môi trường: Mức độ thích ứng sinh thái, lượng hóa chất bảo vệ thực vật và phân hóa học sử dụng, lượng sinh khối tàn dư thực vật trả lại cho đất thông qua hệ số kinh tế.

Nội dung chính theo từng phần và chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ yêu cầu bảo tồn và nâng cao độ phì nhiêu đất trong bối cảnh diện tích đất canh tác tại xã Đại Đồng bị thu hẹp do mở rộng cơ sở hạ tầng. Xác định rõ mục đích nghiên cứu, 4 yêu cầu kỹ thuật cần bảo đảm (tính chính xác số liệu, tính khoa học trong xử lý định lượng, tính phù hợp thực tiễn và tính khả thi của giải pháp) cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn đối với công tác quản lý đất đai địa phương.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận về đất nông nghiệp, chỉ ra tình trạng suy thoái đất canh tác toàn cầu (khoảng 15% diện tích đất trên trái đất bị thoái hóa do hoạt động của con người, trích dẫn số liệu Buringh và World Bank 1995). Đánh giá thực trạng tại Việt Nam theo số liệu kiểm kê đất đai năm 2010: diện tích đất sản xuất nông nghiệp đạt 9.568 nghìn ha trên tổng số 33.348 nghìn ha đất tự nhiên (chiếm 28,43%), bình quân đất nông nghiệp đạt 1.133 m²/người. Phân tích chi tiết ba trụ cột hiệu quả (kinh tế, xã hội, môi trường) và 4 nhóm yếu tố tác động: điều kiện tự nhiên, kỹ thuật canh tác, kinh tế tổ chức và chính sách xã hội.

Phần 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Quy định nội dung điều tra thực địa tại xã Đại Đồng; thiết lập không gian nghiên cứu trên toàn bộ diện tích đất canh tác của xã và thời gian khảo sát thực tế (tháng 1 đến tháng 4 năm 2015). Xây dựng phương pháp chọn mẫu phân tầng tại 3 tiểu vùng đại diện (thôn Phiêng Luông, thôn Nà Phục, thôn Pò Bó) với cỡ mẫu 51 hộ gia đình; xác định hệ thống chỉ tiêu tính toán kinh tế theo phương pháp của FAO bằng công cụ Excel 2010.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này tập trung phản ánh các kết quả khảo sát thực tế tại xã Đại Đồng:

• Điều kiện tự nhiên: Tổng diện tích tự nhiên là 2.894,04 ha. Địa hình núi thấp và đồi (độ cao trung bình 100 - 300 m, đỉnh Khau Xiểm cao nhất). Khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình năm 21,6°C (biên độ từ 1,8°C đến 39°C, có sương muối vào mùa đông). Tài nguyên nước phụ thuộc vào sông Bắc Khê, các hệ thống suối Nặm Ăn, Nà Chào, Pác Chác và các công trình đập thủy lợi dâng nước. Thổ nhưỡng gồm 3 nhóm: đất feralit đỏ vàng trên đá phiến sét (Fs) chiếm 70%, đất feralit đỏ vàng trên đá cát (Fq) chiếm 5%, và nhóm đất thung lũng tích tụ chiếm 25% diện tích tự nhiên.
• Tình hình kinh tế - xã hội: Dân số năm 2013 là 8.054 người (chủ yếu gồm 4 dân tộc Tày, Nùng, Kinh, Dao); 100% hộ dân là hộ nông nghiệp. Hệ thống hạ tầng giao thông có tuyến Quốc lộ 4A và Quốc lộ 3B đi qua, còn lại mạng lưới đường liên thôn chủ yếu là đường đất nhỏ hẹp, dễ lầy lội trong mùa mưa.
• Quản lý nhà nước về đất đai: Triển khai cắm mốc ranh giới theo Chỉ thị 364/CT-TTg. Toàn xã đã cấp 4.285 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất khu vực nông thôn cho 2.095 hộ gia đình, cá nhân với diện tích 401,36 ha; cấp đất lâm nghiệp cho 550 hộ với diện tích 466,27 ha trên bản đồ tỷ lệ 1:10.000. Địa phương chưa xây dựng được bản đồ địa chính chính quy tọa độ VN-2000 cho đất nông nghiệp và đất ở; hồ sơ địa chính lưu trữ hoàn toàn bằng bản giấy truyền thống, chưa số hóa, dẫn đến tình trạng mục nát, thất lạc tài liệu.

Chỉ tiêu đất đai	Diện tích (ha)	Cơ cấu (%)
Tổng diện tích đất tự nhiên	2.894,04	100,00
1. Đất nông nghiệp	2.614,23	90,33
- Đất sản xuất nông nghiệp	530,33	18,32
+ Đất trồng cây hàng năm (đất lúa 463,38 ha; cây hàng năm khác 33,75 ha)	497,13	17,17
+ Đất trồng cây lâu năm	33,20	1,15
- Đất lâm nghiệp (rừng sản xuất 1.692,23 ha; rừng phòng hộ 380,74 ha)	2.072,97	71,63
- Đất nuôi trồng thủy sản	4,33	0,15
- Đất nông nghiệp khác	6,60	0,23
2. Đất phi nông nghiệp	279,71	9,67
- Đất ở tại nông thôn	69,00	2,38
- Đất chuyên dùng	70,37	2,43
- Đất nghĩa trang, nghĩa địa	7,46	0,25
- Đất sông suối, mặt nước chuyên dùng	132,88	4,59
3. Đất chưa sử dụng (đất bằng chưa sử dụng)	0,10	0,003

Nguồn: Tổng hợp từ Bảng 4.3 của văn bản, số liệu kiểm kê đất đai năm 2013.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Khái quát lại các kết quả đánh giá hiện trạng đất đai và công tác quản lý hồ sơ tại xã Đại Đồng. Kiến nghị các cơ quan thẩm quyền cấp trên và UBND huyện Tràng Định sớm bố trí kinh phí đo đạc bản đồ địa chính chính quy VN-2000, hỗ trợ đầu tư kiên cố hóa kênh mương thủy lợi và chuyển giao kỹ thuật thâm canh cây trồng hàng hóa giá trị cao.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận ghi nhận kết quả sản xuất của các loại cây trồng nông nghiệp chính tại xã Đại Đồng trong năm 2013 thông qua số liệu thống kê như sau:

Loại cây trồng	Diện tích gieo trồng (ha)	Diện tích thu hoạch (ha)	Năng suất thu hoạch (tạ/ha)	Sản lượng (tấn)
Lúa	463,38	463,38	44,80	3.005,20
Thạch đen	131,80	131,80	48,10	634,10
Ngô	128,30	128,30	45,90	588,30
Rau các loại	74,50	74,50	110,20	821,10
Khoai lang	28,90	28,90	31,00	89,60
Sắn	10,10	10,10	105,00	106,10
Hồi	288,00	12,00	22,00	26,40
Quýt	0,50	0,30	16,00	0,32

Nguồn: Tổng hợp từ Bảng 4.1 của văn bản, Niên giám thống kê huyện Tràng Định năm 2013.

Về chăn nuôi, đàn trâu bò có chiều hướng sụt giảm (năm 2008 toàn xã có 934 con trâu, 39 con bò) do bãi chăn thả tự nhiên bị thu hẹp, thời tiết rét đậm rét hại kéo dài và việc đẩy mạnh đưa cơ giới hóa vào khâu làm đất thay thế sức kéo động vật. Đàn lợn (năm 2008 đạt 3.780 con) và gia cầm duy trì số lượng tương đối ổn định.

Giải pháp và định hướng tác giả đề xuất:

• Giải pháp tổ chức sản xuất: Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hướng thâm canh và sản xuất hàng hóa; mở rộng diện tích thạch đen trên đất màu và đất lúa vụ 3; kết hợp cải tạo đất đồi dốc trồng cây lâu năm có giá trị (hồi, quế, cây ăn quả).
• Giải pháp khoa học - kỹ thuật: Áp dụng các giống cây trồng mới có năng suất cao; phổ biến quy trình sử dụng phân hữu cơ, kỹ thuật che phủ đất nhằm giảm thiểu rửa trôi, xói mòn tầng đất mặt; quản lý chặt chẽ việc sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật.
• Giải pháp cơ sở hạ tầng: Quy hoạch nâng cấp, kiên cố hóa hệ thống kênh mương tưới tiêu từ các đập Nặm Ăn, Nà Chào, Phiêng Luông, Pác Chác; sửa chữa các tuyến đường giao thông nội đồng phục vụ vận chuyển nông sản.
• Giải pháp quản lý nhà nước: Đề nghị tổ chức đo đạc, lập bản đồ địa chính chính quy hệ tọa độ quốc gia VN-2000 cho đất nông nghiệp và đất ở; trang bị phương tiện kỹ thuật và phần mềm chuyên ngành để số hóa công tác lưu trữ hồ sơ địa chính cấp xã.

Đóng góp của khóa luận: Cung cấp bức tranh thực trạng toàn diện về cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp tại xã Đại Đồng; phản ánh khách quan hiện trạng phân bổ cây trồng thông qua khảo sát thực tế tại 3 tiểu vùng sinh thái đại diện; chỉ rõ các tồn tại mang tính kỹ thuật trong công tác quản trị hồ sơ địa chính cấp xã, tạo cơ sở cho việc lập quy hoạch sử dụng đất cấp cơ sở giai đoạn tiếp theo.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài:

• Dung lượng mẫu khảo sát sơ cấp mới dừng lại ở 51 nông hộ trên 3 thôn (Phiêng Luông, Nà Phục, Pò Bó), chưa bao quát hết toàn bộ 24 thôn bản trên địa bàn xã Đại Đồng.
• Thời gian nghiên cứu thực địa tương đối ngắn (03 tháng, từ 05/01/2015 đến 05/04/2015), số liệu thống kê chủ yếu dựa trên Niên giám thống kê và kiểm kê đất đai năm 2013.
• Do địa phương chưa có bản đồ địa chính chính quy tọa độ VN-2000 cho đất nông nghiệp và hệ thống hồ sơ địa chính lưu trữ dạng giấy còn thất lạc, rách nát nên việc đối chiếu biến động diện tích chi tiết của từng thửa đất canh tác qua các năm gặp nhiều trở ngại.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng quy mô điều tra xã hội học nông thôn tới tất cả các thôn bản còn lại để tăng cường tính đại diện cho các nhóm hộ canh tác chuyên biệt.
• Ứng dụng công nghệ hệ thống thông tin địa lý (GIS) kết hợp với ảnh viễn thám để cập nhật, thành lập bản đồ biến động đất nông nghiệp tự động khi địa phương hoàn thành đo đạc bản đồ địa chính VN-2000.

Giá trị tham khảo

Tài liệu này hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Quản lý Đất đai, Khoa học Môi trường, Phát triển Nông thôn tham khảo về quy trình phân vùng điều tra nông hộ kết hợp đánh giá hiệu quả sử dụng đất đai theo khung phân tích của FAO ở cấp xã miền núi.
• Cán bộ địa chính - nông nghiệp xã Đại Đồng và Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Tràng Định trong công tác xây dựng kế hoạch sử dụng đất hàng năm và lập quy hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng.
• Phần đáng tham khảo nhất: Phương pháp tiếp cận phân chia 3 tiểu vùng sinh thái canh tác tại mục 3.2.2 và hệ thống bảng biểu kiểm kê chi tiết cơ cấu đất đai (Bảng 4.3), hiện trạng năng suất - sản lượng các cây trồng chính (Bảng 4.1) tại Phần 4 của văn bản.

Câu hỏi thường gặp

1. Đất nông nghiệp chiếm tỷ lệ bao nhiêu trong tổng diện tích tự nhiên của xã Đại Đồng năm 2013?
Theo số liệu kiểm kê đất đai năm 2013, tổng diện tích tự nhiên của xã Đại Đồng là 2.894,04 ha. Trong đó, đất nông nghiệp là 2.614,23 ha, chiếm 90,33% tổng diện tích tự nhiên toàn xã (gồm 530,33 ha đất sản xuất nông nghiệp, 2.072,97 ha đất lâm nghiệp, 4,33 ha đất nuôi trồng thủy sản và 6,60 ha đất nông nghiệp khác).

2. Tác giả đã chia xã Đại Đồng thành những tiểu vùng sinh thái nào để khảo sát nông hộ?
Tác giả chia địa bàn thành 3 vùng sinh thái canh tác: Vùng 1 ở phía Bắc (đồi núi, trồng 2 vụ lúa nước, 1 vụ màu, sắn, cây ăn quả và lâm nghiệp - điều tra tại thôn Phiêng Luông); Vùng 2 ở khu vực trung tâm xã (đồng bằng bằng phẳng, chuyên canh 2 vụ lúa, 1 vụ màu và thạch đen - điều tra tại thôn Nà Phục); Vùng 3 ở phía Nam (đồi thấp xen kẽ thung lũng nhỏ, trồng lúa, màu, cây ăn quả và lâm nghiệp - điều tra tại thôn Pò Bó). Mỗi thôn khảo sát 17 hộ, tổng cộng 51 hộ.

3. Cây công nghiệp ngắn ngày chủ lực tại xã Đại Đồng là cây gì và đạt sản lượng bao nhiêu năm 2013?
Cây công nghiệp ngắn ngày chủ lực của xã là cây thạch đen. Năm 2013, diện tích gieo trồng và thu hoạch thạch đen đạt 131,80 ha, năng suất đạt 48,10 tạ/ha, tổng sản lượng đạt 634,10 tấn.

4. Kết quả cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại xã Đại Đồng tính đến thời điểm nghiên cứu đạt được những gì?
Đối với khu vực nông thôn, xã đã cấp 4.285 giấy chứng nhận cho 2.095 hộ gia đình, cá nhân với tổng diện tích 401,36 ha (gồm 332,02 ha đất nông nghiệp, 64,98 ha đất ở, 4,36 ha đất thủy sản) và 8 giấy cho tổ chức với diện tích 20,55 ha. Đối với đất lâm nghiệp, đã cấp cho 550 hộ gia đình, cá nhân với diện tích 466,27 ha trên nền bản đồ tỷ lệ 1:10.000.

5. Hạn chế lớn nhất trong công tác quản lý hồ sơ địa chính tại xã Đại Đồng là gì?
Địa phương chưa tiến hành đo đạc thành lập bản đồ địa chính chính quy có lưới tọa độ chuẩn quốc gia VN-2000 đối với đất nông nghiệp và đất ở. Việc lưu trữ hồ sơ địa chính hoàn toàn dựa trên hồ sơ và bản đồ giấy truyền thống, chưa có phần mềm quản lý, tài liệu bảo quản chưa cẩn thận dẫn đến tình trạng rách nát, thất lạc.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Thanh Tâm đã tổng hợp và phân tích thực trạng quản lý, khai thác quỹ đất nông nghiệp tại xã Đại Đồng, huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn dựa trên số liệu thống kê năm 2013 và khảo sát 51 hộ dân tại 3 tiểu vùng canh tác. Nghiên cứu chỉ rõ tiềm năng to lớn của quỹ đất nông nghiệp (chiếm 90,33% diện tích tự nhiên) với sự phát triển của các cây trồng chủ lực như lúa, ngô, thạch đen và hồi, đồng thời chỉ ra điểm nghẽn kỹ thuật do thiếu bản đồ địa chính chính quy tọa độ VN-2000 và hạ tầng thủy lợi xuống cấp. Các giải pháp quy hoạch, kỹ thuật thâm canh và cải cách quản lý hồ sơ được đề xuất phù hợp với điều kiện thực tiễn, đóng góp cơ sở dữ liệu hữu ích cho việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là thành phần quan trọng của môi trƣờng sống, là tài nguyên vô giá mà thiên nhiên đã ban tặng cho con ngƣời để phát triển nông nghiệp. Đất là tƣ liệu sản xuất là đối tƣợng lao động rất đặc thù bởi tính chất độc đáo mà không thể vật thể tự nhiên nào có đƣợc “Đó là độ phì nhiêu”. Chính nhờ tính chất tự nhiên này mà các hệ sinh thái đã, đang tồn tại phát triển và xét cho cùng, cuộc sống của loài ngƣời cũng đang phụ thuộc vào tính chất độc đáo này của đất.

Đất và con ngƣời đã đồng hành qua các nền văn minh nông nghiệp từ nông nghiệp thô sơ vào buổi bình minh của con ngƣời đến nền nông nghiệp đầy ắp các tiến bộ khoa học kỹ thuật nhƣ ngày nay. Đất đai quý giá là vậy nhƣng không ít ngƣời thờ ơ đối với thiên nhiên, với đất. Do đó trên phạm vi toàn cầu và ở nƣớc ta diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp, do bị thoái hoá ô nhiễm, chuyển mục đích sử dụng. Bởi vậy vấn đề quan trọng là phải xem xét lại mối quan hệ giữa con ngƣời với tài nguyên đất, trên cơ sở những giải pháp điều chỉnh tác động tới đất trên quan điểm phát triển bền vững có cân nhắc tất cả các khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trƣờng.

Đặc biệt trong thời gian qua do nhận thức và hiểu biết về đất đai của nhiều ngƣời dân còn hạn chế, đã lợi dụng và khai thác không hợp lý dẫn đến nhiều diện tích đất đai bị thoái hoá, làm mất đi từng phần hoặc toàn bộ tính năng sản xuất, làm cho nhiều loại đất vốn màu mỡ lúc ban đầu, nhƣng sau một thời gian canh tác đã trở thành những loại đất “có vấn đề”, có nhiều hạn chế vì vậy để sử dụng chúng có hiệu quả cần thiết phải đầu tƣ cải tạo và bảo vệ, rất tốn kém và trong nhiều trƣờng hợp chƣa chắc đã thành công. Đứng trƣớc vấn đề trên việc sử dụng đất nông nghiệp hợp lý tiết kiệm và có hiệu quả kinh tế cao trên quan điểm bền vững là vấn đề quan trọng mà các nƣớc trên thế giới, đặc biệt là các nƣớc đang phát triển cũng nhƣ Việt Nam đang quan tâm. 2 Nƣớc ta đang trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đổi mới cơ chế quản lý về đất đai theo chủ chƣơng của Đảng và Nhà nƣớc (Luật đất đai 1993, Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật đất đai năm 1998). Quá trình khai thác sử dụng đất đai phụ thuộc rất lớn vào điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của từng vùng, hình thức sử dụng đất.

Tình trạng đất đai ở một số nơi bị khai thác một cách cạn kiệt, mà không chú ý đến việc cải tạo và bồi dƣỡng nên đất bị giảm chất lƣợng và dần bị thoái hoá. Bên cạnh đó một số nơi đã biết khai thác và sử dụng một cách có hiệu quả nguồn tài nguyên đất, ngƣời dân đã biết kết hợp giữa khai thác và bồi dƣỡng cải tạo đất làm cho độ phì nhiêu của đất ngày càng nâng cao. Những năm gần đây, nông nghiệp ở nƣớc ta có sự tăng trƣởng khá, sức sản xuất của nông dân dần đƣợc giải phóng, tiềm năng đất nông nghiệp dần đƣợc phát huy. Bên cạnh đó nƣớc ta đất chật ngƣời đông, dân cƣ sống chủ yếu phụ thuộc vào kết quả sản xuất nông nghiệp.

Đòi hỏi khai thác đất đai hợp lý nhằm phát triển nông nghiệp theo hƣớng sản xuất hàng hoá và phát triển nông nghiệp bền vững. Đại Đồng là một xã nằm trên địa bàn huyện Tràng Định tỉnh Lạng Sơn đang trong quá trình đô thị hoá đã làm cho diện tích đất dùng trong sản xuất nông nghiệp có xu hƣớng giảm. Để đảm bảo cho phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế kỹ thuật, trong khi vẫn tiếp tục phát triển sản xuất nông nghiệp và an ninh lƣơng thực cho xã, trong giai đoạn sắp tới, cần phải đầu tƣ thâm canh trong sản xuất nông nghiệp, tiếp tục mở rộng và khai thác nguồn đất đai chƣa sử dụng để bổ sung cho quỹ đất nông nghiệp và các hoạt động kinh tế khác. Để sử dụng hợp lý đất nông nghiệp theo hƣớng đa dạng hoá với hiệu quả kinh tế cao và phát triển bền vững, vì vậy việc tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại xã Đại Đồng, huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn”.

Mục đích nghiên cứu - Đánh giá hiện trạng công tác sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã và đƣa ra phƣơng hƣớng sử dụng có hiệu quả phù hợp với điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội. 3 - Đề xuất việc sử dụng đất sản xuất nông nghiệp hiệu quả. Yêu cầu của đề tài - Đề tài nghiên cứu trên cơ sở các thông tin, số liệu, tài liệu điều tra phải trung thực, chính xác, đảm bảo độ tin cậy và phản ánh đúng thực trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn nghiên cứu. - Việc phân tích, xử lý số liệu phải trên cơ sở khoa học, có định tính và định lƣợng bằng các phƣơng pháp nghiên cứu phù hợp; - Đánh giá đúng thực trạng và đề xuất hƣớng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phƣơng, định hƣớng phát triển kinh tế - xã hội và chính sách của nhà nƣớc.

- Các đề nghị, kiến nghị phải có tính khả thi. Ý nghĩa của đề tài - Củng cố kiến thức tiếp thu nhà trƣờng và trang bị những kiến thức thực tế cho sinh viên trong quá trình thực tập tại cơ sở. - Quá trình đánh giá tình hình sử dụng đất nông nghiệp giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, góp phần hoàn thiện công tác quản lý Nhà nƣớc về đất đai trên địa bàn xã. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Đất và vai trò của đất đối với sản xuất nông nghiệp 2. Khái niệm và quá trình hình thành đất Khái niệm về đất nông nghiệp Đất nông nghiệp là tất cả những diện tích đƣợc sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp nhƣ trồng trọt, chăn nuôi, nuôi rồng thuỷ sản, diện tích nghiên cứu thí nghiệm phục vụ cho sản xuất nông nghiệp. Kể cả diện tích đất lâm nghiệp và các công trình xây dựng cơ bản phục vụ cho sản xuất nông lâm nghiệp. Vai trò và ý nghĩa của đất đai trong nông nghiệp Đất đai đóng vai trò quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội loài ngƣời, nó là cơ sở tự nhiên, là tiền đề cho mọi quá trình sản xuất.Mác đã nhấn mạnh “Đất là mẹ, lao động là cha của mọi của cải vật chất xã hội”,[2] “Đất là một phòng thí nghiệm vĩ đại, là kho tàng cung cấp các tƣ liệu lao động, vật chất, là vị trí để định cƣ, là nền tảng của tập thể” Các Mac (1949)[2].

Thực tế cho thấy, trong quá trình phát triển xã hội loài ngƣời, sự hình thành và phát triển mọi nền văn minh vật chất, văn hóa tinh thần, các thành tựu khoa học công nghệ đều đƣợc xây dựng trên nền tảng cơ bản - sử dụng đất. Trong sản xuất nông lâm nghiệp đất đai đƣợc coi là tƣ liệu sản xuất chủ yếu, đặc biệt và không thể thay thế. Ngoài vai trò là cơ sở không gian, đất còn có hai chức năng đặc biệt quan trọng: - Là đối tƣợng chịu sự tác động trực tiếp của con ngƣời trong quá trình sản xuất: Là nơi con ngƣời thực hiện các hoạt động của mình tác động vào cây trồng vật nuôi để tạo ra sản phẩm. - Đất tham gia tích cực vào quá trình sản xuất, cung cấp cho cây trồng nƣớc, không khí và các chất dinh dƣỡng cần thiết cho cây trồng sinh trƣởng và phát triển.

Nhƣ vậy, đất gần nhƣ trở thành một công cụ sản xuất. Năng suất và chất lƣợng sản phẩm phụ thuộc vào độ phì nhiêu của đất. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới và Việt Nam 2. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới Đất nông nghiệp là nhân tố vô cùng quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp.

Trên thế giới, mặc dù nền sản xuất nông nghiệp của các nƣớc phát triển không giống nhau nhƣng tầm quan trọng đối với đời sống con ngƣời thì quốc gia nào cũng thừa nhận. Hầu hết các nƣớc coi sản xuất nông nghiệp là cơ sở nền tảng của sự phát triển. Tuy nhiên, khi dân số ngày một tăng nhanh thì nhu cầu lƣơng thực, thực phẩm là một sức ép rất lớn. Để đảm bảo an ninh lƣơng thực loài ngƣời phải tăng cƣờng các biện pháp khai hoang đất đai.

Do đó, đã phá vỡ cân bằng sinh thái của nhiều vùng, đất đai bị khai thác triệt để và không còn thời gian nghỉ, các biện pháp gìn giữ độ phì nhiêu cho đất chƣa đƣợc coi trọng. Kết quả là hàng loạt diện tích đất bị thoái hoá trên phạm vi toàn thế giới qua các hình thức bị mất chất dinh dƣỡng và chất hữu cơ, bị xói mòn, bị nhiễm mặn và bị phá hoại cấu trúc của tầng đất. Ngƣời ta ƣớc tính có tới 15% tổng diện tích đất trên trái đất bị thoái hoá do những hành động bất cẩn của con ngƣời gây ra[ 6 ].Buringh, toàn bộ đất có khả năng nông nghiệp của thế giới chừng 3,3 tỷ ha (chiếm 22% tổng diện tích đất liền); khoảng 78% (xấp xỉ 11,7 tỷ ha) không dùng đƣợc vào nông nghiệp. Đất trồng trọt là đất đang sử dụng, cũng có loại đất hiện tại chƣa sử dụng nhƣng có khả năng trồng trọt.

Đất đang trồng trọt của thế giới có khoảng 1,5 tỷ ha (chiếm xấp xỉ 10,8% tổng diện tích đất đai và 46% đất có khả năng trồng trọt). Nhƣ vậy, còn 54% đất có khả năng trồng trọt chƣa đƣợc khai thác. Đất đai trên thế giới phân bố ở các châu lục không đều. Châu Á là nơi có diện tích đất nông nghiệp khá cao so với các châu lục khác nhƣng Châu Á lại có tỷ lệ diện tích đất nông nghiệp trên tổng diện tích đất tự nhiên thấp.

Mặt khác, Châu Á là nơi tập trung phần lớn dân số thế giới, ở đây có các quốc gia dân số đông nhất nhì thế giới là Trung Quốc, Ấn Độ, Inđônêxia; Châu Á, cũng là nơi đất đồi núi chiếm 35% tổng diện tích. Tiềm năng đất trồng trọt nhờ nƣớc trời nói chung là khá lớn khoảng 407 triệu ha, trong đó xấp xỉ 282 triệu ha đang đƣợc trồng trọt và khoảng 100 triệu ha chủ yếu nằm trong vùng nhiệt đới ẩm của Đông Nam Á.