Luận văn đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý sử dụng đất của các nông lâm trường trên địa bàn tỉnh thanh hóa giai đoạn 2004 2018

Tài liệu nghiên cứu Luận văn đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp cải thiện kết quả quản lý sử dụng đất của các, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

• Tác giả: Bùi Huy Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Ngọc Nông
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý sử dụng đất của các nông lâm trường trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2004 - 2018
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý, cơ sở thực tiễn của công tác quản lý, sử dụng đất đai tại các nông, lâm trường sau chuyển đổi
• 1.1.1. Cơ sở lý luận
• 1.1.2. Khái niệm về đất đai
• 1.1.3. Vai trò của đất đai đối với các ngành
• 1.1.4. Nội dung quản lý Nhà nước về đất đai
• 1.1.5. Khái niệm về nông lâm trường
• 1.1.6. Vai trò của nông lâm trường
• 1.1.7. Cơ sở pháp lý
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội
• 2.6. Thực trạng tình hình quản lý, sử dụng đất trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• 2.7. Đánh giá thực trạng quản lý, sử dụng đất của các nông lâm trường trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2004 - 2018
• 2.8. Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng đất của các nông lâm trường trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• 2.8.1. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp
• 2.8.2. Phương pháp điều tra, thu thập tài liệu, số liệu sơ cấp
• 2.8.3. Phương pháp tổng hợp điều tra và phân tích xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Thanh Hóa
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Các nguồn tài nguyên
• 3.1.3. Thực trạng phát triển các ngành kinh tế
• 3.1.4. Dân số, lao động, việc làm và thu nhập. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội tỉnh Thanh Hóa
• 3.2. Thực trạng tình hình quản lý, sử dụng đất trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• 3.2.1. Tình hình quản lý Nhà nước về đất đai của tỉnh Thanh Hóa
• 3.2.2. Đánh giá chung về tình hình quản lý, sử dụng đất
• 3.2.3. Hiện trạng sử dụng đất đai của tỉnh Thanh Hóa năm 2018. Đánh giá tình hình quản lý của Nhà nước và thực trạng sử dụng đất của các Công ty nông lâm nghiệp trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2004 - 2018
• 3.2.4. Thực trạng quản lý Nhà nước đối với đất có nguồn gốc từ nông lâm trường
• 3.3. Thực trạng sử dụng đất có nguồn gốc từ nông lâm trường trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2004 - 2018
• 3.3.1. Đánh giá tình hình quản lý, sử dụng đất tại các Công ty nông lâm nghiệp
• 3.3.2. Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng đất của các Công ty nông lâm nghiệp trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• 3.3.2.1. Giải pháp về chính sách pháp luật
• 3.3.2.2. Giải pháp về kinh tế
• 3.3.2.3. Giải pháp về khoa học công nghệ
• 3.3.2.4. Giải pháp về công tác quản lý, sử dụng đất
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. Tình hình quản lý, sử dụng đất trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• 4.2. Thực trạng quản lý, sử dụng đất của các nông lâm trường trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2004 – 2018
• 4.3. Về nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng đất của các Công ty nông lâm nghiệp trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Quản lý sử dụng đất nông lâm trường tại Thanh Hóa

Quản lý sử dụng đất tại các nông lâm trường trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2004-2018 đã được nghiên cứu kỹ lưỡng. Các vấn đề chính bao gồm việc quy hoạch sử dụng đất, bảo vệ môi trường, và phát triển nông nghiệp. Nghiên cứu chỉ ra rằng, mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc quản lý, vẫn còn tồn tại nhiều bất cập như hiệu quả quản lý thấp, diện tích đất chưa sử dụng còn lớn, và tình trạng lấn chiếm đất đai vẫn diễn ra phức tạp.

1.1. Hiệu quả quản lý đất đai

Hiệu quả quản lý đất đai tại các nông lâm trường được đánh giá là chưa cao. Các số liệu cho thấy, nhiều diện tích đất chưa được khai thác hiệu quả, dẫn đến lãng phí tài nguyên. Nghiên cứu đề xuất cần có các giải pháp quản lý đất hiệu quả hơn, bao gồm việc tăng cường đầu tư nông lâm nghiệp và áp dụng các công nghệ tiên tiến.

1.2. Quy hoạch sử dụng đất

Quy hoạch sử dụng đất là một trong những yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc quy hoạch chưa đồng bộ và thiếu sự liên kết giữa các khu vực dẫn đến tình trạng sử dụng đất không hiệu quả. Cần có sự điều chỉnh trong chính sách đất đai để đảm bảo việc quy hoạch được thực hiện một cách khoa học và hợp lý.

II. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý đất nông lâm trường

Nghiên cứu đề xuất một số giải pháp quản lý đất nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tại các nông lâm trường trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa. Các giải pháp bao gồm việc cải thiện chính sách đất đai, tăng cường đầu tư nông lâm nghiệp, và áp dụng các công nghệ tiên tiến trong quản lý và sử dụng đất. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững trong quá trình quản lý đất đai.

2.1. Chính sách đất đai

Việc cải thiện chính sách đất đai là một trong những giải pháp quan trọng. Nghiên cứu đề xuất cần có sự điều chỉnh trong các quy định về quy hoạch sử dụng đất và quản lý tài nguyên để đảm bảo việc sử dụng đất được hiệu quả và bền vững. Đồng thời, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra để phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm trong quản lý đất đai.

2.2. Đầu tư nông lâm nghiệp

Đầu tư nông lâm nghiệp là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả quản lý đất đai. Nghiên cứu đề xuất cần tăng cường đầu tư vào các dự án phát triển nông lâm nghiệp, đặc biệt là các dự án ứng dụng công nghệ cao. Điều này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

III. Phát triển bền vững và bảo vệ môi trường

Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển bền vững và bảo vệ môi trường trong quá trình quản lý và sử dụng đất tại các nông lâm trường. Các giải pháp được đề xuất bao gồm việc áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường, tăng cường quản lý tài nguyên, và thúc đẩy các hoạt động phát triển bền vững. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc kết hợp giữa phát triển nông nghiệp và bảo vệ môi trường sẽ mang lại hiệu quả cao trong quản lý đất đai.

3.1. Bảo vệ môi trường

Bảo vệ môi trường là một trong những yếu tố quan trọng trong quản lý đất đai. Nghiên cứu đề xuất cần áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường như trồng rừng, bảo vệ đa dạng sinh học, và giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Điều này không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên đất mà còn góp phần phát triển bền vững.

3.2. Phát triển bền vững

Phát triển bền vững là mục tiêu quan trọng trong quản lý đất đai. Nghiên cứu đề xuất cần thúc đẩy các hoạt động phát triển bền vững như sử dụng năng lượng tái tạo, áp dụng các công nghệ thân thiện với môi trường, và tăng cường quản lý tài nguyên. Điều này sẽ giúp đảm bảo việc sử dụng đất được hiệu quả và bền vững trong dài hạn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Thanh Hóa, với diện tích đất có rừng lên tới 484.246 ha và trữ lượng gỗ khoảng 16,64 triệu m³, là một trong những địa phương có tài nguyên đất và rừng phong phú tại Việt Nam. Trong giai đoạn 2004-2018, các nông, lâm trường trên địa bàn tỉnh đóng vai trò quan trọng trong quản lý và sử dụng đất đai, góp phần phát triển kinh tế - xã hội vùng trung du miền núi. Tuy nhiên, thực trạng quản lý đất đai tại các đơn vị này còn nhiều tồn tại như hiệu quả sử dụng đất thấp, diện tích đất chưa sử dụng lớn, tình trạng lấn chiếm và tranh chấp đất đai diễn ra phổ biến. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng quản lý, sử dụng đất của các nông, lâm trường trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn 2004-2018, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng đất. Nghiên cứu có phạm vi không gian tập trung tại tỉnh Thanh Hóa và phạm vi thời gian từ năm 2004 đến 2018. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các cơ quan quản lý nhà nước hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, góp phần phát triển bền vững kinh tế - xã hội địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý đất đai, bao gồm:

• Lý thuyết quản lý đất đai nhà nước: Đất đai là tài nguyên quốc gia thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước thống nhất quản lý, thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu thông qua các quy định pháp luật về giao đất, cho thuê, thu hồi, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quản lý sử dụng đất theo quy hoạch, kế hoạch (Luật Đất đai 2013).

• Mô hình quản lý nông, lâm trường quốc doanh: Nông lâm trường quốc doanh là đơn vị kinh tế quốc doanh chủ lực trong lĩnh vực sản xuất kinh doanh nông lâm nghiệp, bảo vệ và phát triển rừng, được giao đất với diện tích lớn nhằm phát triển kinh tế kết hợp quốc phòng, ổn định dân cư vùng trung du miền núi.

• Khái niệm chính: Quản lý sử dụng đất, hiệu quả sử dụng đất, giao khoán đất, tranh chấp đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ), nông, lâm trường quốc doanh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp thu thập số liệu thứ cấp và sơ cấp:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Số liệu kiểm kê đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, báo cáo quản lý đất đai của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thanh Hóa, các văn bản pháp luật liên quan, số liệu thống kê kinh tế - xã hội tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2004-2018.

• Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp: Điều tra, phỏng vấn trực tiếp tại 5 Ban quản lý rừng phòng hộ và 7 Công ty nông, lâm nghiệp trên địa bàn tỉnh; phỏng vấn lãnh đạo Sở Tài nguyên và Môi trường, phòng Tài nguyên và Môi trường cấp huyện; khảo sát 50 hộ gia đình sử dụng đất giáp ranh với đất nông, lâm trường.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm Microsoft Office 2017 để xử lý, phân tích số liệu, so sánh các chỉ tiêu quản lý, sử dụng đất theo thời gian và giữa các đơn vị. Phân tích định tính kết hợp định lượng nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 4/2018 đến tháng 4/2019, tập trung phân tích dữ liệu giai đoạn 2004-2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả sử dụng đất còn thấp: Tỷ lệ sử dụng đất đúng mục đích tại các nông, lâm trường trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa chỉ đạt khoảng 76,93%, thấp hơn nhiều so với mức trung bình chung của các tổ chức trên địa bàn tỉnh (91,24%). Diện tích đất chưa sử dụng chiếm tới 12,36% tổng diện tích đất các tổ chức đang quản lý, trong đó nông, lâm trường chiếm tới 96,87% diện tích chưa sử dụng.

2. Tình trạng lấn chiếm, tranh chấp đất đai phổ biến: Có 54 tổ chức với diện tích đất tranh chấp, lấn chiếm lên tới 2.665,11 ha, trong đó nông, lâm trường chiếm 97,86% tổng diện tích tranh chấp, lấn chiếm. Nguyên nhân chủ yếu do hồ sơ giao đất chưa đầy đủ, ranh giới không rõ ràng, thiếu kiểm tra, xử lý kịp thời.

3. Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đạt tỷ lệ cao nhưng còn chênh lệch: Tính đến năm 2013, các tổ chức trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa đã được cấp GCNQSDĐ với diện tích đạt 87,44% diện tích cần cấp. Tuy nhiên, nhiều trường hợp chênh lệch giữa diện tích cấp giấy và diện tích thực tế sử dụng, đặc biệt tại các nông, lâm trường do giao đất chủ yếu trên giấy tờ, chưa đo đạc ngoài thực địa.

4. Tình trạng cho thuê, cho mượn đất trái phép còn tồn tại: Các nông, lâm trường đã cho mượn đất trái phép với diện tích 514,96 ha, chiếm 98,32% tổng diện tích cho mượn trái phép trên địa bàn tỉnh. Nguyên nhân do thiếu vốn đầu tư sản xuất, các đơn vị sử dụng đất để cho thuê, cho mượn nhằm tạo nguồn thu.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy các nông, lâm trường trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa đang đối mặt với nhiều thách thức trong quản lý và sử dụng đất đai. Hiệu quả sử dụng đất thấp do nhiều diện tích đất chưa được đưa vào sản xuất hoặc sử dụng không đúng mục đích, gây lãng phí tài nguyên đất quý giá. Tình trạng tranh chấp, lấn chiếm đất đai diễn ra phổ biến phản ánh sự thiếu chặt chẽ trong công tác đo đạc, xác định ranh giới và quản lý đất đai. So với các nghiên cứu tại các tỉnh khác như Lạng Sơn, Thanh Hóa có tỷ lệ sử dụng đất đúng mục đích thấp hơn, cho thấy cần có giải pháp quản lý phù hợp hơn.

Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tuy đạt tỷ lệ cao nhưng vẫn còn nhiều bất cập về hồ sơ, dẫn đến khó khăn trong xử lý tranh chấp và quản lý đất đai. Tình trạng cho thuê, cho mượn đất trái phép xuất phát từ khó khăn tài chính của các nông, lâm trường, đồng thời cũng do thiếu sự giám sát, kiểm tra thường xuyên từ các cơ quan quản lý nhà nước.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ so sánh tỷ lệ sử dụng đất đúng mục đích, diện tích đất chưa sử dụng, diện tích đất tranh chấp theo từng năm và từng đơn vị để minh họa rõ nét thực trạng và xu hướng biến động trong giai đoạn nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác đo đạc, xác định ranh giới và lập hồ sơ địa chính: Thực hiện đo đạc, cắm mốc ranh giới ngoài thực địa cho tất cả các nông, lâm trường trong vòng 2 năm tới nhằm đảm bảo tính chính xác trong quản lý đất đai. Chủ thể thực hiện là Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp với các đơn vị liên quan.

2. Hoàn thiện hồ sơ pháp lý và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đầy đủ: Đẩy nhanh tiến độ rà soát, hoàn thiện hồ sơ cấp GCNQSDĐ cho các nông, lâm trường còn thiếu, đảm bảo tỷ lệ cấp giấy đạt trên 95% trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện là các cơ quan quản lý đất đai cấp tỉnh và huyện.

3. Xây dựng và thực thi chính sách quản lý chặt chẽ việc cho thuê, cho mượn đất: Ban hành quy định nghiêm ngặt về việc cho thuê, cho mượn đất, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Thời gian thực hiện trong 1 năm, chủ thể là UBND tỉnh và các đơn vị quản lý nông, lâm trường.

4. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý tranh chấp, lấn chiếm đất đai: Thiết lập đội ngũ chuyên trách kiểm tra định kỳ, xử lý kịp thời các vụ việc tranh chấp, lấn chiếm đất đai trong vòng 6 tháng đến 1 năm. Chủ thể thực hiện là Sở Tài nguyên và Môi trường, Công an tỉnh và các cơ quan liên quan.

5. Hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho các nông, lâm trường để nâng cao hiệu quả sản xuất trên đất được giao: Cung cấp nguồn vốn vay ưu đãi, chuyển giao công nghệ mới trong sản xuất nông, lâm nghiệp nhằm tăng giá trị sử dụng đất trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện là các ngân hàng, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với các đơn vị liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về đất đai và tài nguyên môi trường: Giúp hoàn thiện chính sách, quy trình quản lý đất đai, xử lý tranh chấp và nâng cao hiệu quả sử dụng đất tại các nông, lâm trường.

2. Ban lãnh đạo và quản lý các nông, lâm trường: Cung cấp thông tin thực trạng, các vấn đề tồn tại và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng đất, từ đó cải thiện hoạt động sản xuất kinh doanh.

3. Các nhà nghiên cứu, học viên cao học ngành Quản lý đất đai, Nông nghiệp và Môi trường: Là tài liệu tham khảo khoa học, bổ sung kiến thức thực tiễn về quản lý đất đai trong lĩnh vực nông, lâm nghiệp.

4. Các tổ chức tài chính, ngân hàng và nhà đầu tư: Hiểu rõ về tình hình sử dụng đất và tiềm năng phát triển của các nông, lâm trường để đưa ra quyết định đầu tư phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao hiệu quả sử dụng đất của các nông, lâm trường ở Thanh Hóa còn thấp?
   Hiệu quả thấp do nhiều diện tích đất chưa được đưa vào sản xuất hoặc sử dụng không đúng mục đích, cùng với tình trạng lấn chiếm, tranh chấp đất đai phổ biến. Ngoài ra, thiếu vốn đầu tư và quản lý chưa chặt chẽ cũng là nguyên nhân chính.

2. Tình trạng tranh chấp đất đai tại các nông, lâm trường diễn ra như thế nào?
   Tranh chấp, lấn chiếm đất đai tập trung chủ yếu ở các nông, lâm trường với diện tích lên tới hàng nghìn ha, do hồ sơ giao đất chưa đầy đủ, ranh giới không rõ ràng và thiếu kiểm tra, xử lý kịp thời.

3. Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các nông, lâm trường đã được thực hiện ra sao?
   Tính đến năm 2013, tỷ lệ cấp giấy đạt khoảng 87,44%, tuy nhiên còn tồn tại chênh lệch giữa diện tích cấp giấy và diện tích thực tế sử dụng, gây khó khăn trong quản lý và giải quyết tranh chấp.

4. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả quản lý sử dụng đất?
   Các giải pháp bao gồm tăng cường đo đạc, xác định ranh giới, hoàn thiện hồ sơ pháp lý, quản lý chặt chẽ việc cho thuê, cho mượn đất, thanh tra xử lý tranh chấp và hỗ trợ tài chính kỹ thuật cho các nông, lâm trường.

5. Ai là chủ thể chính thực hiện các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý đất đai?
   Chủ thể chính gồm Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND tỉnh, các Ban quản lý nông, lâm trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các cơ quan thanh tra, kiểm tra và các tổ chức tài chính liên quan.

Kết luận

• Đất đai tại các nông, lâm trường tỉnh Thanh Hóa có diện tích lớn nhưng hiệu quả sử dụng còn thấp, với tỷ lệ sử dụng đúng mục đích chỉ đạt khoảng 76,93%.
• Tình trạng tranh chấp, lấn chiếm đất đai phổ biến, chủ yếu do hồ sơ giao đất chưa đầy đủ và quản lý chưa chặt chẽ.
• Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đạt tỷ lệ cao nhưng còn nhiều bất cập về chênh lệch diện tích và hồ sơ pháp lý.
• Các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý sử dụng đất cần tập trung vào hoàn thiện hồ sơ địa chính, tăng cường quản lý, xử lý vi phạm và hỗ trợ tài chính kỹ thuật cho các nông, lâm trường.
• Nghiên cứu đề xuất lộ trình thực hiện các giải pháp trong vòng 1-3 năm, kêu gọi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và các đơn vị sử dụng đất nhằm phát huy tối đa giá trị tài nguyên đất đai, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững tỉnh Thanh Hóa.

Các cơ quan quản lý và đơn vị liên quan cần nhanh chóng triển khai các giải pháp đề xuất để khắc phục tồn tại, nâng cao hiệu quả quản lý sử dụng đất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật dữ liệu để quản lý đất đai ngày càng hiệu quả hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý, cơ sở thực tiễn của công tác quản lý, sử dụng đất đai tại các nông, lâm trường sau chuyển đổi 1. Cơ sở lý luận Khái niệm về đất đai: Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt không gì thay thế được của nông nghiệp, lâm nghiệp, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng cơ sở kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh và quốc phòng; trải qua nhiều thế hệ, nhân dân ta đã tốn bao công sức, xương máu mới tạo lập, bảo vệ được vốn đất đai như ngày nay (Quốc hội, 2013). Vai trò của đất đai đối với các ngành: Trong các ngành phi nông nghiệp: Đất đai giữ vai trò thụ động với chức năng là cơ sở không gian và vị trí để hoàn thiện quá trình lao động, là kho tàng dự trữ trong lòng đất (các ngành khai thác khoáng sản); quá trình sản xuất và sản phẩm được tạo ra không phụ thuộc vào đặc điểm, độ phì nhiêu của đất, chất lượng thảm thực vật và các tính chất tự nhiên có sẵn trong đất.

Trong các ngành nông - lâm nghiệp: Đất đai là yếu tố tích cực của quá trình sản xuất, là điều kiện vật chất - cơ sở không gian, đồng thời là đối tượng lao động (luôn chịu sự tác động của quá trình sản xuất như cày, bừa, xới xáo,.) và công cụ hay phương tiện lao động (sử dụng để trồng trọt, chăn nuôi,.); quá trình sản xuất nông - lâm nghiệp luôn liên quan chặt chẽ với độ phì nhiêu, quá trình sinh học tự nhiên của đất. Thực tế cho thấy trong quá trình phát triển xã hội loài người, sự hình thành và phát triển của mọi nền văn minh vật chất - văn minh tinh thần, các thành tựu kỹ thuật vật chất - văn hoá khoa học đều được xây dựng trên nền tảng cơ bản - sử dụng đất. Trong giai đoạn đầu phát triển kinh tế xã hội, khi mức sống của con người còn thấp, công năng chủ yếu của đất đai là tập trung vào sản xuất vật chất, đặc biệt trong sản xuất nông nghiệp. Thời kì cuộc sống xã hội phát triển ở mức cao, công năng của đất đai từng bước được mở rộng, sử dụng đất đai cũng phức tạp hơn.

Điều này có 5 nghĩa đất đai đã cung cấp cho con người tư liệu vật chất để sinh tồn và phát triển, cũng như cung cấp điều kiện cần thiết về hưởng thụ và đáp ứng nhu cầu cho cuộc sống của nhân loại. Mục đích sử dụng đất nêu trên được biểu lộ càng rõ nét trong các khu vực kinh tế phát triển. Nội dung quản lý Nhà nước về đất đai: Đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước thống nhất quản lý. Nhà nước thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu thông qua việc quyết định quy hoạch sử dụng đất, kế hoạch sử dụng đất; quyết định mục đích sử dụng đất; quy định hạn mức sử dụng đất, thời hạn sử dụng đất; quyết định thu hồi đất, trưng dụng đất; quyết định giá đất; quyết định trao quyền sử dụng đất cho người sử dụng đất; quyết định chính sách tài chính về đất đai; quy định quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất.

Để thực hiện được quyền đại diện chủ sở hữu, Nhà nước chịu trách nhiệm ban hành văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai và tổ chức thực hiện văn bản đó; xác định địa giới hành chính, lập và quản lý hồ sơ địa giới hành chính, lập bản đồ hành chính; khảo sát, đo đạc, lập bản đồ địa chính, bản đồ hiện trạng sử dụng đất và bản đồ quy hoạch sử dụng đất; điều tra, đánh giá tài nguyên đất; điều tra xây dựng giá đất; quản lý quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; quản lý việc giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụng đất; quản lý việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất; đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất; thống kê, kiểm kê đất đai; xây dựng hệ thống thông tin đất đai; quản lý tài chính về đất đai và giá đất; quản lý, giám sát việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất; thanh tra, kiểm tra, giám sát, theo dõi, đánh giá việc chấp hành quy định của pháp luật về đất đai và xử lý vi phạm pháp luật về đất đai; phổ biến, giáo dục pháp luật về đất đai; Giải quyết tranh chấp về đất đai; giải quyết khiếu nại, tố cáo trong quản lý và sử dụng đất đai; quản lý hoạt động dịch vụ về đất đai (Điều 5, Điều 6 Luật Đất đai năm 2003; Điều 4, Điều 13, Điều 22 Luật Đất đai năm 2013) (Quốc hội, 2013). Để quản lý, sử dụng đất đảm bảo đúng theo các quy định của pháp luật, Nhà nước quy định người sử dụng đất, đề ra các nguyên tắc sử dụng đất, quy định người 6 chịu trách nhiệm trước nhà nước đối với việc sử dụng đất, đối với đất giao để quản lý và những hành vi bị nghiêm cấm trong quản lý sử dụng đất như: Sử dụng đất đúng quy hoạch, kế hoạch và đúng mục đích; tiết kiệm, có hiệu quả, bảo vệ môi trường và không làm tổn hại đến lợi ích chính đáng của người sử dụng đất xung quanh…; người đứng đầu của tổ chức, tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đối với việc sử dụng đất của tổ chức mình; Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn đối với việc sử dụng đất nông nghiệp vào mục đích công ích; đất phi nông nghiệp đã giao cho Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là Ủy ban nhân dân cấp xã) để sử dụng vào mục đích xây dựng trụ sở Ủy ban nhân dân, các công trình công cộng phục vụ hoạt động văn hóa, giáo dục, y tế, thể dục thể thao, vui chơi, giải trí, chợ, nghĩa trang, nghĩa địa và công trình công cộng khác của địa phương…; tổ chức được giao quản lý công trình công cộng, gồm công trình đường giao thông, cầu, cống, vỉa hè, hệ thống cấp nước, hệ thống thoát nước, hệ thống công trình thủy lợi, đê, đập; quảng trường, tượng đài, bia tưởng niệm; tổ chức kinh tế được giao quản lý diện tích đất để thực hiện dự án đầu tư theo hình thức xây dựng - chuyển giao (BT) và các hình thức khác theo quy định của pháp luật về đầu tư…; lấn, chiếm, hủy hoại đất đai; vi phạm quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được công bố; không sử dụng đất, sử dụng đất không đúng mục đích… (Điều 5, Điều 6, Điều 7, Điều 8, Điều 11 Luật Đất đai năm 2013) (Quốc hội, 2013). Khái niệm về nông lâm trường: Nông lâm trường quốc doanh là đơn vị kinh tế quốc doanh chủ lực của ngành nông lâm nghiệp do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thành lập theo quy định của pháp luật, hoạt động trong lĩnh vực sản xuất kinh doanh nông lâm nghiệp, bảo vệ và phát triển rừng. Với chức năng nhiệm vụ là doanh nghiệp nhà nước, do vậy cũng như các doanh nghiệp nhà nước khác, nông lâm trường quốc doanh phải hạch toán sản xuất kinh doanh, lấy mục tiêu là sản xuất và tiêu thụ được nhiều sản phẩm nông lâm sản, đem lại nhiều lợi nhuận cho nông lâm trường và Nhà nước.

Sự khác biệt của nông lâm trường quốc doanh với các doanh nghiệp nhà nước khác là được Nhà nước giao đất, giao rừng với diện 7 tích lớn để sử dụng vào mục đích sản xuất, kinh doanh nông lâm nghiệp, vừa tham gia hoạt động công ích hỗ trợ phát triển kinh tế xã hội ở vùng trung du miền núi, đặc biệt ở vùng sâu vùng xa. Vai trò của nông lâm trường: Nông lâm trường là trung tâm kinh tế - kỹ thuật, ứng dụng tiến bộ khoa học, công nghệ, cung cấp giống cây trồng, giống vật nuôi, dịch vụ kỹ thuật và tiêu thụ, chế biến nông sản cho nông dân trong vùng; thực hiện sản xuất kinh doanh tổng hợp, gắn sản xuất với chế biến và thị trường tiêu thụ nông, lâm sản đạt hiệu quả kinh tế cao, tạo được một số mô hình mới về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Đặc biệt nhiều nông, lâm trường quốc doanh đã tích cực xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội, hình thành các tụ điểm văn hóa, trung tâm kinh tế - xã hội, thị trấn, thị tứ trên địa bàn. Qua đó đã làm thay đổi diện mạo nông thôn, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc, vùng biên giới, góp phần tích cực và phát triển kinh tế xã hội, giải quyết việc làm, cải thiện đời sống cho đồng bào dân tộc, ổn định chính trị, bảo đảm trật tự an toàn xã hội.

Cơ sở pháp lý - Luật Đất đai năm 2003; Luật Đất đai năm 2013; Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004; - Nghị định số 01/CP ngày 04/01/1995 của Chính phủ ban hành bản quy định về việc giao khoán đất để sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp và nuôi trồng thuỷ sản trong các doanh nghiệp nhà nước. - Nghị quyết số 28-NQ/TW ngày 16/6/2003 của Bộ Chính trị về tiếp tục sắp xếp, đổi mới và phát triển nông, lâm trường quốc doanh. - Nghị định số 170/2004/NĐ-CP ngày 22/9/2004 của Chính phủ về sắp xếp, đổi mới và phát triển nông trường quốc doanh. - Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về thi hành Luật Đất đai.

- Nghị định số 200/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về sắp xếp, đổi mới và phát triển lâm trường quốc doanh. 8 - Thông tư số 04/2005/TT-BTNMT ngày 18/7/2005 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn các biện pháp quản lý, sử dụng đất đai khi sắp xếp, đổi mới và phát triển các nông, lâm trường quốc doanh. - Nghị định số 135/2005/NĐ-CP ngày 08/11/2005 của Chính phủ về việc giao khoán đất nông nghiệp, đất rừng sản xuất và đất có mặt nước nuôi trồng thuỷ sản trong các nông trường quốc doanh, lâm trường quốc doanh. - Nghị quyết số 30-NQ/TW ngày 12/3/2014 của Bộ Chính trị về tiếp tục sắp xếp, đổi mới và phát triển nông, lâm trường quốc doanh.

- Quyết định số 686/QĐ-TTg ngày 11/5/2014 của Thủ tướng Chính phủ về chương trình, kế hoạch thực hiện Nghị quyết số 30-NQ/TW ngày 12/3/2014 của Bộ Chính trị. - Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai.