Chương 1. TỔNG QUAN VỀ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ GIẢM NƯỚC THẤT THOÁT THẤT THU 1. Tổng quan về các giải pháp kỹ thuật giảm thất thoát nước đã thực hiện trong nước và trên thế giới 1.1 Tổng quan chung về thất thoát nước Nước thất thoát thất thu là lượng nước sạch sau khi được xử lý tại các nhà máy đưa vào mạng lưới cấp nước nhưng không thu được tiền. + Các thành phần của nước thất thoát thất thu - Nước tiêu thụ hợp pháp nhưng không thu được tiền là lượng nước tiêu thụ hợp pháp nhưng không thu được tiền.
Lượng nước này chỉ có thể giảm được khi thay đổi chính sách. Lượng nước này bao gồm: Nước chữa cháy Nước súc xả đường ống trong công tác bảo trì mạng lưới. Nước dùng trong công tác lắp đặt đồng hồ miễn phí cho khách hàng Các điểm uống nước công cộng miễn phí… - Thất thoát vô hình (hay Thất thoát thương mại) là lượng nước mất đi do: Sai số đồng hồ khách hàng (đồng hồ thiếu chính xác, cỡ đồng hồ không phù hợp với mức tiêu thụ của khách hàng …) Sai sót trong quá trình đọc số đồng hồ nước Sai sót trong quá trình xử lý số liệu (lỗi nhập liệu sai, khách hàng dùng nước nhưng chưa có danh bộ …) Do khách hàng gian lận, dùng nước bất hợp pháp (khách hàng tác động vào đồng hồ để ghi nhận lượng nước dùng thấp hơn thực tế, đấu nối nước bất hợp pháp không qua đồng hồ …) - Thất thoát hữu hình (hay Thất thoát cơ học/vật lý) là lượng nước mất đi trên hệ thống mạng lưới đường ống, phần nước này thường tồn tại dưới dạng bể ống hoặc rò rỉ: Học viên: Trần Cao Hiển - CTN11-CS2 Page 4 Trường Đại học Thủy Lợi Luận văn Thạc sĩ Trên ống chuyền tải và ống phân phối. Trên các mối nối, phụ tùng chuyên ngành cùng các thiết bị mạng lưới gắn trên mạng lưới đường ống cấp nước.
Trên ống dịch vụ trước khi vào nhà khách hàng. Nền và tường của các bể chứa dịch vụ. Tràn nước qua bể chứa cung như tháp cắt áp trong khu vực + Ý nghĩa của việc giảm thất thoát nước - Lượng nước thu hồi được từ việc giảm thất thoát nước giúp cắt giảm lượng nước thô khai thác để sản xuất nước sạch nhằm khai thác bền vững tài nguyên nước - Trong điều kiện nguồn vốn tài chính ngày càng eo hẹp, giá nước không được điều chỉnh, tình hình tài chính đầu tư giảm tỷ lệ thất thoát nước theo chiều sâu còn hạn chế. Do đó việc nâng cao hiệu quả công tác quản lý giảm thất thoát nước trong thời gian tiếp theo là cần thiết và đáp ứng được nhu cầu thực tiễn tại Công ty.
- Bảo vệ môi trường: giảm lượng điện năng, hóa chất sử dụng sản xuất nước sạch góp phần giảm ô nhiễm môi trường. - Bảo vệ hạ tầng đô thị do việc thất thoát nước gây ra như xói mòn, sụt nền đường… 1.2 Giải pháp thực hiện tại các đơn vị trong nước 1.1 Di dời đồng hồ nước ra ngoài khuôn viên bất động sản Đây là công tác quan trọng trong việc giảm nước không doanh thu và quản lý khách hàng tại đơn vị nhằm chủ động trong công tác biên đọc chỉ số nước và tiếp cận ĐHN cũng như chủ động trong công tác dò tìm điểm rò rỉ, tránh làm phiền đến khách hàng. Công tác này đã góp phần vào công tác quản lý đồng hồ nước và giảm thất thoát nước như sau: - Về công tác quản lý đồng hồ nước: + Công tác đọc chỉ số và tiếp cận đồng hồ nước thuận lợi, hạn chế tình trạng tính bình quân khi nhà đóng cửa. + Kiểm soát được chì niêm, tránh tình trạng khách hàng làm đứt chì.
Học viên: Trần Cao Hiển - CTN11-CS2 Page 5 Trường Đại học Thủy Lợi Luận văn Thạc sĩ - Về công tác giảm thất thoát nước: + Việc gắn hộp bảo vệ khắc phục được tình trạng khách hàng tác động đến đồng hồ nước ảnh hường đến độ chính xác. + Công tác gắn hộp bảo vệ và dời đồng hồ nước ra ngoài bất động sản khắc phục được tình trạng khách hành chêm ngoại vật, đặt nam châm… + Công tác đặt leakpen kiểm tra rò rỉ thuận lợi, không ảnh hưởng đến khách hàng trong quá trình tác nghiệp. + Ngăn ngừa được các trường hợp sử dụng nước bất hợp pháp như : nhà đang xây dựng, các hộ, đơn vị sản xuất kinh doanh (nhà trọ, nước uống.), các trường hợp nghi ngờ gian lận hoặc có lịch sử gian lận, những khu tái định cư, khu biệt thự gây khó khăn trong công tác đọc số hàng kỳ .2 Quản lý điểm rò rỉ Khi thiết kế mạng lưới cấp nước mới phải đưa DMA vào ngay từ giai đoạn thiết kế. Kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ thất thoát nước của từng DMA hàng tháng, ngay cả với các DMA có tỷ lệ thất thoát thất thu thấp.
Tổng quan về tỷ lệ điểm rò rỉ thì 10.66% rò rỉ là trên ống phân phối, 89.34% là trên ống ngánh khách hàng, do đó việc thống kê được các nguyên nhân bể là giải pháp hữu hiệu để ngăn ngừa rò rỉ Học viên: Trần Cao Hiển - CTN11-CS2 Page 6 Trường Đại học Thủy Lợi Luận văn Thạc sĩ Hình 1.1: Tổng quan về tỷ lệ điểm rò rỉ Học viên: Trần Cao Hiển - CTN11-CS2 Page 7 Trường Đại học Thủy Lợi Luận văn Thạc sĩ Hình 1.2: Thống kê các vị trí rò rỉ Giảm thiểu thời gian nhận biết, định vị và sửa chữa điểm xì bể nhằm hạn chế tối đa lượng nước thất thoát. Tăng cường công tác giám sát, theo dõi và xử lý kịp thời nhằm đảm bảo công tác thi công lắp đặt và sửa bể đúng kỹ thuật, phát hiện và ngăn chặn kịp thời các sự cố xì bể do việc thi công các công trình ngầm khác gây ra Học viên: Trần Cao Hiển - CTN11-CS2 Page 8 Trường Đại học Thủy Lợi Luận văn Thạc sĩ Hình 1.3: Thời gian nhận biết điểm rò rỉ Nhận biết càng sớm điểm rò rỉ thì để xử lý càng sớm, càng hạn chế được lượng nước thất thoát. Từ đó thực hiện theo quy trình dò tìm và sửa chữa điểm rò rỉ một cách nhanh chóng và kịp thời.3 Đồng bộ vật tư thiết bị cấp nước Công tác chuẩn hóa đồng bộ vật tư, thiết bị cấp nước là một trong những giải pháp được xem là lâu dài nhằm kiềm hãm và kéo giảm tỷ lệ thất thoát nước. Qua nghiên cứu và học hỏi từ các đơn vị nhận thấy hiện nay các đơn vị có tương đồng về địa chất và điều kiện tự nhiên đã dưa vào sử dụng ống nhựa HDPE với ưu điểm độ bền cao và chống ăn mòn vật liệu khi sử dụng tại các khu vực có đất nền yếu, địa chất công trình có mực nước ngầm nhiễm mặn, nhiễm phèn gây hiện tượng mục rỉ các bulon tại các vị trí liên kết dẫn đến rò rỉ.
Tuy nhiên do hiện nay ống nhựa HDPE mác PE100 với cấp áp lực PN10 có thể bị móp ống bởi lực siết của bulong và đai ốc khi lắp đặt đai khởi thủy và ảnh hưởng đến chất lượng mối hàn khi hàn với phụ tùng HDPE (do bề dày ống nhỏ hơn bề dày phụ tùng).Do đó, giải pháp là vẫn sử dụng ống nhựa HDPE mác PE100, tuy nhiên cấp áp lực cần được nâng lên với PN12.5 theo tiêu chuẩn ISO 4427-1-2007, ISO 4427-2- 2007 và ISO 11922-1-1997 với chiều dày như sau: Học viên: Trần Cao Hiển - CTN11-CS2 Page 9 Trường Đại học Thủy Lợi Luận văn Thạc sĩ Độ dày (mm) STT Loại ống emin emax 1 HDPE OD125 9.1: Cấp độ dày đường ống HDPE 1.3 Các giải pháp thực hiện trên thế giới: Theo nghiên cứu của các chuyên gia thuộc lĩnh vực giảm nước thất thoát – thất thu trên Thế giới, tình hình nước thất thoát – thất thu ở các nước, các khu vực nhìn chung có sự khác biệt về tỷ lệ nước thất thoát – thất thu và có liên quan đến trình độ phát triển và tài chính.4 : Ước tính nước thất thoát thất thu các khu vực trên thế giới + Tình hình thực hiện giảm nước thất thoát – thất thu ở Manila (Philippine) Sự khác biệt trong công tác thực hiện giảm nước thất thoát – thất thu tại 02 khu vực Đông – Tây Manila (Philippine) Học viên: Trần Cao Hiển - CTN11-CS2 Page 10 Trường Đại học Thủy Lợi Luận văn Thạc sĩ Hình 1.5 : Biểu đồ tỷ lệ thất thoát nước Manila (Philippine) Hơn 1/3 lượng nước sạch được khai thác hiện nay lại bị thất thoát, rò rỉ bởi mạng lưới cung cấp nước sạch đô thị trước khi đến đối tượng sử dụng nước. Tỷ lệ thất thoát nước ở các nước đang phát triển rất cao gấp 2,33 lần so với các nước phát triển. Ở một số nước phát triển như Đan Mạch, Đức, Nhật thì tỷ lệ thất thu gần như bằng không, và chỉ còn tỷ lệ thất thoát do kỹ thuật. + Tình hình thất thoát nước tại một số nước trong khu vực: Hình 1.6 : Biểu đồ tỷ lệ thất thoát nước ở các nước trên thế giới Học viên: Trần Cao Hiển - CTN11-CS2 Page 11 Trường Đại học Thủy Lợi Luận văn Thạc sĩ + Tổng quan các nghiên cứu, dự án quốc tế về giảm thất thoát nước: Dự án Cape Town (South Africa): Sử dụng van giảm áp để giảm thiểu rò rỉ.
Kết quả: Giảm chi phí sản xuất nước 8,3 triệu USD/ năm. Dự án Manila water (Philippines): Sử dụng hệ thống biến tần điều khiển bơm nhằm kiểm soát lưu lượng và áp lực. Kết quả: Giảm chi phí sản xuất nước 11. Dự án Phnom Penh (Cambodia): Cải cách về bộ máy cấp nước, khuyến khích nhân viên, lắp đặt đồng hồ nước cho tất cả các khách hàng, giảm thiểu thất thu nước bằng cách thành lập đoàn kiểm tra ngăn chặn gian lận của khách hàng.
Kêt quả: Tỷ lệ thất thoát nước sạch giảm từ 72% (1993) xuống còn 6% (2006). Một số kinh nghiệm, giải pháp chống thất thoát, thất thu nước sạch trên thế giới là: + Xây dựng bảng cân bằng lượng nước đưa vào mạng + Phân vùng, tách mạng hợp lý để quản lý + Vận hành trạm bơm phù hợp với chế độ dùng nước trên mạng lưới + Điều chỉnh và kiểm soát được áp lực, lưu lượng nước + Thay thế ngay các đường ống cũ đã xuống cấp + Không ngừng nâng cấp các thiết bị dò tìm các điểm rò rỉ + Ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý mạng lưới + Thường xuyên đào tạo nhân viên quản lý để nâng cao ý thức và kỹ năng tay nghề.2 Tổng quan về hiện trạng khu vực nghiên cứu 1.