CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC THIẾT KẾ CÔNG TRÌNH THỦY LỢI 1.1 Khái quát chung về chất lượng thiết kế công trình 1.1 Một số khái niệm Công trình xây dựng (CTXD) là sản phẩm được tạo thành bởi sức lao động của con người, vật liệu xây dựng, thiết bị lắp đặt vào công trình, được liên kết định vị với đất, có thể bao gồm phần dưới mặt đất, phần trên mặt đất, phần dưới mặt nước và phần trên mặt nước, được xây dựng theo thiết kế. CTXD bao gồm công trình dân dụng, công trình công nghiệp, giao thông, nông nghiệp và phát triển nông thôn, công trình hạ tầng kỹ thuật và công trình khác [1]. Công trình thủy lợi là công trình hạ tầng kỹ thuật thủy lợi bao gồm đập, hồ chứa nước, cống, trạm bơm, hệ thống dẫn, chuyển nước, kè, bờ bao thủy lợi và công trình khác phục vụ quản lý, khai thác thủy lợi [2]. Dự án đầu tư xây dựng là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc sử dụng vốn để tiến hành hoạt động xây dựng để xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo CTXD nhằm phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong thời hạn và chi phí xác định.
Ở giai đoạn chuẩn bị dự án đầu tư xây dựng, dự án được thể hiện thông qua Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đầu tư xây dựng, Báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng hoặc Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng [1]. Thiết kế là một một hoạt động thuộc lĩnh vực đầu tư và xây dựng mô tả hình dáng kiến trúc, nội dung kỹ thuật và tính kinh tế của CTXD tương lai thích ứng với năng lực sản xuất sản phẩm hay dịch vụ và công dụng đã định. Các văn bản, hồ sơ đồ án thiết kế một công trình là một tài liệu kinh tế - kỹ thuật tổng hợp phản ánh ý đồ thiết kế thông qua bản vẽ, các giải pháp kinh tế - kỹ thuật về công trình tương lai với những luận chứng, tính toán có căn cứ khoa học. Chất lượng thiết kế là chất lượng thể hiện những thuộc tính chỉ tiêu của sản phẩm được phác thảo trên cơ sở nghiên cứu thị trường được định ra để sản xuất, chất lượng thiết kế được thể hiện trong các bản vẽ, bản thiết kế, các yêu cầu về vật liệu chế tạo, những yêu 4 cầu về gia công, sản xuất chế tạo, yêu cầu về bảo quản, về thử nghiệm và những yêu cầu hướng dẫn sử dụng.
Chất lượng thiết kế còn gọi là chất lượng chính sách nhằm đáp ứng đơn thuần về lý thuyết đối với nhu cầu thị trường, còn thực tế có đạt được điều đó hay không thì còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố. Chất lượng thiết kế có vai trò quan trọng, quyết định hiệu quả của vốn đầu tư. Trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư, chất lượng thiết kế quyết định việc sử dụng vốn đầu tư tiết kiệm, hợp lý, kinh tế. Nếu chất lượng của công tác thiết kế trong giai đoạn này không tốt dễ dẫn đến việc lãng phí vốn đầu tư, ảnh hưởng đến các giai đoạn thiết kế sau bởi giai đoạn thiết kế sau đều được phát triển trên cơ sở thiết kế trước đó.
Trong giai đoạn thực hiện đầu tư, chất lượng công tác thiết kế có ảnh hưởng lớn đến chất lượng công trình tốt hay không tốt, an toàn hay không an toàn, tiết kiệm hay lãng phí, điều kiện thi công thuận lợi hay khó khăn, tiến độ thi công nhanh hay chậm. Giai đoạn này công tác thiết kế được coi có vai trò quan trọng nhất trong các giai đoạn của quá trình đầu tư. Trong giai đoạn khai thác dự án, chất lượng thiết kế có vài trò chủ yếu quyết định việc khai thác, sử dụng công trình an toàn, thuận lợi hay nguy hiểm khó khăn; chất lượng công trình tốt hay xấu; giá thành công trình cao hay thấp; tuổi thọ công trình có đảm bảo yêu cầu đề ra trong dự án không. Tóm lại, thiết kế xây dựng là khâu quan trọng hàng đầu trong hoạt động đầu tư xây dựng.
Nó có vai trò chủ yếu quyết định hiệu quả kinh tế - xã hội của dự án đầu tư. Đồng thời thiết kế xây dựng tạo ra môi trường mới, một không gian thiên nhiên mới thõa mãn yêu cầu sản xuất, sinh hoạt và đời sống của con người về cả mặt vật chất lẫn tinh thần. Quản lý chất lượng công trình xây dựng (QLCL CTXD): là hoạt động quản lý của các chủ thể tham gia các hoạt động xây dựng theo quy định của Nghị định 06/2021/NĐ-CP [3] và pháp luật khác có liên quan trong quá trình chuẩn bị, thực hiện đầu tư xây dựng công trình và khai thác, sử dụng công trình nhằm đảm bảo các yêu cầu về chất lượng và an toàn của công trình. Chất lượng không tự nhiên sinh ra, nó là kết quả sự tác động của hàng loạt yếu tố có liên quan chặt chẽ với nhau.
Muốn đạt được chất lượng mong muốn cần phải quản lý một cách đúng đắn các yếu tố này. Quản lý chất lượng là một khía cạnh của chức năng quản lý để xác định và thực hiện chính sách chất lượng. Hoạt động quản lý trong lĩnh vực chất lượng được gọi là quản lý chất lượng.2 Tổng quan về xây dựng công trình Quy trình dự án từ khi bắt đầu đến khi kết thúc thường được chia thành 3 giai đoạn như sau: Giai đoạn 1 Chuẩn bị dự án Giai đoạn 2 Thực hiện dự án Giai đoạn 3 Kết thúc xây dựng Hình 1.1 Các giai đoạn vòng đời dự án Các giai đoạn khi thực hiện đầu tư xây dựng được quy định tại Khoản 1 Điều 4 Nghị định 15/2021/NĐ-CP [4] Quy định chi tiết một số nội dung về quản lý dự án đầu tư xây dựng. Bao gồm những giai đoạn sau: a) Giai đoạn chuẩn bị dự án gồm các công việc: khảo sát xây dựng; lập, thẩm định, Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, quyết định hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư (nếu có); lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch chi tiết xây dựng phục vụ lập Báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng; lập, thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi để phê duyệt/quyết định đầu tư xây dựng và thực hiện các công việc cần thiết khác liên quan đến chuẩn bị dự án [4]; -Khảo sát xây dựng: Các hoạt động khảo sát xây dựng được lập cho nhiệm vụ khảo sát phục vụ việc lập dự án đầu tư xây dựng, thiết kế xây dựng công trình, dự án nâng cấp sửa chữa, cải tạo, mở rộng công trình hoặc phục vụ các nhiệm vụ khảo sát khác có liên quan đến hoạt động xây dựng.
Các loại hình khảo sát xây dựng đó là: Khảo sát địa hình; Khảo sát địa chất công trình; Khảo sát địa chất thủy văn; Khảo sát đánh giá hiện trạng công trình; Công 6 tác khảo sát khác phục vụ hoạt động đầu tư xây dựng do người quyết định đầu tư quyết định. Điều 74 Luật xây dựng số 50/2014/QH13 [1] quy định yêu cầu đối với khảo sát xây dựng như sau: + Nhiệm vụ khảo sát, phương án kỹ thuật khảo sát xây dựng phải được lập phù hợp với loại, cấp công trình xây dựng, loại hình khảo sát, bước thiết kế và yêu cầu của việc lập thiết kế xây dựng. + Phương án kỹ thuật khảo sát xây dựng phải đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ khảo sát xây dựng và tuân thủ tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về khảo sát xây dựng được áp dụng. + Công tác khảo sát xây dựng phải tuân thủ phương án kỹ thuật khảo sát xây dựng, bảo đảm an toàn, bảo vệ môi trường, đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ khảo sát xây dựng được duyệt và được kiểm tra, giám sát, nghiệm thu theo quy định.
+ Kết quả khảo sát xây dựng phải được lập thành báo cáo, bảo đảm tính trung thực, khách quan, phản ánh đúng thực tế và phải được phê duyệt. + Nhà thầu khảo sát xây dựng phải đủ điều kiện năng lực phù hợp với loại, cấp công trình xây dựng, loại hình khảo sát. - Lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch chi tiết xây dựng: Từ thời điểm xác định dự án, phân tích đánh giá sự cần thiết đầu tư và quy mô xây dựng công trình. Huy động và mời gọi những khoản đầu tư, nguồn vốn đầu tư cho dự án.
Những công tác này có thể được định hình từ kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, các báo cáo khảo sát theo lĩnh vực, theo ngành, theo vùng. Tiếp theo, điều tra thị trường trong nước hoặc ngoài nước để tìm nguồn cung cấp vật liệu, vật tư, thiết bị phục vụ dự án. Cuối cùng, khi lựa chọn được hình thức đầu tư sẽ tiến hành điều tra khảo sát, chọn địa điểm xây dựng. Thời điểm dự án đã được xác định, việc chuẩn bị dự án hay tiến hành lập dự án là bước bao gồm các công tác như điều tra, khảo sát về khả năng ứng dụng, tính khả thi của thị trường và kỹ thuật, tài chính, kinh tế và hoạt động của dự án.
7 - Thẩm định và quyết định đầu tư: Trường hợp một dự án được đánh giá là có tính khả thi trên mọi phương diện thì sẽ tiến hành gửi hồ sơ dự án và văn bản trình đến người có thẩm quyền quyết định đầu tư tổ chức cho vay vốn đầu tư và cơ quan thẩm định dự án đầu tư. Giai đoạn này được xem là kết thúc nếu nhận được văn bản chính thức Quyết định đầu tư trong trường hợp là đầu tư của Nhà nước hoặc văn bản Giấy phép đầu tư tron trường hợp là của các thành phần kinh tế khác. b) Giai đoạn thực hiện dự án gồm các công việc: chuẩn bị mặt bằng xây dựng, rà phá bom mìn (nếu có); khảo sát xây dựng; lập, thẩm định, phê duyệt thiết kế, dự toán xây dựng; cấp giấy phép xây dựng (đối với công trình theo quy định phải có giấy phép xây dựng); lựa chọn nhà thầu và ký kết hợp đồng xây dựng; thi công xây dựng công trình; giám sát thi công xây dựng; tạm ứng, thanh toán khối lượng hoàn thành; vận hành, chạy thử; nghiệm thu hoàn thành công trình xây dựng; bàn giao công trình đưa vào sử dụng và các công việc cần thiết khác [4]; -Chủ đầu tư (CĐT) có các nghĩa vụ sau: Xem xét xác định chi tiết, cụ thể các yêu cầu, nội dung của nhiệm vụ lập dự án; cung cấp thông tin, tài liệu cần thiết nếu phải thuê tư vấn lập dự án.