Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh chuyển dịch kinh tế mạnh mẽ, huyện Duy Tiên (nay là thị xã Duy Tiên, tỉnh Hà Nam) đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 14,89%/năm trong giai đoạn 2017-2020, với cơ cấu công nghiệp - xây dựng và thương mại - dịch vụ chiếm tới 96,7%, tổng thu ngân sách năm 2020 đạt 860,695 tỷ đồng và GRDP bình quân đầu người đạt 82 triệu đồng/người/năm. Cùng với việc được công nhận đạt tiêu chuẩn đô thị loại IV theo Quyết định số 1358/QĐ-BXD của Bộ Xây dựng, hạ tầng nông nghiệp và thủy lợi trên địa bàn phải đối mặt với áp lực cải tạo, nâng cấp vô cùng cấp thiết nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu và tốc độ đô thị hóa nhanh chóng.

Vấn đề đặt ra là chất lượng công tác thẩm định hồ sơ thiết kế các công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn tại cấp huyện còn bộc lộ nhiều hạn chế, gây kéo dài thời gian phê duyệt và làm tăng nguy cơ thất thoát vốn đầu tư công. Nghiên cứu của tác giả Đinh Thị Minh Tâm với đề tài "Giải pháp nâng cao chất lượng công tác thẩm định hồ sơ thiết kế các công trình Nông nghiệp và phát triển nông thôn tại Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Duy Tiên" thuộc chuyên ngành Quản lý xây dựng (Mã số: 858.02) tại Trường Đại học Thủy lợi được thực hiện nhằm giải quyết trực tiếp bài toán quản lý này.

Mục tiêu cốt lõi của đề tài là phân tích thực trạng, nhận diện các nút thắt kỹ thuật và pháp lý, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm tối ưu hóa quy trình thẩm định qua 3 giai đoạn: chuẩn bị đầu tư, thiết kế kỹ thuật và thiết kế bản vẽ thi công. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi giúp giảm thiểu khoảng 20% đến 30% tỷ lệ hồ sơ phải chỉnh sửa nhiều lần, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục thẩm định xuống dưới 15 ngày làm việc và bảo đảm an toàn bền vững cho hơn 23.000 ha diện tích phục vụ sản xuất, dân sinh tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của ba mô hình quản trị chất lượng hiện đại trong xây dựng cơ bản: Mô hình Kiểm soát chất lượng (QC), Mô hình Đảm bảo chất lượng (QA) và Mô hình Quản lý chất lượng toàn diện (TQM) kết hợp công cụ kiểm soát thống kê (SPC). Khung lý thuyết này định hình các tiêu chuẩn đánh giá hồ sơ thiết kế theo hướng tiếp cận quá trình liên tục, từ kiểm soát đầu vào đến rà soát sản phẩm hoàn thiện.

Hệ thống khái niệm chuyên ngành nền tảng bao gồm: Thẩm định hồ sơ thiết kế cơ sở (TKCS) trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư; Thẩm định thiết kế kỹ thuật (TKKT); Thẩm định thiết kế bản vẽ thi công (TKBVTC) và Quản lý chi phí dự toán xây dựng công trình.

Cơ sở pháp lý của nghiên cứu được đối chiếu chặt chẽ với Luật Xây dựng số 50/2014/QH13 gồm 10 chương và 168 điều, Nghị định số 59/2015/NĐ-CP về quản lý dự án đầu tư xây dựng, Nghị định số 46/2015/NĐ-CP (đặc biệt từ Điều 17 đến Điều 22 quy định về quản lý chất lượng thiết kế), Thông tư số 18/2016/TT-BXD hướng dẫn công tác thẩm định, Thông tư số 03/2016/TT-BXD về phân cấp công trình và Thông tư số 09/2019/TT-BXD về quản lý chi phí đầu tư xây dựng.

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm tính khách quan và độ tin cậy khoa học, nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu gồm 35 bộ hồ sơ công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn đại diện được thẩm định trong giai đoạn 2017-2020 tại địa bàn Duy Tiên (bao gồm các dự án kiên cố hóa kênh mương A4-6-22, A4-13-8, kênh tưới I4-17-4 xã Trác Vân, kênh I3-3-2 xã Hoàng Đông và hệ thống trạm bơm tiêu tại các xã Tiên Ngoại, Yên Nam, Bạch Thượng). Mẫu khảo sát chuyên gia gồm 20 cán bộ chuyên trách, kỹ sư tư vấn và nhà quản lý xây dựng.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích kết hợp điều tra bảng hỏi chuyên gia. Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ đặc thù các công trình thủy lợi phân bổ đa dạng theo tuyến, quy mô và cấp công trình từ cấp IV đến cấp III, đòi hỏi sự đánh giá chuyên sâu của những người trực tiếp tham gia thẩm định.

Phương pháp phân tích dữ liệu chủ đạo là thống kê mô tả, phân tích định lượng sai số chi phí dự toán và phương pháp so sánh đối chiếu đa chiều giữa quy định pháp luật với thực tế thực hiện. Timeline nghiên cứu và thu thập số liệu tập trung từ năm 2017 đến năm 2021, đối chiếu với quy định thời hạn 05 ngày xử lý tiếp nhận và 20 ngày bổ sung hồ sơ theo quy định hành chính hiện hành.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư, công tác khảo sát hiện trạng và lập thiết kế cơ sở còn bộc lộ nhiều điểm thiếu chính xác, dẫn đến khoảng 15% đến 20% dự án phải điều chỉnh cục bộ quy mô và tuyến công trình sau khi thẩm định ban đầu.

Thứ hai, trong giai đoạn thiết kế kỹ thuật và thiết kế bản vẽ thi công, sai số dự toán là lỗi phổ biến nhất. Qua công tác thẩm định chuyên môn tại Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Duy Tiên, việc rà soát lại định mức ca máy, cước vận chuyển và khối lượng bóc tách đã giúp cắt giảm từ 5% đến 8,5% giá trị dự toán đề nghị, giúp tiết kiệm ngân sách nhà nước từ vài trăm triệu đến hàng tỷ đồng trên mỗi gói thầu xây lắp.

Thứ ba, năng lực và biên chế bộ máy thẩm định tại cấp huyện còn rất mỏng, thường chỉ từ 3 đến 5 chuyên viên phụ trách toàn bộ khối lượng hồ sơ lớn, gây ra áp lực thời gian khiến khoảng 25% hồ sơ bị kéo dài tiến độ thẩm định vượt mức quy định từ 10 đến 15 ngày làm việc.

Thứ tư, công tác thẩm tra độc lập chưa phát huy tối đa hiệu quả khi nhiều đơn vị tư vấn thẩm tra chỉ sao chép lại khối lượng từ thuyết minh thiết kế thay vì tính toán độc lập, tiềm ẩn rủi ro sai sót hệ thống như trường hợp các dự án hồ chứa từng phát sinh đội giá trên 10 tỷ đồng tại một số địa phương lân cận.

Thảo luận kết quả

Các hạn chế kể trên xuất phát từ nguyên nhân môi trường pháp lý liên tục thay đổi giữa các kỳ ban hành Luật và Nghị định, dẫn đến sự lúng túng trong việc cập nhật định mức đơn giá mới theo Thông tư 09/2019/TT-BXD. Thêm vào đó, việc thiếu hụt cơ sở dữ liệu số hóa đồng bộ và quy trình checklist chuẩn hóa theo ISO khiến cán bộ thẩm định phải xử lý hồ sơ mang tính thủ công và phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm cá nhân.

So sánh với các công trình quy mô lớn được thẩm định chặt chẽ ở cấp tỉnh như Đập dâng Văn Phong tại Bình Định (phục vụ tưới ổn định hơn 23.000 ha) hay hệ thống thủy lợi Ngàn Trươi - Cẩm Trang tại Hà Tĩnh (phục vụ 28.000 ha và cấp điện 15MW), công tác thẩm định cấp huyện có quy mô nhỏ hơn nhưng mức độ phân tán cao và phức tạp về mặt bằng thi công.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua bảng tổng hợp so sánh giá trị dự toán trước và sau thẩm định (Bảng 3.6 và Bảng 3.8 trong luận văn), cùng biểu đồ phân tích thời lượng luân chuyển hồ sơ giữa bộ phận một cửa và phòng ban chuyên môn, phản ánh rõ nét tác động tích cực của việc áp dụng mô hình kiểm soát chất lượng toàn diện.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình thẩm định 3 bước gắn với bộ tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng toàn diện (TQM). Phòng Kinh tế thị xã Duy Tiên chủ trì ban hành bảng danh mục checklist hồ sơ mẫu ngay tại bộ phận tiếp nhận một cửa, đặt mục tiêu cắt giảm 40% thời gian xử lý thủ tục hành chính, đảm bảo thời hạn thẩm định trung bình dưới 10 ngày làm việc từ Quý I/2022.

Thứ hai, siết chặt công tác rà soát định mức và dự toán chi phí xây dựng. Cán bộ thẩm định kỹ thuật thực hiện đối chiếu chéo 100% khối lượng bản vẽ với biện pháp thi công thực tế theo Thông tư 09/2019/TT-BXD, đặt target tiết kiệm từ 5% đến 10% chi phí xây lắp bất hợp lý do áp sai định mức thủ công và máy đào trong giai đoạn 2022-2025.

Thứ ba, nâng cao năng lực chuyên môn và số hóa nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ thẩm định. Ủy ban nhân dân thị xã phối hợp với Sở Xây dựng và Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Hà Nam tổ chức các khóa bồi dưỡng định kỳ 6 tháng/lần, phấn đấu 100% chuyên viên thẩm định đạt chứng chỉ hành nghề quản lý xây dựng hạng III trở lên và thành thạo các phần mềm mô hình hóa thủy lợi chuyên dụng trước năm 2023.

Thứ tư, thiết lập cơ sở dữ liệu đánh giá, xếp hạng năng lực nhà thầu tư vấn khảo sát, thiết kế và thẩm tra. Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng loại bỏ 100% các đơn vị tư vấn không đủ điều kiện năng lực theo quy định tại Nghị định 59/2015/NĐ-CP và công khai danh sách vi phạm chất lượng trên cổng thông tin điện tử địa phương từ năm 2022.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà quản lý và chuyên viên thẩm định tại Phòng Kinh tế, Phòng Nông nghiệp và PTNT các huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh. Luận văn cung cấp khung biểu mẫu checklist thực hành và quy trình thẩm định 3 bước chuẩn hóa, giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ dự án thực tế.

Thứ hai, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng cấp huyện và chủ đầu tư các công trình vốn ngân sách. Tài liệu hỗ trợ chủ đầu tư nhận diện sớm các lỗi sai thường gặp trong hồ sơ khảo sát, thiết kế cơ sở và dự toán chi phí trước khi trình cơ quan chuyên môn.

Thứ ba, các doanh nghiệp tư vấn khảo sát, thiết kế và thẩm tra công trình thủy lợi, đê điều. Luận văn chỉ rõ các tiêu chuẩn kỹ thuật, quy chuẩn an toàn chịu lực và phương pháp lập dự toán bám sát định mức hiện hành, giúp nâng cao chất lượng hồ sơ bàn giao.

Thứ tư, giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Quản lý xây dựng, Kỹ thuật công trình thủy. Đề tài là nguồn tài liệu học thuật giá trị, kết hợp hài hòa giữa cơ sở lý thuyết quản lý chất lượng (QC, QA, TQM) với bài toán giải quyết thực tế tại cấp cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

Công tác thẩm định hồ sơ thiết kế công trình nông nghiệp cấp huyện gồm những bước nào? Công tác thẩm định bao gồm 3 bước chính: Thẩm định hồ sơ thiết kế cơ sở giai đoạn chuẩn bị đầu tư, thẩm định thiết kế kỹ thuật và thẩm định thiết kế bản vẽ thi công. Quy trình này tuân thủ theo Luật Xây dựng số 50/2014/QH13 và Nghị định 59/2015/NĐ-CP nhằm kiểm tra tính khả thi, mức độ an toàn kết cấu và tính chính xác của dự toán.

Những lỗi sai phổ biến nhất trong hồ sơ thiết kế công trình thủy lợi cấp huyện là gì? Hai lỗi sai chiếm tỷ lệ cao nhất là khảo sát địa hình, địa chất chưa sát thực tế (chiếm khoảng 15% đến 20% hồ sơ phải chỉnh sửa) và áp sai định mức dự toán chi phí đào đắp đất, cước vận chuyển, khiến tổng mức đầu tư tăng ảo từ 5% đến hơn 8% so với giá trị thực tế.

Thời hạn tiếp nhận và yêu cầu bổ sung hồ sơ thẩm định được quy định như thế nào? Theo Nghị định 59/2015/NĐ-CP, cơ quan thẩm định có trách nhiệm kiểm tra và gửi văn bản yêu cầu bổ sung hồ sơ trong thời hạn 05 ngày làm việc và chỉ được yêu cầu bổ sung đúng 01 lần. Người đề nghị thẩm định có tối đa 20 ngày để hoàn thiện hồ sơ theo yêu cầu.

Mô hình quản trị nào giúp nâng cao chất lượng thẩm định tại cơ quan nhà nước? Mô hình Quản lý chất lượng toàn diện (TQM) kết hợp kiểm soát thống kê (SPC) là giải pháp tối ưu nhất. Khi áp dụng bộ checklist chuẩn hóa từ khâu tiếp nhận một cửa đến bàn giao kết quả, tỷ lệ sai sót hồ sơ kỹ thuật có thể giảm từ 30% đến 40%.

Làm cách nào để đảm bảo tính khách quan trong việc thẩm tra dự toán xây dựng? Chủ đầu tư cần thuê đơn vị tư vấn thẩm tra độc lập có đầy đủ chứng chỉ năng lực theo Nghị định 46/2015/NĐ-CP. Đơn vị thẩm tra phải tính toán lại độc lập khối lượng thay vì sao chép số liệu từ tư vấn thiết kế, giúp tránh thất thoát vốn đầu tư công.

Kết luận

  • Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý chất lượng thẩm định hồ sơ thiết kế công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn theo chuẩn mực QC, QA và TQM.
  • Đánh giá chân thực thực trạng thẩm định tại Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Duy Tiên giai đoạn 2017-2020 trên 35 hồ sơ công trình thực tế, chỉ rõ các tồn tại về sai lệch dự toán từ 5% đến 8,5% và bất cập trong tổ chức bộ máy.
  • Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá: Chuẩn hóa quy trình 3 bước, siết chặt kiểm soát định mức dự toán, nâng cao năng lực cán bộ đạt 100% chứng chỉ hành nghề và lập danh bạ đánh giá năng lực nhà thầu tư vấn.
  • Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng giúp thị xã Duy Tiên và các địa phương tương tự tại tỉnh Hà Nam tối ưu hóa nguồn lực đầu tư công trong kế hoạch trung hạn và dài hạn.
  • Kế hoạch hành động tiếp theo cần tập trung số hóa 100% quy trình tiếp nhận hồ sơ qua hệ thống một cửa điện tử trong vòng 12 tháng tới.

Quý độc giả, cơ quan quản lý và các chuyên gia xây dựng quan tâm có thể tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ của tác giả Đinh Thị Minh Tâm tại thư viện Trường Đại học Thủy lợi để ứng dụng trực tiếp các biểu mẫu và quy trình cải tiến vào thực tiễn quản lý dự án tại địa phương.