CHƯƠNG I C¬ së lý thuyÕt vÒ qu¶n lý chÊt lîng 1.1 CHẤT LƯỢNG VÀ QU¶N LÝ CHẤT LƯỢNG 1.1 Chất lượng và đặc điểm của chất lượng: - Kh¸i niÖm" ChÊt lîng": + Theo tiªu chuÈn ViÖt Nam (TCVN) ISO 8402: ChÊt lîng lµ tËp hîp c¸c ®Æc tÝnh cña mét thùc thÓ(®èi tîng) t¹o cho thùc thÓ (®èi tîng) ®ã cã kh¶ n¨ng tho¶ m·n nhu cÇu ®· nªu hoÆc tiÒm Èn. + Theo chuyªn gia Kishikawa: ChÊt lîng lµ kh¶ n¨ng tho¶ m·n nhu cÇu cña thÞ trêng víi chi phÝ thÊp nhÊt. + Theo nhµ s¶n xuÊt: ChÊt lîng lµ s¶n phÈm/ dÞch vô ph¶i ®¸p øng nh÷ng tiªu chuÈn ®Ò ra. + Theo ngêi b¸n hµng: ChÊt lîng lµ hµng b¸n hÕt, cã kh¸ch hµng thêng xuyªn.
+ Theo ngêi tiªu dïng: ChÊt lîng lµ sù phï hîp mong muèn cña hä. 5 ®Æc điểm cña chất lượng: a) Chất lượng được đo bởi sự thoả mãn yêu cầu. Nếu một sản phẩm vì lý do nào đó mà không đáp ứng được các yêu cầu và bởi vậy không được thị trường chấp nhận thì phải bị coi là có chất lượng kém, cho dù trình độ công nghệ chế tạo ra sản phẩm đó có thể rất hiện đại. Đây là một kết luận then chốt và là cơ sở để các nhà quản lý định ra chính sách, chiến lược kinh doanh của mình.
b) Do chÊt lîng ®îc ®o bëi sù tho¶ m·n nhu cÇu, mµ nhu cÇu lu«n lu«n biÕn ®éng nªn chÊt lîng còng lu«n lu«n biÕn ®éng theo thêi gian, kh«ng gian, ®iÒu kiÖn sö dông. V× vËy ph¶i ®Þnh kú xem xÐt l¹i c¸c yªu cÇu chÊt lîng. 10 c) Khi ®¸nh gi¸ chÊt lîng cña mét ®èi tîng, cÇn ph¶i xÐt ®Õn mäi ®Æc tÝnh cña ®èi tîng cã liªn quan ®Õn sù tho¶ m·n nh÷ng nhu cÇu cô thÓ vµ c¸c nhu cÇu tiÒm Èn d) ChÊt lîng cã thÓ ¸p dông cho mäi ®èi tîng nh: s¶n phÈm, qu¸ tr×nh, mét ho¹t ®éng. e) CÇn ph©n biÖt gi÷a chÊt lîng vµ cÊp chÊt lîng.
CÊp chÊt lîng lµ thø h¹ng ®Þnh cho c¸c ®èi tîng cã cïng chøc n¨ng sö dông nhng kh¸c nhau vÒ yªu cÇu chÊt lîng. Chất lượng gắn liền với các đặc tính vốn có có thể được gọi là chất lượng theo nghĩa hẹp. Tuy nhiên để kinh doanh thành công, doanh nghiệp không thể bỏ qua các yếu tố được gán cho sản phẩm, như giá cả, dịch vụ sau khi bán, vấn đề giao hàng đúng lúc, đúng thời hạn với những điều kiện thuận lợi cho khách hàng. Có thể nói rằng, hầu hết các khách hàng, nhất là các khách hàng có tổ chức, đều không chỉ mua sản phẩm mà còn mua cả hoạt động quản lý.
Từ những phân tích trên đây, hình thành khái niệm chất lượng toàn diện (total quality) được mô tả trên hình 1.1: Thỏa mãn nhu cầu Giao hàng Giá cả Dịch vụ H×nh 1. C¸c yÕu tè cña chÊt lîng toµn diÖn 11 1.2 Quản lý chất lượng: Quản lý chất lượng bắt đầu từ những hoạt động mang tính định hướng. Việc xác định đúng đắn các hoạt động định hướng là điều cơ bản đối với mọi tổ chức, mỗi tổ chức cần xác định và áp dụng các công cụ để kiểm soát mọi hoạt động của tổ chức có liên quan đến chất lượng, và hướng mọi hoạt động này nhằm đáp ứng các mục tiêu chính sách đã đề ra, thoả mãn các yêu cầu của khách hàng và các bên quan tâm. Từ quan niệm trên, có thể định nghĩa quản lý chất lượng là các hoạt động có phối hợp nhằm định hướng và kiểm soát một tổ chức về chất lượng.
Các hoạt động kiểm soát nói trên có thể bao gồm hoạch định chất lượng, kiểm soát chất lượng, đảm bảo chất lượng, cải tiến chất lượng. - Hoạch định chất lượng tập trung vào việc lập mục tiêu chất lượng và quy định các quá trình tác nghiệp cần thiết và các nguồn lực có liên quan để thực hiện các mục tiêu chất lượng. - Kiểm soát chất lượng tập trung vào thực hiện các yêu cầu chất lượng đã xác định. - Đảm bảo chất lượng tập trung vào cung cấp lòng tin rằng các yêu cầu chất lượng sẽ được thực hiện.
- Cải tiến chất lượng tập trung vào nâng cao khả năng thực hiện các yêu cầu chất lượng. Một trong những yêu cầu cơ bản của quản lý chất lượng hiện đại là cải tiến liên tục, đó là hoạt động lặp lại để nâng cao khả năng thực hiện các yêu cầu ®îc thÓ hiÖn qua h×nh 1.2 M« h×nh liªn tôc c¶i tiÕn ISO 9000 Hoạt động quản lý chất lượng đã được đề xuất và nghiên cứu qua nhiều thập kỷ của thế kỷ 20. Trong toàn bộ khoảng thời gian đó, các nhà quản lý không tránh khỏi những sai lầm. Dựa trên việc phân tích các bài học đó, và nghiên cứu các bí quyết thành công của nhiều doanh nghiệp hàng đầu trên thế giới hiện nay, các nhà quản lý chất lượng đã tổng kết được một số nguyên tắc cơ bản trong quản lý chất lượng: 1.3 Các nguyên tắc của quản lý chất lượng.
Các nguyên tắc trên đây đã được vận dụng triệt để khi xây dựng các hình thức quản lý chất lượng hiện đại được trình bày trong các chương sau: Nguyªn t¾c 1: Híng vµo kh¸ch hµng. ChÊt lîng ®Þnh híng bëi kh¸ch hµng lµ mét yÕu tè chiÕn lîc, dÉn tíi kh¶ n¨ng chiÕm lÜnh thÞ trêng, duy tr× vµ thu hót kh¸ch hµng. Nguyªn t¾c 2: Sù l·nh ®¹o. L·nh ®¹o thiÕt lËp sù thèng nhÊt ®ång bé gi÷a môc ®Ýnh, ®êng lèi vµ m«i trêng néi bé trong DN.
Hä hoµn toµn l«i cuèn mäi ngêi trong viÖc ®¹t ®îc c¸c môc tiªu cña DN. Ho¹t ®éng chÊt lîng sÏ kh«ng cã hiÖu qu¶ nÕu kh«ng cã sù cam kÕt triÖt ®Ó cña l·nh ®¹o. Nguyªn t¾c 3: Sù tham gia cña mäi thµnh viªn. 13 Con ngêi lµ nguån lùc quan träng nhÊt cña mét DN vµ sù tham gia ®Çy ®ñ víi hiÓu biÕt vµ kinh nghiÖm cña hä cã thÓ ®îc sö dông cho lîi Ých cña DN.
Thµnh c«ng trong c¶i tiÕn chÊt lîng c«ng viÖc phô thuéc rÊt nhiÒu vµo kü n¨ng, nhiÖt t×nh h¨ng say c«ng viÖc cña lùc lîng lao ®éng. Nguyªn t¾c 4: C¸ch tiÕp cËn theo qu¸ tr×nh. Trong mét DN, ®Çu vµo cña qu¸ tr×nh nµy lµ ®Çu ra cña qu¸ tr×nh tríc ®ã, vµ toµn bé c¸c qu¸ tr×nh trong mét DN lËp thµnh mét m¹ng líi qu¸ tr×nh. Qu¶n lý c¸c ho¹t ®éng cña mét DN thùc chÊt lµ qu¶n lý c¸c qu¸ tr×nh vµ c¸c mèi quan hÖ gi÷a chóng.
Nguyªn t¾c 5: C¸ch tiÕp cËn theo hÖ thèng. CÇn xem xÐt toµn bé c¸c yÕu tè t¸c ®éng ®Õn chÊt lîng mét c¸ch hÖ thèng vµ ®ång bé, phèi hîp hµi hoµ c¸c yÕu tè nµy. Ph¬ng ph¸p hÖ thèng cña qu¶n lý lµ c¸ch huy ®éng, phèi hîp toµn bé nguån lùc ®Ó thùc hiÖn môc tiªu chung cña DN. Nguyªn t¾c 6: C¶i tiÕn liªn tôc.
C¶i tiÕn liªn tôc lµ môc tiªu, ®ång thêi còng lµ ph¬ng ph¸p cña mäi DN. Muèn cã ®îc kh¶ n¨ng c¹nh tranh vµ møc chÊt lîng cao.DN ph¶i liªn tôc c¶i tiÕn. Sù c¶i tiÕn cã thÓ lµ tõng bíc nhá hoÆc c¶i tiÕn nh¶y vät. Nguyªn t¾c 7: QuyÕt ®Þnh dùa trªn sù kiÖn.
Mäi quyÕt ®Þnh vµ hµnh ®éng cña hÖ thèng qu¶n lý ho¹t ®éng kinh doanh muèn cã hiÖu qu¶ ph¶i ®îc x©y dùng dùa trªn viÖc ph©n tÝch c¸c d÷ liÖu vµ th«ng tin. ViÖc ®¸nh gi¸ ph¶i b¾t nguån tõ chiÕn lîc cña DN, c¸c qu¸ tr×nh quan träng, c¸c yÕu tè ®Çu vµo vµ kÕt qu¶ cña c¸c qu¸ tr×nh ®ã. Nguyªn t¾c 8: Ph¸t triÓn quan hÖ hîp t¸c. C¸c DN cÇn t¹o dùng mèi quan hÖ hîp t¸c c¶ néi bé vµ víi bªn ngoµi ®Ó ®¹t ®îc môc tiªu chung.
Tám nguyên tắc quản lý chất lượng này tạo thành cơ sở cho các tiêu chuẩn về hệ thống quản lý chất lượng trong bộ ISO 9000.2 vai trß cña chÊt lîng vµ qu¶n lý chÊt lîng 1.1 VÞ trÝ chÊt lîng trong m«i trêng c¹nh tranh toµn cÇu. C¸c thay ®æi gÇn ®©y trªn toµn thÕ giíi ®· t¹o ra nh÷ng th¸ch thøc míi trong kinh doanh khiÕn c¸c doanh nghiÖp nhËn thøc ®îc tÇm quan träng cña chÊt lîng. ChÊt lîng ®· trë thµnh mét ng«n ng÷ phæ biÕn. §Ó thu hót kh¸ch hµng, c¸c c«ng ty cÇn ph¶i ®a chÊt lîng vµo néi dung qu¶n lý.
Ngµy nay, hÇu hÕt c¸c kh¸ch hµng, ®Æc biÖt lµ c¸c c«ng ty lín ®Òu mong muèn ngêi cung øng cung cÊp nh÷ng s¶n phÈm cã chÊt lîng tho¶ m·n vµ vît sù mong muèn cña hä. C¸c chÝnh s¸ch b¶o hµnh hay s½n sµng ®æi l¹i s¶n phÈm kh«ng ®¹t yªu cÇu tõng ®îc coi lµ chuÈn mùc mét thêi nay còng kh«ng ®¸p øng yªu cÇu, v× ®iÒu kiÖn nµy chØ cã nghÜa lµ chÊt lîng kh«ng ®îc æn ®Þnh. NÕu nh trong nh÷ng n¨m tríc ®©y, c¸c quèc gia cßn dùa vµo c¸c hµng rµo thuÕ quan, hµng rµo kü thuËt ®Ó b¶o vÖ nÒn s¶n xuÊt trong níc th× ngµy nay trong bèi c¶nh toµn cÇu hãa m¹nh mÏ, víi sù ra ®êi cña Tæ chøc Th¬ng m¹i Quèc tÕ (WTO) vµ tho¶ íc vÒ Hµng rµo Kü thuËt ®èi víi Th¬ng m¹i (TBT), mäi nguån lùc vµ s¶n phÈm ngµy cµng tù do vît biªn giíi quèc gia. Sù ph¸t triÓn cña khoa häc, c«ng nghÖ h«m nay ®· cho phÐp c¸c nhµ s¶n xuÊt nh¹y bÐn cã kh¶ n¨ng ®¸p øng ngµy cµng cao nhu cÇu kh¸ch hµng, t¹o ra lîi thÕ c¹nh tranh.
§èi víi c¸c níc ®ang ph¸t triÓn vµ c¶ c¸c níc c«ng nghiÖp, c¸c nguån lùc tù nhiªn kh«ng cßn lµ ch×a khãa ®Ó ®em l¹i sù phån vinh. Th«ng tin, kiÕn thøc vµ mét khèi lîng ®«ng ®¶o nh©n viªn cã kü n¨ng, vµ mét t¸c phong lµm viÖc c«ng nghiÖp míi lµ nh÷ng nguån thùc sù ®em l¹i søc c¹nh tranh. Nh vËy cã thÓ nãi, h¬n bao giê hÕt vµ hÇu hÕt c¸c c«ng ty trong mäi quèc gia thuéc mäi lo¹i h×nh ®Òu quan t©m ®Õn chÊt lîng vµ ®Òu cã nh÷ng nhËn thøc míi ®óng ®¾n vÒ chÊt lîng. Trong nh÷ng thËp kû tíi, c¸c nhµ qu¶n 15 lý c¸c tæ hîp c«ng ty sÏ tham gia nhiÒu h¬n vµo c¸c vÊn ®Ò chÊt lîng vµ sù hoµ nhËp cña chÊt lîng vµo mäi ho¹t ®éng, tõ ho¹t ®éng qu¶n lý ®Õn t¸c nghiÖp.2 Mét sè nhËn thøc sai lÇm vÒ chÊt lîng.
Trë ng¹i lín nhÊt ®Ó n©ng cao chÊt lîng trong c¸c ngµnh c«ng nghiÖp thuéc c¸c níc ®ang ph¸t triÓn lµ nhËn thøc cha ®Çy ®ñ cña ngêi s¶n xuÊt vÒ lîi Ých do chÊt lîng ®em l¹i. ChÊt lîng ®îc xem lµ môc tiªu mong muèn mang tÝnh x· héi, cßn sù ®ãng gãp cña yÕu tè chÊt lîng vµo lîi nhuËn cña c«ng ty ®îc xem lµ kh«ng ®¸ng kÓ. §iÒu nµy lµ kÕt qu¶ cña mét sè nhËn thøc sai lÇm chñ yÕu díi ®©y: Sai lÇm 1: ChÊt lîng cao ®ßi hái chi phÝ lín §©y lµ quan niÖm sai lÇm phæ biÕn nhÊt.