Hcmute các yếu tố ảnh hưởng đến việc đạt các chứng nhận tiêu chuẩn chất lượng của doanh nghiệp vừa và nhỏ tại việt nam

Chuyên khảo phân tích Hcmute các yếu tố ảnh hưởng đến việc đạt các chứng nhận tiêu chuẩn chất lượng của doanh nghiệp vừa, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyễn Thị Anh Vân
• Trường học: Đại Học Sư Phạm Kỹ Thuật Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Việc Đạt Các Chứng Nhận Tiêu Chuẩn Chất Lượng Của Các Doanh Nghiệp Vừa Và Nhỏ Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Kết cấu của nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các khái niệm liên quan
• 2.1.1. Khái niệm liên quan đến chứng nhận chất lượng
• 2.1.2. Chứng nhận chất lượng (Certification)
• 2.1.3. Công nhận chất lượng (Accreditation)
• 2.1.4. Thừa nhận chất lượng (Recognition)
• 2.1.5. Các loại chứng nhận phổ biến tại Việt Nam
• 2.1.5.1. Chứng nhận sản phẩm
• 2.1.5.2. Chứng nhận quá trình
• 2.1.5.3. Chứng nhận về hệ thống quản lý
• 2.2. Giới thiệu về tiêu chuẩn HT QLCL ISO 9001
• 2.2.1. Giới thiệu chung
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2. Thang đo và mã hóa thang đo
• 3.3. Phân tích dữ liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả mẫu
• 4.2. Một số kết quả so sánh
• 4.2.1. Một số kết quả so sánh với biến phụ thuộc là CNCL_QTE
• 4.3. Kết quả hồi quy logit
• 4.3.1. Kết quả hồi quy mô hình 1
• 4.3.2. Kết quả hồi quy mô hình 2
• 4.3.3. Kết quả hồi quy mô hình 3
• 4.4. So sánh ba mô hình
• 4.5. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Kết quả chính của nghiên cứu
• 5.2. Hàm ý chính sách
• 5.3. Hạn chế của nghiên cứu và các hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Thực trạng chứng nhận chất lượng doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam

Nghiên cứu chỉ ra thực trạng chứng nhận chất lượng doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) tại Việt Nam còn nhiều hạn chế. Tỷ lệ doanh nghiệp đạt chứng nhận chất lượng thấp, đặc biệt là chứng nhận chất lượng quốc tế. Điều này ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế. Một số khảo sát của ISO cho thấy, số lượng doanh nghiệp Việt Nam đạt chứng chỉ ISO 9001 thấp hơn đáng kể so với các nước khác trong khu vực như Thái Lan và Malaysia. Tình trạng này cho thấy vấn đề chất lượng sản phẩm và dịch vụ của SME Việt Nam cần được cải thiện. Việc đạt chứng nhận chất lượng không chỉ đóng vai trò quan trọng trong nâng cao năng suất mà còn là yếu tố quyết định trong việc gia tăng khả năng xuất khẩu của doanh nghiệp. Chứng nhận chất lượng ISO 9001 và các tiêu chuẩn quốc tế khác là những minh chứng cho cam kết chất lượng của doanh nghiệp, giúp tạo niềm tin với khách hàng và đối tác.

1.1. Yếu tố ảnh hưởng đến chứng nhận chất lượng doanh nghiệp vừa và nhỏ

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến chứng nhận chất lượng SME Việt Nam. Yếu tố nội tại bao gồm: năng lực quản lý, nguồn lực tài chính, công nghệ sản xuất, chất lượng nhân sự. Doanh nghiệp thiếu kinh nghiệm quản lý, nguồn vốn hạn chế, công nghệ lạc hậu, nhân viên thiếu kỹ năng chuyên môn sẽ khó đạt được chứng nhận chất lượng. Yếu tố ngoại tại bao gồm: chính sách hỗ trợ của nhà nước, môi trường cạnh tranh, yêu cầu của khách hàng. Chính sách hỗ trợ chưa hiệu quả, cạnh tranh gay gắt, khách hàng đòi hỏi khắt khe cũng gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc đạt chứng nhận. Yếu tố pháp luật cũng đóng vai trò quan trọng. Luật pháp thiếu rõ ràng, thiếu sự minh bạch, thủ tục hành chính rườm rà cản trở SME trong quá trình đạt chứng nhận chất lượng. Phân tích yếu tố nội tại và ngoại tại là cần thiết để có giải pháp phù hợp. Yếu tố con người, yếu tố công nghệ, yếu tố tài chính, và yếu tố quản lý là những yếu tố then chốt cần được xem xét kỹ lưỡng.

1.2. Chi phí và thời gian chứng nhận chất lượng

Chi phí chứng nhận chất lượng là rào cản lớn đối với SME. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa có nguồn lực tài chính hạn chế, chi phí chứng nhận quá cao so với khả năng của họ. Thời gian chứng nhận cũng là một yếu tố cần quan tâm. Quá trình chứng nhận chất lượng kéo dài, thủ tục phức tạp làm giảm hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Giải pháp giảm chi phí và rút ngắn thời gian chứng nhận cần được nghiên cứu. Chính sách hỗ trợ từ nhà nước về tài chính và kỹ thuật có thể giúp SME vượt qua khó khăn này. Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, minh bạch thông tin cũng đóng góp vào việc rút ngắn thời gian chứng nhận. Tối ưu hóa quy trình chứng nhận cũng giúp giảm chi phí và thời gian cho doanh nghiệp.

II. Vai trò của chứng nhận chất lượng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ

Chứng nhận chất lượng đóng vai trò quan trọng đối với SME. Việc đạt được chứng nhận chất lượng giúp nâng cao uy tín, mở rộng thị trường, gia tăng khả năng cạnh tranh. Chứng nhận chất lượng thể hiện sự cam kết với chất lượng sản phẩm và dịch vụ, tạo niềm tin với khách hàng. Lợi ích của chứng nhận chất lượng bao gồm: tăng doanh thu, giảm chi phí, cải thiện hiệu quả hoạt động. Chứng nhận chất lượng quốc tế, như ISO 9001, HACCP, tạo điều kiện thuận lợi cho SME tiếp cận thị trường quốc tế. Tầm quan trọng của chứng nhận chất lượng đối với xuất khẩu không thể phủ nhận. Doanh nghiệp đạt chứng nhận chất lượng có cơ hội lớn hơn để ký kết hợp đồng với các đối tác nước ngoài.

2.1. Các tiêu chuẩn chứng nhận chất lượng phổ biến

SME Việt Nam có thể áp dụng nhiều tiêu chuẩn chứng nhận chất lượng. ISO 9001 là tiêu chuẩn phổ biến về hệ thống quản lý chất lượng. HACCP là tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm. Ngoài ra còn có các tiêu chuẩn ISO khác về môi trường, an toàn thông tin... Việc lựa chọn tiêu chuẩn chứng nhận phụ thuộc vào ngành nghề và quy mô của doanh nghiệp. So sánh các tiêu chuẩn chứng nhận chất lượng giúp doanh nghiệp lựa chọn tiêu chuẩn phù hợp. Cơ quan chứng nhận chất lượng uy tín cũng là yếu tố cần xem xét. Việc tìm hiểu kỹ về các tiêu chuẩn và cơ quan chứng nhận giúp doanh nghiệp có lựa chọn đúng đắn.

2.2. Khó khăn trong việc đạt chứng nhận chất lượng và giải pháp hỗ trợ

SME gặp nhiều khó khăn trong việc đạt chứng nhận chất lượng. Khó khăn về tài chính, khó khăn về kỹ thuật, khó khăn về nhân lực là những thách thức lớn. Hỗ trợ doanh nghiệp đạt chứng nhận chất lượng là cần thiết. Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ về tài chính, kỹ thuật, đào tạo nhân lực. Các chương trình đào tạo, tư vấn, hỗ trợ kỹ thuật giúp SME nâng cao năng lực quản lý và kỹ thuật. Hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế cũng rất quan trọng. Mạng lưới hỗ trợ giúp SME chia sẻ kinh nghiệm, giải quyết khó khăn.

III. Xu hướng phát triển và kiến nghị

Xu hướng chứng nhận chất lượng sẽ ngày càng được chú trọng. SME cần chủ động nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ để đáp ứng yêu cầu của thị trường. Chính sách hỗ trợ từ nhà nước cần tập trung vào việc hỗ trợ SME về tài chính, kỹ thuật, đào tạo. Cơ sở hạ tầng để hỗ trợ SME đạt chứng nhận chất lượng cần được đầu tư. Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực chứng nhận chất lượng cần được tăng cường. Phát triển bền vững là mục tiêu quan trọng. SME cần hướng tới chứng nhận chất lượng bền vững, tích hợp các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, việc nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ trở thành yếu tố then chốt giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) tại Việt Nam tăng cường năng lực cạnh tranh. Theo khảo sát năm 2015, chỉ khoảng 12,6% DNVVN có chứng nhận tiêu chuẩn chất lượng trong nước và chỉ 3,7% có chứng nhận quốc tế, thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực như Thái Lan và Malaysia. Nghiên cứu này nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến việc đạt các chứng nhận tiêu chuẩn chất lượng của DNVVN tại Việt Nam, sử dụng dữ liệu khảo sát 2649 doanh nghiệp trong lĩnh vực chế biến, chế tạo năm 2015. Mục tiêu cụ thể là xây dựng mô hình định lượng để kiểm chứng các yếu tố tác động và đề xuất giải pháp nhằm gia tăng tỷ lệ DNVVN đạt chứng nhận chất lượng, qua đó góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các DNVVN trên toàn quốc, với dữ liệu thu thập trong năm 2015, cung cấp cái nhìn toàn diện về thực trạng và động lực áp dụng chứng nhận chất lượng trong bối cảnh kinh tế Việt Nam hiện nay.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các khái niệm chuyên ngành về chứng nhận chất lượng (Certification), công nhận chất lượng (Accreditation) và thừa nhận chất lượng (Recognition). Chứng nhận chất lượng là hoạt động xác nhận sản phẩm, dịch vụ hoặc hệ thống phù hợp với tiêu chuẩn cụ thể, trong đó tiêu chuẩn ISO 9001:2015 về hệ thống quản lý chất lượng được xem là chuẩn mực quốc tế phổ biến nhất. Các DNVVN tại Việt Nam chủ yếu áp dụng chứng nhận sản phẩm trong nước và chứng nhận hệ thống quản lý theo ISO 9001. Mô hình nghiên cứu tập trung vào các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng đạt chứng nhận chất lượng, bao gồm: mức độ cạnh tranh, yêu cầu của khách hàng, xuất khẩu, đặc điểm doanh nghiệp (quy mô, loại hình, vị trí), chi phí phi chính thức, hiệp hội doanh nghiệp và công đoàn. Các lý thuyết về quản lý chất lượng và động lực áp dụng tiêu chuẩn được kết hợp để giải thích hành vi của doanh nghiệp trong việc áp dụng chứng nhận chất lượng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu khảo sát cắt ngang từ 2649 DNVVN trong lĩnh vực chế biến, chế tạo tại Việt Nam năm 2015. Mẫu được chọn dựa trên dữ liệu điều tra doanh nghiệp nhỏ và vừa do các viện nghiên cứu phối hợp thực hiện. Phân tích dữ liệu bao gồm thống kê mô tả để khảo sát tỷ lệ doanh nghiệp đạt chứng nhận và mối quan hệ giữa các biến, cùng với phân tích hồi quy logit nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng đạt chứng nhận tiêu chuẩn chất lượng. Biến phụ thuộc là trạng thái có hoặc không có chứng nhận, được phân tích qua ba mô hình: chứng nhận chung, chứng nhận quốc tế và chứng nhận trong nước. Các biến độc lập được mã hóa theo đặc điểm doanh nghiệp và các yếu tố môi trường kinh doanh. Thời gian nghiên cứu kéo dài 12 tháng từ tháng 12/2017 đến 12/2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ doanh nghiệp đạt chứng nhận chất lượng còn thấp: 84,9% DNVVN không có chứng nhận, chỉ 13,7% có chứng nhận một trong hai loại và 1,4% đạt cả chứng nhận trong nước và quốc tế. Trong đó, 12,7% đạt chứng nhận trong nước và 3,8% đạt chứng nhận quốc tế.

2. Yêu cầu của khách hàng là yếu tố ảnh hưởng mạnh nhất: Doanh nghiệp có khách hàng yêu cầu chứng nhận có tỷ lệ đạt chứng nhận chung là 38,4%, trong khi doanh nghiệp không có yêu cầu chỉ đạt 2,0%. Tương tự, với chứng nhận hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001, tỷ lệ đạt là 25,4% khi có yêu cầu khách hàng, so với 1,9% khi không có.

3. Vị trí doanh nghiệp trong khu công nghiệp tăng khả năng đạt chứng nhận: Doanh nghiệp nằm trong khu công nghiệp có tỷ lệ đạt chứng nhận chung là 21,8%, cao hơn nhiều so với 3,6% của doanh nghiệp ngoài khu công nghiệp.

4. Các yếu tố ảnh hưởng theo mô hình hồi quy logit:

   • Với chứng nhận chung, các yếu tố có ảnh hưởng gồm mức độ cạnh tranh, yêu cầu khách hàng, quy mô doanh nghiệp, loại hình doanh nghiệp hộ gia đình, hiệp hội doanh nghiệp và công đoàn.
   • Với chứng nhận quốc tế, các yếu tố gồm yêu cầu khách hàng, xuất khẩu, quy mô, loại hình hộ gia đình, vị trí doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp và công đoàn.
   • Với chứng nhận trong nước, các yếu tố gồm mức độ cạnh tranh, yêu cầu khách hàng, quy mô, loại hình hộ gia đình và vị trí doanh nghiệp.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy mức độ cạnh tranh thị trường thúc đẩy doanh nghiệp áp dụng chứng nhận chất lượng nhằm nâng cao uy tín và khả năng cạnh tranh. Yêu cầu của khách hàng là động lực quan trọng nhất, phản ánh quy luật thị trường khi doanh nghiệp phải đáp ứng nhu cầu để tồn tại và phát triển. Yếu tố xuất khẩu chỉ ảnh hưởng đến chứng nhận quốc tế, phù hợp với thực tế khi chứng nhận quốc tế là điều kiện cần thiết để tiếp cận thị trường nước ngoài. Quy mô doanh nghiệp càng lớn thì khả năng đạt chứng nhận càng cao do có nhiều nguồn lực hơn để đầu tư vào hệ thống quản lý chất lượng. Doanh nghiệp hộ gia đình có xu hướng ưu tiên chứng nhận trong nước hơn quốc tế, phản ánh hạn chế về nguồn lực và tầm nhìn thị trường. Vị trí trong khu công nghiệp giúp doanh nghiệp tiếp cận tốt hơn các nguồn lực và thông tin, từ đó tăng khả năng đạt chứng nhận quốc tế. Hiệp hội doanh nghiệp và công đoàn đóng vai trò hỗ trợ, khuyến khích doanh nghiệp áp dụng chứng nhận, đặc biệt với chứng nhận quốc tế. Chi phí phi chính thức không có ảnh hưởng đáng kể, cho thấy các yếu tố chính trị-xã hội chưa phải là rào cản lớn trong việc áp dụng chứng nhận chất lượng của DNVVN tại Việt Nam. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ đạt chứng nhận theo từng yếu tố và bảng kết quả hồi quy logit minh họa mức độ ảnh hưởng của từng biến.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường vai trò của hiệp hội doanh nghiệp và công đoàn: Chủ động tổ chức các chương trình đào tạo, tư vấn và hỗ trợ kỹ thuật về chứng nhận chất lượng cho DNVVN, nhằm nâng cao nhận thức và năng lực áp dụng tiêu chuẩn. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, do Bộ Công Thương phối hợp với các hiệp hội doanh nghiệp chủ trì.

2. Khuyến khích doanh nghiệp mở rộng thị trường xuất khẩu: Cung cấp các chính sách ưu đãi, hỗ trợ tài chính và thông tin thị trường để doanh nghiệp có động lực đạt chứng nhận quốc tế, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu. Thời gian triển khai 3 năm, do Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với Bộ Công Thương thực hiện.

3. Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và hộ gia đình nâng cao quy mô và năng lực quản lý: Thực hiện các chương trình đào tạo quản lý chất lượng, hỗ trợ kỹ thuật và tài chính để doanh nghiệp có đủ nguồn lực áp dụng chứng nhận chất lượng. Thời gian 2-3 năm, do Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với các địa phương triển khai.

4. Phát triển cơ sở hạ tầng và môi trường kinh doanh tại khu công nghiệp: Tạo điều kiện thuận lợi về hạ tầng, thông tin và dịch vụ hỗ trợ để doanh nghiệp trong khu công nghiệp dễ dàng tiếp cận và duy trì chứng nhận chất lượng. Thời gian 3 năm, do Bộ Xây dựng và các ban quản lý khu công nghiệp phối hợp thực hiện.

Các giải pháp trên cần được đồng bộ và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội doanh nghiệp và cộng đồng doanh nghiệp nhằm nâng cao tỷ lệ DNVVN đạt chứng nhận tiêu chuẩn chất lượng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách hỗ trợ DNVVN trong việc áp dụng chứng nhận chất lượng, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

2. Các tổ chức hiệp hội doanh nghiệp và công đoàn: Tham khảo để phát triển các chương trình hỗ trợ, đào tạo và tư vấn phù hợp với nhu cầu thực tế của DNVVN trong việc đạt chứng nhận tiêu chuẩn chất lượng.

3. Doanh nghiệp vừa và nhỏ: Hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến việc đạt chứng nhận chất lượng, từ đó có chiến lược phát triển phù hợp, nâng cao năng lực quản lý và mở rộng thị trường.

4. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực quản lý chất lượng và phát triển doanh nghiệp: Tài liệu tham khảo quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo về động lực áp dụng chứng nhận chất lượng và chính sách phát triển DNVVN tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tỷ lệ DNVVN đạt chứng nhận chất lượng ở Việt Nam thấp?
   Doanh nghiệp nhỏ và vừa thường thiếu nguồn lực tài chính, kiến thức và động lực để áp dụng chứng nhận. Ngoài ra, yêu cầu của khách hàng và áp lực cạnh tranh chưa đủ mạnh để thúc đẩy việc áp dụng rộng rãi.

2. Yếu tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến việc đạt chứng nhận?
   Yêu cầu của khách hàng là yếu tố quan trọng nhất, khi khách hàng yêu cầu chứng nhận, doanh nghiệp có động lực và tỷ lệ đạt chứng nhận tăng lên đáng kể.

3. Chứng nhận quốc tế và trong nước khác nhau thế nào về tác động?
   Chứng nhận quốc tế thường liên quan đến doanh nghiệp xuất khẩu và có giá trị trên thị trường toàn cầu, trong khi chứng nhận trong nước chủ yếu phục vụ thị trường nội địa và có tính bắt buộc hoặc tự nguyện khác nhau.

4. Hiệp hội doanh nghiệp và công đoàn đóng vai trò gì?
   Hai tổ chức này hỗ trợ, khuyến khích và tạo điều kiện cho doanh nghiệp áp dụng chứng nhận chất lượng thông qua các hoạt động đào tạo, tư vấn và vận động chính sách.

5. Chi phí phi chính thức có ảnh hưởng đến việc đạt chứng nhận không?
   Nghiên cứu cho thấy chi phí phi chính thức không có ảnh hưởng đáng kể đến khả năng đạt chứng nhận của DNVVN tại Việt Nam, có thể do các yếu tố khác như yêu cầu khách hàng và quy mô doanh nghiệp quan trọng hơn.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định các yếu tố chính ảnh hưởng đến việc đạt chứng nhận tiêu chuẩn chất lượng của DNVVN tại Việt Nam gồm: yêu cầu khách hàng, mức độ cạnh tranh, quy mô doanh nghiệp, loại hình doanh nghiệp, vị trí doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp và công đoàn.
• Tỷ lệ DNVVN đạt chứng nhận chất lượng còn thấp, đặc biệt là chứng nhận quốc tế chỉ chiếm khoảng 3,8%.
• Yêu cầu của khách hàng là động lực mạnh nhất thúc đẩy doanh nghiệp áp dụng chứng nhận chất lượng.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào tăng cường hỗ trợ từ hiệp hội, công đoàn, chính sách khuyến khích xuất khẩu, nâng cao năng lực doanh nghiệp và phát triển hạ tầng khu công nghiệp.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý và doanh nghiệp trong việc nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, góp phần phát triển kinh tế bền vững trong giai đoạn tiếp theo.

Các cơ quan quản lý và hiệp hội doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-3 năm tới để gia tăng tỷ lệ DNVVN đạt chứng nhận chất lượng, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đối tượng nghiên cứu nhằm cập nhật xu hướng mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 giới thiệu tổng quan về đề tài nghiên cứu. Chương 2 này nhằm mục đích giới thiệu cơ sở lý luận cho nghiên cứu. Trên cơ sở này, một mô hình nghiên cứu và các giả thuyết được xây dựng. Chương này bao gồm ba phần chính, (1) Các khái niệm liên quan như : Chứng nhận chất lượng, Công nhận chất lượng, Thừa nhận chất lượng, Doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) (2) Các nghiên cứu thực nghiệm liên quan và (3) Mô hình nghiên cứu.

Các khái niệm liên quan 2. Khái niệm liên quan đến chứng nhận chất lượng Chứng nhận chất lượng (Certification) là hoạt động mà một tổ chức trung lập (bên thứ 3) tiến hành nhằm xác nhận một sản phẩm, dịch vụ, hệ thống, quá trình hay vật liệu phù hợp với những yêu cầu cụ thể. Chứng nhận hệ thống quản lý chất lượng thì có thể là chứng nhận phù hợp tiêu chuẩn ISO 9001:2015. Tổ chức tiến hành hoạt động chứng nhận gọi là tổ chức đánh giá chứng nhận, hay tổ chức chứng nhận.

ISO (International Organization of Standardization) là tổ chức xây dựng và ban hành các tiêu chuẩn nhưng không được quyền chứng nhận sự phù hợp bất kỳ một tiêu chuẩn nào. Chứng chỉ phù hợp với tiêu chuẩn cụ thể được ban hành bởi tổ chức chứng nhận, ví dụ như tổ chức BVQI, hoàn toàn độc lập với tổ chức xây dựng tiêu chuẩn (David Hoyle, 2001) Công nhận chất lượng (Accreditation) là thủ tục mà một cơ quan hay tổ chức có thẩm quyền (gọi là tổ chức công nhận) đưa ra một công nhận chính thức rằng một tổ chức chứng nhận có đủ năng lực để thực hiện đánh giá chứng nhận sự phù hợp đối với một tiêu chuẩn cụ thể. (David Hoyle, 2001) Các tổ chức công nhận sẽ định kỳ đánh giá các tổ chức chứng nhận, quan sát các chuyên gia tiến hành đánh giá chứng nhận, để đảm bảo rằng tổ chức chứng nhận và chuyên gia của họ có đủ năng lực để thực hiện công việc đánh giá chứng nhận. IAF Luan van 6 (International Accreditation Forum) là diễn đàn của các tổ chức công nhận quốc tế.

Tổ chức này đưa ra các chính sách để công nhận lẫn nhau các chứng nhận của các cơ quan thành viên. Nếu một tổ chức chứng nhận được công nhận bởi một thành viên của IAF thì sẽ các chứng nhận của họ sẽ được công nhận ở mọi nơi khác trên thế giới. (David Hoyle, 2001) Thừa nhận chất lượng (Recognition) là hoạt động thừa nhận lẫn nhau về kết quả đánh giá sự phù hợp (Mutual Recognition Arrangements) đối với các sản phẩm, hàng hóa trong phạm vi được phân công quản lý. Việc đẩy mạnh việc thừa nhận lẫn nhau kết quả đánh giá sự phù hợp của các tổ chức nước ngoài tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp nhập khẩu giảm thời gian thông quan hàng hóa.

Hoạt động thừa nhận bao gồm thừa nhận đa phương, song phương và đơn phương. Ví dụ về thừa nhận đa phương và song phương, trong năm 2016 - 2017, Việt Nam đã thực hiện ký kết thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau (MRA) trong ASEAN về thiết bị điện - điện tử (ASEAN EE MRA). Ngoài ra, Bộ KH&CN, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đã ký kết các hiệp định và thỏa thuận với Ucraina, Đài Loan (Trung Quốc), CH Bê-la-rút, Hàn Quốc. Về thừa nhận đơn phương ví dụ như Bộ Thông tin và Truyền thông đã thừa nhận kết quả đo kiểm (thử nghiệm) của gần 80 tổ chức đo kiểm/thử nghiệm của các nước Mỹ, Hàn Quốc, Canada, Singapore.

Trong chứng nhận chất lượng tại Việt Nam thì phổ biến là 3 loại sau: Chứng nhận sản phẩm, chứng nhận quá trình, và chứng nhận hệ thống quản lý. Chứng nhận sản phẩm là việc xác nhận sự phù hợp của sản phẩm với các yêu cầu quy định nêu trong chuẩn mực chứng nhận theo các quy tắc, thủ tục/quy trình và chỉ dẫn cho việc tiến hành hoạt động đánh giá chứng nhận. Chứng nhận này bao gồm chứng nhận sản phẩm phù hợp tiêu chuẩn và chứng nhận sản phẩm phù hợp quy chuẩn kỹ thuật. Chứng nhận sản phẩm phù hợp tiêu chuẩn (viết tắt là chứng nhận hợp chuẩn) là việc chứng nhận sản phẩm trong đó chuẩn mực sử dụng để chứng nhận là các tiêu Luan van 7 chuẩn được xây dựng trên nguyên tắc đồng thuận, bao gồm các tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn khu vực và tiêu chuẩn quốc gia.

Chứng nhận phù hợp tiêu chuẩn là hoạt động mang tính tự nguyện. Tuy nhiên đây là một biện pháp quan trọng giúp nâng cao lòng tin của khách hàng và các bên liên quan vào chất lượng, tính an toàn, độ tin cậy hay tác động tới môi trường của sản phẩm (VSQI, 2016). Chứng nhận sản phẩm phù hợp quy chuẩn kỹ thuật (viết tắt là chứng nhận hợp quy) là việc chứng nhận sản phẩm trong đó chuẩn mực sử dụng để chứng nhận là các quy chuẩn kỹ thuật bao gồm quy chuẩn quốc gia và quy chuẩn địa phương. Chứng nhận phù hợp quy chuẩn kỹ thuật được thực hiện một cách bắt buộc.

Phương thức đánh giá quy chuẩn kỹ thuật áp dụng cho từng đối tượng cụ thể được quy định tại quy chuẩn kỹ thuật tương ứng (VSQI, 2016). Chứng nhận quá trình là việc chứng nhận một quá trình sản xuất hoặc cung cấp dịch vụ đạt các tiêu chuẩn hoặc quy định đã nêu. Ví dụ về chứng nhận quá trình như tiêu chuẩn hướng dẫn thực hàng sản xuất tốt GMP (Good Manufacturing Practices). GMP là tiêu chuẩn áp dụng đối với cơ sở sản xuất, chế biến thực phẩm, dược phẩm nhằm kiểm soát các yếu tố ảnh hưởng tới quá trình hình thành chất lượng sản phẩm từ khâu thiết kế, xây lắp nhà xưởng, thiết bị, dụng cụ chế biến, chuẩn bị chế biến đến quá trình chế biến; bao gói, bảo quản.

Trong nông nghiệp có chứng nhận về quy trình sản xuất nông nghiệp tốt GlobalGAP (Good Agricultural Practice). Thực hành nông nghiệp tốt toàn cầu, là một bộ tiêu chuẩn (tập hợp các biện pháp kỹ thuật) về thực hành nông nghiệp tốt được xây dựng để áp dụng tự nguyện cho sản xuất, thu hoạch và xử lý sau thu hoạch cho các nông sản trên phạm vi toàn cầu. Việc chứng nhận bao hàm toàn bộ các quá trình sản xuất ra sản phẩm, từ đầu vào trang trại như thức ăn, giống, và các hoạt động nuôi trồng cho đến khi sản phẩm rời khỏi trang trại. Tại Việt Nam, các quy trình sản xuất nông nghiệp tốt (VietGAP) được áp dụng từ năm 2008 trong nhiều lĩnh vực bao gồm cả trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản.

(Global GAP, 2019) Chứng nhận về hệ thống quản lý: là chứng nhận một hệ thống quản lý chất lượng đạt các tiêu chí, điều khoản của một tiêu chuẩn của các tổ chức quốc tế hoặc quốc gia ban hành. Hệ thống quản lý chất lượng (Quality management system - QMS) là Luan van 8 một hệ thống hợp thức hóa các quy trình, thủ tục và trách nhiệm để đạt được những chính sách và mục tiêu về chất lượng. QMS giúp điều phối và định hướng hoạt động của doanh nghiệp, nhằm đáp ứng được khách hàng và các yêu cầu chế định, đồng thời nâng cao hiệu quả và năng suất hoạt động trên một nền tảng liên tục. Hiện nay cách tiếp cận phổ biến nhất đối với các hệ thống quản lý chất lượng là áp dụng tiêu chuẩn ISO 9001:2015.

Tiêu chuần này quy định các yêu cầu đối với hệ thống quản lý chất lượng mà các doanh nghiệp có thể sử dụng để phát triển những chương trình riêng của mình. Một số tiêu chuẩn khác liên quan đến hệ thống quản lý chất lượng thường được áp dụng như: hệ thống quản lý môi trường ISO 14000, ISO 22000 (hệ thống quản lý an toàn thực phẩm), ISO 27 000 (hệ thống quản lý bảo mật thông tin) và ISO / TS 16949 (hệ thống quản lý chất lượng cho các sản phẩm liên quan đến ô tô) (ISO, 2019). Các DNVVN được khảo sát trong nghiên cứu này tập trung vào 2 loại chứng nhận là chứng nhận sản phẩm và chứng nhận về hệ thống quản lý.  Các chứng nhận về hệ thống quản lý là các chứng nhận tự nguyện của doanh nghiệp, thường là chứng chận HT QLCL phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế ISO 9001.

 Các chứng nhận sản phẩm thì hầu hết là các chứng nhận chất lượng trong nước. Cụ thể các DNVVN được khảo sát đã trả lời các chứng nhận họ đạt được bao gồm: chứng nhận vệ sinh an toán thực phẩm do Bộ y tế cấp, tiêu chuẩn hàng Việt Nam chất lượng cao, tiêu chuẩn chất lượng đo lường giấy, tiêu chuẩn chất lượng về gỗ, tiêu chuẩn TCVN 6096 về nước đóng chai,. Giới thiệu về tiêu chuẩn HT QLCL ISO 9001 2. Giới thiệu chung Tiêu chuẩn ISO 9001:2015 có tên gọi đầy đủ là “Hệ thống Quản lý Chất lượng – Các yêu cầu (Quality Management Systems - Requirements”, tiêu chuẩn ISO 9001:2015 là tiêu chuẩn ISO 9001 được ban hành lần thứ 5 vào năm 2015 và cũng là phiên bản mới nhất của tiêu chuẩn ISO 9001.

Luan van 9 ISO 9001:2015 là tiêu chuẩn quốc tế về hệ thống quản lý chất lượng do Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO) ban hành, có thể áp dụng trong mọi lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và cho mọi quy mô hoạt động, Doanh nghiệp/Tổ chức ít hơn 10 nhân viên cũng áp dụng được, Doanh nghiệp/Tổ chức có số lượng nhân viên vài trăm ngàn người áp dụng cũng được. Tiêu chuẩn ISO 9001:2015 không giới hạn tuổi đời của Doanh nghiệp/Tổ chức, Doanh nghiệp/Tổ chức đã hoạt động lâu đời bây giờ bắt đầu áp dụng cũng được, Doanh nghiệp/Tổ chức vừa mới thành lập áp dụng ISO 9001:2015 thì càng tốt và nhanh chóng tạo ra lợi thế cạnh tranh của Doanh nghiệp/Tổ chức đó.1: Quá trình phát triển của ISO 9001 (Nguồn: Vietquality.vn) ISO 9001: 1987 – Phiên bản đầu tiên của ISO 9001. Là một phiên bản nghiêng về thuần sản xuất đúng nghĩa và tập trung rất nặng vào phần tài liệu (document). Những yêu cầu trong bộ tiêu chuẩn chủ yếu dựa trên tiêu chuẩn của quân đội Mỹ, được chính phủ sử dụng từ thời thế chiến thứ 2.

ISO 9001:1994 – Một phiên bản chỉnh sửa rất ít. Vẫn còn tập trung rất nặng vào sản xuất. Rất khó áp dụng đối với các nhà cung cấp dịch vụ. ISO9001:2000 – Một phiên bản có sự thay đổi rất lớn, tập trung mạnh vào cải tiến liên tục, thỏa mãn khách hàng, lãnh đạo, và quản lý quy trình.

Tiêu chuẩn này cũng nỗ lực thay đổi để có thể áp dụng vào không chỉ sản xuất mà còn dịch vụ. Ngoài ra thì quy trình đi theo xu hướng tổng quát và linh động hơn. Luan van 10 ISO 9001:2008 – Một phiên bản rất rất ít thay đổi. Chỉ thay đổi về mặt từ ngữ, không có thêm một điều khoản nào, không bỏ bớt một điều khoản nào.