Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Trêng ®¹i häc b¸ch khoa hµ néi ------- -------- LuËn v¨n th¹c sü khoa häc Ngµnh :Qu¶n trÞ kinh doanh Gi¶i ph¸p n©ng cao chÊt lîng Qu¶n lý rñi rro o tÝn dông cña ng©n hµng n«ng n nghiÖp ghiÖp vµ ph ph¸t ¸t triÓn n«ng th«n viÖt nam tr¬ng ®×nh c¸nh Hµ Néi – 2006 17057205281691000000 Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Trêng ®¹i häc b¸ch khoa hµ néi ------- -------- LuËn v¨n th th¹c ¹c s sü ü khoa häc Mét sè Gi¶i ph¸p n©ng cao chÊt lîng Qu¶n trÞ rñi ro tÝn dông cña ng©n hµng n«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n viÖt nam ngµnh : qu¶n trÞ kkinh inh doanh doanh. M· sè Tr¬ng ®×nh c¸nh. Ngêi híng dÉn khoa häc: PGS –tS TrÇn V¨n B×nh Hµ Néi - 2006 Danh môc ký hiÖu c¸c tõ viÕt t¾t Côm tõ TiÕng ViÖt ViÕt t¾t TiÕng ViÖt vµ TiÕng Anh Ng©n hµng Nhµ níc: NHNN Ng©n hµng Trung ¬ng: NHTW Ng©n hµng Th¬ng m¹i: NHTM Ng©n hµng N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn N«ng th«n ViÖt nam: NHNo,NHNo&PTNT Doanh nghiÖp nhµ níc: DNNN C«ng ty Qu¶n lý nî: AMC Ng©n hµng ChÝnh s¸ch X· héi: NHCSXH Héi ®ång Qu¶n trÞ: H§QT Nî qu¸ h¹n NQH C«ng ty Tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n TNHH Tæ chøc th¬ng mai thÕ giíi WTO Héi ®«ng qu¶n trÞ H§QT HéÞ ®ång xö lý rñi ro H§XLRR Doanh nghiÖp Ngoµi quèc doanh DNNQD Ng©n hµng cho vay NHCV Hé s¶n xu©t Ho SX Hîp t¸c x· HTX Trung t©m phßng ngõa & xö lý rñi ro NHNo TTPN&XLRR Trung t©m th«ng tin tÝn dông NHNN VN CIC Quü tiÒn tÖ quèc tÕ IMF Ng©n hµng ThÕ giíi WB ChuÈn mùc kÕ to¸n Quèc tÕ ISA Danh môc b¶ng biÓu B¶ng 1.1 : ChÊm ®iÓm tÝn dông vµ xÕp h¹ng kh¸ch hµng.1 : M¹ng líi tæ chøc cña NHNo ViÖt Nam.1: T×nh h×nh ho¹t ®éng cña NHNo .1: T¨ng trëng huy ®éng vèn NHNo ViÖt nam.2: Ho¹t ®éng tÝn dông ph©n theo vïng kinh tÕ cña NHNo .2:T¨ng trëng tÝn dông NHNo ViÖt Nam.3: Rñi ro tÝn dông ph©n theo Thµnh phÇn kinh tÕ .3: Rñi ro tÝn dông cña NHNo ViÖt Nam.4: C¬ cÊu tÝn dông cña NHNo Viªt Nam.4: Nî qu¸ h¹n ph©n theo Vïng kinh tÕ vµ thêi gian ph¸t sinh .5: Nî qu¸ h¹n theo nguyªn nh©n ph¸t sinh .6: TrÝch lËp dù phßng rñi ro tÝn dông cña NHNo ViÖt Nam.7: KÕt qu¶ xö lý rñi ro cña NHNo ViÖt Nam .1 B¶ng träng sè ¸p dông cho c¸c chØ tiªu phi tµi chÝnh.2 B¶ng tæng hîp ®iÓm tÝn dông.85 1 PhÇn më ®Çu 1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi Trong nh÷ng n¨m qua, hÖ thèng ng©n hµng ViÖt Nam ®· cã nh÷ng bíc ph¸t triÓn m¹nh mÏ, gãp phÇn kh«ng nhá thùc hiÖn th¾ng lîi chÝnh s¸ch tiÒn tÖ Quèc gia vµ hç trî ®¾c lùc t¨ng trëng kinh tÕ.
Môc tiªu trong nh÷ng n¨m tiÕp theo cña hÖ thèng ng©n hµng lµ ph¶i võa më réng ®èi tîng vµ qui m« ®Çu t, khai th¸c mäi nguån vèn nhµn rçi tiÒm tµng, gi¶i phãng søc s¶n xuÊt x· héi l¹i võa ph¶i t¹o ®ñ søc c¹nh tranh, hoµ nhËp ®îc víi thö th¸ch kh¾c nghiÖt cña thÞ trêng trong níc, khu vùc vµ quèc tÕ. ChÊt lîng ho¹t ®éng kinh doanh cña Ng©n hµng trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng phô thuéc vµo rÊt nhiÒu yÕu tè; mét trong nh÷ng yÕu tè quyÕt ®Þnh trùc tiÕp ®Õn kÕt qu¶ kinh doanh lµ: ChÊt lîng cña c«ng t¸c qu¶n lý rñi ro. Trong ®iÒu kiÖn cña nÒn kinh tÕ ViÖt Nam hiÖn nay, ho¹t ®éng kinh doanh cña c¸c Ng©n hµng th¬ng m¹i (NHTM) nãi chung, cña Ng©n hµng N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n ViÖt Nam (NHNo&PTNT) nãi riªng, cha ®a d¹ng ho¸, chñ yÕu vÉn tËp trung vµo ho¹t ®éng tÝn dông th× viÖc qu¶n lý rñi ro tÝn dông cã mét vai trß hÕt søc quan träng, gÇn nh quyÕt ®Þnh ®Õn sù æn ®Þnh, ph¸t triÓn cña ng©n hµng. NHNo ViÖt Nam lµ mét trong bèn NHTM quèc doanh lín cña ViÖt Nam, ho¹t ®éng chñ yÕu trong lÜnh vùc n«ng nghiÖp vµ n«ng th«n ®· cã nh÷ng bíc ph¸t triÓn vît bËc trong nh÷ng n¨m võa qua, ®Æc biÖt lµ vÒ quy m«, c¬ cÊu, chÊt lîng vµ hiÖu qu¶ tÝn dông ®èi víi nÒn kinh tÕ.
Tuy nhiªn, trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn, ho¹t ®éng tÝn dông cña NHNo ViÖt Nam ®· gÆp kh«ng Ýt khã kh¨n, rñi ro. Do nhiÒu nguyªn nh©n, mét bé phËn vèn tÝn dông kh«ng nhá l©m vµo t×nh tr¹ng qu¸ h¹n khã ®ßi, tån ®äng kÐo dµi, g©y ¶nh hëng xÊu ®Õn ho¹t ®éng cña ng©n hµng vµ nÒn kinh tÕ. Tõ ®ã, viÖc n©ng cao chÊt lîng qu¶n lý rñi ro tÝn dông cña NHNo ViÖt Nam trë thµnh mét vÊn ®Ò cÊp thiÕt cÇn gi¶i quyÕt. V× vËy t¸c gi¶ ®· chän ®Ò tµi: "Mét sè gi¶i ph¸p n©ng cao chÊt lîng qu¶n lý rñi ro tÝn dông cña NHNo&PTNT ViÖt Nam" lµm môc tiªu nghiªn cøu cña luËn v¨n.
Môc ®Ých nghiªn cøu. - Nghiªn cøu về rñi ro tÝn dụng vµ quản lý rñi ro tÝn dông của NHTM; - Nghiªn cøu kinh nghiÖm quản lý rñi ro tÝn dông ë mét sè ng©n hµng trªn thÕ giíi. - Ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng rñi ro vµ quản lý rñi ro tÝn dông tại NHNo ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y. - §Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p vÒ qu¶n lý rñi ro tÝn dông đối với NHNo ViÖt Nam.
§èi tîng, ph¹m vi nghiªn cøu. - Đối tượng nghiªn cứu: rñi ro vµ qu¶n lý rñi ro tÝn dông cña NHTM vµ nh÷ng lý luËn cã liªn quan; - Phạm vi nghiªn cứu: Quản lý rủi ro tÝn dụng đối với NHNo ViÖt Nam; nghiªn cứu chủ yếu ở kh©u ®Çu t vèn tÝn dông trong khoảng thời gian từ năm 2001 đến nay. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu. Sö dông ph¬ng ph¸p duy vËt biÖn chøng kÕt hîp víi lÞch sö, l«gÝc và sö dông c¸c c«ng cô thèng kª, to¸n häc ®Ó ph©n tÝch, so s¸nh, ®¸nh gi¸ vµ sö dông c¸c ph¬ng ph¸p nghiªn cøu vÒ kinh tÕ x· héi kh¸c ®Ó luËn chøng, luËn gi¶i tõng vÊn ®Ò thùc hiÖn môc tiªu cña đề tài.
KÕt cÊu cña luËn v¨n: Ngoµi phÇn më ®Çu và kÕt luËn, luËn v¨n gồm 3 ch¬ng: Ch¬ng 1: Kh¸i qu¸t vÒ ng©n hµng th¬ng m¹i, rñi ro vµ qu¶n lý rñi ro tÝn dông cña Ng©n hµng th¬ng m¹i Ch¬ng 2: Thùc tr¹ng rñi ro tÝn dông vµ c«ng t¸c qu¶n lý rñi ro tÝn dông cña Ng©n hµng No&PTNT ViÖt Nam. Ch¬ng 3: Gi¶i ph¸p vµ kiÕn nghÞ n©ng cao chÊt lîng qu¶n lý rñi ro tÝn dông cña Ng©n hµng No&PTNT ViÖt Nam. 3 ch¬ng 1 kh¸i qu¸t vÒ ng©n hµng th¬ng m¹i, Rñi ro vµ qu¶n lý rñi ro tÝn dông cña NHTM 1.1- ho¹t ®éng kinh doanh vµ rñi ro cña NHTM 1.1- Ho¹t ®éng kinh doanh cña NHTM. Ng©n hµng th¬ng m¹i lµ mét trong nh÷ng trung gian tµi chÝnh quan träng nhÊt cña nÒn kinh tÕ.
Nã cung cÊp mét danh môc c¸c dÞch vô tµi chÝnh ®a d¹ng nhÊt, ®Æc biÖt lµ tÝn dông, tiÕt kiÖm, dÞch vô thanh to¸n vµ thùc hiÖn nhiÒu chøc n¨ng tµi chÝnh nhÊt so víi bÊt kú mét trung gian tµi chÝnh nµo trong nÒn kinh tÕ. Ngµy nay, trong xu thÕ héi nhËp vµ toµn cÇu ho¸ th× ho¹t ®éng ng©n hµng ®· cã sù chuyÓn ®æi mét c¸ch s©u s¾c ®Ó duy tr× kh¶ n¨ng c¹nh tranh vµ ®¸p øng nhu cÇu cña x· héi; ng©n hµng ®· ph¶i thùc hiÖn nhiÒu vai trß: - Vai trß trung gian: ChuyÓn c¸c kho¶n tiÕt kiÖm, chñ yÕu tõ d©n c, thµnh c¸c kho¶n tÝn dông cho c¸c tæ chøc kinh doanh vµ c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c ®Ó ®Çu t vµo s¶n xuÊt kinh doanh; - Vai trß thanh to¸n: Thùc hiÖn chøc n¨ng trung t©m thanh to¸n cña toµn x· héi - Tæ chøc viÖc thanh to¸n hµng ho¸, dÞch vôà. cho c¸c t¸c nh©n cña nÒn kinh tÕ; - Vai trß ngêi b¶o l·nh: Cam kÕt tr¶ nî cho kh¸ch hµng khi kh¸ch hµng mÊt kh¶ n¨ng thanh to¸n; - Vai trß ®¹i lý: Thay mÆt kh¸ch hµng qu¶n lý vµ b¶o vÖ tµi s¶n cña hä, ph¸t hµnh hoÆc chuéc l¹i chøng kho¸n; - Vai trß thùc hiÖn chÝnh s¸ch: Nhµ níc th«ng qua ho¹t ®éng ng©n hµng nh lµ mét c«ng cô ®Ó thùc hiÖn chÝnh s¸ch kinh tÕ cña ChÝnh phñ, gãp phÇn t¨ng trëng kinh tÕ vµ theo ®uæi c¸c môc tiªu x· héi. 4 Cã thÓ nãi, huy ®éng tiÒn göi vµ cho vay lµ ho¹t ®éng ®Æc trng vµ mang l¹i thu nhËp chñ yÕu cho ng©n hµng.
Tuy nhiªn, viÖc huy ®éng vèn ®Ó cho vay cña ng©n hµng chøa ®ùng nguy c¬ rñi ro cao, v× rñi ro trong kinh doanh ng©n hµng lµ rñi ro kÐp, tøc lµ bªn c¹nh rñi ro tõ chÝnh ho¹t ®éng kinh doanh cña m×nh, ng©n hµng cßn ph¶i g¸nh chÞu nh÷ng rñi ro tõ phÝa kh¸ch hµng. Ngoµi ra, ng©n hµng cßn thùc hiÖn c¸c nghiÖp vô kh¸c nh kinh doanh ngo¹i tÖ, cung cÊp c¸c dÞch vô thanh to¸n, b¶o l·nh. vµ trong mçi nghiÖp vô nµy l¹i tiÒm Èn c¸c lo¹i rñi ro ®Æc thï.2-Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ TÝn dông ng©n hµng.1-Kh¸i niÖm tÝn dông ng©n hµng -TÝn dông lµ mét ph¹m trï cña kinh tÕ hµng ho¸, lµ h×nh thøc vËn ®éng cña vèn cho vay. Nã ph¶n ¸nh quan hÖ kinh tÕ gi÷a chñ thÓ së h÷u vµ c¸c chñ thÓ sö dông ®èi víi nguån vèn nhµn rçi trong nÒn kinh tÕ, lµ sù chuyÓn nhîng quyÒn sö dông mét lîng gi¸ trÞ hay hiÖn vËt theo nh÷ng ®iÒu kiÖn, cam kÕt mµ hai bªn ®· tho¶ thuËn, trªn nguyªn t¾c hoµn tr¶ c¶ vèn vµ l·i.
Nh vËy: TÝn dông ng©n hµng lµ quan hÖ vay mîn cã hoµn tr¶ c¶ gèc vµ l·i sau mét thêi gian nhÊt ®Þnh, gi÷a mét bªn lµ Ng©n hµng, mét bªn lµ kh¸ch hµng. Mèi quan hÖ tÝn dông ng©n hµng kh«ng ph¶i lµ quan hÖ chuyÓn dÞch vèn trùc tiÕp tõ n¬i t¹m thêi nhµn rçi sang n¬i thiÕu mµ th«ng qua c¸c trung gian lµ c¸c ng©n hµng. Nã lµ mét nghiÖp vô kinh doanh tiÒn tÖ cña Ng©n hµng, ®îc thùc hiÖn theo nguyªn t¾c hoµn tr¶ vµ cã l·i.2-Mét sè ®Æc trng c¬ b¶n cña tÝn dông ng©n hµng. Mét lµ, tÝn dông ng©n hµng dùa trªn c¬ së sù tin tëng gi÷a ngêi ®i vay (kh¸ch hµng) vµ ngêi cho vay (Ng©n hµng).
§©y lµ ®iÒu kiÖn tiªn quyÕt ®Ó thiÕt lËp quan hÖ tÝn dông, c¬ së cña sù tin tëng nµy cã thÓ do uy tÝn cña ngêi ®i vay, do gi¸ trÞ tµi s¶n thÕ chÊp hoÆc do sù b¶o l·nh cña mét bªn thø ba. 5 Hai lµ, tÝn dông ng©n hµng lµ sù chuyÓn nhîng t¹m thêi mét lîng gi¸ trÞ mµ ngêi cho vay cho mét ngêi kh¸c (ngêi ®i vay) ®îc sö dông trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh víi cam kÕt hoµn tr¶ c¶ gèc lÉn l·i. Thùc chÊt trong tÝn dông ng©n hµng chØ cã sù chuyÓn nhîng quyÒn sö dông lîng gi¸ trÞ t¹m thêi nhµn rçi trong kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh mµ kh«ng cã sù thay ®æi quyÒn së h÷u ®èi víi lîng gi¸ trÞ ®ã.