MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Kinh tế thế giới có xu hướng phục hồi và quá trình toàn cầu hóa kinh tế diễn ra mạnh mẽ, các nước mở rộng quan hệ hợp tác với nhau đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm, đặc biệt là việc làm có thu nhập cao cho người lao động. Bên cạnh cơ hội thì người lao động cũng phải đối mặt với sự cạnh tranh lớn hơn bởi lao động được phép tự do di chuyển giữa các nước. Do đó khi tham gia vào thị trường lao động chung muốn có đủ sức cạnh tranh và tự tin hội nhập thì chất lượng lao động sẽ là nhân tố quyết định.
Vì vậy người lao động phải thường xuyên cập nhật kiến thức, kỹ năng nghề và có năng lực sáng tạo. Hiện nay Việt Nam đang có lực lượng lao động dồi dào, có nhiều tiềm năng nhưng tỷ lệ nghịch với chất lượng tức là Việt Nam đang thiếu lao động có trình độ tay nghề, công nhân kỹ thuật bậc cao. Lao động đã qua đào tạo thì thiếu kiến thức, tác phong công nghiệp, tính kỷ luật nên chưa đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp và thị trường lao động. Đa số các doanh nghiệp thấy khó khăn trong khâu tuyển dụng vì các ứng viên không có kỹ năng phù hợp.
Do vậy đào tạo nghề là một trong những giải pháp đột phá để tăng sức cạnh tranh cho lao động và phát triển nhanh đội ngũ nhân lực của Việt Nam để phục vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập. Phú Thọ là tỉnh miền núi có vị trí chiến lược, cầu nối giữa các tỉnh vùng Tây - Đông Bắc với các nước và quốc tế. Với tiềm năng về khoáng sản, nguyên liệu sơ chế từ sản phẩm nông nghiệp, lâm nghiệp là cơ sở phục vụ phát triển công nghiệp. Do vậy mà công nghiệp của tỉnh đã sớm phát triển với các nhà máy công nghiệp phát triển qui mô lớn, từ năm 1962 Việt Trì được công nhận là thành phố công nghiệp với các ngành công nghiệp truyền thống như: Công nghiệp chế biến gỗ, giấy, sản xuất vật liệu xây dựng, dệt may, da giày, hóa chất.
Với những điều kiện thuận lợi nhưng tỉnh chưa chú trọng đến chính sách thu hút vốn đầu tư nên phát triển kinh tế còn dưới tiềm năng của tỉnh. Trong khi đó Vĩnh Phúc vào thời điểm tách tỉnh (1997) chỉ là tỉnh thuần nông nhưng hiện nay công nghiệp và xây dựng chiếm tỷ trọng chủ yếu. Tỉnh đã “lột xác” hoàn toàn nhờ biết tận dụng tối đa lợi thế 2 nằm trong khu vực kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, vùng thủ đô Hà Nội và nhờ có các chính sách thu hút đầu tư đúng đắn. Nhưng hiện nay tỉnh đã nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư, kết cấu hạ tầng, năng lực và trình độ sản xuất nhiều ngành đã tăng lên.
Đặc biệt với sự phát triển của hệ thống giao thông đã rút ngắn thời gian đi từ Phú Thọ đến các tỉnh như Lào Cai, Hà Nội, Hải Phòng đã tạo điều kiện thuận lợi để vận chuyển hàng hóa lâm sản, nông sản, khoáng sản, từ đó thúc đẩy giao thương và hợp tác đầu tư. Do vậy mà nhiều doanh nghiệp hoàn thành giai đoạn đầu tư và đã đi vào sản xuất kinh doanh. Với việc ngày càng thu hút được vốn đầu tư cùng với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tích cực thì cần nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong khi đó tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề của Phú Thọ còn thấp (đạt 40%), lao động tay nghề cao hạn chế (dưới 7%), chưa gắn với phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh; cơ cấu nghề đào tạo chưa hợp lý, số người xuất khẩu lao động có tay nghề còn hạn chế về số lượng.
Trong những năm qua công tác đào tạo nghề của tỉnh có tăng nhanh về qui mô nhưng chưa đi cùng với chất lượng. Hệ thống các cơ sở dạy nghề trên địa bàn tiếp tục được ổn định và phát triển. Tuy nhiên, trước yêu cầu của tình hình đổi mới thì công tác đào tạo nghề của tỉnh Phú Thọ chưa đáp ứng kịp. Chất lượng đào tạo nghề chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động về tay nghề.
Lao động qua đào tạo nghề gặp nhiều khó khăn trong tìm kiếm việc làm vì kỹ năng thực hành chưa cao, chưa đáp ứng nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp. Kỹ năng nghề, năng lực nghề nghiệp lao động của tỉnh vẫn còn khoảng cách so với các tỉnh khác. Cơ sở vật chất, trang thiết bị của một số trường còn lạc hậu, không phù hợp với yêu cầu công nghệ mới. Chưa có đội ngũ khoa học kỹ thuật, chuyên gia đầu ngành, giáo viên dạy nghề có tay nghề cao.
Trong khi đó dự báo nhu cầu lao động đã qua đào tạo của tỉnh tăng lên do mở rộng, phát triển qui mô sản xuất và phát triển thêm ngành nghề mới. Lao động đào tạo tại Phú Thọ tham gia lao động tại các khu công nghiệp, doanh nghiệp và xuất khẩu lao động. Trước tình hình đó cần phải đẩy nhanh việc nâng cao chất lượng đào nghề đặc biệt là đào tạo nghề ở trình độ cao để đáp ứng những đòi hỏi của nền kinh tế. 3 Xuất phát từ tình hình thực tế đó, tôi chọn đề tài: "Nâng cao chất lượng đào tạo nghề tại các trường nghề trên địa bàn tỉnh Phú Thọ" làm đề tài nghiên cứu của mình.Tổng quan nghiên cứu Đào tạo nghề là một bộ phận trong hệ thống giáo dục quốc dân và có nhiệm vụ đào tạo lao động trực tiếp trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và dịch vụ.
Vì vậy đào tạo nghề có vai trò quan trọng, tác động rõ rệt đến chất lượng của đội ngũ lao động. Nâng cao chất lượng đào tào tạo nghề được coi như là một giải pháp gắn với phát triển kinh tế, giải quyết thất nghiệp. Hiện nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về đào tạo nghề như: 1. Luận án tiến sĩ "Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến công tác dạy nghề Việt Nam: Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giai đoạn 2013 - 2020" (2013) của tác giả Nguyễn Chí Trường đã hệ thống hóa các cơ sở lý luận về chất lượng đào tạo nghề.
Tác giả nghiên cứu chi tiết kinh nghiệm của một số nước trên thế giới có mô hình, chính sách gắn kết chặt chẽ giữa công tác dạy nghề với ngành công nghiệp, từ đó đề xuất mô hình áp dụng đối với Việt Nam. Thông qua việc xác định và phân tích các nhân tố tác động đến chất lượng dạy nghề của Việt Nam tác giả đề xuất các giải pháp, chiến lược để nâng cao chất lượng dạy nghề góp phần tăng năng xuất lao động và nâng cao năng lực cạnh tranh của đất nước. Luận án tiến sĩ "Quản lý đào tạo nghề ở các trường dạy nghề theo hướng đáp ứng nhu cầu xã hội" (2013) của Nguyễn Thị Hằng đã nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận chung về quản lý đào tạo nghề tại các trường dạy nghề. Phân tích thực trạng quản lý đào tạo nghề theo hướng đáp ứng nhu cầu xã hội ở các trường nghề.
Luận án đã nêu cần đổi mới đào tạo nghề theo hướng đáp ứng nhu cầu xã hội tức là đào tạo theo hướng cung sang hướng cầu. Các trường nghề cần xác định nhu cầu đào tạo trong cơ chế thị trường và đào tạo nghề đáp ứng nhu cầu xã hội. Để làm được điều này thì tiền đề quan trọng là thiết lập mối quan hệ mật thiết giữa trường nghề với các doanh nghiệp trong đào tạo. Luận án tiến sĩ "Đảm bảo chất lượng đào tạo của trung tâm dạy nghề công lập vùng Đông Nam Bộ" (2012) của tác giả Ngô Phan Anh Tuấn đã trình bày được những lí luận cơ bản về đảm bảo chất lượng đào tạo nghề.
Áp dụng hệ thống lý luận vào thực tế tại các trung tâm dạy nghề công lập ở vùng Đông Nam Bộ để đánh giá thực trạng đảm bảo chất lượng đào tạo, tồn tại, nguyên nhân từ đó đưa ra giải pháp phù hợp với định hướng đảm bảo chất lượng đào tạo nghề. Một số bài viết như: "Đánh giá của người sử dụng lao động về chất lượng đào tạo đại học: Một nghiên cứu đối với nhóm ngành kĩ thuật - công nghệ" của Nguyễn Hoàng Lan, Nguyễn Minh Hiển được đăng trên tạp chí Khoa học ĐHQGHN tập 31 số 2 (2015) đã đánh giá chất lượng đào tạo của ngành kĩ thuật - cộng nghệ từ góc độ của người sử dụng lao động. Tác giả đã đề xuất tiêu chí đánh giá chất lượng gồm có kiến thức, kỹ năng, thái độ mà người sử dụng lao động yêu cầu đối với người lao động. Bài viết "Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn tỉnh Nam Định" của Bùi Hồng Đăng, Đinh Văn Đãn, Nguyễn Phúc Thọ, Lại Hà Nam tạp chí khoa học và phát triển, tập 13 số 7 (2015).
Nghiên cứu khái quát về hoạt động đào tạo nghề, phân tích thực trạng chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn thông qua cơ sở dạy nghề tự đánh giá, thông qua đánh giá của giảng viên, thông qua đánh giá sự hài lòng của người học, của người tốt nghiệp, của người sử dụng lao động. Trên cơ sở đó tác giả đề xuất giải pháp để nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn của tỉnh. Các công trình nghiên cứu trên đã cung cấp cho tác giả cái nhìn tổng quan về chất lượng đào tạo nghề. Bên cạnh các công trình đã nêu thì còn nhiều công trình nghiên cứu khác đã công bố liên quan tới đào tạo nghề ở các trường cao đẳng, trung cấp nghề.
Tuy nhiên chưa có công trình nghiên cứu nào về nâng cao chất lượng đào tạo nghề của các trường nghề trên địa bàn tỉnh Phú Thọ mà tiếp cận từ phía người sử dụng lao động ở các doanh nghiệp. Đồng thời tác giả cũng nhận thấy nâng cao chất lượng đào tạo nghề có vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của tỉnh Phú Thọ do vậy mà tác giả đã lựa chọn đề tài: "Nâng cao chất lượng đào tạo nghề tại các trường nghề trên địa bàn tỉnh Phú Thọ". Mục tiêu nghiên cứu 3. Mục tiêu chung Thông qua việc nhận diện những hạn chế về chất lượng đào tạo nghề tại các trường nghề trên địa bàn tỉnh Phú Thọ trong những năm gần đây, luận văn sẽ đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nghề tại các trường nghề của tỉnh Phú Thọ.Mục tiêu cụ thể - Xây dựng khung phân tích chất lượng đào tạo nghề của các trường nghề.