CHƯƠNG 1 TỐNG QUAN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CÁC CO QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC 1. KHÁI QUÁT VỀ C ơ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC 1. Khái niệm Co' quan hành chính Nhà nuóc Bộ máy nhà nước là một chỉnh thể thống nhất, được tạo thành bởi các cơ quan nhà nước. Bộ máy nhà nước Việt Nam gồm ba hệ thống cơ quan chính: cơ quan lập pháp, cơ quan hành pháp, cơ quan tư pháp.
Hệ thống các cơ quan nhà nước thực hiện chức năng hành pháp là cơ quan hành chính nhà nước, đó là cơ quan quản lý chung hay từng mặt công tác, có nhiệm vụ chấp hành hành pháp luật và chỉ đạo thực hiện chủ trương, kế hoạch của Nhà nước. Như vậy, Cơ quan hành chính Nhà nước là một bộ phận cấu thành của bộ máy nhà nước được thành lập ra để thực hiện chức năng quản lý điều hành mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Các loại hình Cơ quan hành chính Nhà nưóc Hiện nay, có nhiều cách phân loại các cơ quan hành chính nhà nước khác nhau: - Theo lãnh thổ: căn cứ vào tác động theo quy mô lãnh thổ để phân chia. Đó là hệ thống cơ quan hành chính trung ương, hoạt động trên quy mô cả nước và hệ thống các cơ quan hành chính hoạt động trên từng địa bàn lãnh thổ nhất định - hệ thống cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương.
- Theo thẩm quyền: đó là hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chung, quản lý hoạt động trong tất cả các lĩnh vực trên lãnh thổ nhất định và hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền riêng. - Theo tính chất hoạt động: cơ quan hành chính nhà nước là cơ quan có chức năng thực hiện quyền hành pháp theo lãnh thổ và lĩnh vực của Nhà nước, 5 có nhiệm vụ chấp hành pháp luật và chỉ đạo thực hiện các chủ trương kế hoạch của Nhà nước. Các cơ quan hành chính nhà nước gồm có: Chính phủ; các Bộ, cơ quan ngang Bộ, Uỷ ban nhân dân và các cơ quan chuyên môn. - Theo nguồn tài chính được sử dụng: đó là những cơ quan hành chính nhà nước có tài chính cấp 1,2, hoặc đó là những cơ quan hành chính nhà nước được phê chuẩn ngân sách trực tiếp từ Quốc hội.
Tất cả các cơ quan quản lý hành chính hoạt động dựa vào ngân sách của nhà nước, nhưng nguồn tài chính được phân bổ trực tiếp từ Bộ Tài chính hoặc cũng có thể phân bổ qua cơ quan hành chính cấp trên. Đặc điểm của Cơ quan hành chính Nhà nước Cơ quan hành chính Nhà nước là một bộ phận cấu thành bộ máy Nhà nước, do vậy Cơ quan hành chính Nhà nước cũng mang đầy đủ các đặc điểm chung của cơ quan Nhà nước: - Cơ quan hành chính nhà nước có quyền ban hành các văn bản pháp luật như nghị định,quyết định, chỉ thị và có thể được áp dụng những biện pháp cưỡng chể hành chính nhà nước nhất định. - Hệ thống cơ quan hành chính nhà nước có cơ cấu tổ chức phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn do pháp luật quy định. Nói cách khác, cơ quan hành chính nhà nước có tính độc lập tương đối về cơ cấu - tổ chức (có cơ cấu bộ máy, và quan hệ công tác bên trong của cơ quan được quy định trước hết quy định trước hết nhiệm vụ, chức năng, thể hiện vai trò độc lập).
- Các cơ quan hành chính nhà nước được thành lập và hoạt động dựa trên quy định của pháp luật, có chức năng nhiệm vụ, thẩm quyền riêng và có những mối quan hệ phối họp trong thực thi công việc được giao với các cơ quan khác trong bộ máy nhà nước mà quan hệ đó được quy định bởi thẩm quyền nhất định do pháp luật quy định. Ngoài nhũng đặc điểm chung của cơ quan nhà nước, cơ quan hành chính 6 nhà nước có các đặc trưng được quyết định bởi chính bản chất hoạt động chấp hành - điều hành thông qua các đặc trưng này, có thể phân biệt cơ quan hành chính nhà nước với các cơ quan nhà nước khác. Thứ nhất, cơ quan hành chính nhà nước là cơ quan quản lý hành chính nhà nước. Các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện hoạt động chấp hành - điều hành nhằm thực hiện chức năng quản lý hành chính nhà nước.
Như vậy, hoạt động chấp hành - điều hành hay còn gọi là hoạt động quản lý hành chính nhà nước là phương diện hoạt động chủ yếu của cơ quan hành chính nhà nước. Chỉ có cơ quan hành chính nhà nước mới thực hiện hoạt động quản lý hành chính nhà nước trên tất cả các lĩnh vực như kinh tế, văn hóa, xã hội. Thứ hai, hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước được thành lập từ Trung ương đến cơ sở, đứng đầu là Chính phủ, tạo thành một chỉnh thể thống nhất, được tổ chức theo hệ thống thứ bậc, có mối quan hệ mật thiết phụ thuộc nhau về tổ chức và hoạt động nhằm thực thi quyền quản lý hành chính nhà nước. Thứ ba, thẩm quyền của các cơ quan hành chính nhà nước được pháp luật quy định trên cơ sở lãnh thổ, ngành hoặc lĩnh vực chuyên môn mang tính tông hợp.
Đó là nhũng quyên và nghĩa vụ pháp lý hành chính chỉ giới hạn trong phạm vi hoạt động chấp hành - điều hành. Thứ tư, các cơ quan hành chính nhà nước đềú trực tiếp hay gián tiếp trực thuộc cơ quan quyền lực nhà nước cùng cấp, chịu sự giám sát và báo cáo công tác trước cơ quan quyền lực nhà nước. Thứ năm, các cơ quan hành chính nhà nước có hệ thống đơn vị cơ sở trực thuộc. Các đơn vị cơ sở của bộ máy hành chính nhà nước là nơi trực tiếp tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội.
Hầu hết các cơ quan có chức năng quản lý hành chính đều có các đơn vị cơ sở trực thuộc. Vai trò của Co’ quan hành chính Nhà nưóc Hoạt động của Cơ quan hành chính Nhà nước là nhằm đảm bảo thực 7 hiện và duy trì quyền lực của Nhà nước, do đó Cơ quan hành chính Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong bộ máy nhà nước, cụ thể: - Thông qua các Cơ quan hành chính Nhà nước mà Đảng đưa ra được những đường lối, chủ trương, chính sách về các lĩnh vực hoạt động khác nhau bằng văn bản quản lý, xây dựng các biện pháp thuộc về tổ chức, các biện pháp kinh tế,. Đồng thời, giúp các tổ chức Đảng trong công tác tổ chức cán bộ, kiểm tra tính hiệu quả, thực tế của các chính sách mà Đảng đề ra nhằm đảm bảo hoạt động quản lý nhà nước theo đúng định hướng, phù họp với lợi ích giai cấp, lợi ích dân tộc. - Cơ quan hành chính Nhà nước với chức năng là cơ quan chấp hành - điều hành của cơ quan quyền lực nhà nước, cơ quan thực thi chính sách, pháp luật sẽ đảm bảo cho Hiến pháp, Luật và các văn bản pháp luật của các cơ quan quyền lực của nhà nước được thực hiện và có hiệu quả, đảm bảo cho hoạt động của hệ thống cơ quan quyền lực nhà nước phù họp với ý chí, nguyện vọng và lợi ích của nhân dân lao động.
- Hoạt động của các Cơ quan hành chính Nhà nước tạo sự bình đẳng giữa các khu vực, giữa các dân tộc trong công tác đào tạo và sử dụng cán bộ, trong việc hoạch định chính sách phát triển kinh tế, văn hoá - xã hội. - Hoạt động của các Cơ quan hành chính Nhà nước gắn kết quản lý theo ngành và quản lý theo địa phương, vùng, lãnh thổ; quản lý theo ngành và quản lý theo chức năng được kết họp chặt chẽ vì nếu thiếu sự liên kết này, hoạt động của các ngành, các địa phương dễ trở nên thiếu đồng bộ, có ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước. NỘI DUNG CHỦ YẾU CỦA CÔNG TÁC QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CÁC C ơ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC 1. Quản lý tài chính tại các CO’ quan hành chính Nhà nưóc Quản lý về tài chính đối với cơ quan hành chính nhà nước là việc Nhà 8 nươc ban hanh cac chinh sach, chs độ tài chính đôi với các cơ quan hành chính nhà nước và chỉ đạo, điều hành việc tổ chức thực thi các chính sách đó cũng như kiêm tra, giám sát việc thực hiện các chính sách đề ra nhằm đạt hiệu quả kinh tể xã hội đặt ra.
Đạc điem cua quan lý tài chính đôi VỚI cơ quan hành chính nhà nước: - Nhà nước ban hành hệ thống các nguyên tắc, luật pháp, chính sách chế độ vê quản lý tài chính và mối quan hệ tài chính giữa các đơn vị dự toán các câp với cơ quan chủ quản và cơ quan quản lý nhà nước. - Nhà nước bảo đảm cung cấp các nguồn tài chính cần thiết, kịp thời cho các cơ quan hanh chính nhà nước để thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao một cách liên tục. - Nhà nước thực hiện phân cấp quản lý tài chính cho các cơ quan hành chính nhà nước theo hướng tăng cường quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tai chinh cua cơ quan hanh chính nhà nước nhăm khuyên khích các đơn vị tang cương tinh chủ động, sáng tạo cung ứng dịch vụ công cho xã hội với chất lượng đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của xã hội. - Nhà nước tổ chức quản lý về tài chính đối với cơ quan hành chính nhà nước thông qua hệ thống các cơ quan quản lý chức năng về tài chính, bao gồm các cơ quan chủ quản của cơ quan hành chính nhà nước (Bộ, Ngành các cấp chính quyền) và thông qua hệ thống các cơ quan quản lý nhà nước về tài chính (Các vụ chức năng thuộc Bộ Tài chính, Kho bạc Nhà nước, Thuế, Hải Quan.
Quản ỉỷ tài chinh đôi với cơ quan hành chính nhà nước nhằm đảm bảo: ■ Quản lý các khoản chi tiêu trong cơ quan hành chính nhà nước tiết kiệm, hiệu quả. Mọi quyết định chi tiêu ngân sách phải được xem xét trên cả hai khía cạnh: hiệu quả xã hội và hiệu quả kinh tế. - Các khoản chi phải tuân theo chế độ, định mức do Nhà nước ban hành đảm bảo chi tiêu tiêt kiệm, đúng mục đích. 9 - Quản lý và khai thác các nguồn kinh phí được giao để bảo đảm cung ứng dịch vụ công ngày càng đảm bảo chất lượng.
- Nguồn kinh phí hoạt động, các khoản thu - chi của cơ quan hành chính nhà nước phải phù họp với việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội của đất nước trong từng thời kỳ.