CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG SỬ DỤNG NGUỒN VỐN ODA 1.1 Những vấn đề chung về dự án và công tác quản lý dự án đầu tư xây dựng 1.1 Đặc trưng của dự án đầu tư xây dựng - Dự án ĐTXD phải có mục đích và kết quả rõ ràng: mỗi dự án là một tập hợp các nhiệm vụ cần được thực hiện. Mỗi nhiệm vụ cụ thể lại độc lập và có kết quả riêng. Tập hợp các kết quả riêng của các nhiệm vụ sẽ hình thành nên kết quả chung của dự án. Nói cách khác, dự án là một hệ thống phức tạp, được phân chia thành nhiều bộ phận, hạng mục khác nhau để xây dựng và quản lý nhưng đều phải thống nhất đảm bảo các mục tiêu chung về thời gian, chi phí và chất lượng dự án.
[1] - Dự án có chu kỳ riêng và thời gian tồn tại hữu hạn: Như mọi dự án khác, dự án đầu tư xây dựng là một sự sáng tạo, cũng trải qua các giai đoạn: hình thành, phát triển, có thời điểm bắt đầu và kết thúc. Do đó, bất kỳ một dự án nào cũng được đặt vào một khoảng thời gian định trước hết sức nghiêm ngặt, bất kỳ một sự trễ hạn nào cũng kéo theo một chuỗi các biến cố bất lợi như vượt chi phí, tổ chức lại nguồn nhân lực, thay đổi tiến độ cung cấp thiết bị, vật tư. [2] Chu trình của một dự án thường được chia làm 03 giai đoạn như sau [2]: - Giai đoạn chuẩn bị dự án bao gồm nghiên cứu cơ hội, nghiên cứu tiền khả thi và nghiên cứu khả thi. - Giai đoạn thực hiện dự án: gồm công việc thiết kế và xây dựng.
- Giai đoạn kết thúc xây dựng đưa công trình của dự án vào khai thác sử dụng: gồm vận hành, khai thác, đánh giá sau dự án và kết thúc dự án.1 Chu kỳ hoạt động của dự án 5 1.2 Các giai đoạn phát triển của đầu tư xây dựng Quá trình đầu tư xây dựng bao gồm 3 giai đoạn: chuẩn bị đầu tư; thực hiện đầu tư; kết thúc đầu tư và đưa công tình vào khai thác sử dụng. [1] Quá trình đó có thể được mô tả bằng sơ đồ hình 1.2 Các giai đoạn phát triển của dự án đầu tư xây dựng 1.3 Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình Quản lý dự án đầu tư xây dựng là sự điều hành các công việc theo một hoạch định hoặc các công việc phát sinh xảy ra trong quá trình thi công với các điều kiện ràng buộc nhằm đạt được các mục tiêu đề ra một cách tối ưu. Các ràng buộc bao gồm: Quy phạm pháp luật (luật, quy phạm, quy chuẩn, tiêu chuẩn); ngân sách (nguồn vốn, tài chính); thời gian (tiến độ thực hiện- ngang – mạng – lịch – dây chuyền) và không gian liên quan dự án (đất đai, tổng mặt bằng xây dựng. [1] Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình bao gồm: Quản lý chất lượng, tiến độ xây dựng, khối lượng thi công, quản lý an toàn lao động trên công trường và môi trường xây dựng.1 Các hình thức quản lý thực hiện dự án Trước đây, tùy theo quy mô và tính chất của dự án, năng lực của chủ đầu tư mà dự án sẽ được người quyết định đầu tư quyết định thực hiện theo một trong số các hình thức sau: Chủ đầu tư (CĐT) trực tiếp quản lý dự án; Chủ nhiệm điều hành dự án; hình thức chìa khóa trao tay và hình thức tự thực hiện dự án.
[1] Hiện nay, Nghị định 15/2021/NĐ-CP ngày 03/3/2021 quy định chi tiết một số nội dung về quản lý dự án đầu tư xây dựng, Nghị định này thay thế Nghị định số 59/2015/NĐ-CP ngày 18/6/2015 của Chính phủ về Quản lý dự án đầu tư xây dựng [3] và quy định hai hình thức quản lý dự án đó là: CĐT trực tiếp quản lý dự án và CĐT thuê tổ chức tư vấn quản lý điều hành dự án: 1. Chủ đầu tư trực tiếp quản lý thực hiện dự án Chủ đầu tư thành lập Ban QLDA để giúp CĐT làm đầu mối QLDA (theo nhiệm vụ, quyền hạn quy định trong quyết định thành lập Ban QLDA của CĐT). [1] Ban QLDA tổ chức thực hiện nhiệm vụ quản lý dự án theo yêu cầu của CĐT. Ban QLDA có thể thuê tư vấn quản lý, giám sát một số phần việc mà Ban không có đủ điều kiện, năng lực để thực hiện nhưng phải được sự đồng ý của CĐT như hình 1.3 Sơ đồ hình thức CĐT trực tiếp quản lý thực hiện dự án 7 Đối với dự án có quy mô nhỏ và đơn giản, có tổng mức đầu tư dưới 15 tỷ đồng thì CĐT có thể không cần lập Ban QLDA riêng mà có thể sử dụng bộ máy chuyên môn của mình để tiến hành quản lý, điều hành dự án hoặc thuê người có chuyên môn, kinh nghiệm để giúp quản lý thực hiện dự án.
Chủ đầu tư thuê tổ chức tư vấn quản lý điều hành dự án Trường hợp CĐT thuê tổ chức tư vấn quản lý điều hành dự án thì tổ chức tư vấn đó phải có đủ điều kiện năng lực tổ chức quản lý phù hợp với quy mô, tính chất của dự án. Trách nhiệm, quyền hạn của tư vấn quản lý dự án được thực hiện theo hợp đồng thỏa thuận giữa chủ đầu tư và đơn vị tư vấn. Tư vấn QLDA được thuê tổ chức, cá nhân tư vấn tham gia quản lý nhưng phải được CĐT chấp thuận và phù hợp với hợp đồng đã ký với CĐT (xem hình 1.4 Sơ đồ hình thức CĐT thuê tư vấn quản lý thực hiện dự án Khi áp dụng hình thức thuê tư vấn quản lý dự án, CĐT vẫn phải sử dụng các đơn vị chuyên môn thuộc bộ máy của mình hoặc chỉ định đầu mối để kiểm tra, theo dõi việc thực hiện hợp đồng của tư vấn quản lý thực hiện dự án.2 Các chủ thể tham gia quản lý dự án đầu tư xây dựng Quá trình đầu tư và quản lý xây dựng một dự án có sự tham gia của nhiều chủ thể khác nhau. Tổng quan về mô hình các tác nhân tham gia quản lý dự án đầu tư như sau (xem Hình 1.
[2] 8 Trong cơ chế quản lý vận hành dự án đầu tư và xây dựng nêu trên, mỗi cơ quan, tổ chức có những nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm được quy định trong pháp luật về xây dựng Việt Nam. Cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng: Cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng gồm: Bộ Xây dựng; Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư; Ngân hàng Việt Nam; các Bộ khác có liên quan: Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương); Ủy ban nhân dân quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh (gọi chung là Ủy ban nhân dân các cấp). [đầu tiên] Người quyết định đầu tư: Là thể nhân hoặc người đại diện theo pháp luật của cơ quan, tổ chức, công ty có thẩm quyền phê duyệt dự án và quyết định đầu tư xây dựng. Chủ đầu tư: là cơ quan, tổ chức, cá nhân sở hữu, vay vốn hoặc trực tiếp quản lý, sử dụng vốn để thực hiện hoạt động đầu tư xây dựng.5 Các chủ thể tham gia quản lý dự án - Nhà thầu trong hoạt động đầu tư xây dựng (nhà thầu tư vấn, nhà thầu thi công, .): Là tổ chức, cá nhân có đủ điều kiện năng lực trong hoạt động xây dựng, năng lực hành nghề xây dựng khi tham gia quan hệ hợp đồng trong hoạt động đầu tư xây dựng.4 Thực trạng công tác quản lý dự án ĐTXD sử dụng nguồn vốn ODA 1.1 Thực trạng công tác quản lý dự án tại các Ban quản lý dự án vốn nước ngoài tỉnh Khánh Hòa - Thứ nhất, Ban đã thực hiện rất tốt công tác quản lý tài chính.
Cụ thể: + Phân bổ nguồn vốn ODA và nguồn vốn đối ứng của Chính phủ, đóng góp của người hưởng lợi; giải ngân theo hợp phần đều đạt và vượt yêu cầu. + Hệ thống kiểm soát nội bộ của dự án được hoàn thiện và hoạt động hiệu quả. + Bộ máy kế toán tại Ban được kiện toàn, bảng phân công hướng dẫn công tác kế toán rõ ràng và được cập nhật kịp thời theo yêu cầu công việc từng giai đoạn. + Các gói thầu có cùng tính chất đã được gộp lại thành một gói thầu có quy mô lớn hơn để áp dụng hình thức đấu thầu cạnh tranh hơn để đảm bảo tính hiệu quả và cạnh tranh trong đấu thầu.
- Thứ hai, công tác quản lý tiến độ và thời gian được thực hiện một cách nghiêm túc và đạt kết quả tốt. - Thứ ba, công tác quản lý chất lượng dự án được thực hiện một cách thường xuyên. Chất lượng dự án đạt yêu cầu. - Thứ tư, các mục tiêu của dự án đều được hoàn thành.2 Những khó khăn tồn tại 1.
Công tác quản lý thời gian, xác định quy mô, công năng sử dụng: - Ngay từ khi lập dự án, Chủ đầu tư chưa xác định rõ về quy mô, công năng và thời gian thực hiện dự án dẫn tới việc khi triển khai phải điều chỉnh, thay đổi hoặc phê duyệt lại. - Chủ đầu tư chưa quan tâm tới việc quản lý chặt chẽ, thực hiện dự án theo khung tiến độ đã được phê duyệt. Rất nhiều dự án bị chậm tiến độ do việc chậm trễ trong khâu bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Nguyên nhân là do đơn giá bồi thường chưa hợp lý, chưa có chính sách hỗ trợ tái định cư hay có hỗ trợ tái định cư nhưng nơi ở mới không đáp ứng được các điều kiện cơ bản, ý thức của người dân trong việc chấp hành pháp luật chưa cao, còn đòi hỏi không chính đáng.
10 - Công tác lựa chọn nhà thầu thi công vẫn chủ yếu xem xét về giá thành công trình mà chưa đặt năng lực của nhà thầu lên trên dẫn tới việc một số nhà thầu thi công không đủ năng lực, khiến cho tiến độ công trình bị kéo dài. Công tác quản lý chi phí thực hiện dự án Việc quản lý chi phí trong hoạt động quản lý dự án chưa được chặt chẽ. Trong quá trình thực hiện dự án, chưa tổ chức phân tích số liệu và báo cáo những thông tin về chi phí một cách chính xác, bám sát theo tình hình thực tế để cân đối cho phù hợp.