Thực trạng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về giao dịch dân sự có điều kiện tại Việt Nam

Khóa luận tốt nghiệp phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật về giao dịch dân sự có điều kiện tại Việt Nam.

• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân sự
• Đề tài: Giải pháp hoàn thiện pháp luật giao dịch dân sự có điều kiện tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN
• 1.1. Khái quát về giao dịch dân sự có điều kiện
• 1.2. Khái niệm giao dịch dân sự có điều kiện
• 1.3. Đặc điểm của giao dịch dân sự có điều kiện
• 1.4. Phân loại giao dịch dân sự có điều kiện
• 1.5. Hiệu lực của giao dịch dân sự có điều kiện
• 1.6. Điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự có điều kiện
• 1.7. Thời điểm có hiệu lực của giao dịch dân sự có điều kiện
• 1.8. Bảo vệ quyền lợi của người tham gia trong giao dịch dân sự có điều kiện
• 1.9. Sự phát triển của pháp luật Việt Nam về giao dịch dân sự có điều kiện
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Quy định pháp luật hiện hành về giao dịch dân sự có điều kiện
• 2.2. Quy định pháp luật về khái niệm giao dịch dân sự có điều kiện
• 2.3. Quy định pháp luật về từng loại giao dịch dân sự có điều kiện
• 2.4. Hợp đồng có điều kiện
• 2.5. Di chúc có điều kiện
• 2.6. Quy định của pháp luật về quả pháp lý của giao dịch dân sự có trường hợp đặc biệt
• 2.7. Thực tiễn áp dụng pháp luật về giao dịch dân sự có điều kiện
• 2.8. Xác định giao dịch dân sự có điều kiện
• 2.9. Xác định điều kiện phát sinh trong giao dịch dân sự có điều kiện
• 2.10. Xác định điều kiện hủy bỏ trong giao dịch dân sự có điều kiện
• 2.11. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT
• 3.1. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về giao dịch dân sự có điều kiện
• 3.2. Hoàn thiện các quy định chung về giao dịch có điều kiện
• 3.3. Hoàn thiện quy định về khái niệm giao dịch dân sự có điều kiện
• 3.4. Hoàn thiện quy định về điều kiện của giao dịch dân sự có điều kiện
• 3.5. Hoàn thiện quy định về hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự có điều kiện
• 3.6. Hợp đồng có điều kiện
• 3.7. Di chúc có điều kiện
• 3.8. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về giao dịch dân sự có điều kiện
• 3.9. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Pháp luật giao dịch dân sự

Pháp luật giao dịch dân sự là nền tảng pháp lý quan trọng trong việc điều chỉnh các quan hệ dân sự tại Việt Nam. Giao dịch dân sự bao gồm các hành vi pháp lý đơn phương hoặc hợp đồng, làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và nghĩa vụ dân sự. Bộ luật Dân sự 2015 đã quy định chi tiết về các loại giao dịch dân sự, trong đó có giao dịch dân sự có điều kiện. Đây là loại giao dịch mà hiệu lực phụ thuộc vào sự kiện nhất định, tạo ra sự linh hoạt trong việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ.

1.1. Khái niệm giao dịch dân sự

Giao dịch dân sự được định nghĩa là hành vi pháp lý đơn phương hoặc hợp đồng, làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và nghĩa vụ dân sự. Theo Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự bao gồm cả giao dịch dân sự có điều kiện, nơi hiệu lực của giao dịch phụ thuộc vào sự kiện cụ thể. Điều này tạo ra sự linh hoạt trong việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ, đồng thời đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong các quan hệ dân sự.

1.2. Đặc điểm của giao dịch dân sự có điều kiện

Giao dịch dân sự có điều kiện có đặc điểm nổi bật là hiệu lực phụ thuộc vào sự kiện nhất định. Sự kiện này có thể là điều kiện phát sinh hoặc điều kiện hủy bỏ. Điều kiện giao dịch dân sự phải rõ ràng, khả thi và không vi phạm pháp luật. Điều này đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong các quan hệ dân sự, đồng thời tạo ra sự linh hoạt trong việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ.

II. Hoàn thiện pháp luật

Hoàn thiện pháp luật là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo tính hiệu quả và công bằng trong việc áp dụng pháp luật dân sự. Giao dịch dân sự có điều kiện cần được quy định rõ ràng và chi tiết hơn trong Bộ luật Dân sự để tránh các tranh chấp phát sinh. Việc cải cách pháp luật cần tập trung vào việc bổ sung các quy định về điều kiện giao dịch, đảm bảo tính khả thi và phù hợp với thực tiễn.

2.1. Giải pháp pháp lý

Giải pháp pháp lý cần tập trung vào việc bổ sung và hoàn thiện các quy định về giao dịch dân sự có điều kiện. Cần xác định rõ các loại điều kiện, thời điểm phát sinh hiệu lực và các trường hợp đặc biệt. Điều này sẽ giúp giảm thiểu các tranh chấp và đảm bảo tính công bằng trong việc áp dụng pháp luật.

2.2. Cải cách pháp luật

Cải cách pháp luật cần tập trung vào việc bổ sung các quy định về điều kiện giao dịch dân sự, đảm bảo tính khả thi và phù hợp với thực tiễn. Cần xác định rõ các loại điều kiện, thời điểm phát sinh hiệu lực và các trường hợp đặc biệt. Điều này sẽ giúp giảm thiểu các tranh chấp và đảm bảo tính công bằng trong việc áp dụng pháp luật.

III. Hệ thống pháp luật Việt Nam

Hệ thống pháp luật Việt Nam cần được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn. Giao dịch dân sự có điều kiện cần được quy định rõ ràng và chi tiết hơn trong Bộ luật Dân sự để tránh các tranh chấp phát sinh. Việc hoàn thiện pháp luật cần tập trung vào việc bổ sung các quy định về điều kiện giao dịch, đảm bảo tính khả thi và phù hợp với thực tiễn.

3.1. Quy định dân sự

Quy định dân sự cần được hoàn thiện để đảm bảo tính hiệu quả và công bằng trong việc áp dụng pháp luật dân sự. Giao dịch dân sự có điều kiện cần được quy định rõ ràng và chi tiết hơn trong Bộ luật Dân sự để tránh các tranh chấp phát sinh. Việc hoàn thiện pháp luật cần tập trung vào việc bổ sung các quy định về điều kiện giao dịch, đảm bảo tính khả thi và phù hợp với thực tiễn.

3.2. Pháp luật dân sự

Pháp luật dân sự cần được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn. Giao dịch dân sự có điều kiện cần được quy định rõ ràng và chi tiết hơn trong Bộ luật Dân sự để tránh các tranh chấp phát sinh. Việc hoàn thiện pháp luật cần tập trung vào việc bổ sung các quy định về điều kiện giao dịch, đảm bảo tính khả thi và phù hợp với thực tiễn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Giao dịch dân sự đóng vai trò là phương thức pháp lý hữu hiệu nhằm giúp các cá nhân, pháp nhân và các chủ thể khác xác lập, thực hiện quyền và nghĩa vụ dân sự để thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng, sinh hoạt, sản xuất và kinh doanh. Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, sự phát triển đa dạng của các quan hệ tài sản đòi hỏi khung pháp lý về giao dịch dân sự phải vừa thông thoáng, vừa chặt chẽ nhằm bảo đảm an toàn pháp lý cho các bên tham gia và thúc đẩy tiến trình hội nhập quốc tế. Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015 đã tiếp tục ghi nhận chế định giao dịch dân sự có điều kiện. Tuy nhiên, các quy định hiện hành về loại giao dịch này vẫn còn mang tính sơ khai, chưa bao quát và dự liệu được các tình huống phát sinh phức tạp trong đời sống thực tiễn. Điều này dẫn đến sự lúng túng của các cơ quan có thẩm quyền, đặc biệt là Tòa án nhân dân trong quá trình giải quyết các tranh chấp phát sinh. Các công trình khoa học trước đây phần lớn mới chỉ tiếp cận vấn đề ở phạm vi hẹp hoặc phân tích từng vụ việc riêng lẻ mà chưa có sự khảo cứu toàn diện kết hợp giữa lý luận, lập pháp và thực tiễn xét xử. Khóa luận tốt nghiệp với đề tài "Thực trạng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về giao dịch dân sự có điều kiện" được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống nghiên cứu này.

Mục đích nghiên cứu của khóa luận là hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn xét xử về giao dịch dân sự có điều kiện; chỉ ra các điểm hợp lý cũng như bất cập trong hệ thống quy định hiện hành, từ đó đề xuất định hướng và giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện khung pháp luật tại Việt Nam.

Để đạt được mục đích trên, khóa luận xác định 03 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Nghiên cứu, làm rõ các vấn đề lý luận cơ bản về giao dịch dân sự có điều kiện.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng các quy định của pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành về giao dịch dân sự có điều kiện trên cơ sở so sánh, đối chiếu với pháp luật của một số quốc gia.
3. Phân tích, đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật dân sự Việt Nam về giao dịch dân sự có điều kiện qua các bản án, án lệ; từ đó đưa ra định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận bao gồm các quan điểm lý luận, học thuyết về giao dịch dân sự nói chung và giao dịch dân sự có điều kiện nói riêng; hệ thống quy phạm pháp luật của Việt Nam và một số quốc gia trên thế giới; cùng thực tiễn áp dụng pháp luật thông qua các bản án, án lệ của Tòa án nhân dân.

Phạm vi nghiên cứu được xác định cụ thể như sau:

• Về nội dung: Nghiên cứu tập trung vào các vấn đề lý luận cốt lõi (khái niệm, đặc điểm, phân loại, hiệu lực, các yêu cầu đối với sự kiện là điều kiện) và thực trạng thực thi quy định pháp luật. Do hạn chế về nguồn lực và thời gian, khóa luận đi sâu khảo sát hai loại giao dịch dân sự có điều kiện phổ biến nhất trong thực tế là hợp đồng có điều kiện và di chúc có điều kiện.
• Về không gian: Nghiên cứu các quy định pháp luật và thực tiễn xét xử tại Việt Nam, đồng thời đối chiếu, so sánh với pháp luật của một số quốc gia như Nhật Bản, Liên bang Nga, Cộng hòa Pháp, Cộng hòa Liên bang Đức và Thái Lan.
• Về thời gian: Trọng tâm là các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 và các văn bản hướng dẫn hiện hành; đồng thời có viện dẫn, so sánh với các văn bản đã hết hiệu lực như Pháp lệnh Hợp đồng dân sự năm 1991, Bộ Dân luật Bắc Kỳ năm 1931, Bộ Dân luật Trung Kỳ giai đoạn 1936–1939 để làm sáng tỏ sự phát triển của chế định.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên hệ thống cơ sở lý thuyết pháp lý đa dạng, bao gồm các công trình nghiên cứu chuyên sâu trong nước và quốc tế. Tác giả kế thừa các phân tích về phân loại điều kiện (điều kiện đình chỉ, điều kiện hủy bỏ, đặc tính của điều kiện) từ cuốn sách "Pháp luật về hợp đồng" của TS. Nguyễn Mạnh Bách (1995); các bình luận về bản chất giao dịch phụ thuộc vào sự kiện tương lai trong cuốn "Bình luận khoa học Bộ luật Dân sự Nhật Bản" của Xaca Vacaxum và Tori Aridumi (1995); cùng các đánh giá thực tiễn thừa kế trong cuốn "Luật thừa kế Việt Nam – bản án và bình luận bản án" và "Luật hợp đồng Việt Nam – Bản án và bình luận bản án" của PGS. Đỗ Văn Đại (2009, 2010, 2016). Về tài liệu quốc tế, khóa luận tiếp cận công trình kinh điển "Conditions in the Law of Contract" của Arthur L. Corbin (1919) về các loại điều kiện tiên quyết (condition precedent), điều kiện sau đó (condition subsequent) và điều kiện đồng thời (concurrent condition); giáo trình "Soviet civil law" của O.N. về tính chất ràng buộc quyền và nghĩa vụ vào sự kiện tự nhiên hoặc sự kiện khác; và cuốn sách "Introduction to Business Law in Russia" của Vladimir Orlov (2011) về giao dịch có điều kiện theo Điều 157 Bộ luật Dân sự Nga.

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được tác giả sử dụng làm căn cứ pháp lý trung tâm gồm: Bộ luật Dân sự năm 2015 (các Điều 3, 17–23, 25, 116, 117, 120, 121, 122, 133, 180, 352, 354, 356, 404, 422, 624, 626, 631, 643); Pháp lệnh Hợp đồng dân sự năm 1991 (Điều 23); Bộ Dân luật Bắc Kỳ 1931 (Điều 681–697); Bộ Dân luật Trung Kỳ (Điều 732–738); cùng các điều khoản của pháp luật nước ngoài như Điều 12 Bộ luật Dân sự Nhật Bản, Điều 112 và 185 Bộ luật Dân sự và Thương mại Thái Lan, Điều 1100-2 và các Điều 1210–1215 của Bộ luật Dân sự Pháp, Điều 160 Bộ luật Dân sự Đức.

Phương pháp nghiên cứu được áp dụng gồm:

• Phương pháp luận triết học Mác – Lênin và các lý thuyết khoa học về nhà nước và pháp luật, đóng vai trò định hướng tư duy nghiên cứu.
• Phương pháp phân tích quy phạm pháp luật: Mổ xẻ câu chữ, cấu trúc logic và tinh thần lập pháp của các điều luật điều chỉnh giao dịch dân sự có điều kiện trong BLDS 2015 và các văn bản liên quan.
• Phương pháp luật học so sánh: Đối chiếu quy định của Việt Nam với các hệ thống pháp luật phát triển (Pháp, Đức, Nga, Nhật Bản, Thái Lan) để tìm ra điểm tương đồng, điểm hạn chế và kinh nghiệm lập pháp.
• Phương pháp nghiên cứu thực tiễn qua bản án và án lệ (án lệ điển hình: Án lệ số 39/2020/AL, Án lệ số 14/2017/AL; các bản án thực tế: Bản án số 156/2017/DS-PT của TAND tỉnh Long An, Bản án số 135/2017/DS-PT của TAND tỉnh Tây Ninh).
• Phương pháp thống kê, tổng hợp và chứng minh lý thuyết.

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm văn bản luật thực định, giáo trình của Trường Đại học Luật Hà Nội, tạp chí chuyên ngành luật học (Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, Tạp chí Tòa án nhân dân, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN), cùng các quyết định giám đốc thẩm và bản án phúc thẩm đã được công bố chính thức.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về giao dịch dân sự có điều kiện

Chương 1 tập trung làm sáng tỏ bản chất pháp lý của giao dịch dân sự có điều kiện thông qua việc nghiên cứu khái niệm, đặc điểm, bản chất của sự kiện là điều kiện và phân loại giao dịch.

Về khái niệm giao dịch dân sự và giao dịch dân sự có điều kiện: Tác giả phân tích 03 luồng quan điểm xoay quanh thuật ngữ: (i) Giữ nguyên thuật ngữ "giao dịch dân sự" theo thói quen lập pháp từ BLDS 1995; (ii) Thay bằng "hành vi pháp lý" để tương thích với thuật ngữ quốc tế như "a juristic act" trong luật Nhật Bản, Điều 112 luật Thái Lan hay Điều 1100-2 BLDS Pháp; (iii) Sử dụng thuật ngữ rút gọn là "giao dịch". Tác giả đồng tình với quan điểm thứ ba, đề xuất bỏ từ "dân sự" để gọi chung là "giao dịch", bởi BLDS là luật gốc điều chỉnh chung cho cả thương mại, lao động, hôn nhân gia đình. Khái niệm được hoàn thiện thành: "Giao dịch là hợp đồng hoặc hành vi pháp lý đơn phương nhằm làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và nghĩa vụ của các bên". Tiếp đó, tổng hợp hai luồng quan điểm học thuật về điều kiện, tác giả xây dựng định nghĩa: "Giao dịch có điều kiện là hợp đồng hoặc hành vi pháp lý đơn phương mà hiệu lực của nó phát sinh hay hủy bỏ phụ thuộc vào một sự kiện nhất định".

Về đặc điểm của giao dịch dân sự có điều kiện: Khóa luận xác lập 04 đặc điểm cốt lõi:

1. Mang đầy đủ các đặc điểm và phải thỏa mãn các điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự thông thường (năng lực hành vi của chủ thể theo Điều 17–23 BLDS 2015, tự nguyện, mục đích và nội dung không vi phạm điều cấm, không trái đạo đức xã hội, hình thức phù hợp).
2. Luôn gắn liền với một "sự kiện nhất định" và sự kiện này hoàn toàn tách biệt với nội dung thực hiện của chính giao dịch đó.
3. Phụ thuộc vào điều kiện được xác định theo ý chí của một bên hoặc sự thỏa thuận của các bên mang tính khách quan.
4. Phát sinh hoặc hủy bỏ phụ thuộc trực tiếp vào điều kiện phát sinh hoặc điều kiện hủy bỏ khi sự kiện đó diễn ra trên thực tế.

Về các yêu cầu đối với sự kiện là điều kiện: Kế thừa khái niệm condicio từ luật La Mã cổ đại và các lý thuyết pháp lý hiện đại, sự kiện được lựa chọn làm điều kiện phải đáp ứng đầy đủ 04 tiêu chuẩn:

• Thể hiện ý chí của các bên: Do các bên tự thỏa thuận hoặc người xác lập đơn phương tự định ra, phản ánh ý chí tự nguyện, thiện chí và trung thực (khoản 3 Điều 3 BLDS 2015).
• Mang tính khách quan và thuộc về tương lai: Sự kiện phải chưa xảy ra tại thời điểm giao kết và việc nó xảy ra hay không không phụ thuộc vào ý chí chủ quan, sự chi phối của các bên. Nếu sự kiện đã xảy ra trong quá khứ mà các bên đã biết thì không thể coi là điều kiện. Yếu tố nghĩa vụ căn bản (như trả tiền trong hợp đồng mua bán) không thể được sử dụng làm điều kiện.
• Mang tính hợp pháp: Nội dung sự kiện không vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội, trật tự công cộng.
• Mang tính khả thi: Sự kiện phải có khả năng xảy ra trên thực tế; nếu đưa ra điều kiện phi thực tế (ví dụ: giao kết với điều kiện "ngày tận thế xảy ra") thì giao dịch không thể phát sinh hiệu lực.

Về phân loại giao dịch dân sự có điều kiện: Khóa luận hệ thống hóa các cách phân loại theo bảng tổng hợp sau:

Tiêu chí phân loại	Các loại giao dịch cụ thể	Bản chất pháp lý và hệ quả
Căn cứ vào hình thức thể hiện	- Hợp đồng có điều kiện - Hành vi pháp lý đơn phương có điều kiện	- Phản ánh sự thỏa thuận ý chí đa phương giữa các bên. - Phản ánh ý chí của duy nhất một bên chủ thể (như lập di chúc, hứa thưởng).
Căn cứ vào tác động của sự kiện đến hiệu lực	- Điều kiện phát sinh (điều kiện đình chỉ) - Điều kiện hủy bỏ (điều kiện giải tiêu)	- Hiệu lực chưa phát sinh; quyền và nghĩa vụ chỉ bắt đầu được thực hiện khi sự kiện xảy ra. - Giao dịch có hiệu lực ngay; nhưng khi sự kiện xảy ra thì giao dịch bị triệt tiêu, chấm dứt tồn tại.
Căn cứ vào đối tượng là công việc	- Công việc phải thực hiện - Công việc không được thực hiện	- Bên thụ hưởng phải làm một công việc khả thi để được hưởng quyền lợi. - Bên thụ hưởng giữ quyền lợi nếu không thực hiện hành vi bị hạn chế.
Căn cứ vào thời điểm xảy ra điều kiện	- Điều kiện xảy ra trước - Điều kiện xảy ra sau	- Phải hoàn thành nghĩa vụ/sự kiện trước khi chuyển giao quyền. - Việc chuyển giao diễn ra trước và chịu sự ràng buộc của sự kiện tiếp sau.

Tác giả lập luận bác bỏ quan điểm chia thành "điều kiện thay đổi" hoặc "điều kiện thực hiện", bởi bản chất điều kiện thay đổi làm mất đi tính nguyên trạng ban đầu của giao dịch, còn điều kiện thực hiện thực chất là việc thực hiện nghĩa vụ chứ không thuộc bản chất hiệu lực của giao dịch có điều kiện.

Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về giao dịch dân sự có điều kiện

Chương 2 phân tích thực trạng các điều luật thực định trong BLDS 2015 và đánh giá các hạn chế, sai sót trong áp dụng pháp luật thông qua các bản án, án lệ cụ thể.

Về quy định pháp luật hiện hành:

• Đối với di chúc có điều kiện: BLDS 2015 chưa có điều khoản định danh cụ thể, mà chỉ "ngầm thừa nhận" qua quyền giao nghĩa vụ cho người thừa kế (khoản 4 Điều 626) và quy định "di chúc có thể có các nội dung khác" (khoản 2 Điều 631). Tác giả chỉ ra mâu thuẫn giữa Điều 643 (di chúc có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế) với tính chất của di chúc có điều kiện: Nếu người lập di chúc chết nhưng sự kiện làm điều kiện chưa xảy ra (ví dụ: để lại tài sản với điều kiện con ngựa X phải thua cuộc đua sắp tới) thì không thể xác định di chúc phát sinh hiệu lực ngay tại thời điểm mở thừa kế. Đồng thời, luật chưa lường trước trường hợp điều kiện là công việc không xác định thời hạn (như "thờ cúng"), gây khó khăn cho việc xác định thời điểm hoàn thành điều kiện.
• Đối với chấm dứt giao dịch: So sánh với các Điều 1210–1215 BLDS Pháp, Điều 422 BLDS 2015 của Việt Nam đã bỏ ngỏ trường hợp chấm dứt hợp đồng không xác định thời hạn khi các bên không có thỏa thuận. Hệ quả là khi sự kiện chấm dứt một hợp đồng không thời hạn được đem làm điều kiện cho một giao dịch khác thì điều kiện đó bị vi phạm tính khả thi.
• Về hậu quả pháp lý trong các trường hợp đặc biệt:
  • Hành vi cố ý tác động: Điều 120 BLDS 2015 quy định hành vi cố ý cản trở thì coi như điều kiện đã xảy ra, cố ý thúc đẩy thì coi như chưa xảy ra. Tuy nhiên, luật gắn lỗi cố ý với việc gây thiệt hại mà chưa làm rõ trường hợp sự tác động không gây bất lợi.
  • Trách nhiệm trong giai đoạn chờ đợi: Khi điều kiện chưa xảy ra, quyền của bên có quyền có thể bị bên kia xâm phạm (ví dụ hứa bán vật cho người khác). BLDS 2015 hoàn toàn thiếu vắng cơ chế bảo vệ quyền trong giai đoạn chờ đợi như Điều 160 BLDS Đức (cho phép yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu bên kia có lỗi làm phương hại đến quyền có điều kiện).
  • Chuyển giao giao dịch: Luật Việt Nam chưa có quy định minh thị cho phép chuyển giao quyền, nghĩa vụ có điều kiện trong giai đoạn điều kiện chưa ngã ngũ như Điều 12 BLDS Nhật Bản hay Điều 185 BLDS Thái Lan, dẫn tới ách tắc nếu bên thực hiện điều kiện qua đời mà điều kiện không gắn liền với quyền nhân thân (Điều 25 BLDS 2015).
  • Bảo vệ người thứ ba ngay tình: Điều 133 BLDS 2015 chỉ bảo vệ người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự bị vô hiệu. Trường hợp giao dịch có điều kiện phát sinh không bị vô hiệu nhưng người có nghĩa vụ đã chuyển nhượng tài sản cho người thứ ba ngay tình thì người thứ ba chưa được bảo vệ rõ ràng.

Về thực tiễn áp dụng pháp luật và án lệ:

• Về xác định giao dịch và hệ quả của điều kiện không xảy ra qua Án lệ số 39/2020/AL: Án lệ giải quyết vụ việc cụ C thỏa thuận bán một phần nhà thuê số 182 đường A cho bà C1 với điều kiện "khi cụ C được Nhà nước hóa giá nhà". Phần đất 42,74m² nằm trong lộ giới nên Nhà nước không hóa giá. Tòa án áp dụng Điều 23 Pháp lệnh Hợp đồng dân sự 1991 để tuyên bố giao dịch vô hiệu do điều kiện không xảy ra. Tác giả chỉ ra 03 điểm bất hợp lý:
  1. Điều 23 Pháp lệnh 1991 dùng thuật ngữ "thực hiện hoặc chấm dứt", khác bản chất với "phát sinh hoặc hủy bỏ" của BLDS 2015.
  2. Việc Tòa tuyên bố hợp đồng vô hiệu là sai về mặt lý luận, bởi giao dịch đã thỏa mãn đầy đủ các điều kiện có hiệu lực theo Điều 117 BLDS 2015 (điều kiện cần), sự kiện chỉ là nội dung thỏa thuận (điều kiện đủ). Khi điều kiện phát sinh không xảy ra thì giao dịch chưa phát sinh hiệu lực, do đó hậu quả pháp lý chính xác phải là chấm dứt hợp đồng theo Điều 422 BLDS 2015 chứ không phải vô hiệu.
  3. Cần làm rõ tiêu chí xác định tính hợp pháp và khả thi của điều kiện để tránh nhầm lẫn trong xét xử.
• Về công nhận điều kiện qua Án lệ số 14/2017/AL: Tranh chấp hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất lô 379B giữa ông Quảng Văn P1 và vợ chồng anh Quảng Văn P2. Hợp đồng tặng cho không ghi điều kiện, nhưng Tòa án căn cứ vào Giấy ủy quyền ngày 25/3/2006 và Bản cam kết ngày 12/10/2006 để công nhận nghĩa vụ "phải làm nhà cho ông P1 ở, chăm sóc ông P1 và bố mẹ ông P1 (cụ K)" là điều kiện của hợp đồng tặng cho.
• Về nhầm lẫn trong các vụ án thừa kế: Khảo sát Bản án số 156/2017/DS-PT (TAND tỉnh Long An) với điều kiện "nuôi dưỡng, chăm sóc bà T" và Bản án số 135/2017/DS-PT (TAND tỉnh Tây Ninh) với điều kiện "cúng giỗ cụ U". Tòa án các cấp xác định đây là di chúc có điều kiện. Tác giả phản biện rằng việc xác định này là chưa hợp lý: Bản chất người lập di chúc đưa ra điều kiện nhằm nhận lại lợi ích chăm sóc, cúng giỗ trước khi chết, đòi hỏi bên thụ hưởng phải chấp nhận thực hiện thì giao dịch mới phát sinh, mang bản chất của sự thỏa thuận hai chiều thay vì hành vi pháp lý đơn phương định đoạt tài sản sau khi chết theo Điều 624 BLDS 2015.

Chương 3: Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về giao dịch dân sự có điều kiện

Dựa trên các nghiên cứu lý luận và bất cập thực tiễn, Chương 3 đề xuất 02 nhóm giải pháp lớn: hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật.

Nhóm kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật:

• Sửa đổi quy định chung: Thay đổi thuật ngữ tại Điều 116 BLDS 2015 từ "giao dịch dân sự" thành "giao dịch" để mở rộng phạm vi điều chỉnh cho toàn bộ hệ thống luật tư. Bổ sung điều khoản định nghĩa cụ thể về giao dịch có điều kiện. Luật hóa 04 tiêu chuẩn bắt buộc của sự kiện làm điều kiện (phản ánh ý chí thực sự, mang tính khách quan, thuộc về tương lai, có tính khả thi và không vi phạm điều cấm, không trái đạo đức xã hội).
• Bổ sung cơ chế bảo vệ quyền và hậu quả pháp lý:
  • Quy định trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong "giai đoạn chờ đợi" khi một bên cố ý làm ảnh hưởng bất lợi đến quyền của bên kia trước khi điều kiện xảy ra (học hỏi kinh nghiệm Điều 160 BLDS Đức).
  • Quy định rõ quyền chuyển giao giao dịch có điều kiện trong giai đoạn điều kiện chưa ngã ngũ, trừ trường hợp nghĩa vụ gắn liền với quyền nhân thân không thể chuyển giao theo Điều 25 BLDS 2015.
  • Mở rộng phạm vi Điều 133 BLDS 2015 nhằm bảo vệ người thứ ba ngay tình trong các giao dịch có điều kiện không bị vô hiệu nhưng bên có quyền tự ý định đoạt tài sản.
  • Bổ sung quy định cho phép đơn phương chấm dứt hợp đồng không xác định thời hạn có thông báo trước một thời gian hợp lý (tương tự quy định của Pháp) để tạo cơ sở xác định tính khả thi của điều kiện.
• Hoàn thiện quy định về di chúc có điều kiện: Bổ sung điều khoản riêng ghi nhận chế định di chúc có điều kiện; quy định thời điểm phát sinh hiệu lực của di chúc có điều kiện tách biệt với thời điểm mở thừa kế theo Điều 643 BLDS 2015 (chỉ phát sinh khi điều kiện xảy ra); giới hạn các điều kiện công việc không xác định thời hạn (như cúng giỗ) phải có tiêu chí đánh giá việc hoàn thành nghĩa vụ.

Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật:

• Tòa án nhân dân tối cao cần ban hành văn bản hướng dẫn áp dụng thống nhất các quy định về giao dịch dân sự có điều kiện.
• Tập huấn cho thẩm phán, thẩm tra viên nhằm phân định ranh giới pháp lý rõ ràng giữa: Giao dịch dân sự có điều kiện với việc thực hiện nghĩa vụ có điều kiện; di chúc có điều kiện với việc giao nghĩa vụ theo khoản 4 Điều 626; trường hợp điều kiện phát sinh không xảy ra dẫn tới chấm dứt giao dịch với trường hợp giao dịch dân sự vô hiệu theo Điều 117 và Điều 122 BLDS 2015.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả nghiên cứu cụ thể gắn liền với hệ thống dữ liệu thực tế:

• Tổng hợp và phân tích bản chất pháp lý của giao dịch dân sự có điều kiện qua 02 án lệ quan trọng của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao (Án lệ số 39/2020/AL, Án lệ số 14/2017/AL) cùng các bản án dân sự phúc thẩm thực tế (Bản án số 156/2017/DS-PT của TAND tỉnh Long An và Bản án số 135/2017/DS-PT của TAND tỉnh Tây Ninh).
• Chỉ ra các khoảng trống và điểm mâu thuẫn trong hệ thống pháp luật thực định Việt Nam: Sự thiếu đồng bộ giữa Điều 643 về thời điểm mở thừa kế với di chúc có điều kiện; sự thiếu vắng cơ chế bảo vệ quyền trong giai đoạn chờ đợi (so sánh với Điều 160 BLDS Đức); sự hạn chế của Điều 133 khi chỉ bảo vệ người thứ ba ngay tình trong giao dịch vô hiệu; và khoảng trống về chấm dứt hợp đồng không thời hạn tại Điều 422 BLDS 2015.
• Đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện lập pháp gồm việc sửa đổi Điều 116 BLDS 2015, bổ sung định nghĩa pháp lý, chuẩn hóa 04 tiêu chuẩn của điều kiện, và ban hành hướng dẫn áp dụng pháp luật thống nhất cho ngành Tòa án.

Về mặt đóng góp khoa học và thực tiễn, công trình đã tái định vị khái niệm giao dịch có điều kiện trong mối quan hệ với luật gốc; cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện kỹ thuật lập pháp trong BLDS; đồng thời đưa ra góc nhìn phản biện thuyết phục đối với thực tiễn áp dụng pháp luật của Tòa án trong việc tuyên bố vô hiệu đối với giao dịch có điều kiện không phát sinh.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, do giới hạn về nguồn lực và thời gian thực hiện khóa luận tốt nghiệp, tác giả chỉ tập trung đi sâu phân tích hai dạng giao dịch phổ biến nhất là hợp đồng có điều kiện và di chúc có điều kiện, chưa thể bao quát toàn bộ các dạng hành vi pháp lý đơn phương có điều kiện khác trong đời sống dân sự (như hứa thưởng, thi có giải).

Về hướng nghiên cứu tiếp, đề tài gợi mở việc mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các loại giao dịch thương mại phức tạp, nghiên cứu chuyên sâu về cơ chế xác định thiệt hại thực tế và mối quan hệ nhân quả trong việc vi phạm nghĩa vụ ở giai đoạn chờ đợi của giao dịch có điều kiện, cũng như xây dựng các tiêu chí định lượng cụ thể nhằm đánh giá việc hoàn thành điều kiện không xác định thời hạn.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cho sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật Dân sự và Tố tụng Dân sự, các nhà nghiên cứu quan tâm đến pháp luật hợp đồng và pháp luật thừa kế.

Đối với những người làm đề tài nghiên cứu tương tự, phần phân tích so sánh pháp luật quốc tế (Đức, Pháp, Nga, Nhật Bản, Thái Lan) tại Chương 1 và Chương 2 cung cấp cơ sở lý luận đối chiếu sắc bén. Đối với các cơ quan tiến hành tố tụng, thẩm phán, luật sư và công chứng viên, phần phân tích thực tiễn xét xử, đặc biệt là các luận điểm phản biện về Án lệ số 39/2020/AL và việc nhận diện điều kiện trong hợp đồng tặng cho theo Án lệ số 14/2017/AL, là tài liệu tham khảo thiết thực giúp tránh nhầm lẫn giữa giao dịch chưa phát sinh hiệu lực với giao dịch vô hiệu.

Câu hỏi thường gặp

1. Tác giả đề xuất định nghĩa "Giao dịch có điều kiện" như thế nào và vì sao đề xuất bỏ từ "dân sự"? Tác giả đề xuất định nghĩa: "Giao dịch có điều kiện là hợp đồng hoặc hành vi pháp lý đơn phương mà hiệu lực của nó phát sinh hay hủy bỏ phụ thuộc vào một sự kiện nhất định". Việc bỏ từ "dân sự" (đổi "giao dịch dân sự" thành "giao dịch" tại Điều 116 BLDS 2015) nhằm giúp thuật ngữ bao hàm nghĩa rộng hơn, áp dụng cho cả thương mại, lao động, hành chính; bảo đảm đúng vị trí của BLDS là luật gốc điều chỉnh các quan hệ tư và tương thích với thông lệ quốc tế.

2. Một sự kiện muốn được chọn làm điều kiện trong giao dịch dân sự có điều kiện phải đáp ứng những tiêu chí nào? Theo khóa luận, sự kiện được lựa chọn làm điều kiện phải đáp ứng đủ 04 tiêu chuẩn: (i) Thể hiện ý chí tự nguyện của các bên; (ii) Mang tính khách quan và phải thuộc về tương lai (chưa xảy ra tại thời điểm giao kết và không phụ thuộc vào ý chí chủ quan chi phối của các bên); (iii) Mang tính hợp pháp (không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội); (iv) Mang tính khả thi (có khả năng xảy ra trên thực tế).

3. Vì sao tác giả cho rằng phán quyết tuyên bố giao dịch vô hiệu trong Án lệ số 39/2020/AL là chưa hợp lý? Trong Án lệ 39/2020/AL, điều kiện hóa giá nhà không xảy ra do đất dính lộ giới 42,74m². Tác giả phản biện rằng giao dịch giữa cụ C và bà C1 vốn thỏa mãn đầy đủ các điều kiện có hiệu lực thông thường theo Điều 117 BLDS 2015 (điều kiện cần). Sự kiện thỏa thuận chỉ là điều kiện đủ để giao dịch phát sinh hiệu lực. Do điều kiện phát sinh không xảy ra nên giao dịch chưa phát sinh hiệu lực; do đó, hậu quả pháp lý chính xác phải là chấm dứt hợp đồng theo Điều 422 BLDS 2015 chứ không thể coi là giao dịch bị vô hiệu.

4. Pháp luật Việt Nam hiện nay có khoảng trống gì trong việc bảo vệ quyền lợi của các bên ở "giai đoạn chờ đợi" so với pháp luật Đức? BLDS 2015 của Việt Nam chưa có quy định bảo vệ quyền lợi của bên thụ hưởng trong thời gian chờ sự kiện xảy ra nếu bên có nghĩa vụ có hành vi tẩu tán, hứa bán tài sản cho bên thứ ba. Ngược lại, Điều 160 BLDS Đức xác định rõ trách nhiệm trong giai đoạn chờ đợi, cho phép bên có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu bên kia có lỗi làm ảnh hưởng bất lợi hoặc hủy bỏ quyền dựa trên điều kiện đã thỏa thuận.

5. Cơ quan tư pháp thường mắc phải những nhầm lẫn nào trong thực tiễn xét xử giao dịch dân sự có điều kiện? Khóa luận chỉ ra cơ quan tư pháp thường mắc phải các nhầm lẫn phổ biến: Nhầm lẫn giữa giao dịch có điều kiện với việc thực hiện nghĩa vụ có điều kiện; nhầm lẫn giữa điều kiện phát sinh không xảy ra (chấm dứt giao dịch) với giao dịch vô hiệu; nhầm lẫn giữa di chúc có điều kiện với việc giao nghĩa vụ cho người thừa kế (Điều 626); và nhầm lẫn giữa hành vi pháp lý đơn phương lập di chúc với hợp đồng song phương trong các bản án đòi hỏi bên thụ hưởng phải phụng dưỡng, thờ cúng mới được nhận di sản.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp đã nghiên cứu một cách có hệ thống và toàn diện các vấn đề lý luận cũng như thực tiễn lập pháp và xét xử liên quan đến chế định giao dịch dân sự có điều kiện tại Việt Nam. Thông qua việc phân tích đối chiếu pháp luật quốc tế và giải phẫu các án lệ, bản án thực tế, tác giả đã chỉ rõ các vướng mắc lý luận cùng những khoảng trống pháp luật hiện hành đối với hợp đồng và di chúc có điều kiện. Các giải pháp hoàn thiện quy phạm và định hướng áp dụng thống nhất được đề xuất trong công trình mang giá trị khoa học và giá trị thực tiễn sâu sắc, góp phần nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật dân sự trong giai đoạn hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương Illva khái niềm về giao dkh dẫn sự 133. Theo đó, giao dkh dân sự B hợp đồng hoặc hành vi pháp lý đơn phương kim phat sinh, thay đồi hoặc chấm dứt quyền, nghĩavụ dân sự. Quy định này không phù hợp với phạm vi điều chỉnh cửa Bộ luật dân sự. Bộ luật dân sự hiện hành va Dự thao đều xây dựng trẻn tinh thần coi BLDS là lưật gốc trong hệ thống luật tư, điều chình ca các quan hệ hon nhan, gia đình, kinh doanh, thương mại và lao động (Điều 1 Dự thảo).

Có thể thấy rằng các quy định về giao dich mang tính khái quát chung nhất về sự thể hiện ý chí của một hoặc nhiều bên, không chiap dung dé đều chình đối với hợp đồng dân sự ma còn được áp dụng đổi với các loại hợp đồng khác. Hơn nữa, ngay trong Dự thảo cũng thừa nhàn các quy định vềhợp đồng được áp dụng các quy định cửa giao dịch dân sự. Ví dụ: Đều 133 thừa nhận cao dich dan sự 8 hợp đồng hoặc hành vi pháp lí đơn phương; Điều 429 quy định: "Các quy định chung về giao dich dan sự vô Điều 139 đến Điều 148 cũng được áp dung dõi với hợp đồng võ hiệu”. Các quy định này một Bin nữa khẳng định chế định giao dịch được ấp dụng chung cho tat cả các loại hợp đồng chứ không chìáp dụng cho “hợp đồng dân sự.

Chính vì vậy, việc bỏ tử “dân sự” trong cụm từ “giaodich dân sự" l cần thiết ] Theo Nguyễn Minh Oanh, TS, Góp ý Dự thảo Bộ luật dân sự (sửa d6i) phần gao dh dẫn sự, ® “sit dụng thuật ngữ "hành vi pháp fy" thay thể cho thuật ngữ GODS đề phù hợp với xu thé chung cửa thể giới. Bởi việc sử dụng thuật ngữ “giao dich” không bao trùm được được ghi nhàn tại ĐiỀu 121 BLDS năm 2015. Việc sử dung thuật ngữ “hành vi pháp lý" có sự tương th£h với thể giới để từ đó co cách hiểu tương đồng với các thuật at. Vì thuật ngữ "hànhvi pháp lý” có bản chất không khác với thuật ngữ “giaodich dan sự" Theo Bùi Thị Thanh Hang vị Nguyễn Thị Anh Thư (2014), Chế định giao dich dẫn sự và in đề sử đối bố sung Bộ.

at dan sự nấm 2005, Tạp chi Khoa học ĐHOGHN, Luật học, tập 30, số 4, trang 23 30. Minh chứng cho quan điểm nay cho thấy một số quốc gia đã ghi nhận việc sử dụng thuật ngữ "hành vi pháp lý”. Đó lì 8LDS va thương mại Thái Lanq uy định tại Điều 112: “Những hành vi pháp l/ là những hảnh vi tự nguyện, đúng pháp luật mả mục dich trực tiếp của những hành vì đó lề thiết Bp những quan hé pháp lý giữa những thể nhàn, pháp nhàn nhằm thành Bp, thay đồi, chuyển nhượng, bảo vệ hoặc cham dứt các quyền. Hay trong BLDS Nhật Bản quy định khái quất về hành vi pháp lý lì như thé nào nhưng đã sử dụng thuật ngữ “a juristic act" để thé hiện những giao dặ hgiữa các cá nhàn, pháp nhân với nhau" BLDS Pháp cũng quy định rõ rang tại Điều 1100-2 rằng “các hành vi pháp lý được hiểu & biếu hiện c ủa ý chí để tạora hiệu ứng luật.

Các hànhvi đó có thé do thoà thuận giữa các bên hoặc đơn phương. Để có hiệu lực va tác dung, các hành vi pháp lý đó phải tuần theo các quy tắc điều chình hợp đồng. 7 của chủ thê nhằm dat được mục dich nhất định, cho nên giao dich dân sự là hành vi mang tính ý chí của chủ thể tham gia giao dich, với những mục đích và động cơ nhật dinh Trong giao dich dân sự có ý chi va thé hiên ý chí của chủ thé tham gia giao dịch Y chí là nguyện vong, mong muôn chủ quan bên trong của con người ma nội dung của nó được xác định bởi các nhu câu về sản xuất, tiêu dùng của bản thân họ. Ý chí phải được thể hiện ra bên ngoài đưới hình thie nhất định dé các chủ thé khác có thể biết được ý chí của chủ thé muốn tham gia vào một giao dich dân sự cụ thể.

Bởi vậy, giao dịch dân sự phải là sự thống nhất giữa ý chi va bảy tö ý chi. Thiéu sự thông nhất này, giao dich dan sự có thé bị tuyên bô là vô hiệu. Mục đích của giao dịch chính là hậu quả pháp ly sé phat sinh từ giao dịch mà các bên mong muôn dat được khi xác lập giao dich. Noi cách khác, mục đích ở đây luônmeng tính pháp lý (muc đích pháp ly).

Mục đích pháp ly (mong muốn) đó sẽ trở thành hiện thực, siêu nly các bên trong giao dich thực hién đúng nghĩa vụ của minh theo quy định của pháp luật. Ví du: Trong hợp đông mua bán thì mục đích pháp lí của bên mua là sẽ trở thành chủ sở hữu tai sản mua bán, bên bán sẽ nhận tiền và chuyển quyên sở hữu tai sản cho bên mua. Mục đích pháp lý đó sẽ trở thành hiện thực khi hợp đồng mua bán tuân thủ moi quy định của pháp luật và bên bán thực hiện xong ngliia vụ ban giao tài sản mua bán, khi đó, hậu quả pháp lý phát sinh từ giao dich trùng với mong muốn ban đầu của các bên (tức là với muc đích pháp lý). Cũng có những trường hợp hâu quả pháp ly phat sinh không phù hợp với mong muốn ban đầu (với muc dich pháp ly).

Điều đó có thé xây ra do một trong hai nguyên nhân chính N guyén nhân thứ nhất là khi giao dich do là bat hợp pháp. Ví dụ: Khi người mua đã mua phải đô trộm cắp thi không được xác lập quyên sỡ hữu mà có nghĩa vu phải hoàn trả cho chủ sở hữu tài sản đó (người bán không phải là chủ sở hữu tài sản thì không thé chuyển giao quyền sở hữu tải sản do cho người mua). Nguyên nhân thứ hai lả do chính các bên không tuân thủ nghĩa vu phát sinh từ giao dich có hiệu lực. Vi dụ: Sau khi xác lập giao dich, bên bán không thực hiện nghiia vụ ban giao vật cho nên họ phải chiu trách nhiệm dan sự.

Mục đích pháp lý của giao dịch khác với động cơ xác lập giao dịch Động cơ xác lập giao dịch dan sự là nguyên nhân thúc day các bên tham gia giao dịch Động cơ của giao dich không mang tính pháp ly. Khi xác lập giao địch, nêu như động cơ không đạt được thi điều đó cũng không làm ảnh hưởng đến hiệu lực của giao dịch Mục đích luôn luôn được xác định con động cơ có thể được xác định hoặc không Ví du: Mua bản nha ở - mục dich của người mua là quyền sở hữu nha, còn đông cơ có thể để 6, có thê để cho thuê, có thể ban lại. Giao dich dân sự là căn cứ phố biên, thông dụng nhất trong căn cứ lam phát sinh, thay đôi, chấm đứt quyên và nghiia vụ dân sự, là phương tiên pháp lý quan trọng nhất trong gao dịch dân sự, trong việc dịch chuyển tài sản và cung ứngdich vụ nhém daptứng nhu cầu ngày cảng tăng của tat cả các thành viên trong xã hội. Trong nền sản xuất hang hóa theo cơ chế thi trường thông qua giao dich dan su (hop đông) các chủ thé đáp ứng nhu cầu sẵn xuất, kinh doanh và các nhu câu khác trong đời sông hàng ngày của minh’ Từ những phân tích trên, người nghiên cứu đông ý với việc dai cach got“ giao dich dan sự” thành “giao dich”; với cách gợi mới là “giao dịch” co thé định ngiữa về giao dich dân sự như sau: “Giao địch là hợp đồng hoặc hành vi pháp lý: đơn phương nhằm làm phát sinh thay đôi hoặc cham dit quyền và ngÌĩa vụ của các bên” Thứ hai, về khai niệm giao dich dân sự có điều kiện: Tại Việt Nam, khi nghiên cứu về giao dich dân sự có điều kiên, các Nhà nghiên cứu chia lam hai luông quan điểm khác nhau về việc định ngiữa “Giao dich dân sự có điều kiện”: Luéng quan điểm thứ nhất, các nha nghiên cứu không đưa ra một khá: niệm cụ thể về “Giao địch dân sự có điều kiện” ma di xác định các sự kiện được coi là điều kiện của GDDS có điều kiện Do vậy, các nhà nghiên cứu chỉ tập trung lam rõ điều kiên được xác lập trongGDDS có điệu kiện Đó la điều kiên được xác lập trong GDDS có điều kiện là sự kiện mang tính dự liệu khả năng có thé xảy ra nhưng không chắc chắn xảy ra trong tương lei.

Cu thể hơn, có quan điểm xác đính rõ sự kiện được xác lập trong GDDS có điều kiện 1a do các bên thöa thuận, là những hiện tương, sự vật, sự việc phát sinh trong đời sống xã hội thì sự kiện do xây ra là điều kiên để xác lập hoặc châm đút giao dich Sự kiện ma các bên thỏa thuận làm điều kiên của giao dich có thé dự liệu các hiên tượng tự nhiên, có thé dựa vào sự kiện nhật dinh do hành vi con ngườiÊ Luong quan điểm thứ hai, các nhà nghiên cứu bày tỏ quan điểm cân thiết phải lam rõ khái niệm GDDS có điều kiên. “Giao dich có điều kiện có thé được hiểu là giao dịch mà hiệu lực của nó phát sinh hoặc châm đút phụ thuộc vào sự kiện nhật đính Giao dich có điều kiện là một giao dịch pháp lý phụ thuộc vào một sự kiên nhật dinh. Điều kiện là một sự kiện xây ra hay không xây ra”Ê Cá nhân người nghiên cứu thay mỗi luông quan điểm đề cập trên đều có những ưu nhược điểm nhất định, người nghiên cứu cho rằng nên tận dụng những ưu điểm co từ cả hai luông quan điểm trên dé định nghĩa GDDS có điều kiện Nghia là nên định nghia GDDS có điều kiện theo hướng xây dung một khái niém chung nhat về GDDS có điều kiện và xác định điều kiện được áp dung trong giao dich dân sự có điều kiên. Từ những phân tích trên có thé cơ bản định nghĩa vệ “giao dich dân sự có điêu kiện” như sau: “Giao dich có điều liện là hợp đồng hoặc hành vi pháp lj đơn phương mà hiệu lực của nỗ phát sinh hay hig bö phy thuộc vào một sự kiên nhất dinh” ? Giáo trình tuật Dan sự Việt Nam /Trường Đại học Luật Hà Nội ; Chủ bién: Dinh văn Thanh, Nguyen Minh Tuần ; Trần Thị Huệ ® nguyễn Văn Cử, Tran Thị Huệ (2017), Bình luận khoa học Bộ luật dần sự 2015, NXB Công an nhän dân.

° xắc Vacaxum, Tori Aridumi, dich: Nguyễn Đức Gão, Lưu Tién Dũng, Hoàng Thế Liền (1995), Binh luận khoa học Bộ luật dẫn sự Nhật Bản. Đặc điểm của giao địch dân sự có điều kiện Giao dich dân sự có điều kiện được xác định là mét giao dich dân sự đặc thù.