Luận văn thạc sĩ về giải pháp kiểm soát chi tiêu công qua hệ thống kho bạc nhà nước Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu các giải pháp hoàn thiện kiểm soát chi tiêu công qua hệ thống khoa bạc nhà nước việt nam luận văn, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Người hướng dẫn: TS. Sử Đình Thành
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế T.P Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Giải Pháp Hoàn Thiện Kiểm Soát Chi Tiêu Công Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KHO BẠC NHÀ NƯỚC VÀ CHI TIÊU CÔNG
• 1.1. Những vấn đề cơ bản về Kho Bạc Nhà Nước
• 1.1.1. Khái niệm về Kho Bạc Nhà Nước
• 1.1.2. Đặc điểm của Kho Bạc Nhà Nước trong nền kinh tế thị trường
• 1.1.3. Chức năng của hệ thống Kho Bạc Nhà Nước Việt Nam
• 1.1.3.1. Chức năng quản lý nhà nước về quỹ NSNN và các quỹ tài chính khác của nhà nước
• 1.1.3.2. Chức năng huy động vốn để cân đối NSNN và phục vụ cho đầu tư phát triển
• 1.1.3.3. Chức năng kế toán công
• 1.2. Những vấn đề cơ bản về chi tiêu công
• 1.2.1. Khái niệm về chi tiêu công và quản lý chi tiêu công
• 1.2.2. Vai trò của chi tiêu công
• 1.2.3. Những đặc điểm của chi tiêu công
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ KIỂM SOÁT CHI TIÊU CÔNG QUA HỆ THỐNG KBNN Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN QUA
• 2.1. Quá trình hình thành và phát triển KBNN Việt Nam
• 2.1.1. Giai đoạn trước cách mạng tháng tám năm 1945
• 2.1.2. Giai đoạn từ năm 1945 đến sau năm 1990
• 2.1.3. Giai đoạn từ năm 1990 đến nay
• 2.2. Thực trạng về kiểm soát chi tiêu công qua KBNN ở Việt Nam
• 2.2.1. Từ năm 1996 trở về trước
• 2.2.2. Từ năm 1997 đến năm 2003
• 2.2.3. Từ năm 2004 đến nay
• 2.3. Đánh giá ưu điểm và những tồn tại về kiểm soát chi tiêu công qua hệ thống KBNN
• 2.3.1. Những ưu điểm
• 2.3.2. Những tồn tại và hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KIỂM SOÁT CHI TIÊU CÔNG QUA HỆ THỐNG KBNN
• 3.1. Mục tiêu và định hướng kiểm soát chi tiêu công
• 3.2. Những định hướng cơ bản hoàn thiện kiểm soát chi tiêu công qua KBNN
• 3.3. Một số giải pháp hoàn thiện kiểm soát chi tiêu công qua hệ thống KBNN
• 3.3.1. Xây dựng dự toán NS theo đầu ra gắn với khuôn khổ chi tiêu trung hạn
• 3.3.2. Hoàn thiện cơ chế kiểm soát chi tiêu công qua KBNN
• 3.3.3. Các giải pháp hỗ trợ khác

Tóm tắt

I. Tổng quan về kiểm soát chi tiêu công

Kiểm soát chi tiêu công là một trong những yếu tố quan trọng trong quản lý ngân sách nhà nước. Kiểm soát chi tiêu không chỉ đảm bảo việc phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính một cách hiệu quả mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Chi tiêu công bao gồm các khoản chi từ ngân sách nhà nước nhằm phục vụ cho các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Để thực hiện tốt việc này, cần có một hệ thống kiểm soát chặt chẽ, minh bạch và hiệu quả. Hệ thống này không chỉ giúp ngăn chặn lãng phí mà còn đảm bảo rằng các khoản chi tiêu được thực hiện đúng mục đích và đạt hiệu quả cao nhất. Theo đó, việc quản lý ngân sách cần được thực hiện một cách đồng bộ và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước.

1.1. Khái niệm và vai trò của kiểm soát chi tiêu công

Khái niệm về kiểm soát chi tiêu công được hiểu là quá trình theo dõi, đánh giá và điều chỉnh các khoản chi tiêu từ ngân sách nhà nước. Vai trò của kiểm soát chi tiêu công không chỉ dừng lại ở việc đảm bảo tính hợp pháp mà còn phải đảm bảo tính hiệu quả trong việc sử dụng nguồn lực. Quản lý chi tiêu công có tác động trực tiếp đến sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Việc kiểm soát chặt chẽ các khoản chi tiêu sẽ giúp giảm thiểu tình trạng tham nhũng, lãng phí và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách. Hơn nữa, việc này còn tạo ra sự tin tưởng từ phía người dân đối với các chính sách tài chính của nhà nước.

1.2. Đánh giá thực trạng kiểm soát chi tiêu công tại Việt Nam

Thực trạng kiểm soát chi tiêu công tại Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều điểm yếu trong hệ thống. Mặc dù đã có những cải cách trong chính sách tài chính, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề như tình trạng lãng phí, tham nhũng và thiếu minh bạch trong việc sử dụng ngân sách. Các cơ quan chức năng cần phải tăng cường minh bạch tài chính và công khai thông tin về ngân sách để người dân có thể giám sát và tham gia vào quá trình quản lý ngân sách. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn tạo ra sự đồng thuận trong xã hội.

II. Giải pháp hoàn thiện kiểm soát chi tiêu công

Để hoàn thiện kiểm soát chi tiêu công, cần thực hiện một số giải pháp cơ bản. Đầu tiên, cần phải cải cách hành chính trong quản lý ngân sách, từ đó tạo ra một hệ thống quản lý ngân sách hiệu quả hơn. Thứ hai, cần phải xây dựng một hệ thống báo cáo tài chính minh bạch, giúp các cơ quan chức năng và người dân dễ dàng theo dõi và giám sát việc sử dụng ngân sách. Thứ ba, cần phải tăng cường công tác đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý ngân sách. Cuối cùng, cần phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các chính sách tài chính.

2.1. Cải cách hành chính trong quản lý ngân sách

Cải cách hành chính là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách. Cần phải đơn giản hóa các thủ tục hành chính, giảm bớt các rào cản trong việc tiếp cận thông tin ngân sách. Việc này sẽ giúp các cơ quan nhà nước và người dân dễ dàng hơn trong việc theo dõi và giám sát các khoản chi tiêu. Hơn nữa, cần phải xây dựng một hệ thống thông tin quản lý ngân sách hiện đại, giúp các cơ quan chức năng có thể theo dõi và đánh giá tình hình chi tiêu một cách nhanh chóng và chính xác.

2.2. Tăng cường minh bạch tài chính

Minh bạch tài chính là yếu tố then chốt trong việc nâng cao hiệu quả kiểm soát chi tiêu công. Cần phải công khai thông tin về ngân sách, các khoản chi tiêu và kết quả thực hiện ngân sách để người dân có thể giám sát. Việc này không chỉ giúp giảm thiểu tình trạng tham nhũng mà còn tạo ra sự tin tưởng từ phía người dân đối với các chính sách tài chính của nhà nước. Hơn nữa, cần phải có các cơ chế giám sát độc lập để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc sử dụng ngân sách.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kiểm soát chi tiêu công là một trong những công cụ quan trọng trong quản lý tài chính công nhằm đảm bảo việc phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính hiệu quả, đặc biệt trong bối cảnh nguồn lực tài chính còn hạn hẹp. Tại Việt Nam, hệ thống Kho bạc Nhà nước (KBNN) giữ vai trò trung tâm trong việc quản lý và kiểm soát chi tiêu công, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước (NSNN). Từ khi Luật NSNN ra đời năm 1996, việc kiểm soát chi tiêu công qua hệ thống KBNN đã từng bước được hoàn thiện, tuy nhiên vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế như lỏng lẻo, vi phạm kỷ luật tài chính, lãng phí và tham nhũng. Nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng kiểm soát chi tiêu công qua hệ thống KBNN tại Việt Nam từ năm 1996 đến nay, đánh giá ưu điểm và tồn tại, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chi tiêu công.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống KBNN Việt Nam trong giai đoạn từ năm 1996 đến nay, với trọng tâm là các hoạt động kiểm soát chi tiêu công thường xuyên và đầu tư phát triển. Mục tiêu cụ thể gồm: nhận diện các vấn đề trong kiểm soát chi tiêu công qua KBNN, đánh giá hiệu quả hoạt động kiểm soát, và đề xuất giải pháp hoàn thiện cơ chế kiểm soát chi tiêu công phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế thị trường tại Việt Nam. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao kỷ luật tài chính, tiết kiệm và sử dụng ngân sách hiệu quả, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý tài chính công, trong đó có:

• Lý thuyết quản lý ngân sách công: nhấn mạnh vai trò của ngân sách nhà nước trong điều tiết kinh tế, phân bổ nguồn lực và đảm bảo công bằng xã hội.
• Mô hình kiểm soát chi tiêu công: tập trung vào các nguyên tắc kiểm soát chi tiêu như tính hợp pháp, hợp lý, tiết kiệm và hiệu quả.
• Khái niệm chi tiêu công và quản lý chi tiêu công: chi tiêu công là các khoản chi do các pháp nhân hành chính nhà nước thực hiện nhằm đạt mục tiêu kinh tế - xã hội; quản lý chi tiêu công là quá trình tổ chức, điều khiển và giám sát việc phân bổ và sử dụng các khoản chi này.
• Khái niệm kiểm soát chi tiêu công qua hệ thống Kho bạc Nhà nước: kiểm soát chi tiêu công là việc kiểm tra, giám sát các khoản chi theo đúng quy định pháp luật, tiêu chuẩn, định mức do Nhà nước ban hành, được thực hiện chủ yếu qua hệ thống KBNN.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp biện chứng duy vật và duy vật lịch sử kết hợp với các phương pháp tổng hợp, phân tích, tiếp cận nguyên nhân và kết quả. Cụ thể:

• Nguồn dữ liệu: thu thập từ các văn bản pháp luật liên quan đến quản lý ngân sách và Kho bạc Nhà nước, báo cáo hoạt động của KBNN, số liệu thống kê chi tiêu công từ năm 1996 đến nay, các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước.
• Phương pháp phân tích: phân tích định tính các quy định pháp luật, cơ chế kiểm soát chi tiêu công; phân tích định lượng số liệu chi tiêu công, tỷ lệ chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển qua KBNN; so sánh các giai đoạn phát triển của hệ thống KBNN.
• Timeline nghiên cứu: tập trung vào giai đoạn từ năm 1996 (khi Luật NSNN được ban hành) đến năm 2005, với các mốc quan trọng như giai đoạn trước 1996, giai đoạn 1997-2003, và giai đoạn từ 2004 đến nay.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các khoản chi ngân sách nhà nước được thực hiện qua hệ thống KBNN trên phạm vi toàn quốc, với sự phân tích chi tiết tại các cấp trung ương, tỉnh, huyện và xã.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quá trình hình thành và phát triển hệ thống KBNN Việt Nam:

   • Trước năm 1996, việc kiểm soát chi tiêu công qua KBNN còn hạn chế, chủ yếu là xuất quỹ theo lệnh cấp phát, chưa có kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ.
   • Từ năm 1997 đến 2003, sau khi Luật NSNN được ban hành, KBNN đã thực hiện kiểm soát chi tương đối chặt chẽ, đặc biệt là các khoản chi mua sắm trang thiết bị lớn được đấu thầu và kiểm soát qua chứng từ.
   • Từ năm 2004 đến nay, việc kiểm soát chi thường xuyên và đầu tư phát triển qua KBNN được cải thiện rõ rệt với việc áp dụng hình thức cấp phát theo dự toán, thanh toán theo dự toán, góp phần giảm thiểu thất thoát và lãng phí.

2. Ưu điểm của hệ thống kiểm soát chi qua KBNN:

   • Tính pháp lý và khung pháp lý được hoàn thiện, Luật NSNN và các văn bản hướng dẫn đã tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho hoạt động kiểm soát chi.
   • Việc phân cấp tài chính giữa trung ương và địa phương được thực hiện rõ ràng, tạo điều kiện cho quản lý ngân sách hiệu quả hơn.
   • Tỷ lệ chi thường xuyên được giao theo 4 nhóm mục chi chính, tạo tính chủ động và minh bạch cho các đơn vị sử dụng ngân sách.
   • KBNN thực hiện kiểm soát chặt chẽ các chứng từ, hóa đơn, đảm bảo chi đúng mục đích, đúng định mức, tiêu chuẩn.

3. Những tồn tại và hạn chế:

   • Việc lập dự toán ngân sách còn chậm, chưa sát với nhu cầu thực tế, dẫn đến tình trạng điều chỉnh, bổ sung dự toán nhiều lần trong năm.
   • Các định mức, tiêu chuẩn chi tiêu còn chưa đồng bộ, nhiều định mức đã lạc hậu, chưa phù hợp với thực tiễn.
   • Kiểm soát chi tại các tài khoản tiền gửi (TKTG) chưa được thực hiện triệt để, gây khó khăn trong việc kiểm soát nguồn vốn từ ngân sách.
   • Việc phân định trách nhiệm giữa các cơ quan tài chính, KBNN và đơn vị sử dụng ngân sách còn chồng chéo, chưa rõ ràng, dẫn đến tình trạng đùn đẩy trách nhiệm và thiếu hiệu quả trong kiểm soát chi.
   • Công khai tài chính, minh bạch ngân sách chưa được thực hiện đầy đủ, hạn chế sự giám sát của xã hội.

4. Tỷ lệ chi tiêu qua KBNN:

   • Từ năm 2000 đến 2004, KBNN đã kiểm soát thanh toán cho hơn 64.000 công trình, hạng mục hoàn thành đưa vào sử dụng, góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư công.
   • Tỷ lệ các khoản chi được kiểm soát chặt chẽ qua KBNN ngày càng tăng, đặc biệt là chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển theo dự toán.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy hệ thống KBNN đã đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát chi tiêu công, góp phần nâng cao kỷ luật tài chính và hiệu quả sử dụng ngân sách. Việc áp dụng Luật NSNN và các văn bản hướng dẫn đã tạo ra khung pháp lý vững chắc, giúp kiểm soát chi tiêu theo dự toán, giảm thiểu thất thoát, lãng phí.

Tuy nhiên, các tồn tại như lập dự toán chưa sát thực tế, định mức chi tiêu chưa phù hợp, kiểm soát tài khoản tiền gửi chưa triệt để và phân định trách nhiệm chưa rõ ràng vẫn là những thách thức lớn. So sánh với các nghiên cứu trong ngành tài chính công, những hạn chế này là phổ biến ở nhiều quốc gia đang phát triển, đòi hỏi cải cách đồng bộ về cơ chế, chính sách và tổ chức thực hiện.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ chi tiêu qua KBNN theo từng năm, bảng so sánh các nhóm mục chi thường xuyên và đầu tư phát triển, cũng như sơ đồ phân cấp trách nhiệm trong kiểm soát chi tiêu công. Những biểu đồ này giúp minh họa rõ ràng xu hướng cải thiện và các điểm nghẽn cần khắc phục.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và áp dụng khuôn khổ ngân sách trung hạn (MTEF)

   • Động từ hành động: Xây dựng, áp dụng
   • Target metric: Tăng tính chính xác và sát thực tế của dự toán ngân sách trong 3-5 năm
   • Timeline: Triển khai trong 2 năm tới
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các đơn vị sử dụng ngân sách

2. Hoàn thiện hệ thống định mức, tiêu chuẩn chi tiêu công

   • Động từ hành động: Rà soát, sửa đổi, bổ sung
   • Target metric: Đảm bảo 100% định mức chi tiêu phù hợp với thực tiễn và được cập nhật định kỳ
   • Timeline: Hoàn thành trong 1 năm
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, các bộ ngành liên quan

3. Tăng cường kiểm soát chi tại các tài khoản tiền gửi ngân sách (TKTG)

   • Động từ hành động: Kiểm soát, giám sát
   • Target metric: Giảm thiểu tối đa các khoản chi không qua kiểm soát tại TKTG
   • Timeline: Thực hiện ngay và duy trì thường xuyên
   • Chủ thể thực hiện: KBNN phối hợp với cơ quan tài chính các cấp

4. Rà soát, phân định rõ trách nhiệm giữa các cơ quan trong kiểm soát chi tiêu công

   • Động từ hành động: Rà soát, phân định, quy định
   • Target metric: Xác định rõ trách nhiệm, giảm thiểu chồng chéo, đùn đẩy trách nhiệm
   • Timeline: Hoàn thành trong 6 tháng
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, KBNN, các cơ quan tài chính địa phương

5. Nâng cao minh bạch và công khai tài chính ngân sách

   • Động từ hành động: Công khai, minh bạch
   • Target metric: 100% các khoản chi được công khai theo quy định
   • Timeline: Triển khai trong 1 năm
   • Chủ thể thực hiện: KBNN, các đơn vị sử dụng ngân sách, các cơ quan giám sát

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài chính và ngân sách

   • Lợi ích: Hiểu rõ thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm soát chi tiêu công qua KBNN, phục vụ công tác hoạch định chính sách.
   • Use case: Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các sở tài chính địa phương.

2. Các đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước

   • Lợi ích: Nắm bắt quy trình, trách nhiệm trong kiểm soát chi tiêu, nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.
   • Use case: Các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập.

3. Học giả, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành kinh tế tài chính công

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn về quản lý chi tiêu công và vai trò của KBNN.
   • Use case: Tham khảo cho các đề tài nghiên cứu, luận văn, luận án.

4. Các tổ chức giám sát, kiểm toán và xã hội dân sự

   • Lợi ích: Hiểu rõ cơ chế kiểm soát chi tiêu công để thực hiện giám sát hiệu quả, góp phần nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.
   • Use case: Kiểm toán nhà nước, các tổ chức phi chính phủ hoạt động trong lĩnh vực tài chính công.

Câu hỏi thường gặp

1. Kiểm soát chi tiêu công qua hệ thống KBNN là gì?
   Kiểm soát chi tiêu công qua KBNN là quá trình kiểm tra, giám sát các khoản chi ngân sách nhà nước theo đúng quy định pháp luật, tiêu chuẩn, định mức do Nhà nước ban hành, được thực hiện chủ yếu qua hệ thống Kho bạc Nhà nước nhằm đảm bảo chi đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả.

2. Vai trò của KBNN trong quản lý chi tiêu công như thế nào?
   KBNN là cơ quan tài chính trung gian thực hiện quản lý quỹ ngân sách nhà nước, kiểm soát việc cấp phát, thanh toán các khoản chi, đồng thời thực hiện kế toán công, giúp đảm bảo tính minh bạch và kỷ luật tài chính trong chi tiêu công.

3. Những hạn chế chính trong kiểm soát chi tiêu công qua KBNN hiện nay là gì?
   Các hạn chế gồm: lập dự toán ngân sách chưa sát thực tế, định mức chi tiêu chưa phù hợp, kiểm soát tài khoản tiền gửi chưa triệt để, phân định trách nhiệm chưa rõ ràng, và công khai tài chính chưa đầy đủ, gây khó khăn trong việc nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách.

4. Giải pháp nào được đề xuất để hoàn thiện kiểm soát chi tiêu công qua KBNN?
   Giải pháp bao gồm xây dựng khuôn khổ ngân sách trung hạn, hoàn thiện hệ thống định mức chi tiêu, tăng cường kiểm soát tài khoản tiền gửi, phân định rõ trách nhiệm các cơ quan liên quan, và nâng cao minh bạch công khai tài chính ngân sách.

5. Kiểm soát chi tiêu công qua KBNN có ảnh hưởng thế nào đến phát triển kinh tế xã hội?
   Kiểm soát chi tiêu công hiệu quả giúp sử dụng nguồn lực tài chính nhà nước đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả, góp phần ổn định tài chính công, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững và nâng cao niềm tin của người dân vào quản lý nhà nước.

Kết luận

• Hệ thống Kho bạc Nhà nước giữ vai trò trung tâm trong kiểm soát chi tiêu công tại Việt Nam, góp phần nâng cao kỷ luật tài chính và hiệu quả sử dụng ngân sách.
• Mặc dù đã có nhiều cải tiến từ khi Luật NSNN được ban hành năm 1996, vẫn còn tồn tại các hạn chế về lập dự toán, định mức chi tiêu, kiểm soát tài khoản tiền gửi và phân định trách nhiệm.
• Việc xây dựng khuôn khổ ngân sách trung hạn và hoàn thiện cơ chế kiểm soát chi tiêu công là cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện kiểm soát chi tiêu công qua hệ thống KBNN, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế thị trường tại Việt Nam.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai áp dụng khuôn khổ ngân sách trung hạn, rà soát và cập nhật định mức chi tiêu, tăng cường kiểm soát tài khoản tiền gửi, đồng thời nâng cao minh bạch và công khai tài chính ngân sách.

Call-to-action: Các cơ quan quản lý, đơn vị sử dụng ngân sách và các nhà nghiên cứu cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất để nâng cao hiệu quả kiểm soát chi tiêu công, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KINH TEÁ T.P HOÀ CHÍ MINH ⎯⎯⎯⎯⎯W UX⎯⎯⎯⎯⎯ NGUYEÃN MAÄU HAÀU CAÙC GIAÛI PHAÙP HOAØN THIEÄN KIEÅM SOAÙT CHI TIEÂU COÂNG QUA HEÄ THOÁNG KHO BAÏC NHAØ NÖÔÙC VIEÄT NAM Chuyeân ngaønh : KINH TEÁ TAØI CHÍNH NGAÂN HAØNG Maõ soá : 60.12 LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KINH TEÁ Giaùo vieân höôùng daãn khoa hoïc: TS. Söû Ñình Thaønh TP. Hoà Chí Minh - naêm 2005 1 123doc MUÏC LUÏC Trang Lôøi môû ñaàu . Chöông 1: Toång quan veà Kho baïc nhaø nöôùc vaø chi tieâu coâng . Nhöõng vaán ñeà cô baûn veà Kho baïc nhaø nöôùc . Khaùi nieäm veà Kho Baïc nhaø nöôùc (KBNN) . Ñaëc ñieåm cuûa KBNN trong neàn kinh teá thò tröôøng . Chöùc naêng cuûa heä thoáng KBNN Vieät Nam. Nhöõng vaán ñeà cô baûn veà chi tieâu coâng . Khaùi nieäm veà chi tieâu coâng vaø quaûn lyù chi tieâu coâng . Vai troø cuûa chi tieâu coâng . Nhöõng ñaëc ñieåm cuûa chi tieâu coâng . Noäi dung chi tieâu coâng . Nhöõng vaán ñeà cô baûn veà kieåm soaùt chi tieâu coâng . Khaùi nieäm kieåm soaùt chi tieâu coâng . Nhöõng vaán ñeà cô baûn veà kieåm soaùt chi coâng qua KBNN . 10 Chöông 2: Thöïc traïng veà kieåm soaùt chi tieâu coâng qua heä thoáng KBNN ôû Vieät Nam trong thôøi gian qua . Quaù trình hình thaønh vaø phaùt trieån KBNN Vieät Nam . Giai ñoaïn tröôùc caùch maïng thaùng taùm naêm 1945. Giai ñoaïn töø naêm 1945 ñeán sau naêm 1990 . Giai ñoaïn töø naêm 1990 ñeán nay . Thöïc traïng veà kieåm soaùt chi tieâu coâng qua KBNN ôû Vieät Nam . Töø naêm 1996 trôû veà tröôùc . Töø naêm 1997 ñeán naêm 2003 . Töø naêm 2004 ñeán nay . Ñaùnh giaù öu ñieåm vaø nhöõng toàn taïi veà kieåm soaùt chi tieâu coâng qua heä thoáng KBNN . Nhöõng öu ñieåm . Nhöõng toàn taïi vaø haïn cheá . 35 2 123doc Chöông 3: Caùc giaûi phaùp hoaøn thieän kieåm soaùt chi tieâu coâng qua heä thoáng KBNN . Muïc tieâu vaø ñònh höôùng kieåm soaùt chi tieâu coâng . Nhöõng ñònh höôùng cô baûn hoaøn thieän kieåm soaùt chi tieâu coâng qua KBNN . Moät soá giaûi phaùp hoaøn thieän kieåm soaùt chi tieâu coâng qua heä thoáng KBNN . Xaây döïng döï toaùn NS theo ñaàu ra gaén vôùi khuoân khoå chi tieâu trung haïn 39 3. Hoaøn thieän cô cheá kieåm soaùt chi tieâu coâng qua KBNN . Caùc giaûi phaùp hoã trôï khaùc . Taøi lieäu tham khaûo . 3 123doc LÔØI MÔÛ ÑAÀU 1. Tính caáp thieát cuûa ñeà taøi: Kieåm soaùt chi tieâu coâng laø moät trong nhöõng coâng cuï troïng yeáu cuûa coâng taùc quaûn lyù chi tieâu coâng nhaèm thöïc hieän vieäc phaân boå vaø söû duïng nguoàn löïc ñuùng muïc ñích coù hieäu quaû trong ñieàu kieän nguoàn löïc taøi chính coøn haïn heïp, goùp phaàn ñaûm baûo neàn kinh teá taêng tröôûng nhanh, oån ñònh vaø beàn vöõng. Töø khi coù Luaät NSNN ra ñôøi (1996) vieäc kieåm soaùt chi tieâu coâng qua heä thoáng KBNN ñaõ töøng böôùc taïo ñieàu kieän cho caùc ñôn vò döï toaùn chaáp haønh vieäc söû duïng voán NSNN ñuùng ñònh möùc, tieâu chuaån, cheá ñoä nhaø nöôùc goùp phaàn naâng daàn hieäu quaû chi tieâu coâng. Maëc duø cô cheá quaûn lyù vaø kieåm soaùt chi tieâu coâng hieän haønh ñaõ ñöôïc boå sung, söûa ñoåi nhöng vaãn coøn nhieàu toàn taïi laøm haïn cheá ñeán keát quaû hoaït ñoäng cuûa NSNN, nguoàn löïc bò phaân boå daøn traûi, söû duïng coøn laõng phí, chaát löôïng haøng hoaù coâng cung caáp cho xaõ hoäi keùm, ngöôøi quaûn lyù chi tieâu thieáu traùch nhieäm veà keát quaû hoaït ñoäng … ñaõ taïo ra tình traïng loûng leûo, phaù vôõ kyû luaät, kyû cöông taøi chính vaø phaùt sinh nhieàu tieâu cöïc, laõng phí vaø tham nhuõng… Do ñoù, vieäc ñoåi môùi cô cheá kieåm soaùt chi tieâu coâng laø caáp thieát tröôùc yeâu caàu phaùt trieån kinh teá thò tröôøng ôû nöôùc ta hieän nay . Ñeà taøi “Caùc giaûi phaùp hoaøn thieän kieåm soaùt chi tieâu coâng qua heä thoáng Kho baïc nhaø nöôùc Vieät Nam” nhaèm goùp phaàn thieát thöïc ñoåi môùi cô cheá kieåm soaùt chi tieâu coâng ñeå öùng duïng vaøo thöïc tieãn moät caùch coù hieäu quaû hôn, phuø hôïp vôùi heä thoáng lyù luaän vaø caû trong thöïc tieãn maø neàn kinh teá thò tröôøng Vieät Nam ñang vaän haønh ñeå phuïc vuï cho söï nghieäp coâng nghieäp hoaù vaø hieän ñaïi hoaù ñaát nöôùc. Muïc tieâu ñeà taøi Nhaän thöùc ñöôïc yeâu caàu treân, ngöôøi thöïc hieän ñeà taøi mong muoán ñaït ñöôïc nhöõng muïc tieâu sau ñaây : 4 123doc 9 Heä thoáng hoaù moät phaàn vaø phaùt trieån lyù luaän veà quaûn lyù chi tieâu coâng vaø kieåm soaùt chi tieâu coâng trong neàn kinh teá thò tröôøng. 9 Phaân tích, ñaùnh giaù thöïc traïng kieåm soaùt chi tieâu coâng töø khi coù luaät NSNN ra ñôøi 9 Ñeà xuaát nhöõng giaûi phaùp hoaøn thieän cô cheá kieåm soaùt chi tieâu coâng qua heä thoáng KBNN, nhaèm khaéc phuïc nhöõng haïn cheá vaø toàn taïi hieän nay trong ñieàu kieän caûi caùch neàn taøi chính coâng Vieät Nam . Ñoái töôïng vaø phaïm vò nghieân cöùu Ñeà taøi laáy thöïc traïng vieäc quaûn lyù chi tieâu coâng vaø kieåm soaùt chi tieâu coâng töø khi coù luaät NSNN (1996) ñeán nay laøm ñoái töôïng vaø giôùi haïn phaïm vi nghieân cöùu. Phöông phaùp nghieân cöùu Trong quaù trình nghieân cöùu, ngöôøi vieát chuû yeáu döïa vaøo phöông phaùp chuû nghóa duy vaät bieän chöùng vaø chuû nghóa duy vaät lòch söû, ñoàng thôøi keát hôïp caùc phöông phaùp toång hôïp, phaân tích vaø phöông phaùp tieáp caän nguyeân nhaân vaø keát quaû ñeå ñöa ra giaûi phaùp khaéc phuïc nhöõng yeáu keùm, haïn cheá coøn toàn taïi vaø höôùng hoaøn thieän maø ñeà taøi ñaõ ñaët ra. Keát caáu cuûa ñeà taøi Ñeà taøi ñöôïc keát caáu vôùi ba chöông ƒ Chöông 1 : Toång quan veà Kho baïc nhaø nöôùc vaø chi tieâu coâng ƒ Chöông 2 :Thöïc traïng veà kieåm soaùt chi tieâu coâng qua heä thoáng KBNN ôû Vieät Nam trong thôøi gian qua. ƒ Chöông 3 : Caùc giaûi phaùp hoaøn thieän kieåm soaùt chi tieâu coâng qua heä thoáng KBNN. 5 123doc CHÖÔNG 1: TOÅNG QUAN VEÀ KHO BAÏC NHAØ NÖÔÙC VAØ CHI TIEÂU COÂNG 1.1 – Nhöõng vaán ñeà cô baûn veà Kho Baïc Nhaø Nöôùc 1.1- Khaùi nieäm veà Kho Baïc Nhaø Nöôùc Kho Baïc Nhaø Nöôùc (KBNN) laø cô quan taøi chính thöïc hieän vieäc quaûn lyù ngaân quyõ nhaø nöôùc. Trong ñieàu kieän cuûa neàn kinh teá thò tröôøng, ngaân saùch nhaø nöôùc (NSNN) khoâng chæ ñoùng vai troø laø nguoàn voán taøi chính ñaûm baûo caùc nhu caàu chi tieâu cho boä maùy nhaø nöôùc, an ninh quoác phoøng vaø caùc muïc ñích khaùc ñeå cuûng coá chính quyeàn nhaø nöôùc, maø coøn coù vai troø to lôùn trong ñieàu tieát vó moâ neàn kinh teá - xaõ hoäi. Do ñoù, KBNN ngaøy nay ñöôïc hieåu laø moät heä thoáng toå chöùc coù nhieäm vuï chaáp haønh, ñoân ñoác vieäc chaáp haønh caùc hoaït ñoäng taøi chính cuûa nhaø nöôùc, giuùp chính quyeàn quaûn lyù quyõ tieàn teä, taøi saûn cuûa nhaø nöôùc; chòu traùch nhieäm giaûi quyeát caùc khoaûn chi tieâu coâng, taäp trung caùc khoaûn thu thueá vaø thu khaùc veà quyõ NSNN; huy ñoäng voán döôùi hình thöùc phaùt haønh coâng traùi, traùi phieáu chính phuû nhaèm buø ñaép caùc khoaûn boäi chi NSNN vaø cho ñaàu tö phaùt trieån.2- Ñaëc ñieåm cuûa Kho baïc nhaø nöôùc trong neàn kinh teá thò tröôøng - Thöù nhaát, KBNN laø kho ngaân quyõ nhaø nöôùc. Moïi khoaûn tieàn, taøi saûn cuûa nhaø nöôùc ñeàu ñöôïc taäp trung vaøo Kho baïc. Vôùi ñaëc ñieåm naøy, KBNN thöïc hieän vieäc phaûn aûnh caùc nguoàn thu thoâng qua thueá, phí, leä phí vaø caùc khoaûn thu khaùc vaøo NSNN vaø thöïc hieän ñieàu tieát caùc khoaûn thu cho caùc caáp ngaân saùch theo luaät ñònh; thöïc hieän quaûn lyù caùc khoaûn chi NSNN, laø ngöôøi kieåm soaùt cuoái cuøng tröôùc khi tieàn ra khoûi NSNN ñeå thöïc hieän chi tieâu cuûa nhaø nöôùc ñuùng muïc ñích; ñoàng thôøi toå chöùc haïch toaùn NSNN, haïch toaùn keá toaùn caùc quõy vaø taøi saûn cuûa nhaø nöôùc giao cho KBNN quaûn lyù. - Thöù hai, KBNN laø coâng cuï quaûn lyù quyõ tieàn teä cuûa nhaø nöôùc nhaèm phuïc vuï cho lôïi ích coäng ñoàng. 6 123doc Treân cô sôû nguoàn löïc taøi chính ñöôïc taäp trung, KBNN kieåm tra, kieåm soaùt vieäc phaân phoái vaø söû duïng caùc nguoàn thu töø thueá vaø caùc nguoàn thu khaùc ñeå cung caáp taøi chính ñoái vôùi caùc loaïi haøng hoaù, dòch vuï cho nhu caàu cô baûn phuïc vuï lôïi ích coäng ñoàng . - Thöù ba, hoaït ñoäng cuûa KBNN gaén lieàn vôùi vieäc thöïc hieän döï toaùn thu chi NSNN. Döï toaùn thu - chi cuûa nhaø nöôùc laø ñaëc tröng cô baûn cuûa NSNN. KBNN döïa vaøo döï toaùn NSNN ñeå kieåm soaùt quaù trình chaáp haønh NSNN; ñaûm baûo quaù trình phaân phoái vaø söû duïng voán tieàn teä cuûa ngaân saùch coù hieäu quaû.3- Chöùc naêng cuûa heä thoáng KBNN Vieät Nam 1.1- Chöùc naêng quaûn lyù nhaø nuôùc veà quyõ NSNN vaø caùc quyõ taøi chính khaùc cuûa nhaø nöôùc Quaûn lyù quyõ NSNN vaø caùc quyõ taøi chính khaùc cuûa nhaø nöôùc laø chöùc naêng cô baûn cuûa KBNN. KBNN quaûn lyù vaø ñieàu haønh quyõ NSNN baèng luaät, chính saùch taøi chính vaø caùc coâng cuï nghieäp vuï. Quaûn lyù vaø ñieàu haønh NSNN phaûi tuaân thuû nghieâm ngaët caùc giai ñoaïn keá hoaïch hoaù NSNN: töø khaâu laäp, chaáp haønh vaø quyeát toaùn ngaân saùch. ÔÛ khaâu laäp döï toaùn NSNN, vôùi tö caùch laø cô quan tham gia quaûn lyù nhaø nöôùc veà quyõ NSNN, KBNN cung caáp thoâng tin veà tình hình thöïc hieän döï toaùn NSNN naêm tröôùc, giuùp cho Chính phuû vaø caùc caáp chính quyeàn coù theâm cô sôû cuøng vôùi caùc muïc tieâu phaùt trieån kinh teá - xaõ hoäi, ñaûm baûo quoác phoøng, an ninh ñeå laäp vaø phaân phoái nguoàn löïc taøi chính coù hieäu quaû. ÔÛ khaâu chaáp haønh NSNN, KBNN ñoùng vai troø quan troïng trong caû khaâu haïch toaùn keá toaùn, kieåm soaùt vaø thanh toaùn. Ñoái vôùi caùc khoaûn thu NSNN, KBNN coù nhieäm vuï phoái hôïp chaët cheõ vôùi cô quan Thueá, Haûi quan vaø caùc Boä, Ngaønh taäp trung nhanh vaø kòp thôøi moïi nguoàn thu vaøo KBNN cho NSNN, ñoàng thôøi KBNN kieåm tra, kieåm soaùt vieäc chaáp haønh kyû luaät thu noäp vaø phaân chia caùc khoaûn thu theo tyû leä % giöõa caùc caáp ngaân saùch theo ñuùng qui ñònh cuûa phaùp luaät. Ñoái vôùi caùc khoaûn chi NSNN, KBNN vöøa laøm nhieäm vuï phuïc vuï cho vieäc chi tieâu cuûa ñôn vò thuï höôûng NSNN vöøa laø ngöôøi kieåm tra, kieåm soaùt nhaèm laøm cho moïi khoaûn chi tieâu coâng ñuùng muïc ñích, ñuùng cheá ñoä, tieâu chuaån, ñònh möùc vaø coù hieäu quaû nhaèm thöïc haønh tieát kieäm, choáng laõng phí. 7 123doc ÔÛ khaâu quyeát toaùn NSNN, KBNN thöïc hieän haïch toaùn keá toaùn NSNN, ñònh kyø baùo caùo vieäc thöïc hieän döï toaùn thu, chi NSNN cho cô quan taøi chính vaø cô quan nhaø nöôùc höõu quan. Caùc soá lieäu baùo caùo thu, chi veà NSNN ñöôïc KBNN ñoái chieáu xaùc nhaän. Nhö vaäy, KBNN laø ñôn vò thöïc hieän baùo caùo quyeát toaùn NSNN nhaèm giuùp cho chính phuû ñieàu haønh NSNN.